Skip to main content

Full text of "D. Dionysii Carthusiani De fide catholica dialogion, in libros 8. partitum. Horum argumenta sequens pagina indicabit"

See other formats 


Ex  Bibliotheca 
majori  Coli.  Rom. 
Societ.  Jesu 


6* 


Digitized  by  Goosle 


Digitized  by  Google 


Digitized  by  Google 


C ^ ' yyi-J  r^jf  • ^ ^ 


I.  A filo  D eo  legem  efie  Chrifiianam,diuinam  ac  certifi 
fimam. 

, K.  De  vnitate  dium*  natur  te, ac  Trinitate  perfionarum. 

III.  De  creatione  diftinttioneq;  rerum. 

IIII.  De  incarnatione,  ■.vita,  pajstone  er  glorificatione 
filij  D et,ac  extremo  iudicio. 

V.  Depracipuis  cjmbusfdam  orthodoxa  fidei^ucharL 

fliavtdelicet, angelis  bonis  er  malis, pradefiina- 
tione  praficientiaq;  Dei. 

Vi.  De  A nticbrifio  er fallacijs  eius. 

^ Afiertio  firmitatis  fidet  Cbrtfiiana  ex  lege  er  pro» 
phetis,  er  deludaorum  erroribus. 

VIILcDe  y ita  er  miraculis  Chrifii,  Marsa  matris  eius, 

. tc/anilorum*  . , 


Digitized  by  Googlc 


I 


ORNATISSIMO 

VOCTlStZHob  VIRO  D,F  R A N C I S CO 
Craneueldio  Homomag.  I.  V. Doli  ori  & Cafans 
conftluno  "nfultifiimoJ.UeodoricHt  L o. 
tr  a Stratis,  Cartbufianoru  in  Coloni* 

Vicaria*,  s.  D. 

Onge  vtrifiime  /enfit,quicunqui 
tandem  is  fuit  vates.  Vir  ingenio 
dofbrinaq; praflantijiime,  qmfo- 
los  eos  felices  cr  extreme  beatos 
exi/limabat , qui  gentrofos  ali - 
quot  amicos  fibi  reperi fient.  Hui- 
las  enim  thefaurus, nulla  pofiefii* 
tam  eTl firma  & tuta,  que  ruant 
tnttrutrti,  autfubuen  imuria  aliqua  valeat.  At  cum  qua 
tura  fimel fixerat  ifiim £ amiciti$  relle  co,'erut,hoc  per  oem 
vite  no/lr<£  decurfum  v tutifiime  & felicifiime  inqui- 
bnjuis  etiam  negocqs,non  folum  Vtifed  V fui  po fumus. 
Vulgatum  enim  ap ud  Ro .bijloricutn  prouerbium  ejl.  Ami- 
citias immortales  e [se  debere,  inimicitias  mortales.Ouo  fi* 
gmficat  um  esi,  ipfam  demum  veram  dici  pofie,  cum  nulla 
tmufhtia  m omne  vfqueauum perdurat.  Quanuis  autem 
non  is  fit  amicitie  finis, vt  lucro/a  vtihttUe  cj? fordida  al- 
ter  ab  altero  lunetnr.id  enim  magis  cauponantiumqudm 
boncjteje  amantium  opus  efie, relle  existimari  debet,  ha. • 
bet  tamen  ipft  liberali  tatis  tanquam fontes  quofdam,  e 
quibus  quod  in  rem  communem  facere  putatur,  fine  mui - 
dia  hauriri  licere  par  eU.Ex  his  etiam  fontibus  confiUoru 
CT  voluntatum  confenfm  emanat , quo  nullu  certius  ami • 
citu  vinculum,  non  miuria  Cicero  parens  omnis  eloquei, - 
maximus  amicitia  afiertor,efie  dixit.  Hac  igitur 

* i iur$ 


' 

S 

1 


Dioitized  by  Google 


ture  omnibus  rebus  anteponitur,qut  facit  vt  ipfi inter  fe- 
ipfos  omnibus  anteferant.  Sed  quorjum  hac  vir  abfolutif» 
fimefaut  quid  apud  te  de  amicitia  multa  differo, quem  uec 
vllo  ynquam  beneuclenti*  aut  familiaritatis  officio  mi» 
bi  de uinxerim? V erum  quando  Hefiodut  vates, quem  post 
'Homerum  Grxcia  Cemper  plurimi  fecit, pudorem  viro  eger 
ti  admodum  mutilem  efie  fcribit,  perfii  fla  fronte  tandem 
aliquando  aperiam , quodhucufque  perculfut  c?  nominis 
tui  ampli  fimi  ct*  omnigena  eruditionis  fama  facere  eru» 
bui,  ac  impotentem  meam  cupiditatem,  qnabafl enus am» 
biuiyVt  in  albo  tuorum  amicorum  me  re  ferres, expromam. 
1’orro  cum  nulla  ratio  ft,  cur  tantum  bonorum  contingere 
mihi  debeat,ad  voluntatem  meam  me  transferoiqua  quo * 
ruam  nullam  liberali  tat  em,  propter  vita  me&  coditionem 
polliceri poteTifola  tnobfequiji  ZX ojfictofa  clientum  gra- 
titudine  erga  te  explebitur ,Son  autem  miraberis  vir  do» 

( hf ime, cur  tantopere  in  tuam  familiaritatem  me  infinu- 
are  cupiam,  fi  paucis  liceat  exponere  quibus  animi  corpo- 
risj;  dotibus  paffim  bonos  omnes  0“  fludiofos  tn  amorem 
tui  pertrahas. Quid  enimabefi  tibi, quod  ad  confummatio» 
nem  viri  boni  zx  eruditi  facere  poteftf  An  ingenium, quod 
etiam  fi  non  a pueris  honefiif imarum  artiu  ftudijs  exco- 
luifi es, tam  erat  viuidum  ZX  vndecuque  abfolutumyvt per 
td/oluadvfum  reru  vel  nullo  findet  peruemre  potui  f 'es. 
Hunc  autem(tanbu  ab  e fi  vt  non  excolueris ) nihil  e fi  lite • 
ris  cx  authoruAcfris  coprehefum,  quod  afiduitate  CX  in» 
defatigabillteflionis  opera  no excufieris .Quid enim  extat 
yjptam  in  Gramma  icorum Juperfiitiofis  quafiionibus  ZP* 
comentarijs,quod  exafla  diligentia  no fis  perrimatus,etia 
Ji  Fabius  magnus  autbor,inter  virtutes  Grammatici  ducat 
aliqua  nefctrefln  rationali  autem  difciplina,  quoniam  in* 
ter  atterat facillime  ad  quoduis  fi  udiorum genus  re  fle  tn» 


telli- 


Digitized  by  Googli 


tellig  enaum  palmam  obtinet , tantum fiudii pofuifii, quan- 
tum ad profefiionem , m qua  cum  maxima  zj“  nominis  CJ* 
fama  gloria  confiaic/cere  dccreuifh,  fatis  fuperj;  fuit.  Et 
nifi  Klietorica  gnarus  efies,  quaiuim  ratione  nobis  tanta 
dicendi  yirtute  tam  praclara  ingenij  tm  monumenta  reli- 
quij?es?vt  non  inturia  homines  liter ati,  ac  fludijs  dotlri - 
msj;  deditote  hominem  natum  ad  dicendi  fingulare  quan- 
dam  facultatem  praedicare  non  dubittnt?Nec  mathemata , 
tametfi  magis  commodationes  doSlorum  fu  nt,quam  artes 
ad  magnas proffsiones  pernecefiari.t,  neghgenda  tibipu - 
tafli.  Altoquiuqui  feri  pofet , vt  circulum  difciplinarum 
abfoluife  aicererisfEt  tamen  certum  efl  vel  te  folum pro- 
pemodu  innofira  efe  Germania , qui  ex  ea  re  laudem  ve- 
rifimam  merito  tuo  aufer  as. Sed  omnibus  his  artibus  par • 
ce  admodum  hoc  fieculo  tribueretur,  mfiperftfla  iuris  ei - 
uilis  cognitio  accefit fiet, qua,  poTleaquam  in  ea  facultate 
■ ingenij  cr  memoris  documcta  dedifies,  ad  fummum  honos 
ris  fiafhgium  te  euexit.  Excitatus  enim  eruditionis  tua  fa- 
ma Carolus  C afar  potenti  fimus  0“  ide  maximus , ampli f» 
fima  dignitatis pramia  tibi  dedit, non pofulanti,(yt  in  co - 
cilium  lAechlintc/e  cooptarem ) fedrecufanti.lbt  vero  qua 
prxclare  e rfupra  omnem  expeftationem  te  ipfumge feris, 
ex  aliorum  malo , facundiorum praconijs  id  dijcas:  non 

enim  longa  fert  encomia  epiftolarum  conditio,  qua  folo 
multis  hoc  nomine  placet,  quod  breuitate foleat  efe  con- 
tenta: quamobrem  ad  linguarum  cognitionem  propero. 
Htc  mirari  fatis  non  pofium  indufiriam  fngularem  C7* 
ingenij praftantif  imi  vires,  qui  duas, vt  apparet, difficil- 
limas linguas, Graeam  fimul  Hebraicam, angufto  tem 

poris  Jpatio,finc  praceptoris  opera  edidiceris,  nec  edidi» 
ceris  modo, verum  quod paucifiimis  cr  ranfiime  continge» 
re folet, ad  arcana, qua  tfi  if  continentur  linguis,  ct*  tatinis 

a 3 homini - 


hominibus  ignota  funt,temet  intro  duxeris. Gloriatur  ali- 
bi D.huguft.quod fophifiiceper  ft  didicerit. miramur  H ip 
piam,  quod  mechanicas  CT  qu^fiuarias  artes  aliquot  fi» 
ne  vilius  prqceptoris  adminiculo  adeptus  fit:  fed  quid  hoc 
ad  eos,  qui  peregrinas  linguas  inter  ignaros,  idj;  ex  mutis 
magijlris  haununt?Sed nec  iflud  omnino  credipofet,  uifi 
in  transferendis  inftgnibus  aliquot  libellis ,ipfe  tefiimoniu 
luculentrfiimum  de  te  dedifies.  N on  enim  htc  dicam,quan- 
ta  fuerit  Craneueldij  inter  literatos  cr  induTlrios  fama, 
tum  Xenophontis  commentarium  de  dtSlis  ey  fallis  Socru * 
tiSynoJbris  hominibus  legendum  offerres,  lllayero quanto 
magis  amplificabitur,cum  Bafiltf  Theologi  multa, quadam 
etiam  Eutropij,qna  haclcnus  intafla  fuerunt, videbimus? 
De  eruditione  autem  tua  fi  pluribus  agerem, yerear  ne  me 
ipfttm  in  Labyrinthum  conijcere,  ne  de  reliquis  yirtutibus 
tuis  pro  merito  quicqua  dicere  pofiim.  Que  enim  cafiiore, 
que  moderatiore,que  orn  atiore  Craneueldio  non  modo  no 
ftra  Brabanlia  yiaitfed aut fperando  ynquam,aut  optan* 
do  ccgitanit?Vloc  pudor  virgtneus,hoc  vita  morum  j;  inte * 
gritets,boc  pia  denique  religio  fecit,  yt  te  non  aliter  ac  he- 
roa aliquem  ac perfefii  hominis  exemplar  mortales  omnes 
fujpiciant  C?  venerentur.  Nemo  eJl,  qui  non fibi  Grane» 
ueldium  amicum  exoptet:  felicem  illum  omnes  habet,  qui 
fe  in  notitiam  latum  tuam  infinuarit.Ex  quo  numero  cum 
C?  ego  fim,vir  abfolutifiime,quicuque  de  humanitate  tuet 
nihil  diffidendum  mihi  perfuaferint,D,\oannes  Kobofchi» 
tts,  LouanijCarthufTheodor.SuallenbergtuSyVirin  boni* 
literis  exercitatifiimus,U‘  meorum  amicorum  intimus ff- 
lioli  autem  tui  pada^ogus  pater  yaliquando  vt  in  parte  ali * 
qua  amiciti £ tibi  aaharea , Quanuis  enim  nulla  literatura 
preditus  fim,  quantus  nec  opibus,  nec  huius  mundi  gloria 
pr^lufiriSfMntameucommittum,  yt  pani  t tat  clitntulumy 

vtt- 


Digitized  by  Google 


y tinam  amitum  aufim  dicere,reperif?e.  Nunc  autem  cum 

in  ededis  D .Dionyfijh ominis  fanElifiimi  cr  dottifiimi  mot 
numtntis  totus  fum>  yolui  tibi  nominatim  aliquid  ex  il- 
lius operibus  dicare,  cum  yt  haberes  mea  erga  te  beneuo- 
lentia  monumentum  er  pignus  aliquod,tum  yt  pietatem 
/ anftifimi  viri  tibi  notam  facerem.  Nam  de  compofititne  , 
G?  ftylO)  qua  in  hoc  authort  ieiuna  funt,  quid pertinet  ii* 
cete? cum  nullus  tam  nafuttu fit,  quifeculivitiu  no  agno - 
fcat, hominis  vero  excufettSupereTh  nunc  hoc  vnum,quod 
fub finem  epiftolamihi  rogandus  es,  ne  conatum  audaci- 
amj;  meam  fini/hre  interpreterts.-quodfi feceris,ntbtl  mi- 
hi in  vita  fuauiut  accidtfie  dixero. Vale  D.doflifi, 
(ymeus  erga  te  ajfefhttfac  apud  te  locum 
innemat.  Ex  C arthufia  noflra  Cclott, 
pndte  K alend,  A ugusl,  ' 

>534- 


omnium  q his  odo  Dialogorum  libris  pertradantur. 

» 

Liber  primus  continet  Articulos  19. 
Na?na  cr  mirabilia  funt  operajua  Domine.Yroamium. 

I 

1 

Yx  ordium  afierticms  theologi  defiuodecim  aniculis fidei. 

Z 

£ 

I ntcrrcgatio  phtl  jophi  circa  prainduSla. 

S 

3 

Hefpcnfio  theologi  ad  quaftioncm  de  articulis  fidei. 

6 

4 

Admiratio  phtlojcphi  /uper  indu  fl  is. 

8 

5 

Refponfio  theologi  ad  clieflionts philofophi. 

10 

6 

Approbat philofophus  difla  theologi , 

It 

4 • 

. i: 


*s 

18 


8 Solutio  obieflionum philofophi . 

5)  Disputatio  theologi  contra philofophums<jtod per  naturalem  rati • 
onemfaluart  non po fiunt, qua ftnfibilit  er  apparent  C7* fiunt.  20 

10  Difputatio  theologi  contra  idololatras.  2f 

11  ' Aficrtio  philofophi  de  dijs  ac  deorum  ordinibus.  p 18 

12  D ejtruffio  pofitionis  huius,  quodynt  foli  yeroDeofit  exhi- 
bendus latria  cultus.  29 

13  Solutio  rationum  (juas  induxit  philofophus.  31 

14  Quod  D tu*  prouidentiam  habeat  de  a fl itus  hominum.  34 

I?  Quid  de  animatione  1 alorum  ac  fiderum fecundum  catholicam 

fidem  fintire  oporteat.  39 

1 6 Quod (latua,quas  colunt  idololatra, animata non funt.  3 7 

17  InucSlio  theologi  contra philofophum.  39 

j8  DcduflioyChriftianam  fide  a Deo  tfie  demonfirans  exvettri  le- 
ge atque  prophetis.  ' 41 

19  Confideratio  ex perftElione ac  Janflitate  rit^atq;  doflriua  citri* 
fiiana, fidem  efie aDto  ofiendens,  4f 

Liber  U.continet  Articulos  1 6.  ■ 

Urat  lux  vera,  quq  illuminat  omnem  hominem.  P ro annum, JO 

I De  primo  articulo  fidet  orthodox^.  fi 

z R ejpbfio  rhilo/ophi  de  natura  Dtifecundu  meliores philo/ophoru.$z 

^ h 


Digitized  by  Google 


3 

De  omnipotentia  D ei  c 7 hiccar  flabili  eius  virtute. 

54 

4 

De  fipientia,  Cei  entia , & prouidentia  Dei  nuentis. 

5 

Quid  de fatofobria  veraj;  ratio  fentiat. 

63 

6 

De  immenfitate  atejue  beatitudine  incomprahenfibilis  De*. 

68 

7 

De  fecundo  articulo  fidei, fide  fuperbenedifla  Trinitate. 

7° 

8 

De  diuinarum perjonarum  origine  identitate  ac  difltnSlione. 

71 

9 

Admiratio  ac  difputatio philofophi  circa pr&indufla.  ■' 

71 

10 

Rationes  philofophi  contra  generationem  teternam  acprocefiiot- 

nem  diurnam  ad  intra. 

74 

11 

Refponfio  theologi  ad praindufhts inflantias. 

_72 

J3  Cur  y na  diuinaru perfonaru  dicatur fili  tu,  tytton  aliarum  tamis 

vtraqueex  fubjlantia  Dei  immediate  emanet.  88 

14  Rationes  probabiles  circa  afierttonemfupergloriofifiima  atque 

- fuperbenedtttifiima  aterna  adorand^j;  Trinitatis.  8 i 

15  Trofecutio  plenior  difputationis  afiumpta.  9S 

J6  Compediofum  dogma  arca  juperbeat*.  Trinitatis  notitia.  100 

: / Tiber  lll. continet  Articulos  17. 

Inpttnctpio  creauit  Deus  calum  ct*  terram.  Yrodmium.  104 

“ Quid  de  creatione  mundi  fides  doceat  orthodoxa.  X jof 

r robationes phtlofophi,  quod  mundus  ab  aterno  fuit.  I o 8 

De  duplici  expofitione  principi]  libri  Genefeos,de  creatione  mundi 
ac.inurudllis  dierum. 

4 Dubitationes  obieftiones  philofophi  contra  textu  Gene  fis.  lio 


vi 

~z 

‘3 


f 

6 

7 


Refiponfia  theologi  ad  ifia. 
Solutio  obiefhonum phtlofophi. 
De  formatione  hominis. 


li? 

J1L 


”8  Qualis  fit  emanatio  rerum  a primo  principio.  134 

7 Difputatio  theologi  contra  admirationem  phtlofophi.  j^8 

D e quarto  fidet  Chnftiana  articulo. 

Cur  gratia  prafiar  e dicatur  vitam  anima fupernaturalcm.  14; 
a De  ymtate  gratia  pr fiubteilo  ipfitts.  145- 


5 


13  De 


Digitized  by  Google 


NI$  De  quinto  artieulo fideifcilicet  de  refurreflione mortuoru.  14 6 
14  Di/putatio philo-ophi  contra  refurrefltotiem  mortuarum,  147 
If  Solutio  inflantiarumpbilofophi. 148 

16  Kationes probabiles  de  refurreSHone  mortuorum.  Ifo 

17  De  differentia,  qualitate  ac  ordine  rejurgentutnt.  1^3 

18  Dc  oSlauo fidet  orthodox £ articulo,  iyy 

19  Dijputatio philoflophic/uod  Deus  per  «flentia  ab  intelleSlu  crea- 

to videri  non poflit.  * 157 

20  De  lumine  gloriQ,harumq;  ohieSlionumfolutione « 160 

21  De  forma  intelligi5ili,pee  quamvidetur  diuina  «flentia.  16 1 

22  Refpoiifio  theologi  ad  qu^flionem philofophi,cur potius  dicantur 

beati  in  patria  omnia  videre  m v er  bo,  quam  in  diuina  «flentia, 
vel patre, aut  fp  iritu fauci  0,  ' 

23  Qua  videntur  tn  diuina  e flentia,??  qua  non , 1 167 

24  Introducto  rationum  theologi, quam  probabile  flt,non pofle  be- 
atificari nite  Ile  Sium  creat  um,nifi  m -vifione  dium £ efs  entia . 1 6t 

Kefponfio  theologi  de  gaudqs felicitatis  coeleshs.  • ■ 170 

2 6 De  impiorum  tormentis ♦ - 173 

17  D ifflutatio  theologi  contra  philofophum  de  felicitate  at<fi  miferia 
hominum,  ' ' 176 

Liber  UU.habet  articulos M. 

Qni  fecit  Jlellas,hic  e?l  Deus  no  fler, Prooemium 


1 79 


Q ua  D ei  iuflitia  primi  parentis  peccatum  pofieru  imputetur,  180 
IntroduSHo  conuenientu  exempli  de  hoc » 182 

Quod  nec  homo  purus,  nec  etiam  angelus  humanam  naturam  ab 
originalis  debito  culpa  redimere  potuit,  - l8f 

De  rationibus  incarnationis filij  Dei • ■-  187 

R efponflo  theologi,quo  iure  c?  qualiter  meritum  Cbrijli  nobis  co- 
municetur  imputetur  adveniam.  191 

Cur  potius  fihum,qudm  patre velfpiritum  fiuUhtm, fateamur  ho- 
minem faSlurn.  192 

De  vniorn  verbi  c?  hominis*  . 164« 

9 Dijputa- 


1 

2 

3 

4 
1 


Digitized  by  Google 


* m dk.  ^ 


> 

8 'DiJputatiopfjilofophi  contra,  incur  nationem  yerbi.  I97 

9 Solutio  theologi  ad  allatas  infiantias.  lor1 

10  De perfetttof  (apietiazy plenitudine  huma*  naturain  Chrifio,7,Oi 

11  Quod  Chrifius  de  virgine  natu*  tTk.  211 

jz  Cur  Chrifius  de  yirgine  tutfciyolebat.  2T? 

13  Cur  y nigenitus  D ei  mortem  crucis  fubierit , 11 8 

14  Difputatio  theologi  contra  fapientiam  mundi»  X1.1 

De  decimo  fidei  orthodoxa  articulo.  2:6 

16  Deyndecimo fidei  ChriSiiaua  articulo,  230 

17  De  duodecimo  fidei  fitnfla  articulo.  237 

18  R efionfio  theologi  ad  obicfl  tones  philo fophi  contra  finem  coiifurm 

mationemq;feculi.  239 

19  De  duplici  iudtcio,  quomodo  omnes  in  die  iudicij  indicandi  di - 

cantur,c um  tamen  multi  ante  faluentun  239 

Io  Interrogatio pl)? de  loco  zp“  tepore  ac  diuturnitate  iudicij.  241 

21  Refponfio  theologi  de  fiat  u quem  pofi  finale  iudtcio  habituri  funt, 
ante  annos  adultos  decedent  es, id  efi,pueri.  249 

Liber  V, continet  articulos  21. 

Trocemium  V. libri,  Unigenitus  Dei  Dominus  nofier  \eftu  Chrifius.ift 
Quid  de  diuinifsima  euchariflia  doceat  fides  catholica.  2*3 

Admiratio  phide  benedida  atque  /anfhjsima  hofiia  altaris.  zf8 
A d obieftioues  phtlofophi  contra  euchariftia  fidem.  260 

Refponfio  ad praindufla*  infianttas. 

Rejponfio  theologi  ad  replicationes philofophi , 


1 

2 

3 

4 

5 

6 

7 

8 

2 

ID 

11 

U 


2<>A 

1M 


Trofecutio  re/ponfionis  theologi, • 271 

Rationabiles  confiderationes  de  (aeramento  altaris.  tyj 

Deduflio  ofiendens  eucharifiia [aeramentum  credibile  efse  ex  hi* 

qua  naturaliter  fiunt. 282 

De  angelorum  cuft  odi  a.  286 

De  numero  angelorum  ac  ordine,  290 

De  ordinibus  atque  hierqrcbijs  calefiibut.  194 

Inquifitio  philofophi  circa pratndu£l*t  & de  aBtbus  hierar- 

cbicis 


Digitized  by  Google 


chicis  acalijs  quibufdam  vtihbus  dubljs.  300 

Ij  I nnejligttio pbtlofophs, quomodo  angeli  tam  boni  qua  mali  fingu* 
lares  circuiifiantias,  <y  ac  lui  hominu  cognofcere  queant.  306 
I4  De  ejsentiali  diJlinShoeac  fimph  citate  angelicorufpirituii.  30F 
I?  De  vifibili apparitioe  angeloru,  atg;  corporib9  ab  euafsuptu^op 

1 6 De  dxmombus  C7*  impugnatione  eorum.  3 >3 

17  Difputatioplri,  qualiter  in  angelis  peccatu  cadere  potuit*  $16 

18  Determinatio  atque  folutto  theologi  ad prainduCla.  317 

19 De  comparatione  multitudinis  angelorum  ac  dxmonumjiominutn 

quoque  malorum  ac prxeleflorum.  3 13 

20  De  naturali fa entia potefiateq;damonum.  314 

21  De  prxdcflinatione  atque  prxfcientiaDet*  318 

Liber fextus  habet  articulos  30. 

Yroocmiu  libri  7.  dcantichnflo,  Dominus  nojlerlefus  Chri/lui » 333 

1 Leflimonia  feriptur a authentica  de  aduentu  antichrislt*  334 

2 lntrodufho  teflimomorum  veteris  legis  de  aduentu  o1  fraude  at q; 

malitiaanticbrifti*  336 

3 Explanatio  eorum  que  in  Apocalypji  de  antichriflofcributur.  338 

4 P rxambulu  cr  vel  ut  quedam  profefito  ad  int  elhgendum  fapien- 

t er }it cmq;dij crete  eaqu^  deantichrislo  Jcribuntur.  340 

5 \trum  aduentus  antichnsh pofsit prxfciri*  342 

6 Obiefliophilofophicontraprahabita'  344 

7 Qtiodde  antichriThdduentuquidamyicifsim decepti funt.  347 

8 Lxplanatioyerborum  Aposlulide  anticbriflireuelatione.  347 

9 Qiix [unt  ex  quibutvtdetur  nondu  inflare  antichrijh  aduetut  3f2 

10  De  natiuitate  anticlmfli  y loco  ac  tempore,^  quomodo  damon 

— defeendet  tnipfum.  3fO 

11  Dg progrefsu  y vita  atque  aduentu  antichrish  in  Hiernjale.tf6. 

Ii  De  modis  quibus antichriTlus gentes  feducet.  3fg 

13  De Jignu  & prodigijs  quibus  antichrijlut  homines fallet.  3 60 

14  R efponfto  theologi  ad  obiefhone  pbfde  miraculis anticbrijli.  362 

if  De  mirabilibus  magorum  Yharaonit,  364 

16  De 


Digitized  by  Google 


\6  De  fallacibus  /ignis  Simonis  magi.  366 

Qualiter fubfidio  ac  operatioe  diaboli  feti  nutrica  arte  effici  que* 
ant,que  anticbriflus  faPlurus  eTb,C^  pr^cefisor  typusj;  eius  Simon 
magus  peregit.  37 1 

lyliQuod  Lucifer  tepore  anticbrifli  foluetur,  er  in  eo  operabitur.  J77 
l Quod  in  fpectah  fcirc  non pof>umus><]H&, quanta,  z?  qualia  figna 

atque  prodigia  anticbrifli  tempore  fient.  377 

uammtra,  quamq-fiupenda  ab  antichriTlo fieri  epe  diaboli 

“ 7* 


io 


Qy.  - - 

pofsmti.fi  Deuspermijertf. 


XI 


XX 

»3 


\trum  intantnm  laxanda  fit  anticbrifli  temporibus  potentia ite 
monum,yt  quidquid  naturaliter  pofsint,fine prolnbttsone  exequi 

queant.  * 3^* 

De  aduentu  er predicatione Enocb  atque  Helie. 382 

Quomodo  Belias  refhtuet  omnia.  3$*> 

14  Tefltmonium  fcripture  canonice det.noch  {yHetiq.  3^ 

24  \trum  Cbrifii  ecclefia  tempore  anticbrifli  miracula  faciet.  3 91 
16  De  G cger  M<*gog,  363 

27  De  acerbitate  er  breuitate  perfiecutionis  anticbrifli  ac  difctpnlis 


eius.  393 

28  De fimulata  morteyrefurreflione  afscenfiont  anticbrifli.  391? 

29  Deinfelicimorte  anticbrifli,  39^ 

30  Kefponfio  theologi  ad obteiliones  Vbilofopbi  de anticbriflo,  399 

LtberVll  habet  Artic.  24.  Loquens  Chriftus  I u- 

daisiScrutaminiiinquittScripturas,  Prooemium 4°4 

Probatio  declarans  Cbriflum  venifse  ex  prophetia  fanfltfisimi  lacobi 
patriarcha . 4°? 

x Quod  primus  regis  M efisie  aduetusypreteritus  fit, ex  yaticinijs  Da» 
nielif.  4°8 

3 Di/putatio  contra folutionem  rationis predtile,quam\udei  qui- 

damafstgnantyCt  improbatio  erroris  ludeorum , quo Je putant  in 
aluentu  Mefite  omnibus  mundi  regnis  dominaturos.  4*3 

4 Profecutio  declarans  Cbriflum  yentfse  exyaticinijs  Daniehs,  & 

3 Ww 


Digitized  by  Google 


improbatio  h*d$ornm}dicentium,  quod  lAefsiat  venturus  destruet 
Komanorum  imperium.  \ 417 

j DenionJbraio,cji4od  CbnStuf  tam  venit,ex prophetia  Aggai.  410 

6 Demonjbr^tio  eiufdtm  ex te/hmonio  Amos  propheta.  415" 

7 F .xplamti°yquod  rexMefsu*  lam  venit  fex  vaticinijs  Ofea.  416" 
<&_  De  obflinatione  cr  excacatioUe  I udtorum  tn primo  Chrifii  adue- 

t»,ex  \fiic  'loquijsjnqto  ludiorum  error  aperte  de (Iruitur.  418 
(j  De  cccitatayreprobatione  ac  difperfiont  lud^orun^ex propbetijg 

P auid. 43f 

1Q  De  duplici  Cbrifti  aduentu ► 438' 

11  DiJpHtatio  contra  permrfitatem  \ud$orumy  gr  fdlfas  atque  ex- 
tortas expofitiones  doclorum  populi  buiuty maxime  modernorum » 

» n fcripturu  canonicis  atg; propheticis  de pafsione  Cbrisli  loguen - 
tibus ♦ 44& 

Li  M anifeflatio  erroris  ludiorum  ex prophetijspfalmopraphi.  444 

13  Explanatio  vanqfidutiz  ludiorum  in  aduentu  Me/si$*  44<^ 

14  O (lenfio  falfitaiis  ludaorm».  473 

ij  Vlenifiima  confirmatio  fidei.  Cbrtfiian £,  atque  \ndaicorum  erro» 

rum  deftruflio,exvaticinijs  beatifiimi  tiieremia prophet £.  4 f<f 

1 6 Dijputat io  contra  I nd$os  ex  c onfidcratione  captiuitatis,inqu* 

mmc  funt,y  quodrationes  quas  ipfi afii^nant3non fiunt  vera  can* 
fie  capti  tutatu  tfiiut. 4f8T 

17  Obiettiones  Indaornm  contra  fidem  Catholicam.  . 462, 

18  R ejponfio  ad  ifi.u  t udxorum  infiantias.  464 

12  DemonTlrati»  ex  lege  Q'  prophetis,  quod  in  Deo  perfonarum  fit 
diJtinfliQyZp'  cum  v rutate  cfientiq  Tnnitxi  in perfonis . 

10  Ojlenfio } quod  Chriftus  in  le%e promifiut  fit  verus  Deut,  C7*  non 

vt  ludai  opinantur,  homo  purus.  47? 

11  D e perp  e tua  atg;  inuiolabili  virginitate  Cbrijlifer £ matris.  477 

it  Te  (limonia  veteris  lepris  de  [aeramento  Eucbarifiia.  482. 

13  Cur  Cbrifiianus  moneri  non  debeat)  quod  ludai  in fua perfidia. 

pcr/cueranC.  : - • • 484' 

14  Te/Ji- 


Digitized  by  Google 


14  T tjlimonia  Philonis ,0*  lofephi,ac  Rabii  Mo/Jis,  liulaoru,  P oetsc 
quoq;,atq;  Sibylla  gentilium3de  Domino’nojlro  leju  Cbnfto.4%6 
Liber  oftauus  continet  Articulos  Zlt 
Proeemiu  libri  oftaui,Cum  Domino  nojtro  lefu  CbrrJlo.Vroxmiu ♦ 490 
De pracurfore  atque  Raptijla  Cbrijli.  491. 

De  Conceptione  c?  Natm/tate  yitaj;  Cbrijli  yfqne  ad  annum 
tricejimum.  495 

De  vita  pr  miraculis  lefu  Cbrijli. 49? 


I 
X 

3 

4 

5 

6 

7 

8 

9 

10 

II 

i> 

13 

14 

i? 


P rofecutio  de  miraculis  Cbrifii  difcipulorumg;  eitu* 
De pafsionesejurrettioneyajscenfioneqi  Cbrijli. 


De  mirificentijs  virginis  matris 
De  pro  digijs  P ctri  arcbiapojloli. 


49* 

499 


jot 

in 


vefigni*  ac  mirijicenttjs glori ofifs imi  Pauli.  yoi 

De  magmficentqs  Ubannit  Luangelifta.  505 

De  mirabilibus  A ndrea  pr  iboma /aerati fsimoru apojloloru.  jo? 
De  praelatis  prodigijs  Philippi  c r yof 

De  lUu/hifumu  Cbrijli  Apoflolis  lecobo  pr  Kartbolomao , 507 

De  Jhipendis  operibus  Mattii  ai,  Simonis  quoque  (j  luda.  jog 

De  operibus  minjicis fandorum  Stepbani  atque  Laurenti/  jio 
De/acratifsimo  pr  amant  ifstmo  Cbrijli  athleta  deiformt  Areopa- 
gita magno  Dionyjio.  y , j 

1<S  De  gloria  triumphi fanfliVincentij.  fU, 

17  D tfantlo  Syluejbro  mirabilia  magna.  514 

Degloriojis  operibus  Martmi  pr  N/cW<» antijlitum.  jif 

De  excellenttjsfanilifsimorum  viroris  Germani  <&•  Prancifci 
De  varijs  eximiorum  Jani  lorum  prodigiss,  quorum  aliqui  Joletn 
in  calo  flare  fecerunt,  aliqui  mortuos  fufeitauerunt,  aliqui  Itn- 
gua  abja/sa  locuti  funt,  aiij  capita  amputata  erexerunt  pr  tui e* 
runt.  yio . 

De  fanilo  Patricio  Purgatorio  eius,  de  fanflifsimaElix/ibetb, 

de  diuina  quoque  virgine  Catharina  de  Senis ,pp  de  beato  iboma 

dtAqmm»  fi* 

W Gr4j 


18 

*9 

20 


XI 


1 


Digitized  by  Google 


il  Gratiarum  aClio  Ylnlofophi  de  benefictjs  Q*  informati  oe  tbeolo - 

■ 5*4 

IN  TERTIAM  REGVLAH  SANCTI  FRANCISCI, 
ingratiam  D.  F rancifci  Craneueldij,hmc  operi  annexam , 
Enarratio. 

YroamiuM.Quicunque  hanc  regulam  fecuti  fuerint. 


10 

11 

II 


549 

550 


1 De  commendatione  r e gulq  perfonarum  de  tertio  ordine » 

2,  Expojitio  exordtj  tertia  regula, -vtpote  de  fide  Catholica . 

3 Expojitio  de  receptione  a a Ordinem*  * 

4 De profefsione perfonarum  tertii  ordinis. 

f Quod  perjonts  ter  tij  ordims  nonltceat  ire  adahamreligionem,  nifi 

Tlrichorem,neque  ad  Tiri florem,  nifi vbi  regularis  obferuantia  vi~ 
get,ac  difctplina  debita  obferuatur. 

6 Qualiter  intelligenda Jit forma prataCla profefsionis perfonarum 

tertii  ordinis * 5^7 

7 Quod  profefsio  t crti%  regulfyfit  multum  flriCla  cr  ardua, fi  bene 

penfetur.  \ ~ 

8 Q<W  fient  profefsio  tertiq  regni  e e7l  ex  vna  parte  multi*  rigorofit 

ardua, ita  ex  aha  parte  fit  valde  fufltiofa  ac  meritoria.  y<5  r 

9 Qualiter  perfonC  ter  tij  ordims  funt  admonend g d fuperioribut 

/“**•  ~ ^ \ $64 

De  duobus  primis  principahfimisj;  mandatis.  $66 

Quod  omms  conuerfatio  religiofi  fit  ab  impletione  pr^cjptorum 
cbaritatu  incipienda,  . $66 

De  tribus  principalibus  Cofilijs  Cbrifii,fuper  qu%  fundatur  omnis 

religio, S71 

Quod  omnia  Euangelica  Cbrifli  confdia  ordinantur  ac  tendunt  ad 
per fe Clam  zy  expeditam  impletione pr^cepti  chantatis  Dei.  578. 
D f o b edieMtiA  Juperioribus  proflanda  TrallatusQutus  exox* 
diu  esi:  Omnis  anima pote/latibits Jublimionbus  fubdita  fit.Kom.il.') 
eotinet  Articulos  10. quorum  feries , quia  locus  hic  non  capit , yideatur 

* folio  6$  y.  ad  finem  vfijut, 

D.DIQ- 


Digitized  by  Google 


<*iD<DTONY< 

«II  CARTHVSIANI  DE  FIDE  CA 

tholicaDialogion.ofto  libris  partitum. 

% PROOEMIVM. 

» PfaT  it* 

AGNA  ^j^rabil/a  funt  o-  -Afa'j  ' 0 
pera  tua  domine  deus  omni  j0‘ jjo; 
potens.iuftf#  verjfuntocs  E(Cle  a 
viae  tua:  r«&nftorum, quis  Icrem  io 
non  timebit  te , & magnif  ea  pfajm  51 
bit  nomen  tuum  ? quoniam 
tufoIuspatercs.Tu  enim  do 

mine  crcafti  omnia,  8C  pro-  Eftcr,i$ 

jpter  voluntate  tuam  creata  funt  .Tu  folus  omniu 
dominaris,&  in  ditione  tua  cun&a funt  pofita,  q - 
niam  tu  folus  aeternus  & independens  cs,  cui  nui  - .V  * 

ladeeft  nobiliras.Digneteinuenire  nonpoffum*  tr 

ncceft  inueftigatio  fapientiae  tuae.  qfPorroomne  40 
verum  omni  ycroconfentaneueft.necpotefteffe  , ■ 

verum  cui  veritas  cotradicir.  Propterea  quicquid  co*a’ 
chriftianaefideiqu*  vt  iqj  diuinaeautoritati  inniti 
turdiflonat,  falfum  efle  neceffc  cft.necpoteft  fu- 
pernaturalisatque  theologica  veritas  naturali  aut 
pniiofopliica  ratione  confundi.  Ideo  diuinus  Apo  Ga ht  S 
Jlolus  Galatisfcribens.Licetinquit.angelus  decce 
Joeuangelizet  vobis  prarterg  euangeIizauim*vo 
bis  aruthema  fit.  Veritas  nempe  quemadmodum 
oeatiflimus  Auguftmusdifleruitpropterfeipfam  Aug'ilU. 
non  propter  annuciantem,  fiue  liominem,(iue  an* 
gclum^acceptanda  feruandaip  eft.  Vnde  immobi- 

A Um  Galafy. 


f 


Z.D.DIONY.C  ARTHV.DIALOGION 

— \ 

Galayt.S*  Icm euangelicae  veritatis  firmitatem  dcmonftrart 
volens  felix  ApoftoluSrepctiuit.Sicut  pracdixi,in- 
quiens,&nunc  iterum  dico.fi  quis  v obis  cuangcli* 
sauerit  pter  id  quod  acce piftis.anathema  fu.^  Vc- 
" runtamen  cum  duplex  fit  fapientia:  quarum  vna 

per  reuelationcm,  alia  per  naturalem  inquifitiono 
fnnotuir,  fit  quoque  magna  (vt  videtur)  difTemio 
vtriufque,mueftigandum  iam  eft,qu*  harum  fta  - 
biliori  fit  fundamento  innitens,#  fi  vna  aliam  vin 
cere  fubiugareque  pofTir.Vt  autem  & harc,atque  (I 
milia  euidentius  fieri  quarant  ,in  procefiu  per  mo  - 
dum  diaIogr|  difputatio  fiet  inter  theologum  8 C 
philofophim^proponcntc  defendente  theolo- 
go quod  fidei  c fi,  pliitofopho  autem  quod  natu  * 

ralis  ratio  di&at.  ^ •- 

^Exordium  afTertionis  theologi. 

ArricuIus.I. 

ERBVM  autem  crucis  pcrcutr- 
tibusquidem  ftulticiaeft.his  ve 
roqui  falui  ftue  virtusdei  c.  Seri 
ptu  eft  enim:Perda  fapientia  fa- 
pientiu  & prudentem  pruden- 
tium reprobabo  ♦ Vbifapiens, 
vbi  feriba , vbi  conquifitot  hu  - 
’ luslccunuNoiiue  itultam  fecit  deus  fapientiam  hu- 

l.Con.f»  iusmundi^Nam  quia  in  dei  fapientia  non  cogno- 
uit  mundus  deum  per  fapientiam,  placuit  deopet 
ftultitia  praedicationis  faluos  facere  credentes  Quo 
niam&Uidoifignapctunt.&Greci  fapientiam  qug 
l.Cori.l»  rjtitiNoS autem  prodicamus Chriftum.crncifixu, 

ludaris 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA*  LT*  I $ 

ludaris  quidem  fcandalum,  gentibus  autem  ftulti- 
ciam,Ipfis  aurem  ludaris  vocatis  8L  Grccis , Chi  i- 
ftum  dei  virtutem  & dei  £apictiam.*|[PhiIofophus. 

Quid  (ibi  vult  exordium  ift  ud  quod  cum  nullla  ra~ 
lione  fulciaturjnane  videtur.Siquidcm  multa  a(Te 
me  6C  nihil  probare  vanum  opinor.  Et  quemad  * Aucrro . 
modummmeus  ait  Auerrois,Leuitatiseft  hisaf- 
fcntire.qupprobari  non  valcnt^Denique  cum  ols 
fapientiaomnifque  prudentia  fit  de  numero  bono 
rum  honorabilium, fecundum  meum  Ariftotelem^ 
quomodo  afferis  eam  reprobandam  atque  perdo 
dam.Infupercum fapier.tiafit  diuina  pofleffio fe- 
cundum Ariftotelem.&caufa prima fic creans fci-  j,- 
entia  m,vt  in  libro  de  Caufis  quidam  de  noftrisfa-  JiCie  . -a* 
tetur,irrafionabiIeeftquodd!cis,Perdamfapicn  - ‘ 1 * 

ttam  iapierium.  Praeterea  fimilitudoeftcaufa  amo  *"  ** 
ris.Cum  ergo  deus  fit  fapiens  8C  prudens,ipCe  fapi- 
emes  n5  abiicit  nec  prudentes  contepnir/edideo- 
tisatqjfimplicibuseosprarfertq[Verumamcmma  Ifa  -rg 
Io  audire  a te  quidnam  uclit  harc  tua  do&rina , q Abdie.  I 
inulta  arguere,autcq  fciero  qd  velis  inducere^The  I ob.  ,6 
ologus-Nos  fapientjam  loquimur  inter  perferos,  Sap.7 
fapientiam  autem  non  huius  (eculi, nec  principii  .iCoii.j. 
eius,ideft,phiIofophorum,fedioquimurfapienti- 
am  dei  in  minifterio,qu®abfcondiraefl:,qprgdtfti 
nauir  deus  ante  feculain  gloriam  noftram  qua  ne- 
mo principii  huius  mundi  cognouit . Sed  antequl 
rationes  tuas  abibluam  ,defiderio  tuo  fatisfacere 
vofo.Optas  quippe, firiteconcepi,vt  tibi  demon- 
ftreraquid  Vtiquc documenta  mea  putendam. 

, A tj  ^Philofophus. 


4D.DIONY.CARTHV.DIALOGIOM  . 

^ Phijofophus.  Hoc  iam  ardentius  cupio  g ante, 
quoniam  haec  tua  quae  ia  profatis  eloquia,  prefum 
ptuofa  mihi  videntur.  Quod  enim  nobis  te  eaten* 
praefers  in  fapietia  tua, morale  no  arbitror.  qjThe- 
ologus.  Quicuncg  de  aliqua  materia  difputare  co- 
tendunt,  nili  in  aliquibus  primis  principijs  conue- 
niant,  (fulte  laborant;  Etenim  vt  Ariftotiles  tuus 
Arilio.li.  leftatur.Contra  negantem  prima  principia, difpii 
primo  * tamtomnoeft.Vtergofruftuofaiitdifputationo 
phificoru  A**»wdeamui  q nam  fint  in  quibus  couenimus,8C 
tunc  demum  videbimus  quid  rationabilius  (it  in 
his  in  quibus  diflentimus.  4 Ph i lofoph9  JP1  acet  val 
de  quoddicis:age  ergo, omnis  fapientia  atep  fcien» 
tia  principia  habet  ex  quibus  conclufToncs  eius  de 
ducuntur.  Ideoq;  omnis  naturalis  fcietia  ex  primis 
principijs  per  fe  naturaliter  cognttis,elicitur  arque 
depender,Sed8C  fingul*  artes  lingula  habent  prin 
ctpia.quar  in  arte  fcu  (cientia illa  praefupponuntur, 

' 2C  haec  principia  particularia  ad  prima  principia  re 
ducuf.in  quibus  vltimata  refolutio  fiftit*  Primo 
igitur  apud  me  principium  cft,  t^primis  principijs 
contradicere  ftulcumeft;  eflSccundo  quoc*  omne 
verum  omni  vero  confonat,quia  vero  non  oppo 
nitur  nili  falfum.  qjTertio  quod  principiumnatu- 
raliter  notum  vel  ex  primis  principijs  dire&e  et  ne 
ceflario  fequens,  ineuirabiliter  concedendum  efr. 
qjQuarto  quod  naturali  rationi  nunq  contradice 
dum  eft,  quando  fecundum  lumen  naturale  refte 
difcurrit.vtpote  dum  demonftratiueprocedit.Ex 
his  reor  quod  ni/  concedi  debeat  quod  naturali 

rationi 


Digitized  by  Google 


DEFIDE  CATHOLICA;  tf.  I f 

ntioni  non  confonat  & quod  extra  naturalem  or 
duae  reru  nil  fieri  poffit.  fTheologus.  Omnia  h*c 
qoar  velut  principia  habes  tecum  concedo.Sed^ 
«xeis  mtulifti,  ni(  e (Te  concedendum  quod  natura 
li  tationi  non  patet,  8t  extra  naturalem  entium  le 
gent  ci  ordinem  nileffici  po(Te,prorfus  vtiqj  nego: 
an  v ero  rationabiliter, demum  clarebit.  Nunc  auc 
tibt  oftendam  qualisfit  fapientix  tnex  conditio: 
Bftem  ipia  theologica  di&a,  &iiipernatura!i$  atqi 
omina,  quoniam  non  ex  naturali  radone  fcd  diui- 
»ia  rcuelattone  innotuit,  nec  cx  principifs  per  feno 
tis,fed  ex  fide  procedit, nec  innititur  probatiSi,fed 
automati,  non  humanar,fed  diuiiur.Habet  quo» 

cruedam  velutnnma  «...  .vc 


— — «ni  piiMwipwauoaccim  i|,nT« 
quae  duodecim  articuli  fidei  appellantur, 

•I  Interrogatio  philofophi  drea  pr*- 
indufla.  Articulug.il.  Philofophuf. 

VT  cerno  lapientia  tua  omnino  alterius  natyi 
rae  eft  a fapientiamea,  non  enim  liumanti* 

muemaeft,ne9  naturalis  ratiSis  indagine, 

fed  ut  afleris.diuina  reuelatioemeip  innititur  prin* 
cipijs  per  fe  notis, fedautoritarixternae  veritatis; 
Fateor  SC  ccttitiimc  nou i,  quod  diuina  increatafo 
ventas  “fvmueri*  veritatis  menfura  a qua  omni 
no  impoffibile  e falfa  doceri.  Vnde nec  ambigo  an 
omnia  quse  doftrina  tua  compleatur,  verilTima 


Digilized  by  Google 


6D.DI0NY,  CARTHV.DIALOGION 

le  SC  non  errans.  Sed  vnde hoc  fciarn  quod  doftri 
na  tuadiuinitus  fluxit  Sunt  enim  8C  ali*  fc&ae  do 
iftrina:  tuar  contrariae,  quae  &£  ipfac  a deo  irtftirutas 
fe  aftruunt,  quibus  tamen  ■onconfcntio.quoniS 
naturali  rationi  direfte  repugnant.  5 Denitj ne- 
quaquavideturquod  iapientiffimus*  deus,  qui  vnl 
cuiqj  prouider  &influit  fecundum  propriam  caps 
citat  em,  homini  legem  donauerit  fupnaturalem, 
icd  naturalem  dumaxat.^Theologus.duo  vt  vi- 
deo tibi  oftcdcda  incubum . Nunc  enim  fcire  vis  q 
busargum  entis,  (ignis  vel  cuidentiis  pateat  quod 
Chriftiana  theoria  a deomanauic.  % porro  pauto 
ante  quaefiftide  ipfa  fapicntia  quae  effer  & quid  ip- 
laintenderet.Etad  haec  duo  refpondebo,  ordine 
quem  ipfe  elegeris.  qjPhilofophus,  vtilius  mihi  ap 
paret  vt  prio  ediflferas  de  ipfa  fapietia  intetioeqjei- 
us,&  quoniam  in  nulla  fcientia  proficere  quifpil 
, valet  nifi  in  primis  aduertatqu*  fint  fcientix  illius 
principia,  cx  quibus  totus  frientialis  proccffus  elici 
tur.  Proptcrea  duodecim  |l!a  fapientiae  tuae  princi- 
pia, quae  duodecim  articulos  fidei  appellafti,  pro 
pone  8C  pande. 

qi  Refponfio  theologi  adqutcftionem  philofophl 
de  articulis  fidei.  Atticulus.flL  qjTheoIogusj 

MAgna  via  proficiedieftordinatus  modut 
dilccndi.  Qugftio  quocp  fagaciter  mota* 
dignam  meretur  rcfponfionem  Quia  igi- 
tur ordinate  procedis  8C  lapienter  inquiris,  efficati 
ter  fapientercp  tibi  refponderepareft.  •RPrimus  er- 
go fidei  chriftianac  articulus  cft.  Vnum  efTe  deum. 

v 1 , Secundm 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LI  I i 

Sealdus, eunde  in  pfonis  elTe  trinu.  (Tertius,  oTa  I 
deo  efife  creata.  Quartus  cft  de  iuftifkatione  q ad 
gratiS  ptiner.  Quintus  cft  refurreftio  mortuoru, 
textus, re  munerario  merito  w.  Alq  fex  articuli  funt,  , 
de  humanitate  filrf  dei: vtpot  e de  ipfius  incarnati" 
6c,coceptioe,  natiuitat»ex  virgine.paffione.fepul  £uctS.  £ J 
lura.refurrexione, defcenfu  ad  inferos,  afcefu  ad  cg 
los,St  aductu  ad  iudiciu  omnis  carnis;hoiu  puft  o-  jvfet  t.  ij 
ruqdSfubvno  coprehendutur  articulo, quoiyvi-  ifaiaV. 
delicet  vnu  non  fu  paddit  alteri  fpeciale  ac  noua  in  j0ju’n’  ^ 
coprehenfibilitatis  ratione, quemadmodu  paffio,  Matt.iS 
mors  Kfepultura.Ft  fi  q fint  alia  talia  his  fidei  no-  a<5Vo  .i 
Itrgarticulis.Koibusq  fequuturcx  eis,mu!to  cer  lohan.f, 
tiusarqj  Imobiliuscredimus,q  vosveftrisprinci- 
pijs  aifentiatis.  N3  ^ppter  eotv  cre  dulitatem  nulla 
tormSta  horret  fideles,  millgi^  mortes  ppeffi  funt. 

^ Prgtcreafppter  intelleftualc  natura.naturafenfi 
bilis  at$corporea  inftitura  eft,intelie&uale  aut  na 
turS  creator  omnipotes  cffenuafr  bonHs,  liberalis 
& pius ^pp ter  fcipfum  inftituft,2ftcnuscu  videret, 
amaret,  cotp  frucrctuf,&jin  ipfo  imediate  felitita- 
t etur.  Hic  aut  finis  omnis  creati  jntellcftusfupna- 
turalis  e ft,ad  queex puris  naturalibus  nulla  creatu 
ca  p tingere  valer.Iraqj  fjrcnus  fini  correfpodcret  ,p 
portionarfturty  media, oportebat  vt  daretur  ho- 
mini fupernaturalia  media,  quibus  finem  creatio* 

«is  fuac  attingat,  Harc  vero  funt  fides  & gratia,at 
que  cartera  fp iri  tus  fanftidona  :8C  ha?c  cft  Chn 
. n*  fapientiae  intentio,  reducere  hominem  ad  r r ■ 
principium  fuum,  vnircqj  eum  vkimo  fini  . . e' 

• V-  A"  iiij  Dcnitp 


Digitized  by  Google 


f D.DIONY.C  ARTHV.DIALOGIOM 

^[Denitp quoniam  humana  natura  in  prothopla- 
fto  parente  viciata  eft,  8C  damnationi  feu  praeuati 
(arioni  verj  bcatitudinis  farta  obnoxia,  iccirco  li- 
beratore faluatorefy  eguit, quicS  redempta  ad  felj 
citatcm  amiftam  reduceret:  8C  hic  eft  Ch  riftus,  cu- 
.2  Cor,  i.  ius  crux  reprobis  fubfann&io  eft,  vti  in  exordio  di 
xi , hic  quippe  vnigenirus  dei  exiftens,a  deo  patre 
I fai.gj  in  mundum  mifcricordiifime  miflus  eft,  fartus^ 

, i.  Pet.  't  homo,8Cmortem(quam  non  meruiOpronobisfc 
Marth,if  rcns>patri  pro  iniquitatibus  noftris  fatiffecir,#  ab 
I Cori,  f merita  morte  mundum  eripuit : hunc  ergo  deu  ve 
rum  & hominem  confitemur dC  credimus,  ,p  na- 
Phili.*  kis  in  mundo  conuerfatum, partum,  & afcendi(Te 
*iPetr:24.  ?^ca^os»  hinequo^  rediturum, vt  iudicet orbem 
* ^ in  aequitate, ad  cuius  aduen  tum  omnes  refurgenr, 
Iob  i9  & refumptis  corporibus,  prout  in  pfenti  gelTerut, 
Eph:4.  reciPient.  Et  ibunt  fideles  & boni  in  vitam  cjlcfte, 

zThi  A.  infidcJcs,vero  in  gehenne  tormenta.  Porro  fine  fi- 
arto  iy  deimpofltbileeft  aliquid bonifiC meretoriumeffl 
-Cor  c Cl'  a<* $ P°ftu1afti,compendiofe  rripondi, 
Alatt  ic  ^Admiratiofup  indurtis,ArticJIILPhiIofophus* 
Hebr  ii  Vicuntp  fapientist  amator  eft, tion  iam  dtf 

* l J taxat  vera,  fedfalfa  quo  cp  cum  tranquiUi- 
4*  t3tefine  perturbatione  aequanimiter  audi 
re  debet;  nedum  irae  ardore  aut  impatientia:  palTi 
onumip  fumo  m«ns eius  obruitur, a'  veritatis  con 
lemp  latione  impediatur.  Quamu is  igitur  ea  quae 
arteris  plurimum  mihi  difphccant,  8C  nedum  incre 
dibilia.fed  8C  irrationabilia  videan?, arquanimiter 
tneame  audire  oportet,  quatenus  ordinatius  ea 

* diicutiaoi 


DE  FIDE  CATHOLICA.  Ll.  I » 

difcutiam  atque  impugnem.  ^Theologns  .Non 
iniroro'  philofophe,  quod  fapicntiar  mea;  incom- 
prehcnfibilis  altitudo  te  deqcit,&ad  contemptu  in 
ducit.  Nempe  cum  ille  meus  diuiniitimus  Paulus 
Athenas  veniifer,  at  illic  difcipulistuishanc  thcorl 
am  infinuafTcr,  Stoyri,  exteri^  philofophi  obftu- 
pefafti,  dixerunt:  Noua  quaedam  infers  auribus 
noftris.Etdenuo:  Quid  inquiunt  vultfemiuerbi- 
us  iftediccre,Nouorum  dpmoniorum  annuntia- 
tor effe  videtur.  Verumtamen  prius  imel!ige,&iic 
loquamur. Sjpe  equidem  videtur  aliquid  mirabile 
atque  (pernendum,  quod  rationibus  eius  auditis 
credibile  ccrtucp  efficitur.  qPhilofophus.  Ita  pror- 
fus  eft,  fed  omnibus  hominum  legibus  lefti s^trSf 
Curfis,non  reperio  tam  admirabilem  legem  ucl  fe- 
ftam,vt  ifta  quam  approbas. Vnde  & cun&is  fe- 
clis incredibilior  milii  fatta  eapropter  quod  ei  cre 
dere  leuitfimum  reor,fi  non  cfficaciiTimis  euiden- 
tiffimisqj  argumetis  firmetur, f TheoIogus.Equo 
animo  efto,8C  veritatem  lucidiffime  cernes.  Terti 
«nonia  nanque  mea  credibilia  fa&afunrnimis,8C 
fecundum  multitudinem  incomprehenfibiliratis 
eorum, multiplicata  funt  argumenta  ipforum.  NI 
quo  Chriftiana  a (Tertio  incomprehenlibilior  eft. 
co  diuinitus  multipliciusconfirmataert.quemad 
modum  fifuftines  me,  auditurus  mox  es.  S|Phi- 
fophus.Nunc  ergo  abfolue,  ii  vales,  rationes  qui- 
bus fuperius  probabam  non.ctfe  decens.vt  aliquid 
rideo  hominibus  fola  fide  credendam  tradatur. 
Dixi  quippe  IcuiutiS  ciTe,his  quae  udo  non  capit. 

afientirt 


dbyGoogle 


lo.D.blONY.CARTHV.DrALOGro* 

affctitirc.  Adieci  poflremo  g,  «5  diaina  ftpiftia  or> 
dmarmtma  nc,  nulli  influit  rufi  prout  natura  Tua 
capax  exiftit,&  ideo  naturali  legi  debet  homoef- 
Ic  contentus. 

f Refponfio  theologi  ad  obiefliones  philofopht^ 
Articulus.V.  f Theologus. 

Anerois  ^Emerarius  ille  tuus  Auerrois  in  comento 
com;  X fuo fuPer  decccIoK mudoatribus  homini 
.^uS'  Moyfe.Iefu,  & Mahumeto,vniuerfum 
munua  deceptu  diiferuit,  eo  quodaliSIege  q nat» 
r aic  a0CU€ric>  Sed  ego  iam  tibi  oftenda  falfitate  ia 
6 C quod  leuiraris  non  iit  aflentire  Chrirtianx 
Arift,!i.$  theoriae.  Noftinaqj  ni  fallor,  Areftorele  tuo  tefta» 
de  anima t6  Sl»odad  cognitione  diutnow  inrellcftus  fe  ha- 
Arift.  Ii  i bct  humanus, queadmodu  ad  lume  folis  noftug  vf 
metaphi  Et ficuc  Auerrois  tuusfatfuseft.  Sicutfehabec 
lices  materia  prima  in  ordine  entiu.ficfe  habet  rationa- 

auerrois.  *,s  anima  in  genere  iiitelleclualiii  fubftanriaiy;  Vn- 
dcinnotefcit  ,quod  intellectuale  lume  in  homine 
debihflimu  eft  * f fgirnr  fi  jumie  grati*, ipfam  fide 
non  illuminetur  8C  coforrerur  Ium?  natunr.paucS 
K debile  habebunthomines  drninow  notitiam,  SC 
Iiecipfa  nec  certa  erit  apud  omnes  neque  imobi- 
Iis.pfertim  cu  inter  fumrnos  Philofophos  tanta  c3 
fiftat  de  deo,  atque  incorporeis,  opinionu  diuerfi- 
las* v J«e  vulgus  nil  certi*  agnofeerer,  quia  cui  am- 
pli adherendu  fic.ign  orabit.  ^JPorro  cognitio  ifta 
naturalis  dediuims,  nonnifi  ftudiofis&  exercita- 
ti* atque  fabrilibus  hominibus  certa efle  potefc. 

‘ * ■Curo 


Digitized  by  Google 


fcE  FIDE  CATHOLICA.  LI.I  fy 

Cum  ergo  pauciffimi  tales  fint  ,pauci{Timi  diulno 
rum  agnitionem  haberent,  nifi  fides  daretur , quae 
propter  infallibile  Tuum  fundamentum,  cunilis  fi 
delibus  certam  atque  inconcufiam  notitiae  verita- 
tem impenderet.  ^JPncterca  praefentis  vitae  co- 
gnitio cum  fitimperfedla , non  eft  vltimata  ho  - 
minum  beatirudo,fedeft  vtaad  cognitione  mjper 
feftam  atque  felicem.  Omnium  vero  hominum 
vnus  eft  finis, ac  vna  felicitas ,fed ad  eundem  fi  * 
nem  omnespertingere  nequeuntt,fi  in  via  difeor- 
dent  & errent,  Vniucrfisergo  hominibus  neceffarl 
um  eft  vt  ide  de  deo  atqj  diuinis  fapiant,  fi  ad  ea- 
dem beatitudin  e confcedere  debent:  tanta  aut  vnl 
formitas  fine  ffdelucefy gratiae  impolfibile  extar, 
vnufquisqj  em  in  fuo  fenfu  abundat, Aratio  noftr* 
mutabilis  e,vaga  & debilis.  Dcnitj  adfenfum  clu- 
eefeit  quanta  fit  philofophorum  diucrfitas,no  fo- 
lum  de  deo  fed  de  intelligentiis  quoque  ac  anima* 
bus  humanis.  Oportunum  eft  ergo  vt  omnes  in 
vntim  fidei  lumen  concurrant, idem  cj  fentianqnec 
fuo  quifque  innitatur  ingenio,  fed  infallibili  ater  - 
nfverrtatisftabilimcnto.  Sunt  8C  aliae  rationes  cur 
fidem  hominibus  rradi-decebar,  vt  videlicet  pet 
fioc  homo  deo  totaliter  fecudum  intelle£lum  fub 
deretur  atque  per  hoc  amplius  mereretur, quia  af- 
ientire  ei  quod  ratio  per  fcipfamtmelligit,  merito 
' tium  non  eft,  fed  naturale.Infitper  cum  iam  fupe- 
rius  diftum  fit,pofterius'q?  probandum,quod  finis 
liomin  is  fupernaturalisfitjdeofupernaturali  lege 
s>pu$  erat,  quae  ad  huuiftnodi  finem  perduceret. 

* . Quod 


\ 


Athana* 

fius. 


f 


Fhilofo* 


Diqitized  by  Googlc 


ti.D.D  I O N Y.C  ARTHV,DIA  LO  Gl  OM 

Quod  autem  Icuitatis  non  fit  fidei  adha;rere,agnd 
Ices, cum  caaudies.quibus  tibi  oftendam  Chriftia 
nam  legem  a deo  donatam.Nec indecens eft  a deo 
fupernaturalem  legem prseftari , cum  finis  id  po  - 
ftulet,&  in  hoc  maior  diuinar  munificentiae  libera 
limma  plenitudo  reluceat ,dum  incerta  6C  occulta 
lapientia:  fultam  fupereffluenter  nobis  commu- 
Piam^o  ni««.Deni<$per  hoc  deo  fimiliores  efficimur.&ad 
futuram  beatitudineinprarfenti  ordinamur.  Nec 
rurfus  verum  eft,  quod  homo  fupcrnaturaliu do- 
norum capax  non  iir,quoni5  in  omni  natura  cre* 
ata  quaedam  obedientialis  potentia, qua  bene- 

placito creatoris  ad  nutum  obediat,&per  lumen 
opemty  gratiae,  intclleftualis  creatura  fuper  fci- 
pfamprouehitur,  & omnium  diuinarum influxi- 
onum capax  efiicitur*Hac  vero  in  lequentibuslti* 
eidius patebunt, 

^Approbatio  philofophidiftorijnt 
theologi, Articulus. VI,  Philofophus; 

FOrtiter  vt  intueor  o theologe  fapientiK  tuae 
honorem  defendis,&  multis  mihi  iam  ratio* 
mbus  perfuafifti , quemadmodum  mihi  ne  - 
cellarium  decens^  fuerit  homines  fide  iuuari  & in 
ftrui.  Vnde  fateor,  non  me  rationabiliter  amplius 
. huicpunfto contradicere poife.Sed  quoniam pec 
'•  *“tl0  «Iponlionis  tua:  me  ad  fequentia  mifit , g» 
aneris  non  ex  lenitate, fed condignis  excaufis  fida 
Chrifti  a tuisleife  receptam , ideo  ad  ea  declaranda 
te  transrer.quibuselucefcit  adeo  legem  Chriftia  - 
nam  ciic impenfanj.*gTheologus; Hoc  iam  dilige 

' icr 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  f v? 

ter  agendum  eft,  & vt  id  euidentius  fiat , ad  prirnS 
quatrro  i te : Cum  fides  noftra  tam  incomprehcn- 
fibilisfir,&lex  vitarChrifttanartam  ardua,  vt  pote 
carnales  voluptates,  omncmq;  feculi  popam , prae 
omnibus  legibus  jprohibens,&: ad  inccflabilem  pg 
nitentis  copunfiionem  inducens,nonne  vehente** 
ter  miraris,  quemadmodu  vniuerfuspene  mfidus 
ad  talem  fide  t&Iemfy  legem  induci  valebat.qPhi- 
lofophus.Nil  magis  admiror;prsfertim  quoniam 
tot  tantiq;  potentes  8C  principesaclapientiffimi  vi 
n, etiam  in  naturali  phiIofopniaedolti,ad  eas  indu 
ci ivaluerunt.-^TheoIogus. Secundo  interrogo  te : 
Nonne  quo  doctrina  rarior3mtrabiltor,tncompre 
henfibiliorqj  confiftit.eo  homines  adipfius  diffici- 
lius inducuntur  a fi'en fu m, pluribus quoq;  rationi- 
bus  fortioribus^  argumentis  op’  eft  v t recipiatur, 
nin  forte  per  violentiam  aut  magicam  iliufionem 
nomines  vef  compulffautdeceptiacquiefcar.f  Phl 
lofophus*  Iftud  ad  experietiam  coftat  verum  efle. 
?hter  enim  vt  dixi  Ieuitatis  cffct  his  credere . qThe 
ologus.Crcdis  fidem  Chriftianam  ab  illis  talibuf* 
cp  hominibus predicacam  per  mundum,  quemad- 
modum Chriftiana  narrat  hyftoria^Philofoph*. 
Dchoc  teaudire  volo  tunc  demum  confulrius 

reipondeboqjTheologus.  Omnium  Chriftianoru 
h*c  una  aflcrtio  eft.  $ ddifcipulis  cius  quem  colut 
paucis  uins,qu( i « apoftoli  ditfi  fum,  & fimplices 
oc  iluterati  atqj  ignobiles  eram  pene  omnes,  vtpo- 
te  pileato  res,  fides  Chriftiana  diffufa  edoffaip  fit , 
non  violentia  armorum,  nc$  fubtilitatc  veiboiu. 


cura 


Digilized  by  Google 


MD.DIdNY.CARTHV.DPALOGlOtf 

cu  viri  illi  pauperrimi  ,atqj  impotentes  ac  ideotc 
cxtiterint,  nec  aliud  g paupertate,mundiqj  conte» 
* pturaac  (implicitate  docuerunt, quemadmodum 
vfqj  ad  pradens  dodlrina  corti  eiufdemqj  fefiato  - 
rcsteftantur.^PhilofophusJromfTisconfinxcruc 
Chriftiani  huMraodnllosfuifle  tales  ut  per  hoc 
fides  eorum  magis  a deo  efle  putetur, & no  ab  ho 
minibusadinuenra.qjTheoIogus, Oportet  Chri- 
ftianu&ab  hisquiforisfunr  habere  teftimoniunv 
lofeph*.  Igitur  per  infidcliu  (cripta  didra  ftabiliam.Iege  Io- 
Philofo*  fcphum  Iud*oruhyftortographum,IcgePhylonc 
Auerrois  fapientiffimuludaroru,  cx  eorum  ditftis  agno  - 
JPorphi , fces  quod  dico.Infuper  nonne  tuis  A uerrois  prin- 
cipes Apoftoloru  viliffimos  vocauit  pilcatore^ar 
qjindoftosiNonne  fimplicitatem  euangehftaru 
uoftrorum  farpe  irridet  Porphirius?  Porro  (iapo  - 
ftoloru  (cripta  infpicias,  clariflfime  ccmes.g»  neq* 
eloquentiae  neque  Philofopbix  fubriiirarsbus  inte 
debant.imo  magis  eas  tang  inanes  (pernebat.  Sed 
Kipfc  medacifT.atcpimpijfs.Chrifti  innimicusMa 
humctus.apoftolos  noftros  viros  dealbatos^  di 
uinitusfatetinftru&os.Siverofufpicaris  g?  a magi 
ftro  fuo  magicis  artibus  erant  imbuti, hoc  hinc  da 
re  lallum  videtur, q>  non  nifi  vnius  veri  dei  cultum 
docebant,  $idoloru  cultura 8ttcpla  deftruxcrur, 
Afto,i£.  da:monuq3  manifeftabat  atqj  perimebant  fallaci* 
as.  Quod  infuperhuiufcemodiillufioncsniagicas 
omnemfy  couentione  cum  daemone fub  aeterna: 
falutis  periculo  vitandas  di(Teruerunt«f  PhiJofo- 
phus.Fas  eor  9t  Uccc  deceptoriis  anibus  aliqua  for 
* fan 


DE  FIDE  ; CATHOLICA*  LI/  I^if 

fan  doftrina  inanis  hominibus  perfuaderi  potiet, 

- non  tamen  opinoream  ficdiffundi  durareqj  potie, 
Vti  fides  Ghrifliana  diffufa  eft  atque  durauit , nifi 
percoruinuationc  talium  fraudu  ac  figna  menda- 
' cia.  Igitur  fi  veri  Chtiftiani  talia  eatenus  horreant, 
nec  dicmonum  ope  vtantur,fedeius  duntaxat  que 
colunt,  non  video  cur  negare  debeam  apoftolos 
tuos  rales  fuifle  vt  afleris.Si enim  nobiles  8£  poten 
tes  atque  eruditi  viri  fuIHcnt,  non  eft  verifimile  $ 
(e  ignobiles  &fimplices  in  feriptis  fuisfuitie  docc- 
lenr.Sediamquidex  his  intendis  elicere» 
4gProfecutio  difputationis  thcololo 
' gi.  Articulus  V II.  heologus. 

EX  concedis  ergo  a te  propofttum  meum  o - 
ftendam.nam  cum  fides Chriftiana omnem 
intelle&um  tranfeendar,  nullo  modo  fi  rite 
.confiderasadipfius  confcnfum  mundus  induciva 
Icbat.nifi  per  ea  que  & ipfa  omnem  naturalem  re- 
rum lcgcro,virtutem  & ordinem  fupergrediuntur, 
quemadmodum  funtfufcitaremortuo$,ftatio  fo- 
tis in  ccdo,qua:  non  nifi  ab  omnipotenti  deo  fieri 
potie  certum  cfilntelle&us  quippe  humantis  ne- 
quaq  atientit  veritati ignota:, ffetrim  cui  ratio  na- 
turalis cotradicir,6£  q nullatenus  coprthefibilis  cft 
in  pfenti  hac  vita,mfi  p proportioat  a inducat  argu 
mecama  ficui  media  ,pponicnatur  fini,  fic  pm  itix 
corrcfjpodident  condufioni.Quonia  ergo  deo  co- 
op2tc,8lpdicationcapoftoloaicofiimiiefequcrib9 
fignis  huiufmodiq  alius  nuHusvaletefticcrc.fidcs 
nia  pdicaufufceptam  e, pala  vera  fir  atqjdiuina. 

; , tphilofo  piius. 


Matt.  f,' 
Mare. 5. 
Luc,7  8 
Ioan.11 4 
IofiU» 


Mar,  if 
Io  an 

1 


tr% 


I^D:mONY.CARTHV,DIALOGION 


^Philofophus. Vnde  mihi  odendis  tam  admiran- 
da  fecifle  apoftolos,que  vt  arbitror  fieri  nequeunt» 
qjTheoIogus. lam  conccffiftiquia  quo  doftrina 
ed  rarior  &L  mcomprehe  nfibilior.co  fortioribus&C 
ite  euidetioribus  eget  argumetis,v  t approbetur  SC 
recipiatur.  Si  igitur  negas  hjc  diuina  fafta  miracu- 
la,per  quar  ad  fidem  mundus  conucrfus  a nobis  c? 
fetur,rcdat  ut  aliud afiignes  quo  ad  fidem  horni  - 
nespcrfiiafi  funt  .qPhilofophus . Cum  fecundum 
prarnabita,ncc  per  violentiam, nec  per  eloquenti^ 
nec  per fubtilitatem naturalium  rationum.necper 
AtiicuC  magicam artem.hoc  factum  fit,non  inuenioquod 
afTignem, ^Theologus.  Audi  A aliud:  Quadocait 
fa  in  fuo  effe&u  refplender,  probatur  caufa  per  effe- 
fium. Quoniam  ergo  mundi  conuerfioadtam  iti- 
(omprelienfibilem  fidem  ac  arduam  legem  tete- 
fteiumme  miranda  fit,  in  ea  tanqin  effcftu  omnia 
diuina  relucent  miracula, quibus conuerfum  adfi- 
dem  aderimus  mundum.Ideoty  neceife  non  ed  mi 
rabiliailla  iam  denuo  fieri.quoniam  in  effeftu  fuo 
videntur^Philofophus.SiccifeaiTcntio.qprheoIo 
gus.En  ab  exordio  nafccntis  ecdefiae  vfque  in  di- 
em prarfentem,  potifTimum  tamen  annis  circiter 
quadringentis  in  principio  fidei  grauiflimascru- 
delillimasque  per  fecutioncs  pertulit  populus  Chri 
ftianus  a'  tyranis  atque  haereticis,  ficut  infinita  mar 
kyrum  milia, quorum  vfque  in  prffens  habetur  rcli 
quie  concedantur,  quibus  Chriftiani  humana  vir* 
tute. nec  reddebant  neque  refidere  poterunt.Et  ni- 
hilominus quo  erat  rab  ies  perfequetium  maior  ae 

que 

i 


i 

* 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE.  CATHOLICA  LI.I  17 

rp  crudelior, qito  plurcs  trucidabatnr  inauditis  fup 
phciis.eoipfa  fides  magis  in ualuit,&  populus  fide 
lis  vehementius  creuit;doncc  tandem  ipfum  quo- 
tp  Kom.imperiu  fidei  colla  fubmitteret.Niic  vero 
qn  armis  haereticis  8£  paganis  Chriftiani  refiftunt 
faepe  paru  proficiunt,  faepe  vincuntur.facpecp  fugi- 
unt,potitfime  quia  in  armis  confidunt, nec  fidelior 
• viuunt.  Quomo  igitur  hoc  contingit, nifiChrifto 
protegente  lege  qua  tradidit' q[PluIofophus.Pro* 
fer  (i  quid  amplius  habes.  qfTheoIogus.Sifapictcr 
confiderasquicuqj  proprium  honore  quaerctesle 
gem  fallacem  (latuerunt,  ea  ad  qug homines  facili 
ut  induci  poterant  proponebant  atqj  fpondeban r, 
vrpotequae  inrelle&umnonmultu  tranfcendunr, 
& appetitui  placent,  ac  homini  dulcia  funt,  que  ad 
modii  in  cgteris  legiflatorib*  falfis,8£  in  Mahume- 
toconfpicimus.  Non  enim  alta  aut  difficilia  edo- 
cet,fed  carnales  voluptates  admittens, atqj  in  earu 
dc  abundantia  felicitate  fumma  conftituens, Ii bidi 
ni  itemfy  luxuriae  habenas  difTo!uit,nec  per  miracu 
la  legem  luam  firmauit,  fed  per  rudem  ruralccp  po 
pulum  quem  primo  decepit,armis  & bellis  fibi  ho 
mines  fubdidir,&  vti  in  fuo  Alchoranocft  icriptu, 
noluit  dc9  vt  miracula  faceret, fed  in  virtute  armo 
rumiepromiffum  afleruit.quod  vticg  genus  Tig- 
norum nec  tyrannis  nec  latronibus  deeft.  •RPh.lo 
fophus.  V eriiimile  eft  quod  nullus  praefumit  ea  do 
cere  quae  nequit  ftabilire,  probare  atqjoftendere, 
& fi  homines  fibi  allicere  nititur,ea  ni  fallor  propo 
nic  ad  quae  amplius  inclinantur, fic  tame  vtpcr  ta 

B lia 


uiynicuu  uy  \juugtv. 


iSD.DIONY.C Xrthv.djalogio  *| 


lia  quod  intendit  aflequi  qurat.T.  Quomodo  igi- 
tur Chriftus  Iefus  que  colimus, ram  mcomprehen 
fibilem  fidem  ac  arduam  legem  omne  intelleftum 
excedentem,  appctitmcp  ac  libertati  furamedifticil? 
aducxit.fi  non  fupernarurali  virtute  agnouit  pofie 
(e  eafdem  firmare, & ad  cas  homines  introducere* 
P.Coniiderationem  iftara  non  reprobo.T.Nega  - 
re  non  potes  quin  ad  martyrii  confefforumty  tum 
bas  multa  miracula  fianr.neq;  in  rato  honoremor 
tuorum  cadauera  haberentur.fi  non  tam  eeleberri 
miscorufcarent  miracults.mirificante  deo  fan&os 
iuos.quia  nec  aliquos  canonizat  ecdefia,  nifi  qui  fi- 
gnis  honorantur  a'  virtute  diurna.  Et  cur  quidam  p 
alijs  tam  famofiftrmi  funt,  nifi  quoniam  ampliori* 
bus  a deo  approbatur  miraculis.  Quomodo  ergo 
viuunt  vbi  viuunr,fi  fic  vitiant  vbi  occifi  # mortui 
funtfSedhaec  argumenta  de  praeteritis  loquuntur* 
Ecce  d philofophc  etiS  nuc  quo$  mirabilifllma  in 
ccdefia  fiunr.q  fi  quis  non  credit.oculiscernere  po 
teft.K  nunc  vfqj  non  ccffauit  diuina  benignitas  in- 
finita agere  figna.P.duo  mihi  occurrunt  quae  obif 
cere  poftum,  Primo , quia  vt  Auicena  mens  teflal, 
miracula  in  caufas  naturales  reducuntur»  Rurfus 
quiavt  Chriftus  tuus  fatetur,#  Chriftrani  vt  audi- 
uiid  affcrunr.reprobifigna  magna  imo  8C  vera  mi 
racula  facere  polfunr . Qtialtter  igitur  per  id  quod 
malis  cornuneeft, fidem  tuamaftruis? 


ISoIutioobieftionum  philofoph*. 

EArriculus.VIIL  Theologus. 

T teipfum  requiro  philofophc,  approba*  m 

hoc 


» 


Digitized  by  Google 


DEFIDE  CATHOICA.  LI*  I >19 

hoc  A uicennte  doftrinS,^  dicit  p virtute  motoris  Aiuccnk 
i£  le  ftis  fieri  poflie  miracula.  P,Experiri  volo  qd  fen 
tias  &fcieug  tuae  fubriliratd  audire  defidejo.T.No 
ildiitaxat atheologis,fed  aphilofopbis ^epin hac  j\n*ft0.de 
, parte  corradicit  Auicen j.Na  cu  cjlu  fit  qfi  inftrum?  ccjQ  ^ 
tu  intelligetig  mou£tis,nil  poreft  inteiligetiai  huc  romido« 
mudu  imprimere,  nifi  p motu  cglcfte  Denicp  v t ait 
AuerroisTSta  eft  habitudo  intelligerigad  otbl.qd  . . 

motor  fohsjunatnouere  no  pofiec.Nil  ergo  agiit  uc 
motores  cgleftes.nifip  motus  cglorfi.  Vn  ad  fola  co 
ccptionccoru  no  feqfetfc&usin  inferiori  materia, 
vtaftcrit Aurcena.Prgterea  ex  falfo  fudameto  ^ce  Auiccna, 
dit  ifta  pofitio.qa  Auiccna  opinatus  eft  formas  na 
turales  effc  oniino  ab  extra,  vc  5 ab  intelligetia  i pfa 
<y  i nferiorfi  materia  ab  ea  fore  creati, qd  & philofo 
pili  negat,  cu  creare  no  fit  nifiaftus  infinita:  poten 
lia  Ph,  Approbo  q dicis,  quia&  folenes  philofophi 
ubi  cSfentifit.T.  Qd  aut  iecudo  adducis  pofle  a ma 
lis  fcdm  nos  miracula  fieri,  qd  tepore  Antechrifti 
potu£fict,iraabfcluttur:N2&magiPiuraontsvir  r j* 
gas verterur in ferpentcs,8C tpcanreduiftivera mi  A*0  ' ^ 
racula  ab  impijs  daemonu  ppteftate  co  tingent, &ia  Pou,l3 

deo  permittente  effici  qunt.q  tfi  non  fiint  perfera  * 
miracula  fcdm  vera  rationem  miraculi/cd  talia  fo 
!u  facere  mali  pofiiint  ad  qug  fc  naturalis  uirtusali 
quo  modo  extendit.  N2cu  occultas  reifl  virtutes 
Si  femina  daemones  nofcat,  eafdem  colligere  appli 
carccp  valent  ad  certa pafiiua,vt  aliquid praeter  con 
fuetu  naturae  modii  proueniat,quod  nihilominus 
natura  per  naturalem  fccccffum  8C  ordine  poreft: 

B 1 Qucmad 


*b  D DIONY.C A RT H V.D I A L O. 

Qucmadmodu  per  putrifaftione  naturale  virgae 
in  ferpentesmutantur:fed  fides  etiam  per  talia  fta 
biliturqux  nulla  naturali  virtute  neq)  mdufiriafi* 
eripoffuntjVteftfufcitari  mortuos,  & a lia  multa 
qugnunq  a malis  veraciter  effici  valent, fed  inprg^ttk 
ftigrjs  tantum,  quac&  ipfa  diu  durare  non  qupur,^^ 
Ibidem  . Et  harccfl:  prima  differentia, qua^Chriftiana  mira- 
cula a carteris  difeernuntur.  Verutamen  figna  An* 
tichrifti  mendacia  dicuntur,  quia  ad  fallendum  or 
dmabuntur.qjSecudo  quoqj  difeernuntur, quia  fig- 
na fanftoru  vtilia  funt.vt  infirmos  curare.  Signa 
vero  prauorum  de  vanis&  inutilibus  funt,vtred 
dere  hominem  ftupidum.feu  volitare  peracrem. 
Rurfus,  modus  agendi  in  iliis  omnino  diuerfus  e, 
quonia  boni  diuinam  clementiam  piercuereterfy 
implorando  figna  efficiunt.  Mali  vero  diliramen* 
tisquibufdam  vtuntur,  vt  quod  fe  cultris  incidur, 
nec  fa<fta  fua  admoreshoneftosadducut.  qjPhilo 
foph9.  Suffkicterrefpodes,fedadde  quodrefiat.  . 

<5  Difputatio  Theologi  contra  Philofophum,  <$ 
per  naturale  ratione  faluari  nopofiunt,  q fenfibiU 
ter  apparenti  fiunt.  Arti.9  Theologus. 

SI  Itarp  naturali  lege  contentus  fidem  non  reti 
pis.neceflariu  tibi  eftvt  eorum  omnium  quae 
fiunt  naturalem  rationem  alfignes,  ad  na* 
turalescaufas  omnes  effeftus  reducas.  q[Philofo* 
phus.Ita  cft.  f Theologus.Purtts  Philofophns  feu 
naturalis,da:mon^seffe  non  admittit:  Sed  dgmo- 
nes  effe  experimentaliter  confiat, quia  & eoru  au 
xilijs  qui  da  mamfcfte  vtuntur  atqi  cum  ipfis  pafiu 
w-  - coponut 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  I i, 

coponum,  (Tccp  quod  optant  confequuntur  8C  faci 
unt.Cogeris  ergo  naturalem  ratione  relinqueret 
fide  confulere.  qj  Philofophus.  De  hac  re  inter  me- 
os diflentioeft.  Platonici  quippe  darmonese(Te  co 
cedunt, eos<$ diffinientes  dicunt,  quod  fintanima 
lia  corpore  aerea, mente  rationalia, animo  paifiua, 
tempore arterna.  Peripatetici  aut  omnino  hacc  ne- 
gant nec  concedunt  effe  fubftantias  intclledluales 
huiufmodi  quibus  naturalis  ratio  magis  ademit, 
ldeoq;  o theologe , omnia  quxdgmonibus  aficri- 
bis, ego  ccculttsquibufdScaloru  influetijs,  vel  na 
turalium rerum  fecretis  virtutibus  tribuo,quiami 
randaineft  rebus  potcftas  adinperfcrutabilcseffc 
ftus,f  Theologus  Cum  motibus  ccelorum  aut  re 
, rum  virtutibus  nullus  paftum  coponit  aut  loqui- 
tur,fed  ad  fenfum  agnofeimus  quofdam  fcelcratif 
fimos  homines  cum  quibufdamfpiritualibusfub- 
ftantijs  paftu  inire, fic  vt  repente  diremur.aut  mu 
lieres  dementem,  aut  ignorata  denuncienr.qj  Am- 
plius aut,vides  & audis  fi  vis  quofdam  fubito  ame 
tes  fieri, infenfatos  ac  furiofos. quod ideota  va- 
rijs  loquitur  linguis.quas  ante  no  didicit  neque  no 
uir.vbertim  ex  vno  ore  plurime  fimul  voces  ,pmu 
tur,  etiam  diuerfarum  linguarum.  Videres  qurad- 
modum  homines  per  Chriftianorucxorciftas  ab 
omni  fanemur  infania,  quomodo  anteq  liberanf, 
torqueantur,  paflefcant,  intumekSr,  quo  mo  m co 
rum  corporibus  darmon  interroganti refpondeat; 
K nunc  fe  in  pede  nunc  in  manu,nunc  in  lingua  e f- 
fc  dcmonftrct,  quomodo  per  facramentaecde fias 

B J copcfcatur 


Digitized  by  Coogle 


fli  d.diont.carthv.dialo; 

comptfcatur  Keijciatur.qfPhilo.  Horu  naturalem 
ratione  no  video . qjThe.Non  ergo  tibi  fuff  icit  lex 
naturalis.^Philo.AntecJ  tnlegime  tua:  fubijciara 
prius  adStoijcos  fugio, nec  me  fidei  affertionibufi 
fubdam.donecSroijcoru  quoqj  improbes  dogma 
^Thco.  Etiacortceffoillo  quod  tn  veru  non  eft,g> 
dgmones  rt  Platonici  attruut  aialia  eflent  corpore 
aerea, non  tn  reddi  poteft  ratio  naturalisquomo  p 
ho  mi  nes  I oquantur,atcp  in  nomine  Chri  ft  i eijcianl 
Namfecundum  omnem  philofoFhiaedo&iinarn, 
determinate  forme  & a&us  item'qj  motores.dercr 
minata  requirunt  paffiua : videlicet  determinatas 
matenas, potentias  atq»  mobilia . Corpus  aute  hu- 
manum ad  rationalem  anima  determinatu  eft,  no 
ergo  eficpotcft  daemonis  infttumcmufecudu  or- 
dine naturae,  fed  dumtaxat  fecundii  ordine  culpr* 
Prseterea,cu  daemon  fit  naturaliter  fuperior  hornic 
cogi  non  poteft  ab  eo  nifi  virtute  alicuius  diuini, 
per  quod  fuperior’dgmone  homo  efficitunhoc  aue 
eft  fanflitas  mctis.qua  aChriftoChriftiani  forti3 
tur  vel  ipfa  virtusChrifti  in  facramentis  fuis  ac  ver 
bis  contenta:vnde in  expulfione  daemonum  victus 
Clirifiiacfanflitasfcmperreiplendet.fPhilo.Secu 
du  diuinu  meu  Platone  &Stoijcos,ordo  dacmonS 
triplex  eft.  Sunt  enim  qda  boni,qui  Cathodjmoes 
difti  funt,  & hominibus  «n  bonis  pcrfuaforcs  adiu 
torefqjfunt.  Sunt  quoqj  quidSmaliCacodtcmoes 
difti.qui  maloru  inft  jgatoresae  punitores  cofiftut 
Calodcemones  vero  fummo  deo  afllftunt . Igitur 
fecundum  hanc  philofophiainconueniens  non  cft 

fecundum 


Digitized  by  Google 


IDE  RDE  CATHOLICA  Ut 

fecundum  ordinem  virtutis, S^culpar.drmoncs  in 
homines  fic  8C  fic  imprimere.  qTheoIogus.  Nunc 
Peripateticos  prorfus  relinquis,^  Arift otelem  no 
«tnir4ris.qPhtI0f0phus.Quid  cninv:Nonnc&  Pia 
tonis  philofophia  famoia  fubrilifque  cft  ? Si  ergo 
peream  argumenta  tua  euado,nu11nm  ab  fur  dum 
cft.Tlieologus.Fateor  tibi  quiain  hac  partephilo- 
fophia  cius  mihi  amplius  confonat , & fidet  vici* 
nior  cft, quia  per  eam  cito  tibi  probabo  multa  quae 
fidei  funt,omnioo  facilius  quam  ex  Peripatetico» 
tum  fententijs . Nos  quippe  funditer  triformem 
afferimus  intellectualium  fubftantiarum  ordinem 
quarum  quacdS  bonae  funt,&  adminiftratorijfpiri 
tus  appellatur, holmcg  cuftodiae  deputantur  in  bb 
ris.Cctertcqj  fic  deo  atfiftunt,  vt  foris  non  exeant. 
Qitaeda  aute  malae  funt,qua$  dpmones  comunitet 
•dicimus,  licet  dsmon  dici  poflftt  onis  intellectualia 
fnbftantia,quta  a Dyanion  nomine  greco,  quod  Ia 
tine  fonatintelle&us.darmon  vocatur.  Igiturex 
hac  pefitionetuao  Philofophe, primo  confiat  hu 
mana s animas  Imortales  efic.fif  poft vitam  pfen» 
tem  fecundum  merita  fua  a'  deo  praemiari,  qphiloa 
Hoc  philofophiaenon  dcrogar,quia&  Auicena8C 
Epicurei  idipfum  admittite , quia  & naturalem 
fcrlicitatem  poft  hanc  vitam  admitto . Sed  per 
hoc  mihi  probare  non  vales  fidem  effe  neceifari» 
am,qu°niam  ad  naturalem  finem  naturalia  fttfFt— 
citit  mcdia.qThcoIogus.Darmonescum  pefllmi 
fint.non  inficiantur  errori, nec  inuident  falfis  Cur 
ergo  chriftianis  tS  incefiab  »1  i ter  aduerfant  et  iuidee 

& 4 fichriftia 


Digitized  by  Google 


14  D.DiONY.CARTHV.DIALO: 

Math.it*  fi  Chriftianoru  fides  falfaeftatq?em>nea,fifuper* 

Lucae , u,  naturalis  felicitas  non  eft,non  egent  conatu  ne  af- 
fequamur  eandem.  Deniqjdarmondarmonc  non 
expellit, nec  falfttas  falfitatcm.Ergo  fi  IexChrifiia 
na  praua  eft  arqj  erronea,  qualiter  pet  fc&i  eius  cui 
tores  tam  manifefte  34  experimetaliter  daemoni- 
bus imperant, pracuaIentJ1eofqj  expellunt, 84  ipfoat 
cultum  ac  templa  vndiqj  perimunt,  84  ipfos  tanq 
nihilum  fpernunt,  84  hfc  quidc,vera  efic  negare  no 
pores.cum  fenfuiconftcnt.P,  Compuhfti  me  ante 
aPeripateticorudofirina  recedere, nunc  vero  me 
cogis  admittere,  quod  dxmonib*cotraria  fitChri 
ftiana  re!igio,84  per  hoc  quod  fanfta  fit,  vera  ac 
que  diuina . Sed  deprecor  tecdifiere  mihi,  non- 
ne iniquis  atty  gcrilibus  daemones  aducrfanturfT.. 
vticp,  quatenus  vel  piores  fianr,vcl  ne  ad  fidem  co 
uertantur.fcd  bonis  54  fanflis  mulco  inuidiofius, 
Ite^fubtiliusinfidiantur.  Verutamen,  non  magis 
qua  permittuturexequi  polfunt  ‘P.Pagani, 84  ma- 
gi,ac  peffimi.darmonibus  vt  dicitur  imperant,  que 
admodum  de  Mahumeto  quaedam  leguntur, 64vt 
afieris/celeratifiimiChrifliani  cucis  pafta  compo 
nunt.Non  ergo  cx  dominio  fuper  dgmones,  fidei 
tuae  virtutem  fan&itatemty  efficaciter  oftcndifti 
T.Nos  in  nomine  Chrifti  54  virtute  fidei  eius  dae- 
monibus dominamur;  illi  vero  non  dominantur 
eorum,  fed  primo fe  cis fubrjcmn t, ficip  demu  deo 
iuftifiime  permittente,  daemones  eis  obediunt,  vt 
eos  decipiant,54 errorem  confirment . Si  aut  per  re 
ligiofam  ac  puram  diuini  nominis  inuocationem 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  tt  < I tf 

mali  dacmonib’  imperaret,  rc^tcobijcercs.P.Con 
tradicere  nequeo,  ^ 

sjDifputatioThecotraldoloIatras.Art.to. Thfo. 

NVncverofitibicrucifixumcolerc  ridiculo-  * ♦ 

fum  apparer, intueamur  quid  melius  fonat. 

Dicere  quod  filius  dei  patri  coseterntf  s SC co  Ion  an  .y« 
fubftantialis,humanitatem  in  vnitate  perfon*  af-  Romaj. 

fumpfit  fine  maieftatis derogatione, quatenusper  Hebrx.L 

mortem  crucis  quS  non  meruit,  fed  ex  in  jftimabj 
Ii  charitate  pro  n obis  fuftinuit,vniuerfum  mundu  t|,Trin .?« 
ab  sterna  morte  redimeret, deoS$  patri  reconfilia-  Coloc  «1« 
rct:vclaflerere  colendos  efle  Iouem.Saturnu.V  ul 
canum.Typhonem.Liberun^aliacp  deorum  quos 
tui  colunt  portenta.Non  erubefeis  de  parricidio  in 
ceftuip  Iouis.qui  Sfpatrem  occidit  vel  occidere  nl 
teba  tur.for  orem  cp  violatiitPudeat  te  fugaeSatutni 
arqj  deuorationis  fiberoru  ncquitfimae . Verecun- 
dare de  T yphonis  infidrjs.Et  quid  necefTe  eft  de  o r d 
vcftroru  reuoluere  criminat  Ille  femen  fudit  in  ter 
ram,ille  in  proprium  ,defeui|cfcxu,8f  quod  in  alifs 
lex  diriflima  nece  vlcifcitur,dij  veftri  plus  exteris 
peregere,Quomo  ergo  his  diuinitatis  honore  aferi 
bitis, qui  prae  exteris  in  iquiores  fuere?  A ut  leges  er 
rant,aut  dii  veftri,nin  forte  illis  duntaxat  male  age 
re  licet,  qui  exteris  vitae  exemplum  ede  debent  .P» 

Homines  in  deos  tran  flati  non  funt.nec  lionoran! 
dq  propter  facinora, fed  propter  vtilitatem  quam 
hominibus  aduexerunt,  & prouidentiam  qua  eis 
fingulariter  prouiderun  t & profecerunt.T , Quic- 
quid  boni  quis  dicat  aut  doceat,!!  ipfc  nequiter  vi- 


D.DIONY,  CARTHV.DIALO; 

uit, magis  ad  vitupcrium  ei  cedere  debet  fecundum 
reftam  cenfuram.q  ad  honore, nec  diurno  honore 
dign us  eft  qui  prudentia  fuam  turpilTi  ma  vita  con 
taminat.  An  dijs  veftris  licuit  quicquid  libido  fug- 
getiit?  N on  confundetis  fuper  rapt  u J otm  ,a  tqj  coti 
cubitu mulieru  ac  puerorum^q Praeterea  honor  eft 
loban.g.  exhibitio  reucrenriae  in  lignum  virtutis, qui  autem 
aliquid  habet  ab  alio,&  no  recognofcit  cum  a quo 
quod  habet  fortitus  eft  ,neqj  illius,fed  propria  glo- 
riam  quacrir.ts  vtiqj  valde  ingratus eft,nec  eft  ei  ta- 
quam  vircuofo  honor  impendendus/ed  eft  velue 
ingratus  fpernendus  Sed  ii  diuinum  aliquid  in  ha 
minibus  fuit, hoc  elfe  non  potuit  nili  participatioe 
cius.qui  naturaliter  ctafeipfodeus  eft,  Hic  autem 
vnus  dumtaxat  eft.vti  tibi  oftendam  poft  pauca.  * 
Cum  ergo  di)  tui  huius  veri  deinoticiam  non  ha** 
buerint,nec  adeum  prouidentiam  fuam  & bonita 
tem  retulerunt, fed  ad  icipfos,conftat  g>  ingrati  c ar- 
et cp  erant,fuperbi  &C  vani  atqj  blafphemi,tanq  (i  mi 
les  honorem  debitum  regi,ftbi  quaerat  impendi . 
^JPhilofophus.Si  ergo  eos  colere  nefas  eft.ingratl 
o.nninoerimus  benefierjs,  prouidentijfque  eoru9 
Deniqjipftet  poft  mortem  conftliu  item  auxilii 
probent  fuis  cultoribus,itacp  inuo e idi  fune.  qjTheo 
logus  .Gratiarum  a&io  potius  debetur  principali 
opifici,qinftrumenro:SCrurfusnihiI  honoris  prac- 
ftandum  efte?,quifubpoteftatefuperioris  cofiftir, 
nec  tame  fuo  fuperiori  obedit,  quantu  ad  id  quod 
non  obedit.  VelutftBaro  imperatori  non  parear, 
honorandus  non  cft,fecundum  g»  inobediens . C3  * 
j igitur 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIX  if 

igitur  dij  tui  vero  deo  ingrati  fuerit,  nec  ei9  legi  par 
ruerint.ipficotepnedi  funt.ctfummo  oniu  diuinar* 
rfi  bonitatu  fonti, vero  deo,dutaxat  gratiae  referent 
da:  funt,q  no  ab  aliq  quicqua  part  icipar.fcd  ex  pro 
prijs  diuiriis  cfifta  bona  diftribuit.  Porroqd  alfe«* 
ris  deos  tuos  hoib^delfepofTe.atqfobcfie^impIf 
citer  falfum  efhcu  fibrjpfis  ,pdeflc  no  poflunt,  neqj 
apoftoiis  apoftoloruqj  fuccelforil^rcfiftere  quibac 
Imoipfi  in  infernoeternaliterardet.  Vetutn^pter 
fcclcra  idolo  Iatraru, deo  p mitte  te,daemoes  fubide 
tioib9  in  illoru  forma  apparuetut,no  vtxq5  ob  aliti 
fine, nili  ad  ftabiliendu  errore . Protdeno  de  oibus 
futuris  dxmocsrefpodcrefuffieiGr  jed  tanti»  dehis 
cj  ex  naturalib*  caulis  vel  coic&uris  fcu  difpofuioi 
bus  retu  fcircpofTunt.qPh.Cu  infideles  chriftiano 
ru  ccdefias,terras  & bonafa?piusdeftruft,poteft 
ne  illis  Chriftus  refiftere:The.Vtir$,fed,pptcrfi- 
delul  peccata  illa  permitrit.qjPhilofophus.Ita  aio 
8(  deos,  quia  ab  hominibus  otfcnfi  erat,  talia  in  fui 
perniciem  petmififie  ad  tempus,  licet  valerent  refi- 
tfere  qjTheo.Iam  intuere  differentis,  chriftusecclc 
lia  fuS  nuq  in  toro  periclitari  relinquit, fcd  cuca  in 
pte  deftru»,  fini  t,lioc  ipfum  clepis  fuis  pnuciar,csu^ 
farti  euideter  infinuat , BTcorrefboe  pafto  cade  ci 
so  reformar,qucadmodu  de  reparioe  atqjamiffioe 
terrx  fete  vbertt  cuenit,&in  plurimaru  cxtirpatic  e 
hxrefiu  frequeter  innotuit. Sic  aut  dediistuiseffc 
phibereno  potes. Sed pcor tevt copcndiofior  fiat 
difpuratio  nra, explana  qd  de  deorii  cultura  fentias, 
que  ena  ordinc,lib«tatcqjin  ipis  cdfiftere  opineris' 

Aficitio 


Haio 


*$-D.DlONY:C  ARTHV.DIALO.  . 

Afiertio  Philo  fophi  de  dijs  ac  deorum  ordinibus» 
Articulus. XI.  Fhilofophus 

«v»Niucrfi  qui  de  deo  loquuntur , hinc  diuinl 
\ / proprietatemaccipiunt, vtpote^id  quod 
I V deus  vocatur  tn  caufalitate  & proutdctiacg 
ieris  praeeminet. Propterea  ea  in  entibus  deos  affe- 
rimus,quorum  eft  vniuerfahorcaufaliras  atqjpro- 
utdentia  excellentior. Coftat  prptereaqjin  his  duo 
bus  principatu  fortiatur  c adoru  motores.  Primo  q 
dem  inteliigentip.  Secundo  autem  animas  orbium 
atep  fteUarii  .Tertio  ordine  fecundum  Platonicos 
dxmonibus  afteribiturdiuina  appellatio.  Et  quar- 
to animabus  eorum  qui  in  terris  adepti  funr  diuini 
tatis  participationem.Quinto  quidem  naturalium 
Hamas  animatas, deostp  putarunt.Scxto  elemen  - 
ta  propter  vtilitatem  ipforum.Septimo  Trimogi  * 
ftus  & alq  quidS  opinantes  deum  efie  omne  quod 
cft.tanq  videlicet  fit  omnium  formale  cfle.atcp  in- 
trinfecus  aftus  omnia  ponebant  efle  deo  plena  dei 
ficata  &Iatria  veneranda.  <|fPorrop!atonici  ideales 
fcparatasty  formas  quas  vniuerfaliavocantjn  pri- 
mo deorum  ordine  fafii  funt. Veruntamen  O theo 
loge  non  omnes  pofitiones  has  approbo  cum  qug 
dam  a philofophis  fufficiererdeftru&asfint.vt  e il- 
la de  Ideis  Platonis, illa  quoqj  Trimcgifti,  quonil 
deus  vtiqj  non  eft  effe  alicuius  formale,  fed  eft  pu- 
rus a&us,  ac  effe  tantum  in  fc  fubfiftcns.  Elementa 
infupercum  inanimata  fint, colenda  non  funt  ,fed 
animas  bonorumac  heroicorum  viroru  ,vtHefto 
ris  8C  Romuli  cum  ceteris  intellectualibus  fubftan- 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LI.  I 19 

tijs, inter  deos  reponere  par  eft,quippc  qux  ad  feli 
ciorem  tranflatxfunt  ftatum.Enimuero  deplane 
ns  ac  ccclis  ait  PIato:0  di]  deorum  quo ru  pater  opi 
fexipego.  Ariftotelfsquocpinfua  methaphificate 
flatur, q»  corpus  ccrlcfte  rationefuae  animareft  cau 
fa  omnium  formarum  huius  mundi,  Aratione  fui 
corporis  caufa  omnium  inferiorum  corporum  .£t 
denuo:oportet , inquit , hunc  mundum  contiguu 
efle  lationibus  fuperiorum,  vt  tota  eius  virtus  inde 
gubernef . No  imerito  ergo  coeli  8C  fydera  at<p  pia 
netae  dq  cen  fc  ntur , cu  m a b cis  hic mundus  regatur 
arqjdependeat.Nam  &cefiante  motu  ctrlefti.oro 
nis  mox  motus  certaret,  cum  fecundum  Ariftote- 
lemipfefitquafi  vita  quxdam  omnium  inferiori?. 
((Deftruttio  pofiuonis  huiu$,8£$  folideo  (itexhi 
benduslatne  cultus.  , 

Articulus.XlI.  Theologus 

SEcundum  Ariftotelem  tuuO  P.dcuscft  aftus 
purus, & fecundum  Platone  e bonitas  pura,& 
quemadmodum  omnes  eorum  fe&atores  fa 
tcntur.deus  eft  ens  (impliciter  per  feftum , cui  nu| 
la  decftnobiIitas,ideo  natura  cius  omnino  incircu 
fetiptibilis  eft. Porro  omnis  natura  poft  eum  eft  ad 
mixta  potentia:, & finitaarqjin  certo  genere  polita 
P.hec  omnia  vera  philofophia  demonftrat.T.Cu 
igitur  infiniti  atep  finiti  nulla  confift at  proportio 
vieceffario  fequitur$  omne  ens  poft  fummum  deu 
ab  cius  perfeftione  in  immenfum  deficiat  P. hoc 
confequens  eft  T.Quo  autem  alicuius  maieftas  p - 
Itamior  eft,co  fubkmior veneratio  cam  decet  P. 

vtiqj 


Plato  ia 
Thimco. 
Ariftlib. 
8.  Metap 

Arift.ltb. 

i.Metha. 

Pla.iThi 


Ariftoefe 
Regi.  Pri 
PIa.de  dc 
Atift.l.U 


Methop. 
Ide.  i.Iib. 
McthoP 


Digilized  by  Google 


.D.DIONY.CARTHV.DIALOJ 

Vticf , The.  Adoratione  fcu  cultu  Iatrle  non  eft  ve- 
iicratio  dignior.  P.hoc  omnes  fatentur.TJp&er  - 
go  foli  vero  deo  exhibenda  eft.&nullatenus  creatu 
rar.cui  debetur  honor  in  infinitum  dediuior,  ficuc 

8C  dignitas  eius  eft  in  finitae  inferiori  Iniquifiimu  er 
go  eft  creaturas  pro  deo  coIere.PR.ite  conclud  is. 
quodaltiflima  debeatur  verodeo  veneratio.fcd  eia 
no  habeat  vt  videtur  prouidentiam  immediatam 
nifi  de  rebus  caleftibus.difpoficio  vero  huius  fenli 
bilis  mundi  cu  lationi  atcpvirtuti  cedorfi  81  corii 

quimouentco$,prorfu$fubditacdmUnuj)  fit.fuiit 

quocp  8t  hacp  caufae  fecundae  fecun  dario  veneradac 
ate^  vt  dtj  coIendaeT.Omnes  orbes  ccdeftes,pla- 
netae  fydera  ,ipfo  fuo  moru&  ordine  famulatu 
fuum  oftendunt,8£cum  motoribus  tuis  compara- 
tur ad  primam  caufam  ficutinftrumenra  adeau- 
fam  principalem, ficuc  media  ad  finem, 8t  ficut  effe 
ftus  ad  caufam  independentem . Quicquid  autem 
dignitatis  8C  excellentiae  in  inftrumcnto  effafruty 
*ft,ad  principalem  canfam  eft  referendu,&  ci  afferi 
bendum.Si  ergojplendorlKdecor  fuperiorum  cor 
porum  aut  clemetorum.humanas  mentesin  adml 
rationem  cdmouir,  in  cffeCtibus  8C  obicquentibus 
flandum  non  erat:  fird  ad  creatoris  fummi'q;  prin- 
cipis gloriam  referenda  cunCta  fuerucldeofy  nota 
immerito  omnis  creatura  ingemifeit  fttper  idolo- 
latrarum  peecato,du  fibi  impeditur, quod  foli  deo 
debetur  Praeterea  cum  inftrumenta  re£W  difpofita 
non  agant  nifi  fecundum  dereftionera  architcCti , 
n:c  cori^ncc  fydera  neq;  motores  cori  aliter  age- 

(C 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LM  *1 

re  potiunt, § fecundu  diuins  legis  cis  d creatore  p - 
fixae  ateptmprerte  tenorem,  nec  curfum  fuum  vari 
are  aut  induendam  immutare  valent , Nullo  ergo 
modo  inuocandi  colcndiq*  funt  cum  lioc  nihil  pro 
fit.Nec  veru  m eft  quod  ais  diuini  prouidentia  non 
vniucrfa  compleri  P,  Ameq  difpuremus  dc  hoc, 
Rrfponde  ad  id  quod  tibi  oppono;Vidcmus  in  ter 
renis  prmcipatibus,quod  non  folum  regi,  fed  fami 
liaribus  quoque  ip(Tu« , pi  aeferrimq;  praecipuis,  vt 
pote  ducibus  atque  baronibus  honor  ab  omi  vul- 
go impendimr,incJinant  ceruiccs.genuafleAunr, 
SC  quicquidrcuerentiarportunr.exhibent  eisquir* 
g‘ fubditi  funt . Cum  ergo  motores  ccrloru , ipficp 
orbes  ac  aftra}primi  principis  m iniftri  8C  coopera- 
tores confiftant,&  poft  eum  in  diuinis  propheta  - 
tibuscmincntiores, quomodo  diuino  honore  noti 
digni  ccnfen rure  Praeterea  vti  iam  tetigi, non  vtique 
deccr  nosdiuinis  brnrHcriscfle  ingrato$:Cuni  er- 
go allatio  folis  fit  eorum  q vitam  noftram  fuftetar, 
videlicet  omnium  terra*  naiccntium  atque  anima- 
li* caula,ipficy  orbes  m inferioribus  inceflabilitera 


Sam&  influant.fr  eis  cultum  nullum  impendimus, 
prorfijs  ingrati  videmur.  Adhuc  autfccudu  Arrfto 
telem  meum,Drfs,parentibus,ac  roagiftris  non  po 
t eft  exhiberi  equalfs.  Ofno  ergo  ueneradi funt  di]. 
^Solutiorationfiqsinduxir  phus.  Arti.i5.The0. 
1 praemdu&a  vere  confideras,  rationes  tu{  O 
P.  no  utique  contra  me,  fcd  pro  me  militant; 
Nfpecufeparatj  fubftauc  qstuinteiligctias, 
ego  aut  angelos  nucupo,  vinuftratoriifpiisfint: 


Anfto.f». 
9. Ethico 
rutn 

Hebrr.i 


ft  D.DI  ONY.C  ART  H V.  D I A L O. 

nosvticp  venerationem  eis  prodamus  ,foIempni- 
jat 9 ecclefia  eorum  memoria,  inclinamus , genua 
(Iectimus(atquedeuoti(Timceos  precamur.  Preca- 
mur inquam  nojadoramus, veneramur  non  latric, 
fed  dulie  cultu,  non  vt  ipli  nos  Tua  virtute  iuuent, 
fed  vt  a fummo  rege  omnipoteteq;  deo  ope  nobis 
acquirant, appella  mus  cos  no  deos  .fed  miniftros» 
Non  quiefeimus  in  laude  ipforum,fed  quicquid  ex 
ecllcntixfortiti  funt, primae  omnium  caufsc  afferi- 
bimus  Enimucro argumenta  tua  fortiaeffcnr.ftin 
telligentij  inferiorum  rerum  creatores  etfenr.et  in 
eis  noftra  beatitudo  confideret , quemadmodum 
multi  Peripateticorum  opinati  funt.fed  cum  fecun 
dum  probata  at$  probanda  ita  non  fit , fe  d dum 
taxat  fecundum  philofophiam.fint  naturalia  agen 
tia  primgcaufaefuppofitaacinftrumetaIia,diuinus 
honor  ,feu  latrie  cultus  ip fis  nullatenus  exhibend* 
cft.  Nec  dona  naturalia  funt  eorum  beneficia , fed 
det.Non  enim  cx  eorum  liberalitate  procedu  t,  fed 
cx  diuina  munificentia,  cis  inflrumentaliter  coope 
famibus.  Vndc  nec  eis  ingrati  fumus, fed  eoru  cul- 
tores deo  ingratifTimi  funt, a quo  bona  cuCta  ema- 
nant,gloriam  creatoris  ad  creaturas  peruerfiffimg 
retorquentes.qPorro  eatenustam  angeli  qlioles 
nobis  honorandi  funt , inquantu  ad  finem  noftrii 
qui  eft  ipfa  dei  fruitio  adiuuare  nos  valct.Gt  quo- 
niam ob  hanc  caufam  intellectuales  fubftatias  gc- 
tilesnonhonoraucrunt.idco  errauerunt  ponentes 
fibi  finem  in  medio.  Sic  quippe  et  miniftri  terreni 
regis  vt  arguis  a vulgo  honorantur  ,in  quantum 

adcomunc 


Digitized  by  Google 


'f 


DE  FIDE  CATHO  LICA.LI»  I 5*. 

ad  commane  bonu  politicum  quod  eft  pax,  apud 
regem  cooperantur,  non  autem  in  quantu  funt  ve 
lut  regis  inftrumentajficenim  8C  in  ordine  ponu- 
tur  feruorum,  alioquin  etin  animata  honoranda 
fprcnt,uim  eorum  minifterio  nobis  neceffaria  pro 
curemus.  Infuper  ipfa  tua  obieltio  non  mih|,fed 
tibi|refiftit.Nam  8C  fi  regis  minifiri  honoradi  funt, 
fpeciales  tamc  honor  regi  debetur  quem  exhibere 
mi niftris  nepharium  eft.Nephandirfimiigitur  fune 
qui  adorationem  feu  latriam  foli  altiffimo  debita 
obfequcribus  creaturis  impedunt.  Amplius  a quo 
fingulariaeminetifTimaqjbona  fufcepimus/pecia 
li  cultu  colendus  eft.Sed  etia  fecundum  Peripateti- 
cos tuoSjOmeseflentialesbonitateSjVidelicet  efle, 
iriucre,  intelligere  a foIo;primo  principio  funt  per 
creationem,fed  a caufis  fecundis  per  informatione  « 
Primo  ergo  principio  fpccialis  cultus  qui  latria  di-  m 
citur  rite  tribuitur,  f Adhuc  aute  cum  lama  fit  per 
feftifti mus  cultus  nulli  debefnifi  propterfcipfurn 
Cum  ergo  folus  deus  fit  effentialiter  bonus , et  ab 
CO  cartera,ipfefolus  propter fe  ipfum  colendus  efr, 
quodeft  latriehonor.Nec  debetur  creaturis  ho  - 
nor  nifi  alterius  ordinis.qui  dulia  a grecis  appella 
tur.fPreterea,nullus  fapies  in  deumfibi  eligitqui 
10  neceflitatibus fuis  fuccurrere  nequit.Omnis  c3D  + 
autci?1.crcatura  c0,pfo  quo  ex  nihilo  eft, egena  efi,  , r nr  * 
liec fibi nec  alijs  fuflFicicns.nifidiuina  manutenen-  /riftnrV 
tia  confcruetur , in  nihilum  tendens, ffcut  & Arifh  a ukrna* 
oc  Auicenna  fcripferunt , quomodo  ergo  ipfa  pro 
tieocolcoda  inuQcandagf  eft?P»Eificaciter  mihi  re 
t*  . C fpodifti 


Digitized  by  Google 


$4.:  D.DIONY.CARTHV.DIALO, 

fpondifti  8£oftendifti,'quiafoli  vero  deoquinuF- 
Pfalm.lS  tus  eget  impendenda  fit  Utria,dummodo  id  qua 
tp  demonftre$,$  ipfe  aftuum  humanorum  prour 
dentiam  curamqjhabcat.Demum  Si  id  audire  de- 
fidero  quid  decccltsfentias.an  veraciter  fecudum 
fidem  tuam  animata funt. 

^Qnoddeus  prouidentiam habeat  de a£tt- 
. bus  hominum; 


Articulus  Decimusquartus, 
^Theologus. 


m.  w 

'mus  deo,  no  autem  eum  amaret  deus  nifi  8C 


. eum  8£  opera  eius  agnofceret.eiq?  infitammerce- 
iviath  21  <jcm  tribUcret.Denicp guid tam  indecens tamqitr 
TVTH  A ,uftum.vt  diligentem  & honorantem  non  amare 
p ^ • nec  honorare^Cum  ergo  deus  bcncdiftus.fan&iffi 
rroue.j.  mus atcp  juftirfimus  fit.ipfe  vri^cos  q tii  fc tota  mc 
pT. » * te  8i  viribus  diligunt  arqj  coram  eo  follicite  ambu 
lant,  diligit  Si  honorat,  ab  impijs  eos  fecemensK 
diuidens.  Adhuc  aii t quicquid  iu  luce  dtuinar  effert 
ii*  fplendet,  deus  inteliigit.quicquid  autem  diuinl 
bonitatem  aliquo  modo  participare  imitari^  po- 
teft,indiuina  natura  rcfplcndet:  quoniam  per  hoc 
res  creatatin  deo  funt,q>  eius  elfentia  eft  earum  ex  - 
emplar.  Sed  nil  adeo  vile  eft, quod  non  aliqualiter 
t.Cor.  4.  diuinam  bonitatem  participct.cum  ipfa  fit  omnft 
effentix  Si  bonitatis  origo  .Itacp  non  iam  dum  tax 
athominu  8C  omnium  qmeeis  accidere  pofiunt.vc 
rum  & yniueiforum  quwnodolibcuxiftentiu  per 

feftam 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  U I ^ 

fcdtam  noricia  habet  deus:  64  ne  hoc  mireris  Phi- 
lofophe, nam  infinita  qu<r  nectunt  nec  erunt, ipfc 
Ampliet  vifionc  cognofcit,eo  gj  infinita  eius  boni- 
tas,infinitis  modis  64  gradibus  comunicabilis  fit : 
p* Quomodo  ergo  peccata  84  mala, negationem  pri 
uationefqj  agno  icit,  in  quibus  ntldiuincperfcftiO 
nis  relucetfT.Qui  cognofcit  vnu  oppofitoru.cog- 
ftofcit84  reliquum.  Priuatio  quoegagnofeiturper 
oppofitum  habitum, 84  negatio  per  affirmatione. 
Deus  igitur  quoniam  res  creatas  earum^  bonita- 
tes ac  perfeftiones  cognoicit , mala  quoqj , itemty 
defeftus  tpfarum  intelligirip.Derogarc  mihi  vide 
tur  dignitati  64  puritati  diuin  i intellcftus.fiharcvi 
lia  atqj  Imunda agnofccrc  alteratur.  T . Cu  diuinu 
effe  incircufciiptibile  fit, omnia  vtiq;  penetrat,ncc 
tamen  ab  aliquo  inquinari  poteft.  Siitaqjrcsipfae 
diurnum  fibipraefens  effe  inquinari  nequeunt,quo 
modo  earum  noricia  diuin*  fapientia*  lucem  indi- 

fnificarct  aut  offuicarer.imocurodiuina  lapientia 
mpliciter  perfefta  fit.reftat  vt  eiusintuitu  nil  pror 
fus  fubterfugerc  valeat.prar  ferti  m curo  deusomia 
In  feipCo  confpiciat , artem  aliter  64  immutabiliter  • 
Praeterea  in  libro  de  Cautis  diftum  eft.quod  caufa 
prima  creat  Lientias  Quicquid  ergo  in/cientia  in- 
telligcntiac  continetur,  in  diuina  mente  darius  pa* 
tet.  Porro  ad  diurnam  iufticiam  pertinet.vt  bo- 
na agnita  approbet  atque  remuneret, mala  autem 
reprobet  atque  puniat. Deui  igitur  hominum  pro 
u/dentiam  atque  curam  habet,64  ipfos  difeernit  ac 
«dicar.  P,  Amplius  tibi  diffentire  non  valeo.  The. 
- . . C t Sunt 


Hcbr.4 


Pfal  13! 


Aritiol 
de  cauf 


Digitized  by  Google 


D.DIONY.CARTHV.DIALO, 

Sunt  alia  multa  quibus  idcmdcmonftrari  poteffr, 
vt$  rationalis  anima  a deo  immediate  creata  cft, 
atqj  firailia  qua:  pofterius  forfan  occurret*  P.Quid 
fentis  de  animabus  cariorum. 


^fQuid  de  animatione  coelorum  acfyderum  fecu* 
dum  catholicam  fidem  fentire  oporteat. 
f/  Articulus.iy.  Theologus. 
Hcbre.z*  >"^Vm  fides  ambiguitatis  admixtionem  no» 
i fufferat,fed  firmilTima  fit.de  his  qusc  adffd? 
^-^pertinent  dubitare  non  Iicet.Cum  ergo  do- 
A ugufti  ^or»in'°  « lingua  ecclefig  gloriofiffimus  Augufti. 
* fuper  Genefim  atque  in  fuo  enchiridio  hanc  quae- 
ftionem  incertam  habeat  necp determinet,  fed  fub 
dubio  deferat.conftat  quod  ad  fidem  non  pertinet 
fiue  coeli  animati  dicantur,fiue  non . Nihilominus 


Thomas  maguus  illeT heo,  atqjprecfarus  Philofo.fan&uS 
Thomas.fuper  fecundum  fententiaru  fcribit,q»  fe- 
cundum fidem  coeli  animati  non  funt,  adijeiens  3» 
idololatria  hinc  fumpfit  originem , g>  homines  ali 
«luid  viuum  coelis,  itemljj  fyderibus  inefle  arbitrati 
funt.Verutaroein  libris  fuis  quospoftea  edidit  co 
Idem*  lucius  locutus  cft.  Ait  ergo  in  prima  parte  fumm;, 

Arift.lj.i  ^cutde  animatioe  coelorum  inter  Philofophos, 
Bafilius . *mer  Theologos  quoqj  diffentio  fit.  Plato  n5<$ 

Damafc.  &Arifto.cufuisccelo$animatos  ponebant,  A nax 
Hieroni*  agora  s vero  ideo  ab  Athenis  pulfuseft, quoniam 
EccUfl»]!  dixit  a‘‘uc^ non  e*k  lampadem  ardente* 

' * * Go  rormiter  inter  theologos  Bafilius  flCDamafce. 
ccclosaftruutnoncfieanimatos.cuiusoppofituro 
videtur  fentire  Hieronimus  fuper  illud  ecdcfiaft  is, 
- ' luftrans 


Digitized  by  Google 


DB  FIDE  CATHOLICA  LKf  yfi 

luftrans in  circuitu  pergit  fpiritus.  Origcnes  aut  e 
& rabbimoyles  caelos  aperte  animatos  fatemur. 
Porro  in  iiimma  contra  gentiles  Thomasmani* 
fefteteftatur,nil  pertinere  ad  fidem  quicquidhoru 
dicatur.  P.  Qhia  ergo  quxftio  ifta  fidem  non  tan- 
git,amplius  de  eadtfputarenon  conuenit. 
^jQuod  ftatuxquas  coluc  idololatre  animatgno 
iunt.  Articulus,  16,  Theologus. 

SEd  iam  quid  de  ftatuisdPhilofophefemis:! 
Coftat  nempe  quiahominibus  preftent  rcfpo 
fa  & vocem  emit tant  Nfiquid&ipfe  animate 
cenfende  funt,P.De  hocHermes  fic  ait.  Quemad- 
modum  cccleftium  deoru  faftor  eft  deus , fic  eoru 
qui  in  templis  coluntur  deorum  fiftor  eft  homo, 
qui  humana  proximitate  contenti  funt.  Statuas  in 
quit  animatas  dico  fcnfu&  fpiritu  plenas, futuro- 
runup  prxfcias.de  fora  nis  ac  aliis  multis  praediccn 
tcs,hominibusimbeciIIitatem  facientes,  eofq;  cura 
tes.Ixticiam  attp  triftitiam  pro  meritis  dantes.  T. 
Hanc  fuiflfe  opinioni  Hcrmetis  no  ambigo.  Quo- 
niam Auguft.de  Ciuitatc  deihoc  aflcrit.Sedeft  ne 
vera  pofitio  ifta?P , Cum  loqui  8C  refpondere  fint 
altus  vitales , non  videntur  pofleprodirea  ftatuis 
nifiper  animam,  quoniam  anima  eft  principium 
vitae  & motus.T.Secundum  firmiffimasdemoftra 
tiones  Ariftotelis  tui, non  funt  eiufdera  rei  dupfor 
mae  fubftantiales , nec  recipit  aliquid  nouam  for- 
mam fubftantialcm  nifi  priorem,  fi  quamhabuir, 
defetat.P.  Hoc  vniuerfiPeripateticidocent.T.In 
formatione  ftatux  non  deftruitur  formaauri  vel 
! C J cuptt 


Origene 

Rabbi 

Mofes. 

Thoma: 


Herme.' 


Auguftf, 


& D.DIONY.CARTHV.DIALO* 

Cupri, trao  manet  vt  ante,  fed  fit  dutaxat  mutatio; 
fecundum  accidentalia atqj figuram. Non  ergo  in 
troducitur  noua  forma  fubftanti alis  in  e3,nec  ani* 
mata  veraciter  pcrfiibetur.P, Vndc  ergo  caufcwmt» 
operationes  illae  vitales.  T.Non  dubium  quin  a'  dg 
monibuS.P.Cum  darmon  fit  immaterialis  intelle- 
Itus.nec  habens  organa  ad  vocis  formatione  ne* 
ceifaria,quomodoper  ftacuam  loqui  potcfKThc. 
Tam  angeli  q daemones  propter  fubblitatem.di* 
gnitatemat^induftriamfuaenaturae  fuper  corpo 
ra  i feriora  dominiu  habet,  eacp  multiformiter  mo 
went,  84  quod  agit  anima  per  plura, faciunt  ipfi  per 
pauciora,verutti  non  omnino  couenit  eis  locutio 
vniuoce  ficut  61  nobis,Prf  terea  nihil  agit  vitra  pro 
Sapien.f  priam  fpeciem, gradu  84  ordinem, quo  ergo  homo 
deum  fingere  poteft  ? imo  fi  <11  homo  fiet  or  teplf 
deorum, «ft  vtiqj  dignior  cis.Non  ergo  eos  colere 
dcbet;84  palam  quia  quieos  colunt,  non  eos  colur, 
fed  dxmoncstqucmadmodum  feriptumeft,  quo*- 
niam  omnes  dfi  gentium  df  moniaRurikfqpSimti 
lachra gentium  argentu  84  auru.opera  manuu  ho 
Pfal.  minum.OshabentSCnoIoquentur.Nonenimip* 
pfal^uj,  fi  loquuntur/cdfpiritus  patris  eorum,qufcoIunc 
eos  jd  eft  dyaboli,  qui  homines  ita  decipere  ,pp  ter 
,,  peccata  ipforum  iuftc  a deo  pcrmittitur.qjPorro  11 
tanta  cflet  virtus  eorum  vt  alferit  Hermes, nunq  i 
Chrifti  difcipulisfic  deftrui  potuilfem  attj  commi- 
nui. P.  volebam  audire te.Sricbaequid e quia  nec 
naturalis  ratioinhac  parte  Hermeti  confcntiat.nc 
$ omnes  gentiles  fibi  concordant, 

Inucftio 


Digitized  by  Google 


defide  CATHOICA*  ll  I j* 

, fllnue&io  Theologi  contra  Fhilofoplmm. 

, . Art,XVII.  Theologus. 

REuclatur  autem  ira  deifuper  omnem  impie 
tatem  8ttniufticiamhominumj,  quonia  cu 
cognouiflentdcum,nonficut  deum  glori fi- 
eaucrunt, 'fed  mutauerunt  gloriam  imorruptibi* 
lis  dei  in  fimilitudiuem  corruptibilis  hominis,& 
voluerunt,# quadrupedum  lerpentium,&  co- 
luerunt,^ feruierunt  creaturae  potius  q creatori, q 
cft  deus  fublimis , & benediftus , 8 i folus  adoran- 
dus.Cum  ergo  ita  fit  d Phfiofophe.cur  illi  tui  prp- 
cipui,Plato,aiAriftoteles,deos,imoKido!aco!ue 
xuntcP.Vndchoc  nofliqddola  coluerunt?  T.  In 
Thimeo  mulrade  his  Plato  confaibit/tandem^ 
illu  Athenienfiu  olim minerua, fapiente  deuappel 
lat.Infupcr  in  epiftolaad  Alcxandru  Aiifto.tcftcs 
inquit  mihi  funt.tupiter&Pofidon.P.SiPhilo.ifto 
rum  gefla plcnclegiflcs.fcires  vtique  quia  excorde 
idola  venerati  non  funr,fed  qudd  taliaaut  fcripfe 
liir  aut  certe dixeriit, propter  vulgus  fecctut.  Nani 
& Ariftojegitur  igitur  ab  Athenisfugiifc.quia  vo 
lebatefi  quidl  idoloru  facerdostanq  deorfi  cotcp 
tore  accu  farc,at<$  iudicib*  ,pdere.  T.Pro  veritate, 
f>rcfcrtim'$pro  diuino  honore  moriendum  eft.  P, 
Hoc  Socrates  fecit.  T Ideo  caeteris  nte  praefertur, 
placet  autem  mihiifta  refponfio.  Auguftinus  nan 
que  meus  idipfum  fatetur,quod  licet  in  plebe  phi- 
lofophiidola  colenda  affererenc, aliter  tame  inter 
fe  colloquendo  fenferunt.Phfiofo  ,Precor  tequid 
dcArUtotelc^PIatonc^atque  fimilibus  fentis,  fune 

C 4 ■ neipfi 


Roma 


Plato 
1.  Thii 
Arift. 
poefi. 


Socrai 

Augm 


40.  D.DIONrCARTHV,DIALO;  1 

Rom.14  nc  ipfi  dampnattfT.Nunci  fine  fide  Chrifii  veles  * 
Hebr£.  u plicita  vf  implicita  adulrus,quis  faluari  valebat.il» 
Tuper  pura  naturalia  nulli  vnq  ad  falutcm  fufficie- 
Pral,Jt.  »ant:Naturalis  igitur  ratio  fine  fupernaturali  fidei 
ope  ac  lumine  ris  nequiuit  fufficcre.Iraqj  fi  fine  fide 
erant/aluarinSpoterant.  Prsterca5quicquid  no 
efi  ex  fide, efi  peccatu  fecundum  apoftoIum,idefi, 
om.14  quicquid  fit  propter  finem  contrarium  finiquem 

Plato . ^es  con^‘lu,t3pe<catu  eft.Cum  ergo  Plato  beati 
tudinemhominisno  campofucrit  <j[  fides,  fednetg 
a Io  Arifto.non  videntur  fuifie  in  gratia. Ideoqjnil  me 

r ritorium  peregerunt»  Rurfus,q>  mundum  ab  {ter- 
no fuifleteftantur,  fignumeft  q>neqj  de  principio 
neqj  define  humani  generis  veram  cognitionem 
fortiti  funt.P.Si  ita  eft  tunc  perijt  omnis  illa  Philo 
fophorum  caterua,  quorum  tame  conuerfatio  ad 
modu  erat  virtuofa  atqj  miranda,  vnde  dura  mihi 
videtur  fides  qua:  tales  condempnat.T.  Multi  gen 
lilium  anrechrifti  aduentum  per  legem  natur{,£C 
fidem  futuri  faluatori$faIuatifunr,Enimueroharc 
vniuerfalis  regula  efi, quia  immenfa  diuinar  boni- 
tatis dementia,  nunq  hominem  relinquit,  fi  fece- 

rit  quod  in  fe  eft.  Si  igitur  Philofophi  illi  prarcipiii 
fecerunt  quod  in  feerat,deus  reudauit  cisquod  ad 
falutcm  neceflariu  fuit.  Agnofce  ergo  Philofophe, 
quoniam  de  Arifi.  tuo  atep  Platone,  manifefte  ai* 
fan&iffimus  doftor  ecdefie  gloriofus  Hieronim*. 
q?  ardeant  in  inferno  cum  difeipufis  fuis,  Verutfi  fi 
librum  illum  de  morte &pomo  Arifto.edidit,tuC 
vtiq?  non  penitus  fide  caruiuPorro  de  Platone  cer 


DE  FIDE  CATHOLICA.LT.  t hf 

tu  eft  g»  libros  Moyfi  vidit  & legit. P.Poflit  ergo  de 
eishaberi  fiduc  iarT. Pater  omne  iudicium  dedit  fi  johan.$*' 
lio.Comittamuscrgo  8C  nos  eiiftud  iudicium, hoc 
firmiflimecognofcentes.quia  nullum  bonum  irre 
muneratum.P.Si  alia  nofti  qua:  Chriftianam  fide  jofe  ■ - 
a deo  efle  corroborent, profer.  ^ ^ * 

^Dedu&io  fidem  Cliriftianam  dcmoftrans  a deo 
«fle  ex  veteri  lege  atq?  prophetis.  Art.18.  The. 

DEus  autc  gloriofus  cum  fit  fuperefientiali?, 
&£temaat$  immenfafapienria.nil  fortui 
tu  agit,ne<$  a cafu/cd  [fecundum  infallibile 
seternac  difpofirionis  fcientiam.Eft  infuper  fapien- 
tum  confuetudo  opificum,v  t cum  inconfuetu  atqj 
praecipuum  quippiam  facere  velint, idipfum  futu-  . 
lumprarnucientjprarludiaagant.hominumcpani-  . 
mos  excitent.Iraqj  cum  ea  quae  Chriftiana  lex  tra- 
dit tam  lingularia  tamg  ineffabilia  'fint.noluit  ea 
deus  a principio  exhibere,  fedadeoru  exhibitioni, 
ab  exordio  corda  prarparauit  humana.multis  prae  - 
fagiis, oraculis  varijs,  vaticinrjs  pluribus,  praedaris 
miraculis, omnia  ea  futura  infinuans,quar  credim9 
iam  cfie  impleta.Cum  igitur  folius  dei  fit  futura  co  Lucgjx 
jtingentia  certo  preagnofcerc.eaty  cunfla  impleta  * * 
cernamus  quae  de Chrifto  erant  prardifta,  palam  . 
quoniam  non  nifi  a' deo  eft  lex  illa, quse  talibus  in 
nititurfundametis.P.Nefcio  quid  dicis.T.Fortilfi . v 
ma  probatio  eft  qua  ex  ore  aduerfariorum  probae 
quis  quod  inrcndit.Erat  an  aduentum  Chrifti  lex 
vetus  a tty  propheta», funt  libri  .leguntur  & ta  ano- 
i)is  g ab  aducrfarijs,concedutur,fed  diuerfimode 

intelligutur. 


Digitized  by  Google 


9 


Ofi  FIDE  CATHOLICA  LL  I‘4$ 

MH  hiftoria  ante  Crifti  aduentum.Iicetvbcrtim  quam 

mbi  grauifllme  peccauerint, nunquam  tamen  vitra fc  - 

d{0  ptuagmta  annos  v na  vice  a deo  puniti  atcjt  a terra 

isK  fu*  comperiuntur  expulit . Nunc  vero  mille  qua- 
fo»  dringcnti  anni  prope  fhixerunt^xquoadeo  rcli* 
i*  ftifunr,a  terra  fua  expulfi,on|pi<j}  paternae  legis 
«fl  gloria  dcftuuti, cuius  quidem punitiomscaufam  af 

cft  (ignare  non  valent,  nifi  Chriftum  fateantur  fe  in  « 

M tcremifle.Quicquid  enim  aliud  dixerint, grauiora 

« ante  fecerunt,  (kut& prophetae  eorum  qui  nunc  - 

5'  vfque  apud  illos  & nos  famofi  funt,  comedantur.; 

cf  P.Quarcrantilla  legis  antiqua:  miracula^T.Faten 

ut  tur  tam  ipfiquam  nos,Sarraceniquoqj,ille  etiam 

as  tuus  aftronimorum  perit  (Timus  Pto1omeu«,ac  a- 

ni  ' rliae  multa:  hiftci&, quemadmodum olimdeuscoe  « 

* Iiomnipotens,eduxit  Hebraeos  de  terra  Aegypti, 

0 in  manu  potemi, ac  inauditis  ,pdigrjs  pcutiesAe- 

5 gyptu,pfertim  dccc  plagis.  Denic^diuifit  mare  ru- 

1 bru.gfp  mediu  eius  vclut  p(iccaeofde|traduxit.C5 

> que  ipfi  trafiiften^pfequeteseosxgyptios.redeun 

tibus  aqs,fubmcrfit.;Infup  qdragmta  annis  cosiri 
deferto  pane  pauit  coclcfti,  Icgeqj  eis  cu  horribilib* 
vifioibus tradidit  .In  ipfo  itinerepftorcs,pftrauir, 
qfdarcrraviuos  abforbuit,  quofda ignis  cobtiflir, 
qfdS  ferpetes,  q felit  gladius  ac  fimilia  tormeta  mul 
tiformiter  &iuftec6fupferur.  In  tot  annis  r.o  erae 
in  tribubuseoiuinfirmus,vcftinieranofunt  attrita 
ncccalciamentalefa  fcu  vrtudate  cofiipta  Nfiqua 
defuit  eis  coluna  nubis  p dia , neq?  coliina  ignis  per 
lioftc.  Porro  ingrcdietib,tcrra  patribeotv  a dco,p 
v . " iniflam  expulfi 


Digitized  by  Coogle 


44'  D.DIONY.  CARTH  V.DIALO; 

expuli!  exterminatiqi  funtfcptc  populi  robuftiffi' 
mi.noninarcu  ne^inpotcftate  ipforum.feddeo 
lofufeio  gIon<^°  & ^ando  pro  cis  fine  labore  pugnate.ac 
impqfiimos  peccatores  deftruete»Prsetereadeprae 
T r cante  duce  eorum, fol  ftetit  in  ccrlo  immobilis  fpa 

lOiuar,  $.  <io  vnius,’ diei,  ipfafc  Iordanis  fluenta  abierunrre- 
trorfuin, atque  ad  inftar  turris  intumercentes  afcc- 
derunt  in  altum,ficq?  in  fublimi  fixa  manferut  do* 
tiec  tranfeunte  populo  dei  redirent.  Sed  & alia  in * 
$.Re.l7,  llumfra^1l‘acomigeruutmjracuIa.Poftrem6  fue- 
4 Re  4 tunt  in  eis  viriiandifTimidiuinis  fulgentes  prodi* 
% p gqs, mortuos  fufcitantes,ignem  de  ccrlo  procurata 

2 R ei  * ?es»klem rc2redi obtinentes,&de bis qu? foli deo 
*v.  mnore/cunrvaricinantes.Erant  eis  de  eorum  pro- 
raPiafacerdotcs  ac  reges,  KecceGhrifto  eispro- 
c 7»  mitfovr  credimus  iremque  probamus  adueniece, 
omnia  hgeeis  ablata  funr,&  in  noftra  ccc!efiainc5 
parabiliter  renouata  & auda  vti  cSftare  eis  poteft, 
qui  ytriufqj  legis  agnofeunt  hiftoriam.Nihilomi- 
nus  ipfl  in  incrcdulitatefua  predurant, quatenus  in 
hoc  quoque  propheta:  eorum  inuenianturfide- 
Ics.P.  Fateor  tibi  o Theologe  quia  huiufmodino 
mediocriter  fidem  tuam  corroborant,  meque  ad 
eam  i nclinat  Non  inuenio  in  aliis  fedis  probatio- 
nes tam  ftabileS.T.Oiuerfis  nfidelibus  dtuerfimo- 
de  neceffet  ft  fidem  probari.no  q»  fides  rationi  fub 
iaceat,fed  vt  fas  eft  eam  oftendi.  Alii  enim  nouatn 
legem  recipiunt,fednon  veterem,  vtManichei  hae 
fcttci,$£contra  hos  per  nouar  legis  feripturas  difput 
tare  oportet»  Alij  veterem  legem,  non  tamen  no- 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LM  4* 

nam  fufcipiunt,vt  Iudf  i;  SC  contra  cos  per  veteris 
xeffimonia  legis  arguere  par  eft.Carteri  vero  que* 
admodum  tu  quoque  o Philofophe  nullam  acce p 
tat, SC  contra  eos  fides  defenfanda  eft,vc$  q>  ratioc 
confundi  non  poreft,fed  & indirefte  probanda  eft 
per  rationis  induftriam.non  per  argumenta  natu- 
ralia,fed  per  diuina  opera  atque  miracula.qucad* 
modum  liatffenus  egi.  Si  ergo  legem  vetere  fcires 
6C  crederes, multo  tibi  euidentius  fide  offenderent 
quod  tamen  poff  modum  faciam. ' 

Confideratio  ex  pcrfc&ione  ac  fan£f  itate  vitae, 
atque  do&trinae  Chriffianx  fidem  eflic  a deo  de- 
monftrans.  Articulus.  XIX.  Thco, 

aVemadmodum  ille  tuus  Arifto.ait.Per- 
fcftu  evnfiquodqjcS  vnitu  fuerit  fuoprin 
cipio . Perfeftio  igitur  omnis  intellectus 
creati  eft  eius  ad  dminum  in  t ellc&um  vnio  fiue  co 
uerfio  Porto  quo  lex  excellentiorem  perferiore 
fyhuiufcemodi  conuerfionem  docet  & efficit, eo 
vtique  diuinior  efl  atque  prgdarior.P.Hoc  palam 
eft,fed  talem  efTe  Chriftianam  legem offende . T • 
Vt  hoc  tibi  offendere  prarinduft a inieci.  Elucefcie 
quoniam.quo  mens  humana  pluribus  intendit  ac 
que  diffrahicur,eo  vni f fertimqj  fummoilli  arter- 
noq?  bono  minus poteff  efTe intentadex ergo  qug 
ea  per  feffius  tollit  quae  mentem  adeoabducunt, 
Sf  item  illa  plenius  in  ff  ruit  %quar  eam  ad  deum  c5- 
Uertunt, 8£  in  ipfo  ffabiliunt/anftior  diuiniorcp  ri- 
te cenfetur.P.haftenus  tibi  contentio.  T,  Talis  eff 
Icx  Chrift ian^Ea  nempe  qux  homine  a deo  elon- 
. - v g*ns 


Ariftou* 


Elongai 
tio  a deo 
in  tribns 
conftac 
caulis. 


Digitized  by  Google 


r4«  D.  JDIONY.  C AR.THV.DIALQ; 
ganc  at q?  impediunt,  vel funt  omnino  in  homine 
Jr  propria  volutas, paifiones.volupras  &vitia,Vci 
Tum  prorfus  extra  homine,  vr  poftefiioes  pecnnic. 
Vellunt  parti  m quide  nobis  conwnfta.partimfr 
separata,  vt  paren  tes.vxor.cognati.Qmnia  autem 
liaee  Chriftiana  do&rina  perfecbffime  aut  pntie  * 
pto  prohibet, aut  confilio  tollit.  P,Hactibiimc£t- 
probare.  T,  Secundi*  Ariftorelrtuu  in  Phificis, 
Virtus  vniufcuiufq;  penfanda  eft  ama ximo mei 
\E*?b  «a  aliquo  oidne  potiffimu 

« fimpiictfiimu  eft  k mcnfuraUtqj  iudiciu in  ordine 
illo  accipienda  funr,Nunc  ergo  comempfare  o pht 
lofophe,  fi  dignitarem  pcrfcftioneqj  Chriftian*  !c 
vere  agnofcere  cupis,  eos  qui  tUa  per/e  dtiusim 
vitam  Tuam  fecundum  ipfiusdodVrinam 
K?*,?  plcnifiime  dirigun  t.  P.  Quales  funt  htfl\  Hi)  funt 
qui  fecundu  Chrifti  domini  fui  excpla  ac  dogmata^ 
vtPoli  deo  puta  8£  libera  mente  vacare  pofiint.  o*» 
mnta  qua:  meminifpontc  relinquunt;  ditiitias,  ter* 
Iohiti.  9 ra!l*  nata|c^*.parenres,  vniuerfos  propinquos. 

miliares  K focios.vxore.omne^  carnis  hbidinenK 
demum  quoque  quod  eminentius  eft.feipfos.pro- 
priam  voluntate,  motus  ftniiiales.irainTupcrbiita 
vanitate , omnem cp  affcfbone  quae  vera  charitatt 
, j fepugnat,  K mente  d diuina  contemplatione  atat 
amore  aut  elongat  aut  diftrahit.  Vides  finon  difli- 
rj«  t «nulas.queadmoduilluftrifTimi.dirifiimi.uulchmi 
i nmpe  * miadoIefcentes,pro  dei  amore cunftacontenane 
« tan  q fler  tora  reputenr.cenobia  inrrtm.humtl- 
umfjfobrijuunc,  ftudiofifiime  viuant»  nec  «tdei  fer* 


IU  tute 


Digitized  by  Google 


DEFIDE  CATHOLICA.  LU  47 

uitute  & laudibus  retrahi  quacanr.  De  nuRo  doler, 
nili  quod  a deo  abducit»  Ncqj  de  alio  gaudent,  nf  (S 
quod  eos  deo  coiungtt. Denique  quod  prorfus  mi- 
rabiliflimum  eft,&  foli  deo  potfibiie,  vbertim  cum 
in  omnibus  mundi  fint  enutriti  delicijs , neque  ab 
hominibus  ad  talia  exhottati/ubito  tamen  muta- 
ti , & vtique  non  nili  abeo  quem  qusriunt  & diii  - 
gunt  infptrati.cum  tata  alaa  itate  rcfpuunt  omnia, 
vt  facilius  pofTint  occidi,q  a dei  obfequio,  a ceno- 
btj  duriffimo  iugo , atque  a pcrnitentiali  itinere  re- 
trahi. Quid  mirabilius  ifto  i pnrfcrtim  in  teneris 
multis  puellis, fex ucg  fragili.P, Vitam  talem  repre- 
hendere nequeo,  fcd  horum  fimiliain  multis  pht— 
lofopliis  cerno,qui  & ipfi  turbas  fugerunt, contine 
ter  & fobrie  vixerun  t , ac  mundi  diuitias  contem  - 
pferunt,&  folisdiuinis  Audebant.  In  quo  ergo  prg 
fers  tuos  meisc’.T,  Verum  effe  quod  dicis  ipfe  quo 
que  meus  tcftatur  Hieronymus.  Fateor  equidem, 
quoniam  omnia  hxc  catenus  fecerunt  quidam  ele 
gantes  philofophi , in  quantum  naturalis  eisratio 
diftabat  huiufcemodi  ad  philofophiae  ftudiu  fore 
accoutoda.Sf  ad  fubdendam  rationi  fcnfua!itatent 
proficua.  Verum  tamen  nulla  eorum  ad  £hrifiia- 
nos comparatio.  Primo  quidem  quia  non  retule- 
runt opera  fua  ad  debitum  finem . Denique  ad  talf 
cordis]  mundiciam  quam  Chriftus  edocuit , nun  g 
peruenerut,imo  nec  deea  loqui  fcfucrut , vnde  nec 
cotidianas  metis  fua:  maculas deplanxerur,nec£  de 
bitadeorcuereiiScxlubucru^imonccveravnqui 

humiiita* 


Matth 


'4*.  D,DIONY.'G  ARTHV,DIALO* 

humilitatem  fortiti  funt/ed  minores  alios  fpreu« 
runt.fecp  exteris  prxtulcrut.  Praeterea  prxcipuj  in- 
Uioseh  * t««os>idelicctDyogenes,Anaxagoras,Eraclituf 
A axaz  att^  con^m^cs  nc^Ufn  alia»(5ed  feipfos  quoq?  igno 
Erad  fabant*Dy,ogenes  animam  efle  aerem  dixit,  vapo 

pf  * rem  Eraditus.  Politionem  platonisArifto. repro- 
Arift  *in  kat.Sed  nec  ipfe  Arift.de  animx immortalitate  ac- 
Side  ani  fpbcatitudineafleruueac  plenelocutuseft,immo 
*,a  ' g»fe  in  libris  fuis  difturum  promi(Tt,non  vtique in 

uenitur  dixi(Te . Solus  Socrates  pro  veritate  ac  dei 
Socrates  honore  mori  legitur  extitiffeparatus.Itaque  fecu- 
dum  naturalis  rationis  potentiam, veritatem  feru- 
* Roma  Mt*  ^ virtutes  operati  funt.fed  quoniam  deu  noti 

IVOllUt  I licut  deum  gloriHcaucrunt,neque  in  ipfo  folo  led 
in  fe  ipfis  confifi funt,  ideo  quantii  gratia  & in  deo 
ftducia.naturam  prxfumprioncrncjj  excellunt,tan 
tumChriftianorum  fapientia  virtus  feu  vita  illo- 
rum conuerfationcmi#  excedit  atque  fciendam. 
Cnimuero  quod  apud  Philofophos  paucilfim  i qui 
dem  fecerim t,hoc  in  Ghriftiana  religione  innume 
rabilia  hominum  milia.iuncnum,  virginum,  fenu, 
dolorum  indo&orumqj  cgerunt.multo  vtiqj  ex- 
f (ellentius  atque  perferius.  Et  qui fecundum  Chri 
Haun.5*  ftjanam  lege  putius  vcriusljjin  omni  (implicitate 
T'  vixerom.his  deus  gloriofus  8i  fortis  cunfta  fubie- 
pfa  i^  cit, leges  ac  ordinem  rerum  ‘quoniam  fpes  ipforu 

Treff , 5 . *n  deo  fixa  conliftens  dubitate  non  valuit , quin  a 
Rom*.  $.  deo  quem  fupcromnia&  in  omnibusardetiffime 
%>  Cor.  i*  diligebant, vniuerfa  qux  falubriter peterent  obti- 
* 1 neret. Et  $ Philofophi  tui  prorfus  impolfibilc  opi 

nati 


3,  DE  FIDE  CATHO  LICA.LI*  I 49 

mi  nati  funt,  ioli  celeriter  a deo  precibus  funt  fortiti, 

uiin*  P9Quidde  Socrate  fentis,nunquidipfeex  puris  na  Socrates 

to  ruralibus  faluus faftus  eft?T , Temporibus  fuis  ia  Plato • 

ign®  ipfeq  Plato  ac  alij  mulu  hebrarorum,  qui  tunc  fa- 
«po  noli  vcnquc.dei  cultores  fuerunt , libros  M0G/C5 
pto*  & prophetarum  Icgiflfe  fcribuntur.tf  excis  edoftil 

» Sed  necSocrate  ar bitrorfinc  fpeciali dei fubfidio 
imo  tantam  habniffe  virtutum  conftantiam,  in  vita  8C 
ni' 1 morte.PIam  nunc  vniuerGs  prarindu&is  diligen- 
di ter  rememoratis.ccce  aflertionibus  tuis  o Theolo 

w*  g«  cedo  atqjconfentio.fidemqj  catholica  adeoda- 
w tam  8C  item  fta  bilitam  penitus  credo , veruntame 

iofl  de  ftnguhs  fidei  tuar  articulis  difputarc  tecu.ac  edo 
Id  ceri  a'  te  concupifco.  T*  Eya  bcncdiflio,&  claritas, 

ito  SC  gratiaru  aftio,honor>&  virtus, ^fortitudo  deo 

ufl  noftro.qui  vult  omnes  homines  faluos  fieri,  & ad  i00f  - 

Io*  fui  cognitionem  venire.Nunc  ergo  o Phdofophe  irJL  . Z 
\ imo  Si  Catholice,  aud/.  Qnamuisprchab/ra  tibi  fi  ’ * 

« dem  noftram  a deo  effe  fufficienter  demonftrenr, 

* ea  tamen  qua-  reftant  te  vehementius  cofirmabfr] 

\ ac  in  fide  ftabilient  .Cunque  ipfa  legis  Chriftian« 

•/  documenta  audieris,magis miraberis  atque cofen 

j ties.  P.Cupio  igitur  vtvclur  ab  exordio  inchoes,&C 

5 quid  primum  credendu  fit, mihi  parenter  infinues, 
meiftp  demum  dubitarionibusfatisfaceredigneris 
i T.Racionabili  tuar  petitioni  libens  ac  Ixtus 

acquiefco.Ideoque  hic  primum  librum  ( 

confummans,  a fecundo  no 
uoque  libro  exordiar, 

D Incipit 


Digitized  by  Google 


9«  D.  .DIONY.  CARTHV.DIALO, 

^INGIPIT  LIBE  R.  SECVNDVS.DS 
vmtate  diuinar  natur*  ac  trinitate  perfonarum. 
^Prooemium. 

RAT  lux  vera  qtnt  illuminat  omn? 
hominem  venientem  in  hunc  mun- 
dum. Vnigenirui  dei  qui  eft  in  fini* 
patris.  Ego,  inquit,  fu  m lux  mundi» 

Rurfustp,Egoait,fuinv»a,v«riras3C 

Afluu.4  viut^cmo  venit  ad  patrem  ntii  per  me.  Neq;  tih 
Philip,  x «ft  ahud  nomen  datum  hominibus  fubccrlo,  in  $ 
Calat.  4 oporteat ecwfaluosfieri.mfi  nomen filhdei,quem 
Roma* a mifit  patet  faluarorem  mundi . Sicut  enim  timidis 
i.lohl.  4 diaboli  per  vnms  hominis  tcrrcftris  priuaricario- 
I.Coriif  nem  mors  iiutoatit  in  orbem  terrarum  9 ficqtiog 
Sapie n.  rt  charirate  dei  per  vitiui  hominis  ctrleft  is  obedien- 
Roma.9  t‘*nt  l^lus  feculi  reparata  cft.  Vanus  faftuscft  o- 
Sapicai5  mnisliomo  a fcientia  fua.  Siquidem  vani  funt  o et 
homines, quibus  non  fu b cft  fcientia  deinde  lus  q 
videntur  bona  non  potuerunt  intelligere  eum  qui 
cft.fed  aut  ignem, aut  folem, aut  lunl, re&orcs  pu- 
taueruntorbis  terrarum  ac  deos,  quorum  fifpe- 
cie  ddeflati, deos  arbitrabantur:  friant  quanto  iif* 
dominator  «or^m  fpeciofioreft.  Inuitibilta  eniewa 
dei  per  ea  quar  jfiwit  a creatura  mundi  cogno- 
Siofcuntur,iempitcma  quotp  virtus  cius, atque  di- 
uinitas.ira  vt  ftnr  inexcufabi'.cs. Veruntamen,  tem- 
pora prioris  ignoranti*  defpicicns  deus,  uouiffi- 
tnc  diebus  iftis  locutus  cft  nobis  in  filio  fuo,qucnv 
diligit, in  cuiusm  anu  omnia  dedit,  v t omnisqu»  cr* 
diUitipfum  hon  pereat frd  habeat  vit5*icmajna 


Iohan.i 

Iohati. 


DE  FIDS  CATHOIICA  U It  ji 

*flDe  primo  articulo  fidei  orthodox*  ArtITheo. 

VDI  Ifrad.Dominu*  deustuusde-  peste,  6 
u s vnus  cft  .Si  pi  jind«<5toiiia.o  phi 
lofophc  i ite  m r mineris, ludus  ni  fal- 
lor mox  memor  cri^quemadmodi! 

31  in  fuperiori libro  cum  duodecim  fi- 
dei memorare  m articulos , primum  eorum  efle  te 
ftabar,crederee(Te  vntim/olum.verum  deum , vti 
foiptu  cfi:Yidctc  qd  ego  (Tm  foIu$,&  non  fit  alius  rj 
deus  prer  me . Et  hoc  tjde  veteris leg $ teftimoniu  ’* 
eft.Paulus  vero  ait:  Vnus  deus&f  pateromniu^  fu 
perofsKp  oia&inoibusnobis.P.Cuiiixraplu  Ephc.  4 
bita  fit  fides  corii  q bus  ratio  no  fiber  ftabilimeifi,  Malae , a 
Vtpoteargufncta  non  apparetu,quo  credere  dei 
effe  vnii.e  articulus  fidei, cu  naturalis  ratio  idipfum  Hcbrar.il 
agnofcar.artjphilofophi  hocrariocinado  inucno 
rinrfT,Secudu  poftcfa,diuinitatisrpprictas&  ap- 
pellatio a caufalitate  81  ^puidetia  iftirutf  funrhoc 
nepe  oes  deu  effe  funt  fafll,qd  in  caufalirau  # gu- 
bernatio? alqseroUict.Quifch  itacpvriii  efie  primii 
p rincipiu  primSqj  cautam  philofophica  ratio  no  * 
«ierir,verfitn  illud  eo  modo  efferent  principiu,  fit 
eufla  difponere,vti  fidei  veritas  inftruit, ratio  hu  - 
mana  no  vtiqj  cerro  coperit  Quidlcm  philofophi 
mudil  ab  arrerno  fuiffe  putabant, &deirimmedia«  - 
te  no  ,puidcrc,nifi  ccrieftibus,& eow  impffioni  in* 
feriora  ola  neteffario  fubiacere,qd  fidei  difTonara 
Docet  igitur  fides  vnfi  c(Te  de3,  vniuerfont  caufam 
Mtq$  rcrtore.eo  mo  q aftruit  faci  aferiprura  Nihilo 
minas dcipfr  creatione  fpecialisexiftit  articulus. . 

* * U t L)eoi$ 


Digitized  by  Google 


ii,  D.DlONY.CARTH  V.DIALO, 

Denitp fides  non  folum  eruditis,  fed  vulgo quoqf 
proponitur, in  quibus  plures  per  rationis  indagini 
diuinarvnirate  naturae  ignorant.  P,  Laborenon  e- 
ges  vt  mihi  dei  vnitatem  edifferas , hoc  equidem 
philofophia  tam  Platonicorum  quam  Pariparcti- 
Veut.6  eorum  dem  onftrat  .,T,  Expedit  nihilominus  vt  de 
Iohan.io  proprietatibus  dei  fecundum  quod  vnuscft, pleni- 
Roma.ti  us  colIoquamur,videlicet  de  arernirate  .fapiemia, 
atque  fimilibus.  Propter  quod  fi  moleftum  tibi  n<5 
eft,cnunciaquid  meliores  philofophidediuinav- 
* > nitatc.ipfoqj  deo  excelfo  & fanlto  fenferunt. 
qj  Rcfponfio  phlofophi  de  natura  dei  .fecundum 
meliores  Philofophorum.  Articulus, II;  '•  Philo» 

aVcmadmodum  ex  naturalium  rerum  ge- 
neratione oftendit  Ariftotelesin  Phiftds, 
Infimum  in  entibus  ,'fcilicet  materiam  pri 
iram  effe  puram  potentiam,  vtpote  totius  altuali 
tatis  atque  formalis  perfeftionis  expertem.  Sic  in 
JM  etbaphifi  cis  exipfisimelleltualium  fubftantjaitt 
primariarum^  caufarum  ordinibus, demonftrae 
deum  confidere  purum  altu,  omnis  videlicet  im- 
pcrfcltionis  ac  totius  materialisconditionisalie  - 
num.vnde  confequitur  eum  effe  incommutabilem 
hemcgrtcrnum.Eft  enim  fecundum  eundem  Ari- 
Itotelem  potentia  principium  tranfmutandi ab  al- 
tero,inquantum  alterum.  Altus  autem  eft  princi- 
pium tranfmutandi  aliud,  fecundum  quod  aliud  t 
Itaqjvti  purar  potenti;  eft  dun  taxat  tranfmurari  pa 
ti  per  fici,  ficpuri  altus  eft  folum  omnia  alia  mo 
nae,  agere  atque  perficere  * Ideo  Anft  oteles , Ab 

hoc 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LI,I  ^ 

hoc  inquit  ente  dependent  ccclum  # terra.  Denicg 
fecundum  eum  eiusip  commentatorem,#  Auiceti 
nam,  Deus  eft  ens  (impIicitcrSd  extra  omnegenui 
perfeftum.in  quo  eft  vniuerfaefiendi  nobilitas,# 
quicquid  ad  emis  plenitudinem  pertinet, # ob  hoc 
«ft  penitus  infinitus.  Propterea  ille  Platonicorum 
fubtiliflimus  Produs,in  Elementationefua  tlieolo 
gica  probat,  $ primum  ens  eft  penitus  ignotum, 
SC  omnem  intellectum  omnino  incomparabiliter 
Vincens.  Et  in  libro  de  Caufis  feriptumeft:  Cauf* 
prima  eft  fuperior  omni  narratione,#  non  eft  ei  g 
feCtio  nec  diminutio/ed  ipfa  eft  fuper  omnem  per 
feftionem, cuius  effe  nec  effabile,  nec  imaginabile, 
nec  intelligile  eft,fed  eft  incircunfcnptum  # pror- 
fus  ignotum.  Scire  enim  eft: per  caufam  cognofce- 
re.  Primae  aut c caufae  nulla  eft  caufa.  Porrro  Plato 
8C  Proclus,#  poft  eos  Alphorabius#  Algazcl,dci 
naturam  aiunt  effepuram,  bonitatem,  firapliciffi- 
mam,o  mnisqj  perfe&ionis, virtutis,  fcieutiae  ac  ia  - 
pientiaefontem.dequoin  Thimco  Plato  fatetur  a 
Genitorem  opificemcp  vniucrfi  tam  innenire  diffi- 
cilc,quam  inuentum  digneprofari.T.Rationabi- 
liter, compcndiofe#  elegantiflimcrefpondifti  phi 
lofophe,#  quoniam  fapientem  virum  tccfiecon* 
templor/uperuacua  nos  relinquere,  atque  ad  inte 
riora  ingredi  par eft,.PtSi  praei  nduftis  a me  cofert 

tis,#  fide  incomprehenfibilitate,omnipotentia,fa 
pientia  dci,arquefimilibus  aliter  fentis.ediifere  mi- 
ni.T.De  incomprehenfibilitate  acimmenfitate  di- 
»una,  nullus  nobis extateonfliftus  .quaquam  vti 

D j poftmodu 


V.  . 


I 


Digitized  by  Google 


4b.  D.DIONYXARTHV,DIALo;  * i 

Rom.14  ne  ipfi  dampnattfT.Nunq  fine  fide  Chrifti  velex  • 
Hcbrj,  ii  plicita  vf  implicita adultus,quis  faluari  valebat  .It» 
fiiper  pura  naturalia  nulli  vnq  ad  falutem  fufficie- 
Pfal,57.  bannNaturalis  igitur  ratio  fine  lupernaturali  fidei 
ope  ac  lumine  ejs  nequiuit  fufFiccrc.Itaqj  fi  fine  fidfc 
erant, faluari  nopoterant . Praeterea  ,quicquid  nS 
eft  ex  fide,eft  peccatu  fecundum  apoftoIum,ideft, 
A^om.14  quicquid  fit  propter  finem  contrarium  finiquem 

Plato . ^cs  conft*tu,l3p«catu  eft.Cum  ergo  Plato  beati 
tudinem  hominis  no  eam  pofucrit  q fides, fcdneqj 
R •(,  Arifto.non  videntur  fuifle  in  gratia. Ideoqj  nil  me 

♦ ritorium  peregerunt,  Rurfus,q>  mundum  ab  {ter- 

no fuifie  teftantur,  fignum  eft  q>  neqj  de  principio 
neqjdefine  humani  generis  veram  cognitionem 
fortitifunt.P.Si  ita  eft  tunc  per rjt  omnis  illa  Philo 
fophorum  carerua,  quorum  tame  conuerfatio  ad 
modu  erat  virtuofa  atqj  miranda,  vnde  dura  mihi 
videtur  fides  quae  tales  condempnat.T.  Multi  geo 
tilium  antechriftiaduentum  per  legem  natur{,£C 
fidem  futuri  faluatoris  faluati  funt,£nimuerohaec 
v vniuerfalis  regula  eft, quia  immenfa  diuinar  boni- 
latis  clementia,  nun  q hominem  relinquit,  fi  fece- 
rit quod  in  fc  eft , Si  igitur  Philofophi  illi  prarcipui 
fecerunt  quod  in  fcerat,deus  reuclauit  eisquod  ad 
falutem  neceflariufuit.Agnofceergo  Philofophe, 
quoniam  de  Arift.  tuo  arcp  Platone,  manifefte  aii 
fanftilTimus  doftorecdefie  glortofus  Hieronim% 
exardeant  in  inferno  cum  difcipulisfuis.Verutfi  fi 
librum  illum  de  morte &pomo  Arifto.edidir,tuC 
vticpnon  penitus  fide  «aruinPono  de  Platone* cer 

tum 


Digitized  by  Google 


de  FIDE  CATHOLICA.LL  I >4? 

tu  eft  q>  libros  Moyfi  vidit  8C  legit.P.Potfit  ergo  de 
eishaberi  fiduc  ia . Pater  omne  iudicium  dedit  fi  johan.$, 
lio.Comittamus  ergo  8£  nos  eiiftud  iudicium  Jioc 
firmiffime  cognofcentes, quia  nullum  bonum  irre 
muneratum.P.Sialia  noftiquacChriftianam  fide 
a deo  effe  corroborent, pro  fer. 

^Dedu&io  fidem  Chriftianam  demoftrans  a deo 
cfie  ex  veteri  lege  at<^  prophetis.  Art.iS.  The. 

DEus  autc  gloriofus  cum  fit  fuperefien  tialis. 

8C  jrernaattp  immenfafapientia.nil  fortui 
tu  agit,ne<$  a'  cafu/ed  [fecundum  infallibile 
aeternae  difpofitionis  fcientiam.Eftinfuperfapien- 
tum  confuetudo  opificum,vt  cum  inconfuetu  atqj , 

praecipuum  quippiam  facere  velint, idipfumfutu-  . » 

rura  prarnucientjprarludiaagantjhominumqp  ani-  . 
mos  cxcitent.ItatB  cum  ea  quae  Chriftiana  lex  tra- 
dit tam  fingularia  ramg  ineffabilia  fint.noluit  ea 
deus  a principio  exhibere,  fed  ad  eoruexhibirionS. 
ab  exordio  corda  praeparauit  humana.muhis  prae 
fagijs, oraculis  varijs,  vaticinrjs  pluribus,  praeclaris 
miraculis, omnia  ea  futura  infinuans,qua:  credim* 
iam  e (Te  impleta.Cum  igitur  folius  dei  fit  futura  co  tu  CgJjL 
tingentia  certo  prcagnofcere,ea'qj  cunfta  impleta 
ternamus  quae deChrifto  erant prarditta,  palam  . • 
quoniam  non  nifi  a deo  eft  lex  illa, quae  ratibus  in 
nititur fundamctis.P*Nefcio  quid  dicis. T.Fortiffi . 
ma  probatio  eft  qua  ex  ore  aduerfariorum  probae ' • 
quis  quod  intendit.Erat  an  aduentum  Chrifti  lex 
vetus  atty  prophetae, funt  libri  .leguntur  & ta  a no- 
bis g ab  aduerfarijs,concedutur,fed  diuerfimode 

intelligutur. 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  Ll.  I‘4J 

hiftoria  ante  Crifti  aduentum, licet  vbertim quam 
gramffimc  peccauerint, nunquam  tamen  vitra fc  - 
ptuaginta  annos  v na  vice  a deo  puniti  atejj  a terra 
!u&  comperiuntur  expuIH . Nunc  vero  mille  qua- 
drin genti  anniprope  fluxerunt.ex  quo  a deo  teli-* 
fti  funt,  a terra  fu  a expulfi  .oq^iqj  paterna  legis 
gloria  deftkuti, cuius  quidem  punitioniscaufam  aC 
(ignare  non  valent,  nifi  Chriftum  fateantur  fe  in  m 
teremifle.  Quicquid  enim  aliud  dixerint,grauiora 
ante  fecerunt,  ficut&  prophetae  eorum  qui  nunc 
vfque  apud  illos  8£  nos  famofl  funt,  conteftantura 
P,Q«Jecrantil!a  legis  antiquae  miracula?  T,  Fateit 
tur  tam  ipfiquam  nos.Sarraceniquoqj,  ille  etiam 
tuusaftronimorum  peritifTimusPtoIomeu^c  a- 
' liae  muItaehi(lotiae,quemadmodumoltmdeusc<£ 
Ii  omnipotens, eduxit  Hebraeos  de  terra  Aegypti; 
in  manu  potenti, ac  inauditis rpdigfjs  peuties  Ae- 
gyptii,pfcrtim  decc  plagis.  Deniqj  diuifit  mareru- 
fcru^p  mediu  eius  velut  p ficcacofdeJtraduxit.Cii 
tque  ipfi  trafiififent,pfequetescos3egyptios>edeun 
tibus  aqs,fubmcrfit  ,;Infup  qdragiiita  annis  cos  iit 
deferto  pane  pauit  ccclcfti,  Icgeqj  eis  cu  horribilib* 
viftoibus  tradidit  .In  ipfo  itinere  p&dr<s,pftrauirt 
jjfdS  terra  viuos  abforbuit,  quofda  ignis  ccbuffir,, 
«jfdSferpctes,  qfda  gladius  ac  iimilia  tormctamul 
tiformiter  &iufteco(upierut.  In  tot  annis  no  erae 
in  tribubuseoiu  infirmus, veftimeta  no  fum  amita 
neccalciamentalefa  feu  vetuftatc  coffipta  Nuqua 
defuit  eis  coluna  nubis  p dia , neqj  collina  ignis  per 
no{U.  Porro  ingrcdictib.terrS  patrib.e  o*  a deo^p 
'*  - * “ * suiffam  expuli! 


Digitized  by  Google 


lofufc.io 
lofiue,  5 « 


$.Re.l7. 
4*Rc-4. 
4-^cg*l 
‘4»Re.io 
lfa«c.$$. 
Hebr,  7, 


5*4'  D.DIONY.  CARf  H V.Df  ALO 

cxpulfi  exrerminatiqj  funr  fepte  populi  robuftifli- 
mi.noninarcu  necpinpotcftate  ipforum,feddeo 
gloriofo  SC  fanfto  pro  cis  fine  labore  pugnate, ac 
imprj  (fimos  peccatores  deftruete.  Praeterea  deprae 
cante  duce  eorum, fol  detit  in  ccclo  immobilis  fpa 
cio  vnius]diei,  ipfa®  Iordanis  fluenta  abierunt  re- 
trorfum,atque  ad  indar  turris  intumefeentes  afcc- 
derunt  in  altum,ficq?  in  fublimi  fixa  manferur  do-» 
nec  tranfeunte  populo  dei  redirent  Sed  8C  alia  in-# 
numerabilia  contigeruutmiracula.Podremo  fue- 
runt in  eis  viri  fan&tfimidiuinis  fulgentes  prodi- 
gtjs, mortuos  fufeitantes, ignem  de  ccclo procurati 
tes/olem  regredi  obtinentes, &de  his  qujfoli  deo 
innotefeunt  vaticinantes.  Erant  eis  de  eorum  pro- 
iapiafacerdores  ac  reges,  SCecceChrido  eispro- 
miffo  vt  credimus  itemque  probamus  adueniece, 
omnia  hfceis  ablata  funt,8C  in  noflra  ecdefiainco 
parabiliter  renouata  SC  aufta  vti  coftare  eis  poted, 
qui  vtriufq?  legis  agnofeunt  hidoriam.  Nihilomi- 
nus ipfi  in  incredulitatefua  predurant,quatenus  in 
hoc  quoque  propheta:  eorum  inuenianturfide- 
Ics.P.  Fateor  tibi  d Theologe  quia  huiufmodi  no 
mediocriter  fidem  tuam  corroborant,  meque  ad 
cam  inclinat.  Non  inueuio  in  alnsfedtisprobatio* 
nes  tam  dabiles.T.Oiuedis  nfidelibus  diuerfimo- 
deneceffetd  fidem  probari,no  q»  fides  rationi  fub 
iaceat,fed  vt  fas  edeam  odendi.  Alq  enim  nouant 
legem  recipiunt, fed  non  veterem, vtManichei  hae 
retici,3C contra  hos  per  nouar legis  feripturas  difpn 
ure  oportet, Alq  veterem  legem,  non  tamen  no* 

' uam 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIJ  4* 

nam  fufcipiunt,vt  Iudj  i;  8C  contra  cos  per  veteris 
zeftimonia  legis  arguere  par  eft.Carteri  vero  que- 
admodum  tu  quoque  oPhilofophe  nullam  accep 
tat, Si  contra  eos  fides  defenfanda  eft,vc$  ratioc 
confundi  non  poteft,fed  Si  indirefte  probanda  eft 
per  rationis  induftriam.non  per  argumenta  natu- 
ralia,fed  per  diuina  opera  atque  miracula.qufad* 
modum  haftenus  egi*  Si  ergo  legem  vetere  fcires 
fii  crede  res, multo  tibi  euidentius  fide  oftenderem 
quod  tamen  poftmodum  faciam. 

■j}  Confideratio  ex  perfeftione  ac  fan&itate  vitae, 
atque  do&trinae  Cliriftianx  fidem  dTc  a deode- 
monfirans.  Articulus.  XiX.  Thco, 

aVemadmodum  ille  tuus  Arifto.ait.Per* 
fcftu  e vnfiquodqjcS  vmtu  fuerit  fuo  prin 
cipio . Perfeilio  igitur  omnis  intellcftus 
creati  eft  eius  ad  diuinum  in  t elle&um  vnio  fiue  co 
uerfio. Porto  quo  lex  excellentiorem  perferiore 
«jjhuiufcemodi  conuerfionem  docet  & efficit, eo 
vtique  diuinior  eft  atque  prgdarior.P»Hoc  palam 
eft, fed talem  efie Chriftianam  legem  oftende.  T. 
Vt  hoc  tibi  oftendereprarindu&ainieci.  Eluccfcie 
quoniam,quo  mens  humana  pluribus  intendit  ac 
que  diftrahitur,co vni ffertimqj  fummoilli  xter- 
n o q?  bono  minus  poteft  effc  intentadex  ergo  qug 
ea  perfc&ius tollit  qua: mentem  adeoabducunt, 
& item  ilia  plenius  in  ftruit»qux  eam  ad  deum  co- 
uertunt,&  in  ipfo  ftabiliunt/anftior  diuiniorqj  ri- 
te cenfetur.P.haftenus  tibi  confentio.  T,  Talis  eft: 
Icx  Quiftiana,Ea  nempe  qux  homutc  a deo  elon- 
V > ,y  gant 


Arifto»** 


Elongai 
tio  a deo 
in  tribus 
conftac 
cautis» 


Digitiz 


aogle 


" y 

tnc*y 

Mith.i? 

lohjn,  8 

r t 

Philipe  •$ 


4*  D.  .DIONY.  C ARTHV.DIALD; 

gant  at  <p  impe  diunr,  vel  funr  omnino  in  homine, 
vt  propria  voIutas,pafliones,volupras  &Vitia,Ve! 
fime  prorfus  extra  homine,  vt  p oflfcflioes  pecunip. 
Vellunt  parti  m quide  nobis  conwn<3:a,partimij 
fcparata.vt  parentes, vxor.cognati.Qmnia  autem 
liate  Chriftianadodtrina  perfeftirtime  aut  praete  * 
pto  prohibet, aut  confiliotollit.  P,Hoc  tibiimeu* 
bit  probare.  T,Sccundu  Ariftotetf  tuu  inPhificis, 
Virtus  vniufcuiuf<$  penfanda  eft  amaximoinqa 
poteft  * Et  ab  eo  quod  in  aliquo  otd;ne  potilfimu 
fif  ftmpltciflimu  eft , menfuraUltpiudtciuinordine 
illo  accipienda  funr.Nunc  ergo  contemplare  opht 
lofophc,  fi  dignitatem  perfc&ioncq}  Chriftianae  Ic 
gis  vere  agnofccre  cupis,  cos  qui  Hia  perfectiusim 
plent, 8C  vitam  luam  fecundum  ipfiti&dottrinant 
plcniflim  e dirigun  t,  P.  Quales  fant  httfT,  Hij  funt 
qui  fecundu  Chrifti  domini  fui  exepla  ac  dogma t\ 
vt  foltdeo  puta  8C  libera  mente  vacare  pollingo- 
mnia  qua;  memini  fponte  relinquunt}  ditiitias,  ter- 
ram natalem,  parenres,  vniuerfos  propinquos,  fa- 
miliares SC  fodos.vxore.omnecp  carnis  libidinem, 
demum  quoque  quod  eminentius  eft.feipfos.pro- 
priam  voluntate,  motus  fcnfuales . kam-fupcrbiS, 
vanitate , omnem  cp  affeftionequa:  vera  charitau 
repugnat,  BC  mente  i diuina  contemplatione  atqj 
amore  aut  elongat  aut  diftrahit.  Vides  fi  non  dilft- 
muIa$,queadmoduilluftrinimi,ditiiTimi,pulcheni 
miadolefccntes,pro  dei  amore  cunfta  contenant 
6Ctana  ftercora  reputent, cenobia  intrem,humil- 
lim^fobrrjflimc,  ftudiofilfune  viuant,  nec  adei  fer* 

uitutc 


t 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIX  ^ 

iiitute&  laudibus  retrahi  queant.  De  nullo  doler, 
nili  quod  a deo  abducit.  Neqj  de  alio  gau  dent,  n i (i 
quod  eos  deo  coiungit. Denique  quod  prorfus  mi- 
rabilifiimum  eft,  8L  foli  deo  poflibile,  vbertim  cum 
in  omnibus  mundi  fint  enutriti  delicijs , neque  ab 
hominibus  ad  talia exhortati/ubito  tamen  muta- 
ri , 8C  vtique  non  nili  ab  eo  quem  quari  unt  & diii  - 
gunt  infpirati.cum  tSta  alacritate  refpuunt  omnia, 
vt  facilius  poffint  occidi, q a dei  obfequio,  a c eno- 
bij  duriiTimo  iugo , atque  a pcmitentiali  itinere  re- 
trahi. Quid  mirabilius  ifto?  pnrfcrtim  intendis 
multis  puellis, fex uqj  fragili. P,Vitam  talem  icpre* 
hendere  nequeo,  fed  horum  timilia  in  multis  phi  * 
lofophis  ccrno,qui  & ipfi  turbas  fugerunt,continc 
ter  & fobric  vixerunt , ac  mundi  diuitias  contcm  » 
pferunt,#  folisdiuinis  ftudebant.In  quo  ergo  prg 
fers  tuos  meis  ?.T, Verum  efle  quod  dicis  ipfc  quo 
querneus  teftatur  Hieronymus.  Fateor  equidem, 
quoniam  omnia harc  catenus  fecerunt  quidam  elc 
gantes  philofophi , in  quantum  naturalis  tisratio 
diltabathuiufcernodiadphilofophix  ftudiu  fore 
accotuoda,&  ad  fubdendam  rationi  fenfua!itatent 
proficua.  Verumtamcn  nulla  eorum  ad /£hrifi  ia  - 
nos  comparatio.  Primo  quidem  quia  non  retule- 
runt opera  fua  ad  debitum  finem . Denique  ad  talf 
cordis]  mundiciam  quam  Chriftus  edocuit  ,nunj| 
peruenerut.imo  nec  de  ea  loqui  fciueruf,  vnde  nec 
cotidianas  metis  fur  maculas  deplanxerur,nec^  de 
btideorcucrciiS  cxliibuerut^moncc  ve  r2  vnqui 

humiiiu* 


' •*  .'i 

MaufcS 


Googl 


r4*  D,DIONY.'C  ARTHV,DIALO* 

humilitatem  fortiti  funt/ed  minores  alios  fpreuc 
runr.fc^  cx  teris  prartulerut.  Praeterea  prsccipui  in- 
**r<osjvidelicctDyogenes,Anaxagoras,Erachtm . 
Auaxag  alcP  eonfimiles  nedum  alia/ed  feipfos  quoqj  igno 
Eradis****  tahant.Dy,ogenes  animam  efle  acrem  dixit,  vapo 
Plato  * rem  Eraditus. Politionem  platonis  Arifto.repro- 
Arift  J*n  kat.Sed  nec  ipfc  Arift.de  animae  immortalitate  at" 
lidc  ani.  qrbwitudineafleruucac  plene  locutus  eft,immo 
9»fe  in  libris  fuis  difturum  promifit,non  vtiquein 
ueniturdixifTe.  Solus  Socrates  pro  veritate  ac  dei 
3 ocrates  honorc  morilcgitur  extitiffe  paratus.Itaque  fecu- 
dum  naturalis  rationis  potentiam, veritatem  feru- 
'Roma  Ml‘  ^ ^“utes  operati  funt/ed  quoniam  deu  non 

ficutdcumg|orificaucrunt,nequeinipfofolo  ied 
in  fe  ipfis  confififunr,  ideo  quantii  gratia  8C  in  deo 
fiducia, naturam  prarfumptionemqj  excellunt,tan 
tum  Chriftian  orum  fapientia  virtus  feu  vita  illo* 
rum  conuerfationemqj  excedit  atque  fciemiam. 
Enimucro  quod  apud  Philofophos  pauciilimi  qui 
dem  feceruutjhocin  Ghriftiana  religione  innume 
rabilia  hominum  milia,iunenum,  virginum.fenu, 
dolorum  indo&orumq;  egerunt.multo  y tiqj  ex- 

PfalilLt  ce^cnt‘us  atque  perferius.  Et  qui  fecundum  Chri 
r)aim.5*  ft,*anam  lege  purius  veriustym  omni  (implicitate 

' vixerunt.his  deus  glonofus  8C  fortis  cunila  fubie- 
Pfa.1$.  G ch, leges  ac  ordinem  rerum  ‘quoniam  fpes  ipforu 
Trefi . 3 . 'n  deo  fixa  confidens  dubitate  non  valuit , quin  a 
Rotn.  g,  deo  quem  fiiperomniaSt  in  omnibus  arde  tiffi mc 
A.  Cor.  I diligebant, vniuerfa  quae  falubri ter  peterem  obti- 
* 1 neret, Et  q?  Philofophi  tui  prorfus  impoffibilc  opi 

nati 


Digitized  by  Googlc 


DE  FIDE  CATHOLICA. LI*  I 4* 

nati  funt,  iofi  celeriter  a deo  precibus  funt  fortiti, 

P,Quid  de  Socrate  fentis,nunquidipfeex  puris  na  Socrare! 
turalibusfaluusfaftuseft?T,  Temporibus  fuista  Plato* 
ipfeq  Plato  ac  altj  multi  hebraeorum,  qui  tunc  fa- 
mofi  vcrique.dei  cultotes  fuerunt , libros  Mofi,f<$ 

& prophetarum  Icgiffe  fcribuntur,#  excis  edotti. 

Sed  nccSocrare  arbitrorfinc  fpccialideifubfidio 
tantam  habuitfe  virtutum  conftantiam.invita  & 
morte.  P.Iam  nunc  vniuerfis  praeinduftis  diligen- 
ter rememoratis,ecce  aflertionibus  tuis  o Theolo 
ge  cedo  ateg  confentio.fidemqj  catholicS  a deo  da- 
tam 8C  item  ftabilitam  penitus  credo , veruntame 
de  lingulis  fidei  tuae  aniculis  difputare  tecu.accdo 
ceri  ateconcupifco.T,  Eyabencdiflio.SC  claritas,  ' * 

SC  gratiaru  a£tio,honor,&  virtus, ^fortitudo  deo 
noftro.qui  vult  omnes  homines faluosfieri  &C  ad  flp0f  * 
fui  cognitionem  venire. Nunc  ergo  oPhdofophe  lfai*.|c 
imo  & Catholice,  audi*  Quamuis  prehabifa  tibi  fi 
dem  noftram  a deo  efle  fufficienter  demonftrenr, 
ea  tamen  quae  refiant  te  vehementius  cofirmabTr, 
ac  in  fide  ftabilient  .Cunque  ipfa  legis  Cbriftianas 
documenta  audieris,magis  miraberis  atque  cofen 
ties.  P.Cupio  igitur  vtvelut  ab  exordio  inchoe$,8£ 
quid  primum  credendu  fit, mihi  patenter  infinues, 
meif<5  demum  dubitationibus  fatis  facere  dignetis 
X»Rationabili  tuae  petitioni  libens  ac  Ixtus 
acquiefco.Ideoquc  hic  primum  librum 
confummans,  a fecundo  no* 
uoque  libro  exordiar, 

D Incipit 


Digitized  by  Google 


Iohan.1 

lofian*  % 

A&UU.4 

Philip,  z 
Calat.  4 
Roma. 3 
(•lotii.  4 
(.Coriff 
Sapien,  * 
Roma,  y 
Sapicaij 


90  D.  .D10NY.  CARTHV.DIAia 

(|INGIPIT  LIBER  SECVNDVS.DS 
vnitare  diuinar  natur*  ac  trinitate  perfonarum. 
q Prooemium. 

RAT  lux  vera  qtne  illuminat  omtiS 
hominem  venientem  in  hunc  muti* 
dum.  Vnigenitui  dei  qui  eft  in  fimi 
patris.  Ego,  inquit,  fum  lux  mundi. 
Rurfusfcp,  Ego  ait/um  via,vema5SC 
vu-fivicmu  venit  ad  patrem  mU  per  «ne.  Neaera 
eft:  aliud  nomen  datura  hominibus  fub  ccplo,  in  $ 
oporteat  eo* fatuos  fieri, rufi  nomen  filndc^quem 
miiit  patet  faluatorcm  mundi . Sicut  enim  inttidii 
diaboli  pe»  vnius  hominis  tcrrcftris  prtuarica no- 
ne m morsintroiuit  in  orbem  terrarum , fic  quo$ 
charitate  dei  per  vilius  hominiscarleftis  obeoien- 
tiam  falus  iccuii  reparat  a eft.  Vanus  faftus  eft  o- 
mnis  homo  a fcienria  fua.  Siquidem  vani  funt  o et 
homines, quibus  non  fubcft  (cientia  dc!,&dc  his  q 
videntur  bona  non  potuerunt  inteliigere  eum  qui 
cA,fed  aut  ignem, aut  folem,aut  Iunl,rc dbores  pu- 
tauerunt orbis  terrarum  ac  deos , quorum  fi  fpe  * 
cie dcleflati, deos  arbitrabantur:  friant quanto  hffc 
dominator  eorL»ra  fpeciofioreft.  Inuifibiliaenim 
dei  per  ea  qua:  Fa£ti  funt  i creaiuramundi  cogno* 
nofcuntur.fempiterna  quoq?  virtus  eius, atque  di* 
uinitas.ita  vt  ffnt  inexcufabi'<5, Vemmamen,  tem- 
pora prioris  ignoranti*  defpiricns  deus,  uouiffi- 
me  diebus  ift is  locutus  eft  nobis  (n  filio  fu  o, quem 
diligir.in  cuiusm anu  ora nia  dedit, vt  omnisqut  cr« 
ditia  jpfum  non  pereat,  fed  habeat  vitSwcrnama 


DE  FIDE  CATHOUCA  ll  IT  f| 

*HDc  primo  articulo  fidei  orthodoxc  AalTheo. 

VD(  Ifrael.Dominus  deu s tuus  de-  Ocmc.  C 
u s vnu?  e A.Si  prjmdudfcoiiin.d  phi 
lofophe  rice  tn : mineris, huius  ni  fal- 
(onnox  memor  cri^quemadmodi! 
in  fupcriori libro  cum  duodecim  fi-  v; . r. 

dei  memorare m articulos , primum  eorum  effe  re 
ftabar, credere  e fle  vmim/olum, verum  deum , vti 
feripru  eft:Yidcrc  qd  ego  fim  fo!us,&  non  fir  ahus  p- 
deus  pter  me . Et  hoc  qdc  veterislcg  s tcftimoniu  * 

cft.Paulus  vero  ait:  Vnusdm&f  pater  omnii^q  fu 
per ocs& p oia&inoibusnobis.P.Cuiuxrapha  ”P*K*  4 
bita  fit  fides  coru  q bus  rationofbet  ftabilimcifi,  Malae,  x 
rtporeargumeta  non  apparctu,quo  credere  deti 
e (Te  vnu,c  articulus  fidci^u  naturalis  ratio  idipfum  Hcbrar.ll 
agnofcar.arcp  pbilofoplti  hocrariocinado  inucnc- 
rinr:T,Secudu  poftefa,diuinitatis^prieras&  ap- 
pellatio a caufalitate  &^uidcriaiftirmp  funthoc 
nepe  oes  deu  efle  funt  falli, qd  iri  caufahrau  di  gu- 
bernatio? ali]S  emtncr.QuI^h  iricpyan  efle  primi* 
principi  u primSqj  caufani  philofophica  ratio  no  - 
«er ir.verutn  illud  eo  modo  efle  rei*  principiii,  ficep 
difponerc.v  ti  fidei  veritas  inftruit.rario  hu  - 
mana  no  vticp  cerro  coperit  Quidlcm  philofophl 
mudil  ab  sterno  fuilTe  putabant, & deuimmedia* 
te  no  ,ptiiderc,nifi  caleftibus.&eow  impflioni  in* 
feriora ola  neteflario  fu biacere,qd fidei  diflonarj 
Docet  igitur  fides  v nfi  <(fe  de3,  vniuerfoar  caufarw 
arc$  rcftore.eo  mo  q aftruit  facra  feriprura  Nihilo 
minus  dcipk  creatione  fpecialiscxiftii  articulus. 

D z Dcoi$ 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIJ  fg 

hoc  inquit  ente  dependent  ccclum  & terra.  Deniqi 
fecundum  eum  eius(pcommcntatoremt8C  Auiccti 
nam,  Deus  eft  ens  (impliciter 6C  extra  omnegenui 
pcrfeftum.in  quo  eft  vniucrfacflendi  nobilitas,8C 
quicquid  ad  entis  plenitudinem  pertinet, & ob  hoc 
cft  penitus  infinitus.  Propterea  ille  Platonicorum 
fubtilitfimus  ProduS,in  Elementationefua  theolo 
gica  probat,  q>  primum  ens  eft  penitus  ignotum, 
& omnem  intcllcftum  omnino  incomparabiliter 
vincens.  Et  in  libro  de  Caufis  feriptum  eft;  Caufa 
prima  eft  fuperior  omni  narratione,^  non  eft  ei  g 
fe&io  nec  diminutio/ed  ipfa  eft  fuper  omnem  per 
feltionem, cuius  clfe  nec  effabile,  nec  imaginabile, 
nec  intelligile  eft,fed  eft  incircunfcnptum  8C  pror- 
fus  ignotum.  Scire  enim  eft  per  caufamcognofce- 
re*  Primae  au tc  caulae  nulla  eft  caufa,  Porrro  Plato 
8£Produs,&  pofteos  AlphorabiusK  A!gazel,dei 
naturam  aiunt  eftepuram,  bonitatem,  fimpliciifi  - 
mam,omni$fyperfcftionis,virtutis,  fdemia:  ac  la- 
piendae fontem,  de  quo  in  Thimco  Plato  fatetur  a 
Genitorem  opificem^  vniuerfi  tam  innenire  diffi- 
cile,quam  inuentum  digneprofari.T.Rationabi» 
liter, compcndiofe  & elegantiffimerefpondifti  phi 
Iofophe,&  quoniam  fapientem  virum  teeflfecon* 
templor,fuperuacua  nos  relinquere,  atque  ad  inte 
riora  ingredi  par  eft, .P.Si  praei  nduftis  a me  cofen 
*is,&  fi  de  incomprehen(ibilitate,omnipotentia,fa 
pientia  dei,atquefimilibus  aliter  fentis.edifTere  mi- 
hi. T,  De  incomprehenfibiiitateacimmenfitate  di- 
uina,  nullus  nobis  extat  confliftus , quaquam  vtj 

D j poftmodu 


Digitized  by  Google 


ft  D.DIONY.CARTHV.DIAtef, 

poft modum  eluce  fcet , alias  quoque  caufaslubef 
incomprctifnfibilitaUs  diurnae,  videlicet  c manatio 
nts  dei  ad  intra , deq  iribus  philofophi  nihil  locuti 
funr,quara  quas  tu  adducis.Porro  dccranipcten- 
lia  atep  fcientia  dei.magis  conuenimusin  voce  qui 
in  ipfa  re.Coartantnr  mpefapicntcstui.diuina  po 
sentiam  ad  hanc  naturalem  entium  legem  ac  ordf 
nem, quali  deus  omnipotens  aliter  in  rebus  opera 
Ii  non  poffet,guam  naturalis  exigit  cur/us.  Infup, 
opinati  funt  m ulti  eorum  deum  hxt  variabilia  n6 
cognofcere.nifi  fecundum  fpecies  fuas.no  autem 
fecundum  indiuidua:  6£hoc  Auerroisacftimsuit. 
Alq  vtAuiccnna  cum  fuis,qu3uis  etiam  indiuidua 
rum  deo  agnirionem  afTcnbmn^affrrcbant  nihi- 
lominus deum  nequaquam  cognofcere  omnes  il- 
las habitudines,  atqj  innumerabiles  contingendas 
quxfuppo  filis iftis  moralibus  accidunt, vtpote,^ 
nundoquar,nuuc  taceam, nunc  mouear,nunc  quf 
efcam,  &c.  P.  £ontra  hanc  politionem  de  fcienna 
dei  circa  creata  fuperius  efficaciter  difputafti.pleni 
*is'qj  cum  locus  fe  offert, vt  appeto  difputabis.  Ni?C 
vero  antequam  dc  dei  omnipotentia  difputem  re 
cum,  euidenter  mihi  quxfo  inlinua,quemadmod9 
dc  omnipotentia  dei  catholica  fapiat  fides. 
qjDe  omnipotentia  dei,  & incoartabile  cius 
virtute.  AtticuIus.IIL  Theologus. 

NVlla  autc 'potentia  pcrfcfta  eft.fi  nonpof* 
fit  in  omnfa  qbus  proprij  ratio  obielti  n5 
repugnat, ficui  non  efTet  perfetfcus  vifut , s| 
non  omne  coloratum  ac  lucidum  intueri  valeret. 

* * Cum 


Digitized  by  Google 


t)E  FIDE  CATHOLICA.  LI.IL 

Cum  ergo  fublimis  fit  ens  per  cfTentiam  indepen  - 
dens, a quo  cunfta  dependent, diuinae  virtuiis  ob- 
icif.tr»  «it  ens  creabile  aut  certe  caufabitc.  P,  It  a eft  4 
T,  Cuicunqjergoratioenris  caufabihsnon  repu- 
gnatjtoc  diurna'  potenti?  fubiacettP,V  riqj.X,  Sed 
quicqd  contradictionem  non  imp!icat,rationi  en* 
t»>  creabilis  non  difcduenit.P,  Vnde hoc picbas? 
X.Qnoniam  in  re  ip(a  eft  c apacitas,  & in  eo  q in  fi 
nfee  virtutis  cft,conliftit  efficax  omnino  caufaliras. 
P,V  trutp  boni  falfum  videtur, non  eft  cmni  res  ca* 
pax  eius  quod  natur?  fu?  repugnat;Pon  o cu  de  - 
tisfit  inuariabdis  ,femperty  vnttormitci  atqj  cod£ 
enodo  fe  habens , no  mfi  vniformitcr  agere  peteft, 
videlicet  fecudum  capacitate  recipientis.  Ide  enim 
anquantfl  idem, efficit idcm.Nihil  eigo  extra  natu* 
talem  natur?  cur  fun^fferi  valet.T,Vibbilitercoi» 
fpicis  per  violentiam  motoris giauia  quedam  af- 
eenderejcuiacfdefccndere,  cum  tamen  aiccnms 
grauiunatuncrcpugncrflcinbu:  quoq;  defefius  Si 
igitur  res  creatte  talia  patiuntur  ab  hiiquj  naruras 
< aru  non  condiderunt  per  agetis  violenti! , (ur  n5 
erunt  capaces  motionis  & influenti?  eius  qui  coii 
didit  eas.non  vriqj  per  violentia.fcd  prrfupernata 
tale  obedientii.  Nonne  creator  omnipotens  ira  * 
pcriale  liberaljj  pote  11  at  f fuper  ea  q creanir  tute  for 
ticur  fNonne  rationabile  e it  ad  cius  nutum  naturi 
mutari, ad  cuius  imperium  potuit  de  nihilo  indu» 
arifQukf  enim  maius  eft  re  dc  n hilo  facere, aur  fa  # 
AS  fuprrnaturalitcr  tranfmu  tarcfNonnc  de  nihito 
facere  Ibi « nim  infinita  2!  terminor*  a quo&ad  qui 
dtftaiia^iit  mibo  nifida  aio  in  nrodQ  variati*  eft, 


Digitized  by  Google 


s6.  djdiony.carthv.oialo; 

Praeterea  quod arteris  deum  quia  immutabili» eft» 
inuariabibter  agere, verum  eft  ex  parte  agentis,no 
autem  ex  parte  obie&i  feu  fafti . imo  cu  virtus  di  - 
uina  fic  penitus  infinita, omnino  ei  repugnat  limi- 
tari, eam  ad  hunc  rerum  curfum!&  ordinem;lnfini 
Utcm,t7  tx emm  v,rturi nihil  refiftere poteft.nec  quippiara 
Matt.  19  dif?iciIeeft,imocum  fit  deus  iapienciffimum  atep 
Lucar.  18  ^err*mum  agens , omnia  poteft  fecundum  pro  - 
Marci  10  Pn*  determinationem  fapientiae,  8C  quemadmo  - 
dum  diuerfa  iremq?  temporalia  vniteac  aeternali- 
ter contemplatur,  fic  abfque  fui  mutatione  mobi- 
lia atque  difformia  operatur . Pr % terea  quod  ais  i- 
dem  inquantum  idem  agere  non  diuerfa,  fed  idem 
de  naturali  agente, verum  eft,  quoniam  fecundum 
necefTitatem  naturae  agit;  Agens  autem  intelieftu 
ale  fecundum  rerum  proprias  rationes  cun&a  pro 
ducit.  Denicp  dici  tiil  prohibet  q>  licet  deus  glorio- 
pfalmioi  fus  in  feipio  femper  idem  nc,atque  eodem  modo  Ce 
habeat,  nihilominus  fecundum  relationes  IdealiS 
rationum  diuerfimode  fe  habet  ad  entia,  prout  fiit 
gula  proprqs  cognofcit  producit^  exemplaribus 
.formi  Eft  enim  ars  rationibus  plena.  P,Secundii 
haec  omnia  poteft  deus  quae  contradiftioncmno 
implicant, poteft  igitur  totum  mundum  annihda- 
re,poteft  8C  iuftum  damnare  ,8£  multa  quae  eu  n$ 
decent.T.Eft  in  deo  abfoluta  potentia , fecundum 
quam  omnia  poteft, quar  non  implicant,  tamen  fe 
eundum  potentiam  fuam  ordinatam, nihil  porte  di 
ctrurnifi  quod  ordini  fapientiae  atque  iuftitiarfuae 
eomp«it,Poiro  quodiuftum  damnare  no  poteft. 


Digitized  by  Google 


v 


r. 

i ,<£ 
is, no 
isdi" 
limi- 
Infini 
>piam 
i at<$ 
p io* 
'mo- 
nali- 
»obi* 
ais  i" 
idem 

iduot 

lltfta 

apro 

lorio- 

>dofc 

iealiS 

,u[fia 

ribnS  • 

undj 

a»fl® 

hili' 

5 «5 

iuiti 
enfc  , 
te  di 

fu* 

eft, 

itf 


OE  FIDE  CATHOLICAtl.I  f7; 

Ira  non  poteft, quomodo  peccare  non  potcft.Pof- 
fc  enim  quod  nec  decet  nec  bonum  cft,non  eft  v li- 
que potentia, fed  impotentia,#  quam  diu  quis  po 
tcft  quod non  expedit, impotens  cft.  P,  Cu  fit  deus 
fummefimplex,eius  potentia  cft fua «flentia, ^ fi- 
cui fua  cflfentia  eft  fimplex  8C  vna,fic  8C  pot en > ia» 
Non  ergo  cft  in  deo  diftin&io  potentiae  abfolute 
K ordinate.  Praeterea  incomutabile  agent  nonvti- 
que  aliter  alitcrtp  fe  poteft  habere.Cum  ergo  deus 
mundum  condiderit  ac  dfe  voluerit, no  poteft  vo- 
luifle  eum  non  ede  aut  fieri ; ergoncccflario  ferie 
mudum.qAtucroquicquid  in  deo  eft  deus  eft,er- 
go  quicquid  in  deoeft,n«ccfte  eft  tfte,  fed  volutas 
fiendi  edendi  mundum, ab  «temo  in  deo  fuit, ergo 
non  potuit  in  deo  ede  voluntas  ad  oppofitu.Th, 
Diftin&io  duplicis  in  deo  potent»  non  eft  realis,  . 
fed  rationis  Poteft  enim  ipfa  diuina  potentia  con  - 
fiderari  fecundum  feipfam,&  fi  c omnia  poteft,ab- 
foluracp  dicirur.Rurfus  confiderari  poteft  fecundi!  • 
exigentiam  artp decentiam  operantis, ordine  quo- 
que ad  creata,  8C  ita  non  poteft  deus  oppofitii  ei9 
quod  fututum  (impliciter  ede  prscdixit.hoc  tamen 
potentiae  eius  non  derogat , fed  veritatem  coroen  - 
dat. Potuit  nanque  non  prxdicerc  illud  ede  futuat. 
Per  hoc  autem  folura  eft  ratio  quam  fecundo  ad  - 
ducis, $ incommutabile  agens  non  poteft  aliter  a- 
litercp  fe  habere.  Quta  ergo  ficeft,  $ deus  mundis 
ab  «terno  efle  voluit, aliter  ede  non  poteft:  hocye 
sum  eft  fecundum  potentiam  ordinatam  pr«fup- 

pofito,3>  fic  volucris , Sed  obic&io  senuhanc  >n - 

- * ftaiiS 

u 


Digitized  by  Google 


5*.  D.mOK£CAR  THV.D*ALO' 

ftantiS  roborat  eamig  plenius  folui  requirit  tjRe» 
fpondcndumcftergoad  rationes  hasgj  obie&tf 
voluntatis  crt  bonum fcii  finis  & ea  qua:  funrmc* 
dia  fecundum  9 ad  fine  neccffanafunu  Porro  ob« 
leltum  QL  finis  voluntatis  diainx aliud  protfus  no 
eft  c±  bonitas diuina , non  autem bonttares  creatis 
qua: etiam  nec  nccdiariae  deo  funtadconfctuti* 
©nem  fui  finis,  qu*  eft  propria  bonitas  eius.  V oli] 
tas  ergo  diuina  fecundum  ordinem  ad  proprium 
©bieftum  feudiuinae  bonitatis  affe&um  aliter fe 
nequit  habert  «Quemadmodum  etiam  no  poteft 
deus  non  cfie.ncc  fecundum  boc  libera  fcrcur.cifc 
Vero  libera  in  ordine  ad  creata.oim  ad  diuina  ner* 
feftionemnon  fint  nerefiatia . Itaty  verum  eft<£ 
quicquidin  deo  eft  nccctfceft  ciTe , crgovoluntai 
mundum  rftendi  cum  fit  ipfe  deus  volens  mundS 
©flfe.alicerfehaberenon  poctftVcrtimeft  fecundi 
id  quod  exparte  fundamenti  eft/ed  propter  cora 
parationem  ad  vc lita  potuit  deus  velle  mundutn 
f)onefTe,co$  volita  ncceffariam  ad  deure  relatio 
nem  non  habeant  abfolure,nec  ipfc  adea.  Vndelf 
<ut  in  deo  miicricordia  non  repugnat  uifticitr,  nec 
vtceuerfa.fic  nec  neccfiiras  in  eo  liberrati  derogat 
ncqjecomra.P.  Secundum  Platonem  in  Thireeo» 
In  tam  aho  negocio  fufficere  merito  debet  medio 
erisrctpdfio.Idcccp  refpofioni  huienedu  no  cd  texti 
Imo  8C  elegati  libetcr  cofcntiaSed  ia  qd  tibi  dc  fa* 
pteria  atque  ^uidctia  dei  dic criu  videtur  ediffere. 
CDcfapientia,fctcntia1|^  prouidentia  dei  viuentic 
Axtickilui.Ull  XhfiQlogus, 

NeiWt 


Digitized  by  Google 


► 

10’ 

r 

Ii£l3 

irrot* 

Dob» 

fuSIt® 

rcatse 

ctuii-  > 

voa  ;' 

riaa  . 
terte 

pCTrf 

J* 

»/wa*  { 

com 
idua 
latio 
tdtd 
,ntf  j. 
ogat 
ne*  | 
:dio  f 
otii 

eft* 

ntii 

|U# 


DEFIDB  GATtfOtCJU  Utt 

NOnnc  omnis  caufa  cognofcitiua.jSfertirnfc 
inullcftualis  naturaliter  ,ppriG  germr  affe* 
diligit.cura  t atque  ccfcruat  ,quo  ergo 
crcatorfuperfapiescffcnrialirerbonVrcata,potirtI 
fne  vero  r«ri5isbeaticudin%  capaciano  diligeret 
euraret.difponeret  ac  roanutenem ; pterca  vnicui- 
<quc  enti  naturalisqdtl  inclinatio  ingenita  eft  i i reo 
tore  nararpq  in  ,ppriu  fine^fikifci  feftinat . Nepe 
fcdm  tu5  Auerroiin.  Dans  fornri  fcu  fpeciedat  c$ 
fe qn ?ti a form a, v tj locfi  fi ( tnoiu  Etfcdm  Arift.nS 
iktKk  namra  in  ncceffarijs,  deficeret  aut  fi  no  ea p 
#aret  quite*  rppri2  pfeftione  feti  fine  res  caufata  for 
ttri idonea  eft  Sed  dare  rebus  tttclination? ad  pro- 
oriof  fines  eft  gubernat  c eafdc.lVergo  cxcclfuj  K 
Unc^ota  rcgir.eft  em  regere  tn  fini?  diligere»  q Ar- 
tiero Ite  tfecTua  i b*rcb9  indidit  creator oi potes  rai 

fione,vo(uratcacbbmatc,rarion£vtvcritattadhc 

rrat,volutatc  v t bonu  diligar,!ibcrra  t?  vt  vrruque 
incoaftc  efficiat. Cptcris  vero  irrationabilib^nullf 
inteBedlualitati?  libcrtat&ie  tnbuit.fed  naturale  a p 
pctirii.tdecCp  hutufmodipori*  agfif  q agitqnil  te 
«fldu  nature  iperuacdireftione  ,pcedut.Inteiie£hi 
teScsaSt  c(1f«f  atfhtfi  fuoatdftium  hfir.fif  ob  id  eis  dS 
taxa  t ratio  cufpsr  8C  virtutis  demerui  & meriti  co  - 
i3etir.Cufp{  aCt  attj  aemerito  perna, virtuti  vcrofiC 
mento  honor  jSmifiq  debet  Adinteflcfluabu  igif 
«reatorr  fttbftantia»  pertinet  v t rega  t eas  ,eis<pf  f u j 
fleat, fieduvralijs,fed  fpeciali  vtic$  mfi , vtpote  ea 
impfdes.qbus^ppriu  fiu*  cfiirq  poflmt.Infup  qcfc 
j»pria  rone  ac  liberta  te  bfi  vtetib9  gloria, abuten- 
sibas  autem  confufioncm  rependens.  Ei 


» 


Digitized  by  Google 


tfo.  D.DIONY.  CARTH  V.DIAL  O,' 

Et  quoniam  vt  ad  oculum  cernimus  atque  prae  ha 
bitum  eft.hoc  in  praefenti  vita  no  fit,imo  in  ea  opti 
mis  viris  vbenim  mala , prauisqjprofpera  accidur, 
conflat  quoniam  aliareftet  praemiorum  perna  jjtqj 
retributio  8C  vita.  P,  lam  dudum  in  fupenori  libro 
fufficienter  re  illic  probafTe  fatebar^diuinum  intel* 
ledtum  vniuerfa  diftinfle  cognofcere.Tu  vero  nuc 
prorfus  implcfti quod  te  fa&urum  ipondebas.CIa 
riusenim  &clarilTimepfcmmin  vltimoargumeit 
fto  nunc  oftendifti.quod  fpecialem  habear  deus  $+ 
uidentiam  hominum^cmumcj  q»  anima  immor- 
talis fit.  Veruntamen  habeo  parum  quod  tibi  ob- 
Ijciam.T,  Propone.  P,  Dupliciter  malum  deletur9 
per  anticipationem  videlicet  ne  eueniat,&  per  cor* 
regionem , vi  iam  faftum  quis  malum  emendet, 
Perfeftius  aure  eft  per  anticipatione  qua  pcrcor* 
reflione  malu  delere.Cu  ergo  deus  pcrfcftifs.fit,(i 
ipfe  huius  fenfibilis  mundi  regimen  ac  prouiden* 
tiS  habeat , videtur  qd  per  anticipatione  omne  ma 
Ium  deberet  vitare, cuius  tamen  oppoficum  patet. 
Praeterea  vbertim  perfuperfluam  irrigatione,  in* 
terdum  quoque  per  nimiam  ficcitatem  terrae  na* 
fcentia  defruuntur, cx quo  hominum  itemqjbru* 
toru  vita  vel  periclitatur,  aut  certe  perimitur , hoc 
autem  ad  diuinam  fuperiapientifsimam  guberna 
tionem  non  pertinet,  f mo  fapieniis  ac  benigni  re* 
Ctorisetf  fecundum  congruentiam, debitumque 
moderamen  fingulis  proutdcre,Rurfus  cum  deus 
non  fu  im  mediaraomniu  fingularium  caufa,non 
videtur  omnia  figtlUumagnofcerc  atque  difpo  * 

nete 


Digitized  by  Google 


Dfe’  FIDE  CATHOLICA.LI.  I 

nere.fed  in  communi  duntaxat.  T, Trium  rationu 
iftarum  primae  duae  vno  modo  foluuntur,  Sapiet) 
iifsimi enim reltoris eft  vnumquodq?  fecundum 
propriar  conditione  qualitatemque  natura?  difpo- 
fiere.Prcpterca  licet  diurna  cognitio,  prouident  ia 
ac  d fpofirioinuariabilis  aeterna  ac  infallibilis  fit.re 
bus  tamen  neceffitatem  immutabilitatcmque  no 
imponi  t/ed  a Ii  te  r fu  per  i ora,a  liter  inferior  a , aliter 
diurna  at<g  perpetua,  aliterque  generabilia  Si  cor 
ruptibiliadifpenfat  & rtgit.ideoque  no  omne  ma 
lum  in  inferioribus  per  anticipatione  impcdit,quo 
niam  naturis  eorum  hoc  ipfum  no  conuenir, quip- 
pe quae  naturalem  variabilitatem  mutuamcp  con 
tr arietarem  fortitafunt,quod  vtique  ordini  vni- 
ucrfi  concordat  Si  competit. Porro  quod  tertio  ad 
duxifti  fic  foiuitur.  Conii  at  quippe  quoniam  quic 
quid  perfeftionis  in  regimine  vniuerfi  cof»ftit,deo 
fanfto  aflferibere  aequum  eft.  Pertinet  autem  ad  ex 
cellentiam  principis  vt  cunila  & lingula  imo  SC 
minima  infeipfo  cognofcat  atqjdifcernat.Prop- 
tcreananque  admiramur  viros  quofdam  praecipu 
os,q)Cumfummie(Tencinfummis>fummi  nihilo* 
minus  erant  in  minimis, quemadmodum  dc  fratre 
fuo  venerabili  illo  Gherardo  eleltus  dei  Bcrnard’ 
teftatus  eft. Erat  inquiens  in  altis  diuinifque rebus 
praeclarus, & circa  minima quoqj  difponenda  prae 
cipuus.Veruntame  ad  imperialem  regalctnqj  per 
linet  dignitatem,  non  fingula,  fed  eminetiora,per 
feipfum  operari  Si  cxequijn feriora  aute  minillii  s 
profequenda  coirnnittcrciuq?  prine  rps  principii, 

deus 


Ecmai 

dusfup 

cantica 

fermoi 

16. 


Digifoed  by  Google 


Nafotib. 

dcfetis. 


€t : D.D  IONY.C  A RT  H V.O  JU  O • 

deus  fupercxalratus.eunt  fit  faabn  Itialiter  ipfa  per» 
ferta  ac  exemplaris  lapientia, in  fcipfo  cunrta  arter 
flaf  irer.prarfcmialiter,  prouidcn  tuli  ter  ($  difponir, 
fiipcriora  per  feipfttmdi<penfans,8i  regens. Inferi 
Ora  autem  percaufas  {eeunda^qucmadmodS  ctiX 
In  Th  i meo  Plato  tuus  fatetur:  Principem  omnis  rc 
g* minis  ad  orbium  motores  ite  fari  indu<ens;Odlf 
dcoruni.qu orum  idem  pater  optfcxtg  cgo.horufc 
nentem  ego  factam,  vo  bisep  t radam,vcftrum  afli 
exequi  par  erit.  Igitur  ffcur  generabilium  corrupti 
bihum'epiftorum  non  eft  deus  proxima  immedia- 
ta^ cama, fcd  principalis  & prima , fk nec  per  fei  - 
pfu  m immediate  ea  gubemar ; vere  tamen  atej  ori 
ginalitcr  ea  regit  ,hoc  enim  8£  Ariftotdes  u . pri - 
m * pliilofophi*  difTeruit : Eno  a.  stquiens,  nolunt 
male  diponi.  Vnus  ergo  princep>*rvidcl  icet  quem 
omnia  appetunt,  quique  vniuerfeiti  fc  tanquS  ia 
vltimum  Enem  naturaliter  vriqne  kuhrur  dC  mo  - 
net.P^fficacitcrrefpondifti  thcofoge,6f  vt  cerno 
ipfam naturalem  noftram  philoibpbiam  in  theo* 
logica:  tua:  obfequium  veritatisresorques.  T,  Sic 
fleri  tuftum  eft.Qjeadmoduin  enim  creatura  cre- 
atori obfequitur.fic  naturalis  feiemia  dtutme  iapif 
tiarfamttlatur.P,Scd  qd  de  fato  affirmas?  Etenim  > 
ii  vt  aderis  immobilis  infallibilisque  dei  prouideti 
tia  cunfta  complertirur , videntur  omnia  fecundi 
inuariabilia  fata  cStmgcre.Vtt  poeta.Fata  ait,  vo- 
lentem tialiunt,nolencem  cogunt.T.Si  tibi  in  pne 
Tenti  articulo  adiila  rcfpondero .eundem  nimium 
prolongabo.  Yt  igitur  rotat ius  u<§  aucndtts  au- 
diat 


■ 


XT' 

net 

>nit, 

iteri 

ctil 

src 

)dl» 

ufe 

aUs 

pii 

ci- 
oti 
«i * 
ani 
eni 
ia 

O0, 

no 

eo* 

Sii 

re' 

fi? 

m 

it 

i a 

V 

X 

ll 

V 


DE  FIDE  CATHOLICA.  U.  It-  *; 

^iiSjfOubiper  qefcam,vt  refpircs,8C  demum  fpcci 
?tem  hinc  formabo  articulum,  P,  Hoc  fapienualc 
piuinqi  moderamen  cfflagiut. 

•H^uidde  <ato  fobriaveraq  ratio  fcntiat.  Art.f.T 
•*-  t Ati  nomenOphiiofophe  Clmftianisfufpe- 
p AS  cfi.AircnimfanAusGregoiins:  Abiit  i 
fide  h&  mitibus,  vt  fatim  aliquid  efle  dicant. 
Et  hoc  dixit  Gregorius  iccundumquodquidiMu 
tliematktdefato  locuti  funr,contta  quos  difputa* 
iiiu  Voluirergo  vt  ncqua§  cum  illis  commutare  - 
mus, in  ip‘arc  fati.Infuperquia  cum  infidelibus  e- 
nam  nec  in  nominibus  cSmunicaredcbemusjdeo 
licet  fldelium  quifpiam  dc  ipfare  fati  veraciter  fen 
tiar,  prohibet  um£  bcariffimus  Auguftinusvfum 
nominis  fati.  Ait  equidem  quarto  dc  Ciuitate  dei, 
&i  quibus  virtarem  aut  poteftatcm  dei  nomine fia 
it  appellet, linguam  corrigat.fcmetiam  teneat.  V c 

ru numen  quoniam  vir  ille  iiluftnlT»mus,catho!i - 

«usae  iidclu  Boethius , fatum  diffinit , eoip  v tirur. 
■tunc  cum  fequendo  gratia  difputationis  vtarfat* 
dicamqj:Quod  fleut  prouidentia  cft  fiendorom  rc 
gendorumq?difpofnio,  prout  in  mente  primi  prin 
cipisextat:(Tc  hccrpfadifpofttio,inquantum  rebus 
imprefia.arque  m eis  dfgefra  eft,  fatum  vocatur . 
EA  enim  fatum  inhaerens  rebus mobilibus difpoli 
tio,qua  prouidentia  fuisqu^que  neAit  ordinibus. 
InrellrAuales  ergo  naturae  qua;  adeo  omnipoteii 
ti  immediate  reguntur, prouidemialiter  gubernati 
tur. Corporalia  vero  qua:  reguntur  a deo  mcdiS* 
libus  Qicor|»oralibu5#fatalucr  dlfeenumur . 

Efiqp 


Digitized  by  Google 


*4-  D DIONY.CARTHV.Dr ALO. 

cft$  fatum  hoc  modo  fumptum  in  deo  exemplar? 
ter, in  intelligentijs  afliuc  & inftrumen  taliter  diui- 
nam  ordinationem  exequenCibus.  In  inferioribus 
aute  paflrae.vrpote  rcftis. Porro  in  «rleftibus  or- 
bibus eft  quali  mixto  modo,Nam&  ipli  elemen- 
ta mixtacjj  regunt  & mouent.  Oportet  autem  huc 
mundum  contiguum  efTe  lationibus  fupcriorum, 
vt  tota  eius  virtus  inde  gubernetur.  Quemadmo- 
dum non  folum  Arifto.  fcd  ipfe  quotp  diuinus  Dio 
nyfius  in  libro  de  Diuinis  nominibus  alferit.Rur- 
fufqj  ipfa  cccleftia  corpora  a caulis  fecundis, videli- 
cet motoribus  fuis reguntur.  Sicdcnicp  fumptu  fa- 
tum negare, eft  duinam  prouidcn tiam  negare.  P» 
Si  fatum  lingulafuisneftit  ordinibus  A fecundum 
inuiolabilem  certilfimam'^  mentis  diuinarproui- 
dcntiam  cunftaprofequitur,&  inaftum  deducir, 
certus  eft  ordo  caufarum, nec  erit  aliquid  afortuna 
vel  cafu,fed  necelTano  vniuerfa  ptouenient,quem- 
adm  odii  Marcus  Tullius  argumentatus  eft  Ad 
huc  autem  cum  diuina  cognitio  (it  rerum  caufa,  (i 
deus  omnia  noicit  & prouidet,omnia  ineuitabili- 
ter  fient . Quod  enim  a caufa  inuariabili  proficifci- 
tur,8(  infallibilem  prouiforem  habet,necelTario  fit, 
fecundum  hoc  non  erit  libertas,  8C  mala  necefia 
no  accident.T.  Cognitio  cu  (it  operatio  cognofcc 
tis,non  Ht  fecundum  conditionem  cognitijed  cog 
nofccntis. Eandem  enim  rem  aliter  fenfus.aliterqj 
cofpicit  intelleftus,8£  hoc  omniPeripatetici  aftru- 
un t SedSC  Platonici  aiunt.  Mutabilia,  corporalia, 
ac  tcroporalitcr.immobilitcr  . incorporaliter.artec 

lulitcrqfe 


X 

plirt 

diui- 

nibof 

usor* 

m«t' 

mhui 

orum, 

idmo' 

jsDio 

Rur" 

ridcU> 

>Ah: 

Ut-*' 

indum 

proni' 

cducir, 

ortum 

qutffl' 

.1« 

auM 

itabili" 

jfi# 

arioft' 

nerfl 

cflOKc 

m 

iiit^ 

ihw 

rr,*1* 

litf* 


t>V  FIDE  CATHOLICA.  tMf  *f. 

nalitertpintettigercdeum.Quoniam  ergo  diuinus 
inccllejflus  omnia  fecundum  proprif  excellentiam 
deitatis  cognofcir.non  autem  fecundum  qualitati 
fotorumcius  cognitio  non  tollit  ab  entibus  pro- 
prias qualitates  atque  naturas  . Imocumfecuti 
dum  te  diuina  fciemia  fit  entium  caufa.deus  per  fu 
am  cognitionem  caufat  in  re  bus  carum  differenti* 
as, gradus  & ordines.Sed  vt  Ariftotcles  ait : Diffe- 
rentiae entis  funt  neceffarium  & continge Stgraduf 
demum  ordotp  rerum  requirit,  vt  fint  quarda  im  - 
fnobiIia,quardam  mobilia.q  u ardam  vno  modo  fc 
habentia atqjfimpUcia.quwdam  vero  inflabilia, 8C 
item  corporeaEt  vt  Ariftotcles  optime  dixit-  Or- 
do caufarum  eft.v t quaedam  fine  caufse  vt  fem  per  » 
quaedam  vt  frcqueter,quardam  vtraro, Diuina  er- 
go prouidentia  has  rerum  proprietates  non  tollic 
fed  edidit  atque  conferuar.  In  compendio  igitur  di 
co  q>fatum  in  ordine  ad  prouidentiam  omnta  inua 
riabilitcr  neftit.nec  per  comparationem  ad  diurni 
prouidentiam  ac  prarfeientiam  aliquid  caufalitcr 
aut  fortuite  accidit.Nihilominus  in  ordine  ad  pto- 
priasac  proximas  caafas  res  quaedam  libere con  - 
tingentcrip  fiunt. Imo 6C  fimplicitcr  aliter  fieri  pof- 
fttnrNempe  cum  deus  finguta  perfc&ifilme  diftia 
ftiflimetp  fecundum  omnes  eorum  proprietates  a 
gnofcat,fcit  neceffario  neecfiaria  fieri.contingenua 
vero  cont ingenter  neceflario  cucniunt , qu<a  fic  i 
deo  ventura  cftc  praeuifa  funt  Non  cft  enim  diuina 
precognitio.vniformiter  rcru  prindpifi,  fed  vnicui 
fecundum  propnam  naturam  cap»f  «atemty  «n 

E fluis 


Digitized  by  Google 


4 


4*  D.  .DIONT*  C ARTHV.DI  ALO* 

fluit.Cucrgo  dicis  omnia  ab  rnuariabili  ac  meefla 
ria  caufa,vc$  diuina  prarfcie  nria  fieiiergo  oia  ncccf 
fuate  quadi  proucmut  nofcquit  ,quia  diuina  pici 
entia  no  eft  ommu  vni  f ormiter  caufa,necp  eft  k m 
per  cStingctiueffafhiu  propria  ,,pxiina  .totalifcp 
cauta. Iudiciu  aut  vere  no  ex  caufavniucrfali&  pri 
ma.fed  ,ppria  ac ,pxima  Tumere  ceperit , Praeterea 
malainqtu  mala  nulla  entirat  e hfit,  ied  fundant  in 
bonocSmutabili,#  ideo  JnquStu  mala  fecudu  fc 
nec  fciunf.nec  ,puid2tia  eft  de  cis,fed  fccudari  o fub 
,puideria  cadut  8C  ordin  5f  in  bonu  vniuerfi.Ideoqi 
mali  inquStu  huiufroodi,nullo  mo  eft  deus  caufc, 
fcd  ipfa  voluntas  creata  fcdrn  q>  ex  nihilo  eft,&  dc 
p»  . (e no  ni  fi  deficere BC  in nihilu  tedere poteft,  ficvtK 

i Thim  Pkto  dedi^s  inducit  fummu  deu  ita  loquete  Natu 
**  •*  ra  qde  corruptibiles  eft  is^ea  aut  volutate  indiffo- 

Jubiles. P.  Adhuc  vnu  tibi  obijeii  En  Auicena  licet 
A nkcna  dicat  intcllcctualeanima  motibus  110  fubfterni  «r 
lottt.eo  <j>  cor  porcu  in  inc  or  p or  r fl  agere  directe  ng 
pofTitOmiarfiq  in  hoc  inudo  cotingut  nccetfario 

fieri  afferte,  cauiamqi  nece  (f itatis  influctia  cccleft* 

reducit.  Ait  eqdf  tjfcropcr  influetfp  ccrleftimferio 
rafubduf.nifi  defectus  exparte  inferio»  ,pucniat. 
Omis  ant  talis  defectus  aut  e naturalis  aut  certe  vo 
lutarius,fedomiscaufanaturalisac  ctiS  volutaria 
reducit  m qddl  corie ft e principia,  ergo  impedime 
tfi  ccdcftis  influctise  ex  caufa  ccclefti  ,pcedit . Car  13 
cm  ratioc  fui  corporis,  dfim  habet  fuper  corpora, 
ratioc  aut  motoris  fuper  animS  rationale  Igitfi  co 
fideremus  totu  caleftiu  corpow  ordini  finml,nun 
§ effectus  eius  ccffiri  valebit,  ficcpomiadcncwfit 


Digitized  by  Google 


de  ftoe  CAtm>iiCAtF.  rr 

tatccoring?t.T.Hacpofirioneipe  qcp  princeps  Pe 
ripateiicoitt Arift.in  metlia.narrat  8£  deftruir.Nccp  Ar jft  ]ib 
cm  Auicfnahuius  moris  primus  erat  af?ertor,fcd  ^.Mctha 
anti^Linturaleiari  Arift.Omfsaut  ifiiex  falfofun  Auicena 
darnere  inducti  furn.  Auicena  qppeomiain  feriora  Ariftct  • 
i motoribus  orbiii  ere atacc  opinatas  c.  Ideccg  mi  Auicena 
ru  no  ri,fi  ad  caufasccrleftes  vniuerfarcduxit.Por*- 
roanrigilliPhilo.mcjbus  Arift.teftenullavlpau 
ca  erat  feparatan  fubfta  datu  cognitio , qa  nec  fch* 
fum  ab  intellectu  diftinxerut, ro!cshinS, orbes, ac  fy 
dera  m£kli  purab2t  rectores  & caufas.cu  tfi  omiafl  **  u‘c<na 
Ia  ipofuoinceiTabili  motu  ac  celerrimo  curfumini  Alburna 
Reriufuu  euideter  iniimierir^uod  eti2  pofteriores 
Philo.faflt  funt.Inftj£  politio ifta  Auiccnx arqj  AI  AUumd. 
bumazaritfq»  Alkindiaftionomi}  Valde  irratio- 
nabilis c.Na  motorcali  fiue  dicafanitni  fc8m  Ani  Auicena 
een.fi ne  intelligctia  trimo  agit  in  huc  mudunif?  p 
orbcqc,pprtu  eiusinftrumctii.  Agemaur  per  Tftm 
inetu  illis  duraxat  influit  ad  q actio  inftrumetipcr»* 
tingereiralet'  Actio  vero  orbis  no  niflcorporaHs 
eft  ex  parte corporis.crgo  motoreius  peripfttl cor 
poralia  tStu  Tprimere  potcft,&  no  directe  in  Ttellc* 
ctu  aut  vojurate. Pracfea  qdalicuinaturalic,pei  nui 
lii  cxrrtlecu  agefeieo  manere  auferri  pr,fed  volfltl 
tari  libertas  naturalis  c ,8C  to  cjdeperdemoftrario- 
nccogi  pMiu3  autvoIuras.Nullaten9  ergo  per  ce 
leftc  quacuc^caufam  ncceffuariptSt  <ogi.P, Copto  n r;ootr' 
fifnme  mihi  refpodes.&qm  tein  naturali  qcpphi^  a «erro  • 
lofophiacrudi tiflim u cerno  tccS  libeter  dilput o.T  A 
Audi  tn  pauKfpcr icenda Arift. cxpericriecStra- 
dicit  no  roc,fcd  ppna  indiget,  E % Em 


Digitized  by  Google 


1 


D.DIONY.  CARTH  V.DIALOs 

Et  vt  Auerrois  aitrSignu  fapicntis  cft.vt  ea  quae  q$ 
Aumois  atfirmat.fcnfui  quidem  ar$ experientia:  non  repta 
gnent. Experimur  autem  in  nobisipfis  q>  ad  mul* 
ta Uberrimi  fumus,  quod  prouidentia:  noftrarac 
humana  confilia  fepius plurimum  profunt.  Vide  - 
mus  g>  fidiuinae^uidctia:  ac  fato nofipfos comit- 
timus.SC  id  quod  in  nobis  eft  operari  negligimu  v ci 
to  peribi  mus.vel  fame  aut  (imilt  modo  Q J ig;tur 
omnia  de  neccfijtate  cuenire  arbitrantur, mfipten  * 
tes  funt,  quoniam  fenfui  ac  experientia:  contradi* 
cunc.P,ad  alia  tranfcamus,quia  in  his  tibi  prorfus 
confentio. 

^pc  imefitate  atep  beatitudineincoph?fibilisdeL 
Articulus,^  Theologus. 

QV oniain  fecundum  prarindu&a  de*  eft  ens 
fimplicitcr  pcrfettu.totius  nobilitatis  pleni 
cudo,  ei  competit,  nilqj  eo  dignius  cogitari 
poteft.Nullu  aut  ens  cuius  gfc&io  finita  eft  tale  e 
Omni  nanqjperfe&ioni  finitae  addere  poteft  inrel- 
le&usperfe&ionc  vlreriorc,#  quod  finitu  eft  ter* 
minum  habet. In  termino  aut?  rei  incipir  eius  non 
cfie.deftnictg  8C  fiftit  fua  perfe&io.Denicg  quod  fi* 
tiitum  eft  ad  certu  genus  reducitur, Si  eft  determi* 
natum  ad  fpecialem  perfe&ionem  ,non  eft  ergo 
fimpliciter  vniuerialnercgperfcccum.Deus  iratp  % 
eft  extra  omnr  genus,  illi  minati  perfectionem  for 
ricur.nullo  modo  finitus.  Porro  dubiit  non  eft  quin 
ft  fit  infinita  perfc&io.ipfa  omnem  perfectione  fi  * 
niti  incomparabiliter  tranfeendit  ftf  dignior  eft.Si 
igitur  omnis  dignitas  deo  ineft,  tunc  vtiy  infinttp 

perfe- 


Digitized  by  Coogle 


.0, 

1*9$ 

rcptt 

Tiul' 

r *ac 
'idc* 
Srnit' 
nu;d 
tg:ntf 
plf  fl* 
radi* 
rorfas 

lis  dei 

cftenl 

spltfi» 

3gi.»i 

iule< 

timei* 

cttttf' 

jsno» 

jodfi' 

tcrmi' 

ira<J$ 

ctnfa 


rt$ 

nffoty 

p«f* 


DEE  IDE  CATHOLICA  LIBn  *» 

pfc&iois  cofiftit.Prcterea  aftus  non  nifj  per  poten 
tiam  finitur  JDcus  aut?  cft  aftus  purus,  nullatenus 
ergo  t(Tec us  terminabile  eft.P.Secundu  Arifrote 
lemlntclle&us  naturaliter  abhorret  infiniiu.Et  de 
nuoatt  in’Fhyficis:Quod  fi  infinitO  €{fet,ipfumim 
pfrltifif  mum  foret  deus, ergo  infinitus  non  eft.T, 
Tu  ipfc  noftiqudd  Ariftotcles  de  infinite  cx  patte 
poicntialitatis  atrp  materne  quod  fciliccr  priuatiue 
dicitur  & quantitatis  proprietas  cft  !oquitur:Non 
aurem  de  infinitate  ex  parte  aftus&  fotme,quod 
nega  ciue  dicitur, eo  quod  propter  proprie  perfefti 
onis  plenitudine  nullo  valet  termino  coartari.  Di* 
uina  ergo  immenfitas  aliud  prorfusnon  cft  g in  fi* 
nira  virtus, infinita  felicitas  infinita  pulchritudo,»! 
finita  dulcedo,infinira  lanitia,  i finita  (ufficictlaifl 
tiita  libcrtas.oimq;  bonoi?  atq;  pulchro»  pftta  po 
rfefOo.Et  hjc  e beatitudo  fupgloiiofi  f ternitjdef, 
cuivtique  ois  debet  honor  & gloria  Proptereade 
mu  incoprehenfibilis  cft, quia  aftualiras  cius  8C  It» 
snen  omne  capacitatem  finitS  in  infit.  iru^cxcedit.SC 
denuc,quoni3  ipfius  nulla  cft  caufa. Dicitur  autem 
deus  mcircufctiptibills  per  comparationem  ad  Io* 
cum,inc5pr<hcnrtbili<in  ordine  ad  intellc  Au.tetcr 
bus  fecundum  durationem, infinitus  fecundum  fe 
rpfum  Jicer  feipfum  pcrfe&iff/me  coprehendar.P. 
hacc  omia  naturalis  ratio  ap,pbat,fdeoque  ad  ra  q 
fidem  concernunt  ic  transfer. De  hijsenim  in  qui* 
bus  <5uenimu5,non  vtiquediipurarc  egemus  T. 
Quemadmodu  exigis  agam:veruntamen  ifta  fifcfi 
dtun  naturalem  iapiemiam  prarindux^quoniS  ad 

E j futura 


*.*  i 


Digitized  by  Google 


4 


vV 


JlriftOt  • 


70.  D. D I O NY.C A RT H V.DI ALO.  t 

futura  proficient. 

^Defccudo  articulo  fidei  fa de  bndiifca  trinitate. 
Articulus.  VII.  Theologus. 

TResfunt  qui  teftimoruu  perhibent  in  ccelo» 
Pater,  Verbum,  fpiritus.&hij  tres  vnum 
runr.P.Quid  cft  hocrr  Confitetur  Catho- 
lica fanfta  ecclcfia.dcfi  veru  omnipotete,*tern3f 
fic  vnu  vt  in  fit  vere  trinus, ficqj  nihilominus  trinu| 
vt  fit  veraciter  vnus.  P.Hoc  impoflfibilc  reor  vera 
nam^  vnitasacpurafiir.plicitas.pluralitate  diuer 
litatcmq]  excludit. Si  ergo  deus  vere  vnus  ac  funa 
me  fimplcxefi, nulla  in  eo  trinitas  eftque  fine  plu- 
ralitate atqj  diuerfitate  c fle non  valet.  T.  Secundu 
ineffabilem  inuielabilemqj  fidei,  vetitate  eftin  deo 
pura~vnitas,v€ratrmitas,acfumma  fimplfcitas.nec 
tamc  vmtas  trinitati  repugnat,ncc  vice  verfus.  Ser 
natur  8C  infuperin  vnitatt  trinitate fummafim 
plicitas.  Afferimus  ein  trinitate  in  deo.efle  tres  ve- 
ras fupcrfubftatiales  arternas  pcrfonas/uppofitalif 
realirerfc  diftin&as.Verumfihfcipfatrinicas.aM 

do  clt  nifi  purilfima  vnit  as,  vt  pore  ipfa  diurna  eife 
tia  ac  im  multiplicabilis  deitas  .ficqjfaluaturin  deo 
fumma  fimp!icitas,quoniam  quicquidin  eo  eft,cit 
vna  fimplex  natura  diuinitalty  etcrna.P.AflVttiois 
h tiius, mcophcnfibtlis  nouiras  cofufione  mihi  indu 
cir.& Jicet  varijs  tibi  ratioib*  obfiftcrc  quea,  ,ppter 
c5fu(ionis  tn  inordinatione  qd  primo  opponam 
vix  aduerterc  valeo.  Oeniqjcofideratioepaulifper 
re fumpta, illud  prio  induca.En  qucadmoduArift  j 
dcmoftrauir,  Y nu  in  iubAScU  fade  ide  m quSmatc 
: cqualc 


Digitized  by  Google 


tatc. 

<rlo. 

num 

IthCH 

;crn3, 
trinu, 
rvert 
diact 
c tuta 
iepiu* 
eunda 
inde® 
as,ncc 
'us.Stf 
na 

r«sv<- 
oiitaW 


« V- 

jiitft 

ind«» 

ifM 

cit$ 

liiifl^ 

fit1* 

(on^ 

ul  ifp^ 
jAnft» 
foirtf 


yal* 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LUI.  yi 

cquale,in  qualitate*! fimile.  Cfi  ergo  fit  in  deo  fim 
pueifiitna  vnitas,erit  ctiS  in  eo  mera  idcntitasdC  p 
, confcqucns  nulla  realis  diltinftio  nec  diucria  per- 
£>naIitas.T.  Ordinate  feifeitare  CC  arguet  veritas 
clare  patebic.Ecce  edeedo  qa  ficu t i deo  eft  fumma 
vnuas/ic  8i  vera  identitas,  quia  tres  diurnae  ac  m- 
creatae  per  fon*fum,n3  ii  du  taxat  idefed  ctia  vn3 
no  in  pfooa,fcd  inipfa  diuina  eflfcntia.P.PnuftJ  am 
aptius  arguS  aut  magis  iterroge,  primo  mihi  ifinua 
fjd  de  diu  inis  pfoms  fcnrias,  q eam  origo,  ijs  ordo, 
qualis diftinft io,8I  tuc  eompendiofiul  fcifc  itabor 
atq;  obrjciam.T.  ha  agendum  cft. 

%De  diuinarum  perfonarum  origine  identitate  * 
aedifiinftione.  Art.VIlI,  Thco. 

Vn  quid  ego  qui  alios  parere  factore  non 
' pani  dicit dfis.Q«.tcadntodum  Peripatetici 
^ ^ aiut.Dcvcftimelie^9vniucrfaH£agcs,tcmp 
In  a&u.iumc*!  fimplrx.  Et  vt  Plato  tu*  tefrat . De* 
me*  f cui*  vif9  cote  piatio^  itcIleft*.Dipcrgo  fub 
limis  cuius  fapietir  no  elinite  rus, feip  fu  tnpfe&f. 
fcmp.a&uaUtcrfyiteUiginQd  autftclljgrteftin  ipo 
imeilig&e.  Porro  in  tcile&i  fcdm  qrin  lumine  intel 
ligetis  cfififtir  eft  verbfi , imago  cocepmfq?  i tclfigj 
tis.qitaqj  deos  leipfifm^rfcJligesdn  femetipo  de  Tp 
iafiia iaptetiaforrnac  cdceptu.rpfenqj  (manes  ver 
deos  JeipAim  owiftO  pfefte  incelligit , fe 
qtppfeftc  diligk.Ideotpqakqdinpatris  fcpietia^ 
* In  filio  (ioit-in  fpeculo  at^  imagineplene  refpM- 
4et  Vil  8C  verbii  patris,  fpledor  gibr,  imago  8£  (pe* 
i«iu  dei  prif  r ocafoottcro  V«r  bu  ntccflario?fnOe 
s.:  vi  E 4 quoniam 


t.Petri.T, 
Hebrac.  i 
a. Cor,  4 


Digitized  by  Google 


{^t.??D.PIONY,CARTHVk.OIAtO: 

quoniam  diuinus  intelleflus  incommutabilis  cft, 
ti  fempcr  in  a&u/eque aeternaliter  intucns  ac  di  - 
cens.Eft  infupcr  coniubftantiale  coequaleqj  patri, 
quoniam  quicquid  patris  cft  fcu  perftftiois  pater 
ncin  iplotanquam  in  naturali  fplendec  imagine* 
Ideoq;  rora  dminitas  feu  diuina  cfientia  in  jpio  cft 
Et  quoniam  omnis  creatura  neceffario  finita  eftf 
&£  abmereara  maieftate i nfinite  occumbens, palam 
vticp  qqia  verbum  iftud  creatura  non  eft/cd  verus 
dcus.Dcniqj  ficu  t deus  feipfum  perfefte  intrlligir. 
fic  quoqj  fe  plenifTime  diligit.  Pater  igitur  & ver  L>t5 
fcu  filius  feinuicem  contemplantes  arcp  amantes, 
cxipfafua  complacentia  mutua  amorem  quendi 
producunt  qui  vtriufqj  nexus  cft  ac  dulcis  coplex* 
Si  vocatur  fpiritus  fanftus.eftq*  tertia  in  fupeibcne 
difla  trinitate  pfona,qui  & ipfe  eft  verus  deus  gter 
nusjnimcnfus.quoniam  amorifte  minor  eftenS 
poteft  q fit  amabilitas  itemqj  complacentia  patris 
ac  verbi  a quibus  fpiratur,fed  &cdplcxusillc  fiia- 
uifTimus  patris  & filij  neceffario  eft  grernus  Hgccft- 
igitur  fides  noftra  de  trinitate  diuina. 
q[  Admiratio  ac  difputatio  Philo  circa  prarhabitl» 
Arficulus.j.  . Philofophus. 

NVnq  tam  incomprehenfibilcm  dodlrinam 
audiuidTheologe.Etnifi  infupcriorimihi 
libro  pcrfuafumcflet  a deofore  fidcmChri- 
flianam,hunc  fidei  articulum  irrationabilem  arbi 
irarer.T, ego  tibi  oftendam  Philofopheg»  Philofo 
pborum  prccipuicam  inter  Peripateticos  q inter 
Stoijcos  mirabiliorem  8C  itera  irrationabiliorem 
^ . Philofo 


Digitized-by  Goegle 


>L0! 

bscft, 
ac  di- 
jpatri, 
ipatc 

ag'«4 

pioct 

«id, 

spi!a 

dvc* 

trfliga, 

^vcibi 

md 

ptibfl* 

[CUSpf1 

iapatrt 

ik&* 

hibia* 

. r 

» 

Sai*, 

Qfltuh 

*>®S 

rffji™ 

philflfr 

Jfjtf 

piijte» 


DE  FIDE  CATHOLlCA.LI.il  n%. 

Fhitofophiam  induxerunt  q fit  fidei  noftrarhic  f>- 
Ceus  de  trinitate  articulus,  EtVt  a Peripateticis  in- 
choem. En  fummusilic  commentator  Aucrrois, 
atepante  eum  Themixius  nonne  in  omnibus  ho- 
m inibus  vnum  numero  intelleftum  ponebant  £ 
Quid  ergo  miraris  fi  nos  in  tribus  pctfonts  vnant 
fatemnr  elTentiam  ?Deniqp Plato  & Proetus  eunt 
Stoicis  nonne  vniucrfcles  Idealcftp  formas  a' fin- 
gularibus,realiter  pofucnint  fciunfias,&  nihilomi 
vius  totas  eorundam  quidditates  fiue  naturas?  Si 
igitur  fecundum  hos  vna  humanitatis  natura  in  (c 
ipfa  fubfifttns  ac  feparata  omnibus  hominibus  tx 
tat  communicabitis,  6C  de  cis  quoque  predicabilis. 
Cur  eatenus  mens  tua  obftupuit  audito  q>  eade  m 
deitatis  efienda  tribus  perfonis  communis  fit  & l| 
ni$ipfarum,prefertimcum  nullatenus  opinemur 
cam  a perfonis feiunftam.atcp extra  ipfas  in  feipfa 
fubfiftcntem.fed  in  ipfis  duntaxat conflantem. P. 
Ab  ipfis Philofophis contradicitur eisquos  tu  m5 
adducis.  Et  igitur  cum  ille  eorum  po (itiones  falfie 
finr.argu  mentum  tuum  contra  te  cft,quia  videtur 
fic  etiam  de  iftoeflearticulo.T:Falfam  efieafierrio 
ne  meorum  agnofco,imo  nedum  falfaeftfed  eft  dc 
mum  haeretica,  Veruntamc  negare  no  vales  quin 
viri  ifti  quos  induxi,  quis  in  hac  parte  decepti  fint, 
erant  tamen  irgeniofitfimi  fubtiliffimiqj  Fhilofo  - 
yhi.Si  ergo  humana  ratiocinatio  eos  ad  tfincom 
. prchenfibilem  admirabilemcp  Philofophiam  indu 
tere  potuit, cur  non  potius  illaqup  in  primo  libro 
Commemorata  funt  diuina  miracutatfiddium  mt- 
*■  te»  ad 


* 


joogle 


1 


*4.  D.DIONY.CAR  THV.DTAtO 

tcs ad ea  credenda  indncerenr  quarn  at  ur  alis rati 
capere  ncquit?Enimucro  prcftolarepaulifper  K 
ego  cibi  vel  demonft  rab  o vcicerte  fuacfcbo,^  ratio 
nabliis  attp  credibilis  fit  pfcns  facratiffimc  fidei  no- 
ftre  articulus.  P.Quemadmodu  ceruus  a venanti* 
bus  fatigatus  aquarum  fontes  defiderartficad  pro 
mifla  tua  implenda  anima  mea  penitus  fufpirant 
fuipcnfaqj  eft.Agccrgo.ingrediamurpclTirou  bel- 
lum,ineamus  forte  duellum.  Etqnia  iuxta  Arifto, 
Duobus  cxiftcnttbus  amicis,  fanftu  <ft  prsehonora 
te  vemarc.SicSc  nunc, licet  nobis  tl  Phtlolophica 
f at  io  q fides  ipfa  amice  fint  veritatem  indagemus, 
nulli  parcentes,  Porro  vt  fingula  di  Teretius  fiant,# 
poni  & colligam  qurnie  rationabiliter  mouenr. 
Tu  aut  eadem  pofimodu  tali  ordine  fi  vales  foluai 
atque  poft  hoc  vel  demon ftrationes  vel  perfuafio 
nes  tuas  proponas, vt  ita  poftremo  eluccfc.it  quid 
verius  fit, T Dene  conccpifti.ldeoquc  Ipcciale  for* 
ir>  a articulum  SC  age  vt  cupis. 
4&ationesPluloiophicorra  generatione  ssremt 
proceflioneratpdiuina  aditura,  Art.X.  Philo. 

QVcmadmodum  in  librodecaufisdcmon* 
ftratu  eflr,impolfibi!e  cft  plurcs  cfic  dcos.q 
niam  deus  cft  ens  fimpliciterperfc&uJdeo 
que  omnis  ei  pcrfc&iouisnobilitas  competit. Si  eft 
igitur  alius  deus,  vel  in  nullo  ab  ifiodifringuiuir, 
Sificnon  eri  r alius,  vel  in  aliquo  diffet  fi  f,  SC  fic  neo 
ter  erit  perfcflus,veruTque  deus,  quorwupctfc&io. 
qua  vnus  differr  ab  alio  alteri  dceft,alioqu»n  couc 
nirent  in  ea,  Itaque  fi pater  eftuerus  deus  , & filiut 

quoquft 


Digitized  by  Google 


LO 

srati 
jer  X 
| ratio 
Sei  no* 
nanti* 
ad  pro 
piranf 
m be  I* 

>nora 

phici 

crouJi 

iny» 

)uenb 

iofual 

iuafio 

r quii 

efol* 


rtcrni 

~hil& 

moP 

Ida 

Sicft 

ijtur, 

nf< 

fyo. 

:'o* 

iliaf 

jil 


DEFIDE  CATHOICA*  LUI  it* 
quoque  eft  verus  deus, vel  omnis  perfcltio  parris 
eft  in  filio  & econtra,#  fic  in  nullo  diftinguent  nec 
erunt  duar  per  Conte, vel  aliqua  ineft  pcrfe&iovni  q 
alteri  deeft  qua  diftinlbe  funt,&  ita  vtcripnoti  eric 
verus  dcus.Prxterca  ex  cade  coniide|attoncfimi« 
lisratiofieri  pottft.Nam  cum  deus  iit  ens  vniuer- 
{aliter  fimpliciterque  perfectum, nulla  poteft  e fle  in 
patre  perfero  que  non  iit  in  filio, fl  filius  verus  de 
us  eft, quo  conceffo  pater  SC  filius  in  nullo  differet, 
tiecdusrperfonae erunt.  Amplius  autem  habere  fi- 
lium deum,  infinita  videtur  efie  fecunditas  atque 
pcrfc&io.Si  ergo  filius  uerus  deus  eft,  non  utique 
deerit  eitam  pdaraperfcctio.lta£$&  ipfefiliumde 
um  habebit.ci utquequatuor  pertona:  diuin$  imo 
»nfinir*,quoniam  ficut  de  filio  arguo,fic  de  filq  fi- 
lio,ipfo^fpirttuian^o  arguerepoffum.  Adhuc  aia 
tem  ipfa  diuina  effentia  cum  iit  purus  altus, puraiji 
bonitas, per  feipfam  fumme  indiuidua , fingularis 
atque  per  fc  fubfiftcns  me  conceditur, eft  ergo  per 
fona, quoniam  perforaeft  rarionalisnaturarindi- 
uidua  fubfiftentia.  Itaque  ii  pater  filius  8C  fpiritut 
fanlius  funt  vnadeicatiseffentia.rrcspcrfonf  erui 
vna  perfona  quod  impoflibile  eft.  Imo  vna  perto- 
na generaret  ieipfam.  (fPnrrereaquarfunc  eadem 
vni  tertio lingulari,  funt  eadem  interit  fecundum 
omnem  philofophiam  Artftorelts.  Si  igitur  tres 
perfona:  vni  Angulari  effentif  eadem  fum  inter  fc 
quoque  eadem  erum  . Atuero  fi  perfonae  in 
effentia  diuina  communicant,  atque  in  alio  quo- 
- dam  diffinit*  funt , eft  in  deo  aliquid  vhra  ac 
«i  preter 


•ar 


✓ 


Artitote. 


Digitized  by  Google 


*4.  D.DIONY.CARTHVJDIALO; 

tftcp  fatum  hoc  modo  fumptum  in  deo  exemplarf 
ter, in  intclligentrjs  aftiuc  8 i inftrumentalitcr  diui- 
nam  ordinationem  exequentibus.  In  inferioribnf 
aute  pafliue.vtpore  reftis.Porro  in  cccleftibus  or- 
bibus eft  quafi  mixto  modo.Nam  Si  ipfi  elemen- 
ta mixtaqj  regunt  SC  mouent.  Oportet  autem  huc 
tnundum  contiguum  efle  lationibus  fuperiorum, 
vt  tota  eiu$  virtus  inde  gubernetur . Quemadmo- 
dum non  folum  Arifto.  fed  ipfe  quocp  diuinus  Dio 
nyfiusin  libro  de  Diuinis  nominibus  afferit.Rur- 
fufqj  ipfa  ccrieftia  corpora  a caufis  fecundis, videli- 
cet motoribus  fuis  reguntur.  Sic  deni<£  fumptu  fa- 
tum negare, eft  duinam  prouidemiam  negare.  P. 
Si  fatum  fingulafuisnettit  ordinibus fecundum 
inuiolabilem  certiflfimamqj  mentis  diuinarproui- 
dentiam  cunftaprofequitur,&  in  aftum  deducir, 
certus  eft  ordo  caufarum, nec  erit  aliquid  a fortuna 
vel  cafu.fed  neceffano  vniucrfa  prouenient,quem- 
admodu  Marcus  Tullius  argumentatus  eft  »^Aa 
huc  autem  cum  diuina  cognitio  fit  rerum  caufa.  fi 
deus  omnia  nofdt  SC  prouidet,omnia  ineuitabili- 
ter  fient . Quod  enim  a caufa  inuariabili  proficilct- 
tur,&  infallibilem  prouiforem  habe^neceffario  fit. 

fecundum  hoc  non  erit  libertas,  SC  mala  neccfia 
no  accident.T. Cognitio  cu  fit  operatio  cognoke 
«is.non  fit  fecundum  conditionem  cogniti,led  cog 
noftentis.Eandem  enim  rem  aliter  fenfus, aliter^ 
cofpicitintellettus^hoc  omniPeripateticial  ru- 
unt SedSC  Platonki  aiunt,  Mutabilia,  corporalia, 

ac  tcroporahter.immobmtcr.incorporato^r 


Digitized  by  Googl 


f 

lari 

hui" 

iboS 

>or" 

icit" 

hu< 

urn, 

no- 

Dio 

Uir- 

ddi" 

tufa" 

1C.P. 

iduffl 

roui" 

ducit, 

rtun» 

ueitt" 

ufa,fi 

abili" 

ici/ci' 

ioffc* 

ofcc 

tcog 

tct<5 

(Ini- 

rali*» 

r.aettf 

iteffl» 


DE  FIDE  CATHOLICA.  tl.II  *f. 

b aliterfy intelligerc  deum. Quoniam  ergo  diurnus 
intclle&us  omnia  fecundum  proprig  excellentiam 
deitatis cognofcit.non  autem  fecundum  quahtat€ 
fotorum, cius  cognitio  nontollitab  entibus  pro- 
prias qualitates  atque  naturas  . Imocumfecun 
dum  te  diuina  feiemia  licentium  caufa.deus  per  fu 
am  cognitionem  caufat  in  re  bus  carum  differenti- 
as, gradus  ordines, Sed  vt  Ariftotcles  ait:  Diffe- 
rentiae entis  funt  necetfarium  & continges-gradus 
demum  ordobp  rerum  requirit,  vt  fint  quaeda  im  - 
mobilia, quaedam  mobilia.q  uaedam  vno  modofe 
habentia  atqjfimplicia.quaedam  vero  inftabilia,8d 
item  corporea. Et  vt  Ariftotcles  optime  dixit  Or- 
do caufarum  cft.vt  quaedam  fint  caufac  vt  femper  , 
quaedam  vt  frequeter,quaedam  vt  raro, Diuina  er- 
go prouidentia  has  rerum  proprietates  non  tollit 
dedidit  atque  conferuar.  In  compendio  igitur  di 
co  q>fatum  in  ordine  ad  prouidentiam  omnia  inua 
riabiliter  ne&it.ncc  per  comparationem  ad  diurni 
prouidentiam  ac  praefeientiam  aliquid  caufaltrct 
aut  fortuite  accidit.Nihilominus  in  ordine  ad  pro- 
prias ac  proximas  caufasrcs  quaedam  liberecon- 
tingenterip  fiunt.  Imo&  (impliciter  aliter  fieri  pof- 
fonrNempe  cum  deus  fingula  perfefliflime  diffini 
ftiffimeqj  fecundum  omnes  eorum  proprietates  a 
gn  ofcat.fcit  necefTario  neeeflaria  fieri, contingentia 
vero  contingenter  neceffario  cueniunt  ,qma  fic  i 
deo  ventura  efle  praeuifa  funt  Non  eftenim  diuina 
precognitio,vniformitcr  reru  principiS,  fcd  vnicui 
9 fecundum  propriam  naturam  cap»f,*tatem<n  in 

E fluit 


Digitized  by  Google 


6*  D.  .DIONT»  CARTHV.DIALO» 

fluit.Cu  «rgo  dicis  omnia  ab  in uariabili  ac  neceflh 
ria  caufa.vc;  diuinapnrfcic  nria  fieifcrgo  o!a  ne  uC 
fitatequadaproucniiit  nofequif  .quia  diurna  £ici 
entia  no  cftomniu  vniforirmer  caufajiec$eft  (tnt 
per  cotingctm  effe&uu  propria  ,,pxima  .totaliftp 
caufaludiciu  aut  vere  noex  caufa  vniuerftli  & pri 
ma/ed  ,ppria  ac  ,pxima  Tumere  copetit , Praeterea 
mala  inepu  mala  nulla  emirate  h fit,  fcd  fundanfm 
bono  c5mutabi]i,&  ideo . inquit u mala  fecudu  (e 
nec  fciunf,nec,puidttia  eft  de  cis/ed  fecudario  fub 
(puidetia  cadui  SC  ordinlf  in  bonu  vniuerfi.Idcoqi 
mali  inqultu  huiufm  odi  .nullo  mo  rft  deus  caufa» 
fcd  ipfa  voluntas  creata  fcdm  ex  nihilo  eft,&  de 
PTatO  In  n,^deficere K in  mhilutcderepoteft,  flcurK 

i.Thim  • Pkc°dedi}sinducitfumniudeuitaloque*e.NaH*. 

ra  qde  corruptibiles eftis.mea  aut  volutate  indtffo- 
- , _ lubil«s.P.  Adhuc  vnu  tibiobrjcia  En  Auicfna  fket 
AMcena  dicat  intellectualeanima  motibus  no  (ubilerni  cce 
lost.eo  q>  corporeu  in  incorporeii  agere  dtrccte  n 8 
poffitOmlarfi  q in  hoc  mudo  cotingur  neccflario 
neri  affet it,  cauta mqinaccflitatis  influctu  caleftl 
reducit.  Ait  cqd?  tjfempcr  influrtfptcrlertitnferio 
raiubduf.nifi  defectus  ex  parce  inferio»  ,pueniae» 
Omis  aut  talis  defectus  aut  e naturalis  aut  certe  vo 
luurrus.fedomiscaufanaruralisac  eiil  volutaria 
reductf  mqddl  tcelefte  principio,  ergo  impedime 
tu  codcftis  influetis  ex  caufa  ccrlefti  ,pccdit . Ctrl 3 
emratioe  fui  corporis,  dnm  habet  fuper  corpora, 
rarioc  aut  motoris  fuper  animi  rarionalc  Igif  fi  co 
Ederemus  totu  ccclefliu  corpom  ordini  flmul,nun 
§ < ffcc  tus  eius  criTiri  valebit,  ficcgomiadcncttflf 


Digitized  by  Googl 


ILO. 

necWla 
ia  noti 
inapftt 
tftfcm 
otalify 
&pri 

(in 
ffc 

iofob 

caufc, 

viU 
.Na® 

inditi* 
,alktt 
rni<* 
cteflf 
cfTario 
| 

ferio 

crd 

aria 

ime 


dE  piDE  'enmiic/ni  tt 

tate  coringft.T.  Hfc  politione  i£e  princeps  Pe 

riparctico* Arift.in metha, narrat  8C  ddlniir.Nccp  Arift.  M> 
em  Aukenahuius  erroris  primus  erat  alTcrtor,  fcd  ^.Mctha 
anti^  naturales  au  Arift.Gines  aut  ifti  ex  fa!fofun  Auicena 
darneroinducti  fum.  Auiccna  qppeomiainfcriora  Ariftct  . 
i motoribus  orbnl  crea nec  opinatus  c.  Idecq?  tni  Aui(«na 
ru  no  c,fi  ad  caufasccrleftes  vniuerfa  reduxit.  Por* 


ro  antiq  illi  Philo  in  cjbus  Arift.  refte  nulla  vlpau 
cacrat  feparatawfubftatiaiu  cognitio,  <ja  nec  ffh* 
fum  ab  intellectu  diftinxerut,folc,hin§,orbes,ac  fy 
dera  mOdi  putabar  rectores  8C  caufas.cu  tfi  omiafl 
Ia  ipofuoinccfTabilimoriiaccclarimo  cur  fu  mini 


Ariftot. 

A uicena 
Alburna 


ftei  iu  Alii  euideter  infintierir^uodetiS  pofteriores 
Philo. falfi  funt.Infu£  politio  ifta  Auicc  mr  atqj  At  Alkimd. 
Bumazaritfcjt  Alkindiaftronotmj  Kalde  irratio.-' 

Habilis  c.  N a motor  cali  nuediofanitnafccJmAui  A uicena 
<en.fi ne  intelligcria  trimo  agit  in  huc  mudunif?  p 
orbe  qc  ^ppriu  eiusinftrumcrit.  Agemaur  per  tftm 
inetu  illis  dutaxat  influit  ad  q actio  inftrumeripen* 
tingerer  alet-  Actio  vero  orbisno  nili corporalis 
eft  ex  parte  corporis.ergo  inoror  eius  peripfin  cor 
poralia  t5tu  Tprimere  potcft,&  no  directe  ih  itcUe* 
ctu  aut  volutat?. Pradea  qdalicuinaturalic,petnul 
Iu  cxrrifecu  agefeieo  manete  auferri pt,fed  volDt» 
taji  libertas  naturalis  et8C  ro  qde  perdemoftraticr- 

Ariftot* 
AueW 

dicit  no  roc/cdp£naindiget«;*  Tf  "~jT*E»n 


n c cogi  ptinuc^autvoluras.NuIIaten9  ergoper  ce 
Jeftc  quacuqftcaufam  nccelArari^tStcogi.P;CopfO 
fntime  miht  refpodes.SCqm  te  in  naturali  qcpphi* 
lofophia  crudi  tillim  u cem  o tecu  libeter  difputo.T 
Audi  tn  oaulifberlecndu  Arifr  m 


4f<*  D.DIONY.  CARTH  V.DIALO* 

Et  vt  Auerrois  ait.Signu  fapientis  cft.vt  ca  qux  qs 

AnctlOis  affirmar,fcn fui  quidem  arqj  experientiae  non  repit 
gnent.  Experimur  autem  in  nobisipfis  q?  ad  mul- 
ta liberrimi  fumus,  quod  prouidentix  noftrxac 
humana  confilia  fepius  plurimum  profunt.  V ide  - 
mus  gj  fi  diuinx  ,puidctix  ac  fatonoBpfos  comit- 
timu$,&  id  quod  in  nobis  cft  operari  negligimu i ci 
toperibimus.vel  fame  aut  fimili  modo  i igitur 
omnia  de  neccfliratc  eucnire  arbitrantur.mfipien  - 
lesfunr.quoniamfenfui  accxpcrienrix  contradi  - 
cunc.P,ad  alia  tranfeamus.quia  in  his  tibi  prorfus 
confentio. 

^De  Imefitate  atqp  beatitudineincophcfibilisdeL 
Articulus.6  Theologus. 

QV oniam  fi  eundum  prxindufta  de*  cft  en* 
fimpliciterperfe&u, totius  nobilitatis  pleni 
tudo , ei  competit,  nihy  eo  dignius  cogitari 
poteft.Nullu  aut  ens  cuius  pfcftio  finita  eft  talce 
Omni  nancyperfe&ioni  finitx  addere  poreft  inrel- 
leftus  perfeftione  vltcriore,&  quod  finitu  eft  ter- 
minum habet.  In  termino  aure  rei  incipit  eius  non 
e(Te,de(initcy  & fiftit  fua  perfe&io.Denicy  quod  fi- 
nitum eft  ad  cerrfi  genus  reducitur,^ cft  determi  - 
natum  ad  fpecialem  perfe&ionem  ,non  eft  ergo 
(impliciter  vniucrfalitcrqj  perfe&um.Deus  iraqj  £ 
cftextraomne  genus.illiminataperfcwlionemfor 
ricur.nullo  modo  finitus.  Porro  dubifi  non  eft  quin 
fi  fit  infinita  perfeftio.ipfa  omnem  perfc&ione  fi  - 
niti  incomparabiliter  tranfeendit  X dignior  eft.Si 
iguur  omnis  dignitas  deo  ineft,  tunc  vtiqj  infinftg 

pcrf«- 


Digilized  by  Gcrr  -I( 


o. 

cqs 
cptt 
kUl- 
ac  ac 
de- 
mit' 
u ei 
'Tllf 
ffl- 

idi* 

irCuS 

id(L 

Uni 
pleni 
ritarf 
alce 
ntel- 
ter- 
nofl 
d fi- 
mi- 
r g° 

i for 
luin 
rfi- 

ft.Si 

nttf 


DE  EIDECATHOttCA  L1B.  IL  6* 

pfcftioi  s cofiftit.Preterea  a&usnonnifiperpoten 
tiam  finitur.Dcus  aut?  eft  altus  puros, nullai  enus 
crgocffec  us  terminabile  eft.P.Secundu  Ariftote 
lem  In  tel!e<fh>$  naturaliter  abhorret  infiniiu.Et  de 
nuoait  inTbyfic*s:Quod  fi  infinitu  effevpfum  im 
pfeltiffimum  foret  deus, ergo  infinitus  non  eft.T, 
T u ipfc  noftt  quod  Ariftotcles  de  infinite  cx  patte 
potcntialitatis  at tp  materior  quod  fcilicer  priuatiue 
dicitur  8C  quantitatis  proprietas eft  loquiturNon 
aurem  de  infinitate  ex  parte  alius  & forme,quod 
negatiue dicitur, eo  quod  propter  proprie  pcrfelti 
onis  plenitudine  nullo  valet  termino  coartari.  Di- 
uina  ergo  immenfitas  aliud  prorfus  non  eft  g infi- 
nita virtus, infinita  felicitas  infinita  pulchritudo, in 
finita  dulcedo, infinita  lar  titia, ifinits  fufficietla ifl 
ttita  libertas,  olmqj  bono*  atq?  pulchro*  pffta  po 
fifefiio.Et  h$c  e beatitudo  fupgloriofi  jternicpdei, 
cuivtiquc  ois  dcbelhonor  & gloria  Proptereade 
mu  incoprehenfibilis  eft, quia  altualiras  eius  Ita 
snen  omne  capacitatem  finitSin  infir.ftujexcedit.6C 
denuo, quoniJ  ipffus  nulla  eft  caufa.  Dicitur  autem 
deus  mcircufaiptibilis  per  comparationem  ad  Io- 
cunt,inc5pr<hentibili<tn  ordine  ad  imclfctftu.a-icr 
Rus  fecundum  durationem, infinitus  fecundum  fe 
tpfum  Jicet  feipfum  perfeci  (Time  coprehendar.P* 
harc  omia  naturalis  ratio  ap,pbar  ,ideoque  ad  r a cj 
fidem  concernunt  te  transfer.  De  hqsenim  in  qui- 
bus couenimus,non  vtiquedilputare  egemus  T. 
Qucmadmodu  exigis  agam;vemmamen  ifta  fecit 
dum  naturalem  fapientiam  pnr  induxqquoniS  ad 
- B I firara 


Digitized  by  Google 


• 1 


> 


AriftOt 


, ; / -*  >• 

*©.  D.DIONY.CARTHV.DIAiO.  1 

futura  proficient.. 

^jDefecudo  articulo  fidei  k\ de  bn  di  dea  trinitate. 
Articulus.  VII.  Theologus. 

TRes  funt  qui  reftimonm  perhibent  in  ccclo* 
Pater,  Verbum,  ti  ipiritus,&  liij  tres  vnutn 
fanr.P,QuidefthotfT.  Confitetur  Catho* 

lica  fanfta  ecclcfia.dcfi  veru  omnipotete,a:rcrn3, 
fic  vnu  vt  tn  fit  vere  trinus.ficqj  nihilominus  trinu, 
vt  fit  veraciter  vnus.P.Hoc  impoflibilereor  vera 
namqj  vnirasacpurafimpliciras.pluralitate  diuer 
fnatcmij  excludit. Si  ergo  deus  vcrevnusac  fum 
me  fimplexeft.nulla  in  eo  trinitas cftque  fine  plu- 
ralitate atqjdiuerfitarc  c fic  non  valet.  T*  Secunda 
ineffabilem  inuiolabilemqj  fidei, veritate  eft  in  deo 
pura  vnitas5veratrinitas,acfumma  fimp!iciras,neC 
tamc  vnitas  ttinitari  repugnat,nec  vice  verfus.  Ser 
uatur  &C  infuperin  vniratt  & trinitate  fumma  fi  tn 
plicitas.  Afferimus  ein trinitate  in  deo.efletres  ve- 
ras fupcrfubftatiales  «ternas  perfonas.fuppofitalif 
realirerqj  difiinftas.Verumfihfcipfatrinitas.aliud 
no  eft  nifi  puriffima  vnit  as,  vt  pote  ipfa  dfuina  eff? 
tiaacimmulriplicabilis  deitas  ,fkq>fa!uaturin  deo 
fumma  fimp!iciras,quoniamqiiicquidineoeft,fft 
vnafimplex  natura  diuinitafijj  eterna.P.Afleitioif 
huius, incophenfibilis  nouitas  cofufione  mihi  indu 
cir.Si  licet  varias  tibi ratioib’  obfiftcrc  quea,  ,ppter 
cofufionis  tn  inordinatione  qd  primo  opponam 
vix  aduerterc  valeo.  Deniqjcofiderarioepaulifpet 
refumpta.UIud  prioinducaEn  qucadmoduArift  j 
dcmoftrauit,  V nii  in  fabft  Scia  fade  ide  in  quamate 

cqualc 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LI.II.  yi 

cqualc.in  qualitarclpfimile.  Cii  ergo  fit  in  deo  fini 
plicifiima  vnitas.eructiS  in  eo  mera  idcntitasSC  p 
. confequcns nulla  realis  diffinitio  nec  diucria  per- 
ibnalitas.T.Ordinatefcifcitare  & argue  & veritas 
clare  patebit. Eccc  cdccdo  qa  ficu  t ! deo  cft  fumma 
vnuas.fic  &.  vera  identitas,  qniS  tres  diurnat  ac  in- 
. creaea:perfonaefum,n3  ilduraxae  ide  fcd  etia  vnil 
no  tn  pfona.fcd  inipfa  diuina  eflfen  tia.P.PriufcJ  am 
piius  argui  aut  magis  irerroge,  primo  mihi  ifinua 
5jd  dc  diurnis  pfonis  ienrias,  q eant  origo  ,tos  ordo, 
quafcs  diffinit  io,8Uuc  compcndiofms  (emicabor 
accp  obqdam.T.  [ t a agendum  cft. 

^Dc  diuinarum  perfonarum  origine  identitate  1 
%c  diffinitione.  Art.VIH,  Theo. 

"Y  Vnquidego  qui  alios  parere  facio, ifenon 
I P^r,l  dicit  dfis.Qncadmodum  Peripatetici 

• ^aiut.Oevcffimetlclt9vniuerfaIilsgls,kmp 

In  altu,(ume^  fimplex.  Et  vt  Plato  tu* te frat.  De* 
me*  i cui*  vify  cotcplaticx^  uclleH*.Dt*crgo  Aib 
limis  cuius  fapilcir  nocff  niierus.fe  i p fu  m p frit  e 
fempaltualuer^ifdligu.Qd  autfttlligtfeftin  ipo 
imelligfte  Porro inteHelfcu  fcdm  oriniumine Intel 
ligeris  cofiffireff  verbQ,  imago  coccptufg?  iteUicg 
t is.  qfltacpdcus  IcipfirmmtelligeSjin  femetifo  de  ip 

f . JJ  !aP^tJa^°*!n,*(^cepcu;fpffrrqj  imanes  ver 
bu,K  qmS  deus  fcipAim  onino  p feli  e inrelligit , fe 
ddigie.ldeo^quicqdin parris  fepietia i 
in hliofuiitin fpeculoatc?  imagincplene refpfeti- 

'dcf*^"5C."rb5?atti*« imago’ 81  fpe- 
wiudnpnsvoalhocrero  ver  bfi  n«eflrat/of  fnfi  g 

* ^ E 4 quoniam 


tized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA. LUI  7*. 

F hilofophiam  induxerunt  § fit  fidei  noftrc  hic  jv 
fens  de  trinitate  articulus,  £(vt  a Peripateticis  in- 
choem.En  fummusillc  commentator  Auerroie, 
atqjantceumThemixius  nonne  in  omnibus  ho- 
sn  mibus  vnum  numero  intellcftum  ponebant  i 
Quid  ergo  mirarisfinosin  tribus  pctfonis  vnant 
fatemnr  effentum  ?Deniqj  Plato  tH  Pt  ocius  cum 
Stoicis  nonne  vniucrfales  Idealcffy  formas  a fin- 
gulaiibus,rea!iterpofuc’untfciun&as,&  nihilomi 
nus  totas eorundam  quidditates  fiue naturas?  Si 
Igitur  fecundum  hos  vna  humanitatis  natura  in  fe 
ipfa  fubfifhns  ac  feparara  omnibus  hominibus  ex 
tat  communicabilis,  8C  de eisquoque  predicabilis. 
Cureatenus  mens  tua  obftupuit  audito  $ eadem 
deitatis  effentia  tribus  perfonis  communis  fit  & q 
tus  ipsarum, prefertim  cum  nullatenus  opinemur 
cam  aperfonisfeiunftam.atcpextraipfasin  feipft 
fubfiftentem.fcd in  ipfis  dunraxatconftantcm.P, 
Ab  ipfis  Philofophis contradicitur eisquos  tu  m5 
adducis.  Et  igitur  cum  ille  eorum  politiones  falfie 
finr,argumentum  tuum  contra  te  eft,quia  videtur 
fic  etiam  de  ifto  efTe  articulo.T:  balfam  efle  afferrio 
ne  meorum  agnofe 0,11110  nedum  falfacft.fed  eft  de 
mumhrretica.Veruntamc  negare  no  vales  quin 
viti  ifti  quos  induxi,  quis  in  hac  parte  decepti  fint, 
erant  tamen  irgeniorifTimifubttliffimicpI  hilofo- 
phi  Si  ergo  humana  ratiocinatio  eos  ad  tlincom 
prehcnfibilem  admirabilemqj  Philofopbiam  indu 
ccre  potuit, cur  non  potius  illaqup  in  primo  libro 
commemorata  funt  diuina  miracula^ddium  mi- 
tes ad 


74.  D.DIONY.CARTHV.DtALO 

tcsadea  tredenda  inducerent  quae  naturalis  nu? 
capere  ncquit^Bnimuero  prcftolarepaulifpcr  K 
ego  tibi  vel  dem onft  rab  o v clcertc  fuadcbo,q  ratio 
nabliis  atqj  credibilis  fit  pfens  facratiffime  fidei  no- 
Urc articulus.  P.Quemadmodu  ceruus  a'  venanti* 
jbus  fatigatus  aquarum  fontes  dcOderat,  fic  ad  pro 
mi  fla  tua  implenda  anima  mea  penitus  fufpiranf 
fuipcnfatp  eft.Agccrgo.ingrediamur  pcfTimu  bel- 
lum,meamus  forte  duellum.  Et  “jniS  iuxta  Arifto, 
Duobus  exiftentibus  amicis,  fanftu  cft  pr  a:  honora 
re  vcritatc.Sic  A'  nunc, licet  nobis  tS  Philotophicai 
tatio  q fides  ipla  amice  (In r veritatem  indagemus, 
nulli  parcentes, Porro  vt  (Ingula  diferetius  liant,# 
poni  dC  colligam  que  me  rationabili  ter  mouenr. 
Xu  aut  eadem  poft  modu  tali  ordine  fi  vales  foluai 
atque  poft  hoc  vel  demonftrationcs  vel  perfuafio 
nes  tuas  proponas,  vt  ita  poftremo  elucefc.it  quid 
verius  fit, T Bene  concepifti.Ideoque  Ipeciale  for* 
ma  articulum  &agevt  cupis. 
q|&aiionc$  Plulolophicocra  generatione  aeterni 
proceitionemcpdiuina  ad  intra,  Art.X.  Philo. 

QVemadmodum  in  librode  caufisdemon* 
ftratu  eft,impotf»bi!e  cft  plures  effe  dcos.q 
niam  deus  cft  ens  fimplicuerperfcftuideo 
que  omnis  ei  pcrfc&iouisnobilitas  competit. Si  eft 
igitur  alius  deus,  vel  in  nullo  ab  ifto  difringuitur, 
8£  fic  non  eriralius.vcl  in  aliquo  diffeiiir,&  fic  neta 
ter  ern  pcrfeftus,vcrufque  deus,  quontapetfe  Aio. 
qua  vnus  differrab  alio  alteri  dceft.alioquin  coue 
nirem  in  ea,  Uaqueft  pater  cft  uerus  deus,  & filiuf 

quoquq 


Digitized  by  Google 


— 


10 

lisraii 

[p<r  X 

^ ratio 
idcino* 
tnanifi 
:adpra 
ifpiranl 
mu  bffi 
Atiflfy 
honora 
lopbicl 
^ernuS, 
luny» 
ioucni* 
sioluaJ 
rfuafio 
arquid 

le  for* 

ctffnJ 

fhilft 

tmov 

Udeo 

.Sieft 

uituf, 

en** 

'Aia. 

c5u« 

5Ii«t 

qut 


DEFIDE  CATHOIC/I,  tt.lt  it* 

quoque  eft  verus  deus, vel  omnis perfeflio  patri* 
cft  in  filio  fiC  econtra,&  fic  in  nullo  diftinguent  nec 
erunt  dusc  perfonse.vel  aliqua  ineft  pcrfedtiovni  if 
alteri  deeft  qua  diftin&se  fun  ifiL  ita  vtcrqj  non  «ric 
verus  deus.Pranerca  ex  eade  confidejationcfimi* 

Usratio  fieri  potcft.Nam  cum  dcus(itensvniuer« 

Jaliter  fimpliciterque  perfefhim, nulla  poteft  e (Te  in 
patre  peifcAao  que  non  fit  infilio.fi  filius  verus  de 
uscft,quo  conceflo  pater  & filmsin  nullo  differet, 
nec  duar  peifonarerunt.  Amplius  autem  habcrefi«*  » 

lium  deum,  infinita  videtur  etfe  fecunditas  atque 
pcrfcffio.Si  ergo  filius  uerus  deus  cft,  non  utique 
deerit  ei  tam  pclaraperfcctio.ltacp8(  ipfe  filiam  de 
itm  habebri.ctutquequatuorpeifonacdiuin?  imo  ' 
»nfinit*,quoniam  ficui  de  filio  arguo, fic  de  filq  fi* 
lio,ipfo'qjfpirituian&o  arguerepoftum.  Adhuc  aia 
tem  ipfa  diuina  efientia  cum  fit  purus  a£tus,pura'cp 
bonitas, per  feipfam  fuir.me  indiuidua , fingularis 
atque  per  fc  fubfiftens  me  conceditur, cft  ergo  per 
fona.quoniam  perfonaeft  rarionalisnatura:  indi- 
uidua fnbfiftemia.  Itaque  fi  pater  filius  & fpiritu* 
fantftu*  funt  vna deitatiseifentia.frespcrfonj  crus 
vna  perfona  quod  impofiibile  eft.lmo  vna  perfo- 
na  generaret  feipfam.  f Prarrercaquarfunt  eadem 
vni  tertio  lingulari,  funt  eadem  imer fe  fecundum 
omnem  philofophiam  Artfiotclts.  Si  igitur  tres  Attfiote. 
perfona:  vni  Angulari  «fient  i$  eadem  funt  interfit 
quoque  eadem  erunt  . Atuero  (i  petfonac  in 
dfemia diuina  communicant, atque  in  alia  quo* 
fiam  diftinft*  funt , eft  in  deo  aliqutd  vitra  ac 
•i  pretef 


Digitized  by  Google 


D .DIONY.CARTH  V.DFALa 

ac  pretcr  edenriam,&  fic  non  erit  in  deo  vera  fim«* 
pitcitasnety  veraciter  di&umed,  quia  quicquid  iit 
deo  cd,eft  ipfa  diuina  edentia.  ^Deniqj  quodper  fe 
ipfum  Angulare  cft,i  tcmqj  fubfiftcs.co  ipfo  quo  to 
le  eft, ineo rrynunicabile  eft. Subfift entia  enim  non 
nifi  fuppofitorum  cft.Namhoc  femper  de  Platon* 
admiratur  Arido,  q»  aflerebat  vniuerfalia  efle  for- 
mas realiter  fepararas  & per  fe  dates  Nihilominus 
tamen  vere  communicabiIcs,fed  diuina  edentia  £ 
frtpfam  fumme  Angularis  eft  atque  fubfiftcns.Nc- 
pe  quo  a&usieu  forma  prcftamior  eft  ac  immate* 
rialior.ro  ad  fui  fubnftentiam  minus  indiget  alio» 
Diuina  vero  edentia  cd  purus  a&us  immense  prae 
aantitr.fuinmsrquc  Amplex.Per fe  ipfam  ergo  ve* 
hrmentidime  Angularis  ac  fubddenscdfidir.  Non 
igitur  ed  comunis  tribus  perfonis  nec  cifdem  fub* 
ftamialitercommunicabilis.Infupervbicunqueeft 
vera  generatio  ed  vera  produ<ffco,&  per  cefcqucS 
«dibi  aliud  eife  a producente  recipiens.  Indeo  er* 
gocft  perfona  vna eiTe  recipiens  abalia.Ed  igitur 
in  deo  prioritas  faltim  originis.licctnon  tempo- 
ris. Itaque  q>  fecundum  prior  itatem  originis  afi  gc 
nerationem  accipitur, id  vtique  non  generatur  nc* 
producitur.Scd  diuina  edentia  feu  naturaneceda 
rio ante  generationem  intclligitur.  Eft  enim  natu* 
ra  agendi  operfdiquc  principium.  Igitur  quod  na* 
turali  ordine  ea  pofterius  eft  atque  produ^u  ede 
sion  poteft  diuina  edentia.Ipfa  enim  anre  genera* 
rienem  cd  acimprodu&a.Genitum  aute  poft  ge* 
nerationem  afttuam  cd  atque  produ&am  .Filius 

ergo 


Digitized  by  Googli 


ua 

afim* 

uid  in 
Ipcrfc 

]U0ll 

n non 
aioni 
fcfor- 
minui 

«.Ne* 

mate* 

talio. 

xpr* 

0 it* 
No« 

jfub- 

UCfft 

rqucl 

ott* 

gituf 

1 po4 

fig* 

n€ » 
f {f* 

tu* 

na* 

efk 

•J2* 

1“ 

liiif 

rgt 


< J i ^ ' 

DE  FIDE  CATHOLICA.  L1B.  n 77 

ergo  nulfo  modo  erit  diuina  edentia,  alioquin  re 
ciptens  ede  atque  fecundum  origine  poflerius  eris 
non  recipiens  cfle  Si  fecundum  naturalem  originis 
o dmem  prius, quodimplicar  Porro  quicquid  pro 
cedit  ab  alio  de  fe  eft  impotentia  & imperfertutn 
ac  nihil, recipit  namque  efle  fuum.  Si  quicquid  ex- 
iftit  ab  alio, & filib^pfi  relinquatur  eft  nilul  .alio- 
quin  no  vere  eflet  totum  qd  eft  ab  alio.Filius  igitur 
indiuinis&fpiritusfanrtus  cuma  patre  procedat, 
huiufmodi  erunt, videlicet  perfone  fcctindu  fc  im~ 
perferte  ac  nihil  atque  depedentes  a patre,&  fi  (ibi 
relinquantur.nihiMiecautcmvero  deocompetete 
nequeunt, quippe  qui  eft  artus  purus  Jiabenf^ne- 
cetfarium  efte  omnino  & omnimode.Rur&is  no- 
biliuseft  aliquid  habere  & efte  i fcipfo  qabalte- 
ro.Si  ergo  filius  8£  fpirituffanrtus,effe&  quicquid 
ftmt  a patre  fufcipiunt,nullt  eorum  ineft  omnis  no 
biftas  critqj  pater  eis  nobilior.  No  ergo  erit  quifij 
eorum  deus  petfertus  & verus.  Alia  quocp  o Thco 
loge  plurima  argumenta  iftisffmilia  introducere 
podem.fed  prcftolabor  paulifper,  quatenus  hot  u 
rcfponfione  audita  contemplerquid  tibi  cftkatius 
potfim  obijeere,  forriufque  aduerfustua  replicate 
rcfponfa.  Nunc  ergo  ft  placet  refponde. 
qfRefponfio  Theologi  ad  rationes  Philofophi  c5* 
tra  diurnas  emanationes  ad  intra.  Arr.II.  Thro. 

IAmnunc  memento Philofoplie  verbi  magni 
Platonisquicumde  Produrtione  mundi  fen* 
Tibilis  difputationem  contcxerer.audit  oresafta 
•ustatquehumanx  rationis  imbecillitatem, & ma- 

terff 


Diqitized 


;oogle 


*f.  D.D  I ONY.C  ARTU  V.DIALO- 

tcriar  quocj  iflius  difficultatem  contemplans.M  • 
mento  inquit  tam  me  qui  loquor  § vos  qui  iud  ** 
catis  mortales  efTe . Hoc  autem  iudico , non  g>  m* 
rationum  tuarum  virtus  contetreat.fed  vt  te  ad  fo 
briam  moderatam^  inquifitionem  inuitem.  Vera 
tamen  fcio  difficillimum  e(Tc  onus  laboris,  fident 
contra  naturalem  ration?  defcndcre,fcd  deo  auxi- 
liante  veritas  eiusinuiolabilis  ac  infuperabilis  per 
f fcuerat.Nunc  ergo  intende,  En  vnicuiq;  competit 

job.j.p  • agere  fecundum  propria:  dignitatem  natur^acmo 
r°T  I**  ^um  ^u‘c^e,^'lImcrg0^ccun^um  pr*habtta,dc- 
l.ioa.4*  usfeudiuinaeflcntia  fit  omnino  tnfcrutabi]is8£ in 
comprehcnfibilis,&  verius  de  deo  fcitur  quid  non 
ctl  tj  quid  eft.Imo  quid  fit  deusprorfusignotu  eft* 
Confequens  efi,vt  operario  det  pnrfertim  emana 
tio  ilia  ad  intra,  fcu  artio  immanens  fit  penitus  in  - 
elfabilis.inexcogitab  i!is,8£  tncoprelien  fibi  Iis.  Ideo 
ty  eam  impudenter  ac  inconfideratevelle  feturat  i, 
metiri  ,8C  dtfcutere  eft  omnino  prcpofteritm,prx - 
fumptuoium8£  (fultum,  quia  incomprehenftbile 
ineffabile  comprchcdere  v ei  le  atqj  effari  tale  eft 
ac  fi  quis  infinitum  velit  finiri,eftcp  deo  auferre  qd 
ci  proprium  eft, quemadmodum  qui  vellet  homi- 
nem irrationalem  ac  non  rifibilem  dicere,  de  ho- 
mincftultc  SC  falfxfentirct.Infupet  fi  confiderem 9 
5 vehementer  in  agnitione  rerum  creatarum  imo 
K fenfibiliuin  ac  infimarum  intcllcrt  us  nofter  defi 
ciat.non  vtiq;  mirabimur  fi  m diuina  generatione 
ipfacp  deitate, incomparabiliter  amplius  occumbi 
mus-Sobrixcrgodepraefcnti  materia  loqui  par  eft 

P.Vere 


t)E  FIDE  CATHOLICA  t.L  «-,79 

P.Vtrc  liceft,Nunc  ergorefpondc,8f  egoreuereit 
l<r te  audiam.T.Ad  pnmu  igitur  rationum  tuarCt 
refpondeo,  3»  ipfa  veraciter  atque dcmonftratiuc 
ofttnditinipoflibilf  cflt  plures  fore  veros  deos, ti- 
niam non  folum  PhilofophifcdThcologiquoque 
<am  inducunt. Dico etgo  $ filius fcu fpiritusfan* 

{lusnon  alius  deus  qparer.Imo  ttcsperfonariiint 
vnus  verus  perfe&ufqj deus  Cum  vero  adiungis, 
fi  igitur  patet  8i  filius  funt  diftinftai  pctfonxinafj 
quo diftmgunturlioc verum cft.quia per  relatidtf 
diftinftxfuiu.Quodigitureoncludis  aliquiperfc  •' 
tonem  inefie  vni  perfonae  qux  alteri  decft,&  fic 
neuter  cnt  verus  dctjs,quoniam  nullus  erit  fitnpli- 
«ter  &C  fuirnne  pfe&us.  Ad  hoc  quid  drfturus  firo 
diligenter  aducrtc,quoniS  per  hoc  ipfuro  omnia  pe 
ne  aigumcta  tua  ddToluS.  Dico  itaqj  feflm  opinio 
item  quorund2q>ipfa  diu  innatis  plenitudo  q in  fio 
gulisgfonisvere  peife<fle<jjefl35ncm  imprrfeflio 
ne  ab  eis  excludit , quia  Si  fi  aliqua  pfectro  vrpote 
nono  aut  certe  relatio  vnt  pfonxinefiaccouenit, 
non  autem  alteri,nulla  tamen  imperfecta  relinqui 
rur,quoniam  hac  ipfa  relatiuafcu  norionalisper- 
fitCfio,2tcetiti  vnaperfonafit  fecundum  appropna 
tionem  propriam<£rationcm,in  fingulistamcn  eft 
fecudii  id  quodctfenrialucreft.Verbi gratia.f  ater 
mtas,gcnerauoqf  aniua  in folo  parre eft  fecudu g» 
huittimod i, nihilominus  generatio  atq»  paternitas 
quonii  aliud  nihil  funt  mfi  ipfa  diuina  efientia  que 
In  lingulis  cotaperftctatpcft.ldco  paternitas  Si  gc 
iteratio  fcdm  id  qd  iubfUtialuer  ftint^nofolu  patr  t# 


Digitized  by  Google 


tp.  D.DIONY.CARTHV.DIALO. 

fcd  filio  qu6qt  ac  fpiritut  fan&o  infunr.fed  vt  dixi 
non  eodem  raoio  aeque  fecundum  propri  eu  re  ut 
tandem. Itaque  pater  Si  filius  in  aliqua  pcrfr&ide 
differunt, Stamen  hjc  ipfa  perfeftio  alteri  nopt 
nicus  dceft, licet  aliquo  modo.  Et  perhoc  fi  eunda 
ratio  foluta  eft , Concedo  e nim  q*  filius  in  diuinif 
fit  ens  vniucrfaliter  perfcitum.nec  aliqua  ineft  per 
feftio  patri, quar  filio  defit, non  tamen  vtr ique  coti 
Iohl  |b  form:terineft«Vnde&filius,Omnta  inquftquar- 
Matt.  ti  cunque  habet  pjter.mea  funt . E t denuo  . Omnia 
io  ait  mihi  tradita  funt  a patre  meo*  Ipfa  quippe  diui 
na  natura  cura  perfici  nequeat.aur  vilor  fieri,  ne- 
que mutari, omnem  perfectionem  incommutabili 
ter  comprchendit.ldcoque  filius  ac  fptritufianctu» 
cum  veram  deitatem  aparrefonitifint,nu!l  usp 
fectionis  abfentiam  fuftinent  qjPorro  per  harc  ter 
tia quoque  inftStia  foluitur.  Verum  eft  enim  quod 
babere  filium  deum  eft  infinita  perfectio  arque  fce 
cunditas,&  non  eft  nili  in  patre  fecundum  proprie 
tatem  rclatiuam,cft  tamen  in  filio  fecundum  iden-  - 
titatem  eflentialem  Denique  ficut  immenfa  eft  pa • 
tri  perfectio, habere  filium  verum  deum,fic  filio  de 
nuim  in  finita  nobilitas  eft,  veri  dei,  verum,  natura 
iemquecfe  filium,  Ideoquein  vtroque  eft  infini* 
ta  perfectio»nec  dceft  vnius  perfectio  alteri,  quoni 
am  ambr  funt  vna  pfectio.vtpore  durna  efientia. 
Per  eandem  quoque  potentiam  eft  pater  gencrSs 
SC  filius  genitus  fecundum  Thomam  in  prima  par 
t*,8C  alibi, quoniam  trium  perfonarum  eft  vna  po 
»ftas,vnus  intellectus,  8C  vna  volutas.^  Ad  quar- 
tum 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LI.II.  g, 

tum  tibi  refpondeo.qi  diuina  'effcntia  eft  de  fc  nux 
ime  harc  8t  fumme  Angularis, nulloq;  adfui  fubfift? 
tiamegcns.Ideocy  perfona  ueracif  dici  potefteo 
modo,quo  naturalesPhilofop  hi  atqj  ludxi  Ioquu 
tur  de  perfona  in  deo , non  tamen  concedcnducft 
abfolure.q»  diuina  edentia  fit  perfona  eo  modo  5 
ChriftianiTheoIogi.de  perfona  diuina  loquutur, 

Perfona  nempe  abfolutc  dicitur  fecundu  primor- 
dialem  fui  inftitutionem.Veruntamen  propter  in 
digentiam  nominum  id  vfus  obtinuit  ,vt  in  diui- 
nis  perfona  dicatur  ratione  relationis.quemadmo 
dum  Theologi  aiunt.q»  in  diurnis  relationes perfo 
nas  conftituunt.Trcsergo  perfona;  per  compara  - 
tionem  ad  cflerelatiuum  funt  unum  in  ordine  ad 
cfleabfolutum, quemadmodum  etiam  tres  perfo* 
na:  funt  vnum  efle.vna  natura, vna  res , vnus  om- 
nium creator  ac  dominus , 8i  tres  res  funt , & vna 
res, tres  propter  dtftin&ionem  relationum, vnum 
vero  propter  clTentiar  identitatem.  Per  hoc  interea 
quinta  obieftiofoluitur:  verum  eft  equidem  pa- 
ter Si  filius  funt  eadem  vni  tertio  lingulari, non  ta- 
men pater  eft  filius, quia  tertium  illud  lingulare  no 
cft  conuertibiliter  vnum  cum  aliqua  perfonarum, 
licet  nancppaterftt  diuinaeflenria  8C  econtra,  non 
tam?  quicquid  eft  diuina  dTcntia.eft  pater.  Et  quo 
ad  hoc  necdfrriaeft  Theologis  diftin&io  triplicis  A rifio^e 
diftributionis.vidclicctin  termino,  extra  ter  minii,  Plato  in 
& extra  numerum,  qua:  ctiS  Platonicis  neceffaria  Thimco, 
tuir  ad  fatuandum  $ idem  homo  leparatus  fit  for- 
***  * Socratcs.ciun  tamen  fortes  non  fit  Socrates* 

F 


Digitized  by  Google 


4*.  D.DIONYCARTHV.DIALO-  | 

% Adfmum  dicendum,#  p<rfon*  in  effentia  v • 
puro  funt,&  proprcrtelationesdifferum.rectam? 
relatio  cft  aliud  ab  «flentia,  nec  qutppiam  fuperad 
<bt  eidcm.Cum  entmdiuina  eflentiafitefkntiali- 
m.vniucrfaliterty  pcifefta,imo  vniucrfj  peifcai» 
jtj$  plenitudo  exemplaris  atque  immenia,  ea  quae 
in  rebus  creatis  per  plura s formas  entiratefqj  fium, 

in  deo  vnafupeifimplici forma confiftum, quem- 

admodu  creatura  inttlletf  uahs  peraliud  cft  fepie*, 
iremty  per  aliud  iufta . Deus  autem  vno  eodem'#  • 
clfe  & eft,&  lapiens  cft,iuftustomnipotcm  .tmferf 
eors.fcclix .&c*quxei conueniunr»  q-Invna  ita# 

fimplicide  tatis  eflentiacomprchedinilprohibci, 
& quodd  ftinftioniscftratio,communioni('<5caa 

fa.  Eadem  nair.cf  eflemia 8C  habens  naturale efTe, 
& juijpfius  verbum  intclligibile , prout  intellectu* 
aflui  iubftat.  VndeetiSin  eadem  deitatis  effentia, 

diftinft :r relationes fundantur.^Ad  fcptimum  re 
PW-  In  fpondcndueft^proptcieaPlatoerrauit, quia  for 

Tkmco.  mas  vniucrfalcs  dixit  extra  ola lingularia  p fe  qdfi 
fubfiftere.nibilominus  tfi  fubftamialiter  comma 
nicabilesefle  his  quxfuppofoahtcr  differunt, & in 
quibus  ipfa  quoq?  v niucr falis  natura  peracciucii^ 
fmdnplicatur  atcudiftingi  itur.  Nos  autem  nequ» 
S opinamur  diuinamelfentiacxtra  perfonas  lub- 
ffrt  ere,neaatbttramur  eam  in perfonts  aliquo  m* 
mule iplicari  aut  dmidi,fcd nccp  dtftirgui.  Idcoquc 

Platonispofiriorationirepugnat.quiaea  quar  lo- 

io  1 empore fubfiftcntiacifferunt.vnum  cfie  n5 
, nato.  pekuu.Umio»  »«o  t (Tenua non ut 


Digitized  by  Google 


IDE  FIDE  CATHOLICA  LI.  II  $* 

Jliquibu  3 a fc  diuerfis,nam  quaelibet  perfona  eft  ip 
udiuinaclTcmu.  Ad ortauum dicendum, $> in 
deo  cfl  vera  produrtio.Rccipit  enim  filius  a patre  IoiUn.  J, 
quicquid  habet  & cft,8£ab  vrroqj  fpiritusfinrtus. 

Nec  tamen  recipit  filius  a patre  aliud  clTe  aliamue 
naturam  £ e.Te.naturamq;  parris.  Nccppropterea 
(equitur  q>  idem  gignat  fcipfum.Pater  namqj  vere 
generat  prolem  a fc  fuppofiraliter  diffet  crcm.qute 
vtiep  prolcsftcundum  pnontatem  ac  ordinem  ori- 
ginis ante  artiuam  generatione  patris  no  eft,  fcdp 
generationem  vere  producitur.Nftiilomlnusharc 
ipfa proles  produrta  eft  diuina  edentia, qup  produ 
fta  no  eft.neqt  prodiuens,  fed  eft  in  patre  targ  m 
fonte , arqj  per  generatione  comunicatur  SC  filio  . 

V n diu ina  cfientia  no  eft  terminus  gnratioms  pa - 
ternar/cd  filius  eoipfe  quo  gignitur,  natur?  patris 
veraciter recipir.Filtus  nanqjneceffario  ex  fibftan-  . . 
lia  patris  nafcitur.eiufqj natura  fortitur.Cucrgofi.  *°^an 
Ii*  dei  fit  verbii  patris  atqjimago.cnino  oportet  in  ^ ,?r'4 
ipfo  ficutin  propria  imagine  ar  qjimelligibili  verbo  ^°r*1* 
pati  is  cotincri  naturS,  Verbum  em  imagoipdei  in 
corde  patris  qefcens.accidens  cfte  no  valet, imo  ,p  FMofo. 
cedit  imediate  naturaliter^  ex  fubftSt/a  patris  fine 
opatioe  inrcrmedia,qm  in  fuperfimplicideo  idc 
(unt  agens  Si  artio.  Qrnquidc  ergo  diuinaeftentia 
Simplex  eft  Si  indiuifibilis.ac  onino  perferta  rc^at 
eandem  quae  in  patre  eftnatuta,in  filioeffc.Vnipe 
ad  patre  loquens.  qu  ait  mea  tua  fum.&  tua  mea 

Iiint.^  Ad  nonum  dicendum.qjinemanarione  di.  Ioan.i  y, 
ad  uura  non  f ft,nifi procerius  artus  ab  artu.  Lue*.  15 . 

F 1 Idcocp 


Digitized  by  Goo<  le 


D.DIONY.  CARTH  V.DI  ALO* 

Ideofy  omnis  illa  imperfeftio,quic  in  c arteris  pro- 
cefTionibus  repcritur,ab  ea  friungitur . Enimuero 
dum  ex  confideratione  creaturarum  ad  creatoris 
contemplationem  confccndimus  ,tunc  quicqutd 
perfcAiois  in  creaturis  eft.ei  ascribere  pareft.Qd 
autem  imperfeftionis  exiftit, rite  relinquitur,  atcp 
a fuperexalrato  deo  negatur . In  emanatione  ergo 
diuina  ad  intra  quae  vtiqj  intellc&ualis  eft,  incom- 
mutabilis Si  aeterna, nulla  eft  dependentia, imperfe 
Aio  nulla.  In  aeternis  nanepnonefle , nullo  modo 
Philofo  • praecedit  efle.Ideocj  omnino  falfum  eft,  filius  in 
diu  in  is  (i  fibi  relinquatur, erit  non  ens  aut  nihil, nc- 
qj  de  fe  nihil  cft.Hoc  autem  totum  ideo  cft,qiria  fll 
lius  SC  fpirit*  fanctus  hoc  ipfum  effeatqj  eandem  na 
. turam  quae  patris  confiftit  fufeipiunr  Vnde  in  deo 

oan.  Io#  non  emanatio, nifi  perfc  Ai  a'  perfeAo.qfPorro 

per  hoc  vlrima  quorp  obieAio  foluitunNam  cum 
pater  propriam  ctfentiam  fibo&ipirituifanAo  c5 
xnunicer, nulla  in  eis  imperfeAio  remanet , hoc  ta- 
men  ratio  tua  conuincit,q>  Theologi  aftruunt,vt« 
pote  licet  in  diuinis  nih  il  fit  maius  aut  minus,  ni 
hilominus  quia  in  fuperbeata  trinitate  eft  veta  ori 
go.eftetiaminea  autoritas  Si  fubau  toritas  ,fed 
liaec  eflentialem  gradum  aut  ordinem  introducere 
nequir.Harc  igitur  eft  refponfioquam  imbecillitas 
mei  ingenrj,  in  t5  alto  negocio  poteft  afferre . NeC 
ficiftaditferu?,tancf  exiftimemme  diuinam  gene- 
rarionem  aut  proce  iTionem  pofie  fcrutari,comprae 
Itcndere,aliumue  docere, aut  clare  etfari.Hoc  enim 
extiemp  effet  dcmemiae/cd  vl  ab  impugnatioe  na 

suralis 


Digitizec 


CoSglc 


DE  EIDE  CATHOLICA  LIB.  H. 

curalii  rationis  fidem  defenderem  .Idcp  ofiendere, 
quoniam  ficui  humana  ratio  hanc  fidem  non  rep* 
perit, (Te  nec  eam  definiere  valet. 

^Replicatio  Philofophi.corra  rcfpofioesTheolo. 
ArticuIuS.XII.  Philofophus. 

V Ere  quemadmodum  (apientiflimus  Philo  Ariftoc. 
Tophorum  Arifiotdcs  ait.Senfat i hominis 
eftinomnivtiqucdifciplina  rationem  cec 
«irudinemtp  exigere, prout  fubic&a  materia  fufti- 
«ict. Quoniam  igirur ad  diuinorum  noticiam  fic  fe 
habet  ratio  nofra,ficut  ad  diurnum  iubar  noftup 
vifus,Faceoro  Theologe  quoniam  merito  quid£ 
refponfionibus  tuis  conternari  deberem’.  Prarfer- 
tim  cum  ipfe  teftatus  fis, non  te  velle  fidem  trinira 
tis  humana  ratione  oftendere,  fcd  contra  infidelid 
obicftionts  protegere.  Itacp  licet  refponfiones  pr  g 
habitat  ex  primis  principiis  non  procedam, fide  ta- 
men  trinitatis  fuppofita,  fecundum  fubieftam  mi 
teriam  rationabiles  fatis  videntur . Nihilominus  II  ' 
tamen  motefium  non  eft  replicabo  nunc  paululi!, 
non  tam  vt  impugnem  $ vt  inftruar*  T.Induc  qd 
vis.  P.  V iderc  non  valeo, quomodo  vna  lingularis 
rifentiain  tribus  perfon  is  ctfepotf it, remanem  e pc 
«litus  vna.Cum  enim  diuina  eifemia  fit  indiuifibt- 
Iis  vna  8(  fimplex  ac  tota  in  patre, fi  eam  filio  patet 
communicat,totamfpm  cum  diffundit,  non  vide» 

• tur  remanere  in  patre.  Sic  namtp  in  onibus  cerni- 
mus. Pnrterca  intelligerc  nequeo, quomodo  td  qd 
vere  producitur,  fciiicct  filius  pofiitclfe  vna  res  c3 
so,quodnequa  j producitur,  vtpotc  cum  diuina 

E | cflentia 


Digilized  by  Google 


tt  O.DlONy.CARTttV.OIALO; 

cfftnria.qutrcu  fit  principium  omnis  diurna:  a Aio 
ui>  & vercvna  nullatcnufporeft  produci.  Alia  qua' 

9 inducere  poffem.fed  ex  folutionc  i florum  mihi 
Ai  fallor  vtcunty  patebunt.T.Si  tibi  me  dicere  pof 
feeffari, quemadmodum  parer  filio  fe  totum  com- 
municet,ipfac^  demum  diuinitatis  natura  in  mbu9 
perfonis  indiuifa  ac  vna  permanear.dco  derogare 
& fidci.eflernty  temerarius  nimis  ineffabilia  effarl 
viurpans.  Veruntamennenos  omnino  ignoto  at- 
impoffibili  alicui  credere  arbitreris , rcfpondcbo 
quod  ribi  merito  fufficcre  debet.  Nempe  ftordinf 
creaturam  profunde  infpicias.in  lingulis  rerum  or 
dmibus, huius  fuperbeneditfle  trinitatisac  vn.  tatis 
quidam  veftigia  clare  videbis,Nonnereru  quardt 
funt  idem  genae, quaedam  idem  fpecic , quardS  idf 
numero/ic  quo«$  quaedt  differunt  genere,  quardl 
Ariitorc  fpccie.quardamnumcjo.NonneloannesCf  paulus 
R.Agri,  funt  magis  vnumc|Ioannesfl£  Leo  Rurftisnone 
" * Ioannes  Si  Leo  magis  funt  vnum  q loanncs&la- 
pis. Nonne  fecundum  Philo,  fpecies  eft  roraquiddl 
tas  indiuiduorum.  Nonne  fecundum  Porphiriuni 
Priiofo,  participatioe  fpeciei  plurel  homines  funt  vnus  ho 
Porpliir.  ujq.  jta<^  fi  quarundam  rerum  creatarum  natura  ff 
vna  genere, qu  trudam  autem  vna  fpecie.cur  incre- 
ararumdiuinarumcpperfonarurh  natura  non  erit 
vna  numero,5ed  huius  fimile  in  creaturis  non  a p- 
parer,nec  mirum  .Non  enim  poteft  creatura  perfe  ' 

ftionem  creatoris  pcrfcftf  mutari  aut  participare, 
tmo  necefTano  in  infinitum  efiftat  ab  ea,  9 Infuper 
fccundumPcripatcticos  cuara  in  rebus  creans  ipf* 

. - natura 


Digitized  by  Googl 


rtttTOE  CAfnbtrcA  tr  n-  * 7 

flatura  communis  de  qua  dumajrat  reafis  fcrntia 
«ft  inuariabiiis,eft  ingenerabitis#  incomi pt  bilisf. 

Cee  tamen  a fuppofitis  generalibus  realirer  differt, 
quia  prodicatur  de  eis.  Ex  ho  igituraliqualirerin- 
fioteiCir^impoiTibifcnoneft  ipfdm  diuinS  cflen- 
fiam  improdubam,  ipfamqj  perfonam  produci 
cfle  vnam  rem  nec  reatuer  di  f ferentes.  ^j}  Dcnitp  p 
eandem  formam  rationalem  videlicet  animam  m 
Sjtumfenlitiuas  vires  complebitur, conuenir  ho» 
mo  cum  brutis,#  nihilominus  per  hanc  ipfam  dif- 
fert ab  eis,  initum  intellebuaHs  confiftit  Imo# 
liomo  iccundu efle  intellebuale  immortaKscft,fe 
eundum  effe  aurem  fenfitiuum  mortalis.Cum  er- 
go in  deo  fit  oim  perfebionfi  fuperfimplex  itenvqr 
fmmenfa  plenkudo.fccudu  diuerfas  rationes  etdf 
ipfius  naturo  diuerfa  conueniunt.Ncc  ranois  hu>* 
diuerfitas  inanis  eft, quoniam  omnibus  noftris  c# 
eep  tiombus  diuinum  efie  ob  fuam  plenitudirve  fa- 
tiffacere  poteft . Semper  quippe  q s m tnfeiioribtis 
fh  per  piura.in  altioribus  fit  per  pauciora,#  irvip- 
fam  demu  altifiimo  deo  vno  fuo  fimplici  efte  Pc o Articn.lt 
terea  vr  potui  pauloante  dixi , fi  recolis  quomodo 
diuinacffenria  fit  vere  in  filio, n6  enim  fie  cft  m eo 
quafi  ipfa  fit  terminus  gnrationis  paterno,fcd  fili* 
per  generat  ion  c ex  patre  <2  rrci  ptt,qm  vbitp  nai  u» 
ra eius qdinteiiigirurcft in  verbo  atqj imagine,  in 
lumine  intellebusexiftente.  Verurnfooc  differt  tn 
deo  # creatis  $ in  creaturis  natura  tnrcilcbi  no  cfe 
m verbo  imellcbus, nec  in  imagine  fua  feu  tnrelli- 
gibili  fpecic  JccundumdTe  fubftamiale  # idf , qm 

F 4 <n 


1 


£f  D.DIONY.CARTHy.DIALO 

M intelleftu  errato  verbum  eft  accidens, nec$  pro* 
«edit  immediate  ex  intelligentis  fubftantia , fcd  per  \ 
operationem  qux  mediat  * In  deo  autem  verbura* 
accides  ciTe  nequit/cd  a patre  naturaliter  ac  imme- 
diate proccdiuldcoij  quicquid  patris  eft  in  fccoii 
tfcbrx.  | t»ncl*^  in  ipfo  refplendet,  S C ob  id  imago  dei  at(y 
a,  Cor»4  Spkndor  gloris  appellatur. P.plurimum  allicit  at- 
” 9 accendii  me  fapietialis  tua  rcfponfio,dittifi$  tuis 
prompte  cunAisp?i4tisconfcntio,3uisipfam  ve* 
matcmplc  ne  capere  nequeam.  Sed  antecj  alia  fciP 
citer, primo  precor  edidere, cur  verbum  8t  nem  fpi* 
ritus  fan&us.filiusnominctur,  cur  etiam  non  nift 
tres  perfonx  in  deo  Ifnt , SI  quare  a fpiritu  fanfto 
nulla  diuina  perfona  procedat, cum  tam?  vnaque- 
ipperfonarum  eque  potcn?,equc  bona,8t  it?  eque 
fapiensfir,  * o ^ 

9Cur  vna  diuinarum  perfonaru  dicatur  filius , 3C 
non  ali*, cum  tamen  vrraip  ex  fubftantia  dei  immt 
diate  emanet.  An.  15.  Theologus^  * > 

INter  exteras  qux  in  creaturis  reperiun  tur,  po- 
tentis dux  in  deo  func,intelle&us  videlicet  8C 
voluntas.  Verbura  autem  ab  intcUe&u  proce- 
1LT  Ci  dit,amorvero  d voluntate, Porro  perfrio  intcllc 
* '“**  ftiis  per  affimulationcm  effici  tur, [81  in  ea  confiftic 
in  quantu  fimilitudo  intclligibtlisquxeft  imago, 
verbum  autem  conceptus  inrcllc&i.ineft  intcllig? 
ti.Itacp  cum  de  ratione  filij  fit, vtlccundum  rationi 
fimilitudinis  ex  fubftantia  producentis  emanet, ra 
' ttonabiliter  verbum  diuinx  mentis, filius deipatria 
vocatur , quoniam  cx  paterno  intdleftu  fecundi! 

atfimiusuHs 


Digitized  by  Google 


Oi 

pro-  . 

\f*  V 

tuta 

IW» 

coa 

ad| 

tas* 

tui» 

Yt* 

fpfc 

niS 

Ha 

JC» 

m 

8C 

ic 

l * 

K 

se 

w 

e 


I 


t 

i 


OB  PIDB  CATHOLICA*  LF. II  8f 

affimularionis  proprietatem  profidfcitur . Deniq» 
voluntatis  perfe&io  eft  ,v  t ia  v ditum  tendar, v ni* 
*ur qj  amato  8C  in  ipfo  quiefeat . Cum  ergo  fp  intus 
6n  Aus  ex  vna patrii  & filij  voluntate  ipirctur,n5 
fccudum  proprietatem  cuiufdam  fimilitudinis , fed 
(ccundum  rationem  tendentur  indinationifep  in  af 
teram  effluit  atep  procedit.  Idedp  no  filius,  fed  fpi 
ritus  dicitur, quoniam  eft  quafi  impellens  amant? 
in  amatum,  vnde  81  amor  ac  nexui,  8C  velut  quae 
damfuauitaiofculum  itemfa  complexus  patris  ac 
prolis  con(iftit,hvc  enim  ad  voluntatem  potiti?» 
me  pcrtinent.Inrupercum  deus  pater  vnico  ver- 
bo  feipfum  8C  omnia  pleniifime  exprimat , at 9 in 
verbo  ifto  vniuerfa  reluceant , non  eft  in  deo  niff 
vnum  verbum , Nec  rurfushoc  verbum  alterum 
verbum  gignit. OfDeniq»  perfcAa  dile  Aio  ac  fum- 
ma  fcelicitis,non  nili  tres  perfonas  requirit,  quaril 
vna  aliam  diligat,  tertia  quotp  mutuar  dileAioni* 
vinculum  (it  8C  condileAa  vrrique.  Porro  ficutde 
vnicare  verbi,(ic  de  amoris  vnirate  cedendum  eft. 
P.Cum  deus  (it  infinita  (implicitas, intellcAusat- 
tp  voluntas  fiint  in  eo  penitus  eade  virtus , fed  ab 
Vna  (i mptici  virtute  duae perfonae  proficifci  non 
po(Tun t.qPraeterea  tam  in  telleAusg  volutas  fune 
potentiae  libere.  Quicquidcrgo  agunt  libere  agur,- 
Poflet  ergo  diuinus  paternus  inrelleAtis  filium  n5 
gencrare.ip  faqj  dei  patris  ac  prolis  Voluntas  (piri- 
tum  fandum  non  (pirare,  & perconfequcns  ver- 
bnmflC  fpintus  poffunt  non  effequod  vero  deo 
non  conucniuX.Ybeuimtibiii  meminis  dixj  qd 

indiuino 


Digitized  by  Google 


1 


96  D.  DIONY.  C ARTHV.DIALO# 

in  diutno  fitperlimplici  cfleipfacp  dei  virtute  onif 
• perfecto  eminenter  atqjvnUiifimccotinetur.Ide® 
qpdiutna  fimplex  potentia  inquantii  inrclleftualf 
perfectione  compleCtirur  generat  verbum  Prouc 
aut  voluRtatis  quocp  perfectione  includit  fpirat  a* 
more  Inftiper  quod  ircundo  addu  is  faciliter  lol* 
uitur, licerem  diuinus  intelleftus  ac  dei  volutas  li* 
berrime  extern  porentix,  non  rfi  refpectu  omniu/ 
vndcficur  deus  non  poreft  noncfle.fic  dininusin# 
tellectus  non  poteft  fcipfum  non  intdligcre,  nctp 
diuina  voluntas  propriam  bonitate  no  amare.  1 p- 
fe  ergo  diuinus  intciiectus,fecunduq>natura  qux* 
dameft.naturalem  actionem  haber,quae  eft  verbi 
productio.  Conformiterquoq?  dei  voinnras  natu 
raliteratqj  neceffario  xtcrnalitercp  ditiinam  bonit* 
tem  amat.  VII  & ab  ea  fecunduq,  natura  quxdant 
cft  prt>  fluit  fpiritus  fanctus.SC  huius  quidem  ilmile 
• in  nobis  apparet. Intellectus  em  nofter  pr. mis  prirr 
Tbomas  cipiisdenece{TitatealTentit,ipfa^  demu  voluntas 
refpectu  vltimi finis  inclinationem  ncceifariaha** 
bet.Nemo  em  poteft  n3  velle  effe  beatus,  imo  bea 
titudine  ofshomo  naturalitercupit.qa  uintellect* 
qu3  volatas  natura  quxda  eft.  Porro  natura  i qui 
t3  huiufmodi  determinat  ad  vnufcdm  Arifto  Pii. 
Dupfentis  materix  altitudine  difficultatemcp  in  * 
tucor.atqj  humani  rjcp  intellectus  imbecillitare  c& 
tf  pior, repSfioes  tuas  admiror  & ap^bo.Sed  pri* 
ufquS  vitra  egrediar, (i  rpbabilesa!iqt  ronesad  trt 
nitatis  fide aftrucdi  habeasaudtre  defidero.  i 
^De  rationibus probabilibus  circa  aUcrtione  fit* 

per* 


Digitized  by  Google 


o; 

enti 

■Jc9 

uH 

OUE 

U» 

tol* 

sii» 

ni5,‘ 

:in# 

]r 

i & 

roi 

vi 

»1 

DI 
I C 

'a 

i i 
+' 

i 

f 

[■ 


DEFlDECATHOICA.Lt.il.  9f 

pergloriofiffimc  attp  fuper  bfidicriflimc  trinitatis 
«ricinsr&adorandar.  Arr.14.  Theologus. 

BOmtas  cdmunicabilitatis  origo  cft  dif  fufto* 
tis  principiu.Porro  q bonitas  plenior  atque 
pffSiior,co  vtique  cotnunicabilior  i.  P.  EtiS 
fc^Im  Aritf.pfcrtimquefc3mPlaconf,  bonii  nam  A riftotf 
ralil  fuj  comunicatiuucenk  t T.Scdm  pinducta  dc  Plato», 
usfanci*&viu*eftfupercflcntialis,imcfa,puraque 
benitas.fic  vi  quicqd  ad  bonitatis pfcctionfptinct 
«tu  ifinita  plenitudine  incile  oporteat. P.  Cu  nata 
radei  (it  bonitas  ots  neceflario  ei  bonitatis  nobili 
tas  copetit. Nullus  em  re  matura  T ipa  a rppria,^  n| 
cflentiali  fu  a pfcc  tioc  minorata  ce  pt  T.  Optitne  di 
cis  natura  n?pc  feu  fpecies  rei  in  indiuilibili  coftar» 
haqtictSra,taquc  imlfa  plena  atque  txuberSs I di 
mnacomunicabilitas^vtidiuina  bonitas.P  Hoc  <6 
<cquifateor.T»Nullu  aut  germe  finitu  inBnitae  <0* 
municabilitati  refpSdet.fed  ab  ca  eiufqtie  pticipa- 
tione  ac  imitatione  occubit,diftat  di  dcficir.P.  Infif 
itiricu  (inito  nulla  prorfusextat,pportio.  Denique 
fi  ipfumvniuerfunt  e flet  milies  milics.deciefquc  m| 

Jies  centies  milies  maius  atque  formofius  qufi  eft,  , 
nihilominus  a diuina  pfectioe  ad  huc  cuoi  fuoor** 
natu  infinlrac  diftaret.T*Libenter  te  audio  ,qaqtf 
ego  inrerre  decretii.tu  anticipldo  ifidufifii  ac  coti 
crrftfti.Eluceftk  ergo  ex  dictis  qp  nullum  germen 
creatum  aut  finitu  comumcabiiitati  queat  corre- 
fpondere  diuina. P.Palameft.T  Communicabill 
tas  ergo  diuina  infinitu  germe  producere  £t,q3co 
ipo  4 tfinitu  c icrcatS  ce  oportet3qtn  ais  creatura 


Digitized  by  Google 


*t.  D.  DIONY.C ART  H V.DIALOi 
de  ncceffitatc  fisitur.Increaiu  vcroinfinitumqjge* 
men  nccefiariocft  verus  deus . Deus  ergo  gloria» 
fcelix  qui  eft  diucs  in  fe,  fiC  diues  in  alij$,vei& 
deum  producere  poteft.  In  aeternis  quocg  fccundfi 
Ari  ftotelem  tuum  nec  diftant  nec  differunt efle  QC 
, *;  poite.  Deus  igitur  vcrus,dcum  verum  ab  «terno 

A . produxit.  Pf  Ecce  tecum  concedo  q>  deus  infinite 

communicabiluatis  exiftat.ncc  tamen  porfibilccft 
cfie  germen  infinitum,  non  propter  diuinaruirtu- 
tis  impotentiam, fed  propter  rei  producende  inca» 
paettatem . Cum  enim  produ&um  fit  producente 
naturaliter  pofterius, atque  ab  ipfo  dependens,  no 
poteft  virrutem  fu*  cauffequare, nec  omnem  pro 
ducentis  principi)  fontalem  plenitudinem  ac  digni 
tatem  fuiciperc,  Diuina  igitur  comunicabilitas  no 
poteft  in  tot,  quin  pofiit  in  infinitum  in  plura.  £ft 
quippe  indeficientis  inexhaufibilifquc  efficaciae. 
Non  tame  aliud  poteft  totam  cius  perfe&ioncra 
fortiri,  quoniam  non  ualet  uniuf  rfa  fontis  perfe- 
ftio  effe  in  riuo.ncc  tantus  efle  fplendor  quanta  eft 
A riftotc  lux.  t\  Cum  omnis  potentia  naturalifip  apti  tu  do 
Auerrois  naturalem  ac  cfientialem  ordinem  ad  proprium 
ac  fibicorrcfpondcmcio  attum  habeat  fecundum 
Ariftotelem  8C  Auerroim.  fi  diuinae  poteriar  imm£ 
fa  communicabilitas.in  infiniti  fibi^correfpon  de- 
tis germinis  productionf  profici  ici  non  ualet,  ina» 
ois  erit  ociofa  8t  fruftra  quod  de  dhiina  fupercxal- 
tata  ac  fontana  uirtutc  admittere  nepbas  eft.  Deu» 
ergo  omnipocensab  infiniti  germinis  productio» 
nung  cdfauiqncc  ccfiaqncquc  ceflabit « Quicquid 


.Wi  0 

JP 

ria* 

d 

ri 

a 

TM 

oitt 

(di 

rtu- 

KJ* 

!0N  , 

0$ 

9T0  • 

00 

it 

■ 

¥$ 

ia 

t» 

I 

9 

I 

I 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.  Ilqf 

enim  in  deo  «ifeporeft,  hoc  in  «o  eft , 81  quicquid 
in  eo  eft  aeterna  prarfentia  meo  eft.P.  Verbum  il- 
lud Anft  otelis.quod  allegas  de  illa  dumaxat  poti 
tia  verum  eccuius  pcrfe&io  confiftit  in  proprio  a 
ltu.Diuina  autem  potentia  in  feipfa  (impliciter 
fcfta  eft,ncqj  per  aliquid  aliud  perfici  poteft.  Ideo 
ad  eius  pcrfe&ione  noexigttur,v t in  altuali  infl 
niti  germinis  produltionc  confiftar . T . Quod  de 
tarionc  potentiae  eft,8t  potentiae  conuenit,inquan 
tum  potentia  eft  omni  vtiqp  potentiae  conucnit,c  5 
ergo  fecundum  diffinitionem  Ariftotelis.  Poren-  Ariftete 
tia  aftiua  fit  principium  agendi  in  alterum.  Omni 
potentiae  tam  increatae  c|  creatae  id  erit  commune, 
vtratio  fua  in  quadam  prtncipiationeconlifiar , 

Diuina  ergo  communicabilitascuminfmitar  pleni 
nidinis  fit, ab  infiniti  principiari  produ&ione  nun 
gquiefcit.^JPrserereafecuhdum  Arifloteiemcau-  XdciQ. 
i alitas  eft  fumma  perfero  , Qt  quod  (emper  caufar 
eft.praeftantiuseft  coquodquandotj#  ncnfenv 
per  cftcaufa.  A&io  autem  q eft  propter  perferio- 
rem agentis  imperfectionem  indigentiamq;  agen 
tif  often  dir.ea  igitur  deo  nonconuenit,  Actio  vero 
quae  non  eft  propter  imperfectionem  aut  indigen- 
»iamagenti$,f«d  propter  exuberantiam  bonitatis 
aefupereffluetem  plenitudinem  eiuf  perfectiffimo 
eft  9 feribenda  factori, vtpote  deo  fublimi.  Vana  € 
ergo  folutio  tua  qua  ais  ad  illius  duntaxat  poten- 
ti* perfectionem  requiri,  vt  in  correfpondcnrem 
actum  procedat, quae  per  proprium  actunfpcrfe- 
itionem  fuam  fortiturattj  pcrficitur.P.  Antequam 
i ad  fol 


Digitized  by  Google 


«4.  D.DIONY.CARTHV.D»  ALOi. 

ad  lotuedum  ifta  acccd5,edilTere  quales  arbitrer!* 
rationes  tuas*  Si  enim  dcmonftratiuas  eas  exi  ftl' 
snis.foluam  eas  vt  queo.Porrofi  eas  non  nifi pro- 
babiles putas, libenter  eas  fufcipio^ummodo  ali- 
unde ex  ipfe  tua  lege  euideter  mihi  infinucs.ty  chr 
ftiana  fides  credi  hoc  poftulet.quod  deus  trinus  firt 
Quippe  qui  in  fuperioribus  fidei  me  fubicci  ,<  hri- 
ftiiucp  legem  i deo  efle  donaram  fateri  cogebar* 
Theo,dum  fide  catholicam aftruo, eidem  dero- 
gare non  voIoiDumtyeam  firmare  comendo,  futi 
damemaipfiusdebiluarenon  debeo.Si  autem  hu 
manae  demonftrationi  fidem  Iaeram  inniti  alfere  * * 

tem.immobili  eius  veritati  plurimum  derogarem. 

Si  quod  noftrarumrationu  vigori  eam  (obnixam 
fulcitamque  dicerem, a vero  cius  fundamento,vcf 
diuinaauihoritate  ipfarn  diftrahcrem  . Idcoquc 
quemadmodum  viciff  m tcftatus  fum, ficui  huma 
na  naturalifquc  ratio  fidem  nequit  ratiocinando 
dcftrucre,fk  eam  no  repperitncc  valet  eam  dcm& 
ftratiue  ftabilir e:hoc  aut  tibi  ab  exordio  demon  - 
ftrare  v olebam, ea  que  pro  Hd(i  confirmatione 
funt  fafta&  fiunt,  per  naturalem  philofophiam 
faluarenon  valcs.-quodtu  quoque  fuperius  faiftis 
cs.Cfterum  fidem  ipfam  feu  eius  articulos  demo* 
ftratiucp  obare  nequaquam  prarrumo.nedumra 
tionummcaruminfufficicntiamvidcm.fidcmtam 
debili  fundamfro  inniti  opineris, Itaque  frias  quo: 
mam  rationes  p ofitar  atque  ponendae  nec  demon 
ftratiue  funt  nec  topice,  fed  medie  ac  tales  quale* 
neduphiiiciis  rbertiat  inducit . Tales  quoque  in 

prarfen* 


Digitized  by  GoogI 


I 


,u>; 

iim*  • 

aitf* 

ipro' 

otii* 

p(hr 

uSft, 

ihrt* 

:bar. 

tro* 

\,k 

nha 

fert' 

rttth 

XJIB 

.que 

«Bl 

ido 

ni5 

jnf 

im 

r k 

5' 

rl 

IR 

9 

II 

i 

i 


k ' 

DEFIDE  CATHOLICA, 

prarfcnti  materia  merito  fufficere  debent. quoni  - 
ani  tam  per  pateriei  quam  Platonici, in  derermi  - 
tiarioncfubllitidrum  frparatarum  huiufroodi  pe 
refemper  vtuntur.  Plnlcfcphus  vere  rationabilis 
Paris  OThcoIoge  videtur  mihi  refpoufio  ifta.fiqui 
dem  vt  reor  rationes  prehabup  folui  ab  eo  qui  pro 
tcruiare  vellet  aliquatenus potfent.Nil  ilominus 
pulchra*  funt,&  quoniam  ex  fuperhabundami  eas 
adducis, fidem  plurimu  ornat . Cupio  igitur  vt  eas 
plenius  pro  feq ua  ris . Ego  vero  ad  fo! uendu  m ea S 
amplius  non  intendam, fed  cum  filcntio  te  argum? 
lanrtm  diligentifTimc  audiam.  Theologus.  Imple 
bo  quod  cupis. 

qjPt  ofccutio  plenior  difpuutio* 
nis  afTumptJr. 

Articulus,  i?.  Theologus/ 

IN  luperi  oribus  fi  recolis  o Philofophe  dum  d< 
immenfitate  diuina:  perfectionis  diffcrcrcm, 
hoc  ne  fallor  ratione  vfus  fum,quoniam  om  - 
siis  nobilitas  deoineft  Infinita  afiipfcftioofm  p 
fc&ionefinitSquStucfiqucmagnSincfiparabilitcr 
liiperat,  atque  otb  id  deo  qui  fimpliciter  perferus 
crt  neccfTario  competit,  f unc  igitur  proportio  - 
tiabifirer  arguam  . Cum  enim  proprie  bonitatis 
difrufio  magna  perfeliiofit,cocaufa aliqua  meli* 
er  pcrfefliorquc  veriflime  pci  hibetur.quo propri 
an»  bonitatem  plenius  tC  item  liberalius  com- 
municando diffundit.  Si  ergo  diuina  bonitas 
i e totam  communicet,  ac  immenfam  fuam  cora 
tnunicabilitate  in  infinitum  germen  ef.undanunc 

diiusuc 


ay  Google 


D.DIONY.C ARTHV.DIALO. 

diuin*  virtutis  atque  comunicabilitatisperfecti* 
tn  infinitum  excellentior  liberaliorqueexiftct,  g (T 
non  ni  fi  in  effectum  finitum  procedar.  Cum  ergo 
quicquid  ad  perfectionem  communicabilitatis  at 
que  caufalis  virtutis  pertinet,  omnipotenti  deo  ci 
ticniat.nonft abit  diuina  communicabilitas  in  pro 
ductione  entis  creati,  fed  infinitum  quoque  gcrmS 
habebit.  P. Tacere  decrcui, fed  quod  menti  inopint 
te  occurrit  breuiter  tangam,  quoniam  ratio  ifta  o- 
nino  videtur  inutilis.Dixifti  nanqueeo  caufam  cl 
meliorem  quo  feipfam  plenius  communicat, vide 
tur  ergo  $ fi  deus  feciffet  hunc  mundum  maiorem 
quam  cft.vel  certe  alias  adhuc  fubft antias  fepara- 
tas  crearet, melior  effet  quam  modo  eft,  quoniam 
tunc  plenius  fe  comunicaret.T,  Ipfum  vniuerfum 
in  fuo  ordine  (impliciter  perfectum  eft , quia  om- 
nes perfectiones  quae  in  genere  entis  creati  potiibi 
(es  fune  continet, litet  fecundum  fpeciem,  aliae  quo 
ig  fieri  porfent, & hoc  ad  perfectionem  diuinar  cre- 
atricis potentiaefufficit.Scd  quoniam  vt  iam  ©ften 
fum  eft, nullum  creatum  finitumque  germen  infi- 
nitae potentiae  correfpondct,  fi  diuina  communica 
bilitas  non  nifi  finitum  germen  haberet,non relu- 
ceret eius  perfectio  fecundum  omnem  modumin 
genere, quo  quantum  infeeft  relucere  valet,nec  tS 
ta  foret  cius  diffufio  quanta  eam  decet, 8C  qua  dc- 
XfaottllS  mun  maior  intelligt  nequit  ac  melior.  Deniq?  ob- 
iectum  diurnae  potentig  non  eft  ens  creabile, fed  # 
duc  ibile.Ens  autem  quod  producit  ur,nil  prohibet 

ciufdem  effe  natura:  cum  produccntejMcocp  fTcuc 

diuina 


LO, 

im 

t,5fi 

KTgO 

itis  u 
ito  d 
in  pro 

opinl 

fta$' 

iinrf 

^idi 

orca 

?ari' 

nim 

riuni 

oiv 

iltti 
quo 
at* 
M 
in  ^ 
nki 
:la* 
t ii 

it* 

ib' 

fi 

a 

tii 

J 


DE  FIDE  CATHOLICA.  tl.Tf.  yy 

diurna  virtuscft  infinita,  fic  habere  nil  implicat  eS 
gcrmrn  cmidrm  natura: Si  per  confequcnstnfmi* 
tuiti  q}mf  pemoneft  fim.le  de  creatione  & cma* 
natione  «iiuina  ad  nura, quoniam  creatio  cft  p*  ni 
ludibeta.nec-cft  operatio  concfpodfns.iren  que 
adeq*>ata  coinunicabi  litati  druinar.E  manatio  au*’ 
tem  a J ntra  naturalis  eft  atque  immenfa  fcccun-» 
ditati  penitus  propo:  tionata  , fedbsrt  in  ieque* 

•ibus  plenius  elucefcenr  P Non  fine  fru&u  induxi 
inftanrfamiftam.red  nunc  difpurationemtuam^p 
fequere.T.Nobiliori  perfe£horicp  modo  ft  habet 
vnumquodty  dum  in  a<fhi  eft  q cum  eft  in  poten* 
lia  fola  iccundum  Ariftotelcm. Deus  autem  bene-  * 

diftus&'  fortis,  femper in  optima  fuidifpofitionc  AriftotC 
coufiftit.cjemper  ergo  in  aftu  illo  eft  ad  quem  na- 
turalem potentiam  habet, nunc  autem  vbcitim^ 
barumeft,q>  propter  immenfamfuam  communi- 
cabiftrarem  ac  facunditatem  infinita*  potentia:  eft, 
quantum  in  feeft  naturalem  habet  virtutem  ad 
infiniti  germinis  produftionc,  Semper  igitur  imo 
aeternaliter  eft  in  aftu  correfpondenti  ranrar  potc- 
tiar  feu  aftuali  produ&one  germinis  infiniti . T a!e 
vero  germen  nonndi  mercatum  vcrtifquedeus  ce 
valet  vti  oftenfum  eft,Oeus  ergo vernm  deum  pro 
ducit.  Amplius  fcrandumP!aronem,In  tribus  cft  v ^aia* 
fiumqnodq?  ad  agendum  idoneum,  vtpore  in  fci- 
rc,yelle,&  pofte  . Cum  ergo  diurna  Capientia  fit  da 
n ima  dtuina voluntas  bemgtiifiima  feu  optima, 
diurna  quocp  potentia  illuminata, Tdr,vuTr , St  po- 
«tft,dcusfc  totum  communicare  .quod  aliter  e(T« 

C non 


Digitized  by  Google 


D.DIONY.CARTHV.DULO-’ 

nonpoteftnifi  cocquale  (ibi germen  producat  • 

^ Ad  huc  autem  quicquid  in  creaturis  de  perfc&io 
ne  reperimus,  d?o  fuperexcellenufiime  conucnit. 
Inret  omnes  aute  emanationes  generatio  peifcwii- 
oreft.quia  generans  maxime  affimilat  (ibi  pafium 
feu  genitum.  I taque  prpter  imo&anrc  emanatione 
creationis  ineft  deo  emanatio  generationis.  Infu- 
perficutin  deoeft  fufnmabonitas,fic&pe»fcftif 
lima  charitas.  Perfeita  autem  chantas  no  eft  vni* 
ad  feipfum,  fed  vnius  ad  altcru . Charitas  enim  pri 
uata  non  eft  propriae  charitas , quoniam  pctfe&z 
R ichard  charitas nil  iibi  referuat, fed  fc totum  communicat 
atque  amantem  amato  coniungii.Itacp  veraptrfc 
ftaqp charitas  amante rh  requirit,  SC  eum  cui  amo- 
rem impendat.  Eft  ergo  in  dcitateperfona  perfc&e 
diligens^  pcrfoua  perlege  dilefta,perfcfta  vero 
jumma  atque  immenfadilciflio.nuljibonirati  tini 
te  exhibenda  eft,  quoniam  ficut  res  fe  habet  ad  bo 
ititate m ,(ic  fc  habet  ad  amabiiitatem.Idcopcrfo* 
na  quam  deus  pcrfc&a  di  amate  diligit  infinite  bo 
nitatts  exiftit.  Prgtereaaftio  diariratisdcle&abilif  . 
fimaeft.nam  quo  charitas  maior  eft,  eo  jucundius 
agit.Qitoniam  ergo  diurna  felicitas  p crfcftifiima 
eft^liimmarcharkatisdelitih  carere  non  poteft.vft 
in  deo  eft  fum  rm  dii  igens,  fu  rame  di  !cft  us  ,at  qj  v- 
triufcp mutuus  amor,quicft  fpiritusfan^us.^Ee 
reitera  tetpfum  requiro  Philo.  conte  m piare  paulif 
per  quod  dicam.Quid  duiciu  s arqjiucundius.pone 
re  foiu  m deum  fine  filio  ac  fpiritu  (anfto^icq?  cum 
in  feipCo  fius  contentum  Oiuitqs,  quod  vtique  liber 

[zlitfinc 


Digitized  by  Google 


0' 


u. 

cilio 

una, 

fcfo 

tltiis 

tiosi 

lnffr 

:vsi' 

npi 

fi 

'10 

{Vi§ 

1,110' 

£ 

■ctt 

& 

iflo 

ei, 

0 

is 

i/si 

vi 

V' 

& 

III' 

o* 

i» 


DfeFlt^B 7 CATHOLICA.  LI.IL  9f 

ralvfl]nijcimm«nfarque  bonitati  non  conuenir. 
An  ponere  tres  perfonas  cocquales  cotr  ternas,  cS 
fubftantiales, quarum  quaelibet  aliam  infinita  dile 
fliortt  complcftatur  Si  ame»,quai  um  qualibet  ini 
menfnr  pulchritudinis, immenfa:  dulcedinis,  Si  j m- 
Tnenfar  bonitatis  fit , Si  infinita  complacentia  fibl 
complaceant, quarum  demumtanta  cftvniovt  fit 
tarum  vna  mens  ac  vna  voluntas . Quarum  inTu- 
per  vnaqueque  aliam  cum  immcnfa  dtlc&ione  av 
tcrnaUtcr  intueatur,diligar,&  amplexetur, fictame 
vt  fit  vna  pacer, alia  filhis.tertia  vero  vtriufque  fu- 
perfa nilum  fpiramenatque  commune  profluum; 
ac  per  hoc  amor  vnius.v  i de  licet  patris  fit  gratuit* 
amorque  filii  quo  ad  patrem  debitus , fcd  ad  fpirt  v 
cum  fandum  gratuitus.  Porro  a m or  fptrirus  (atl 
fit  penitus  debitus.  Philofophus^  Dici  Colet, 
quia  nullius  boni  potfctfio  iucundaeft  finecon- 
fortio.quo  conuflo  negare  non  pdfTem.quin  per 
fcfta  dei  bearitudo  perfonarum  trinitatem  exi  • 
geret  ficut  proponis . Vertlntamen  verbum  hoc 
de  his  tantum  intciiigendumvideturquomm  ope 
ratio  frt-feipCis  impcrfefta  cft&  ad  aliud  ordina* 
tur.  Theologus,  Fateor  tibi, quia  multi  quo- 
que Th  eologi  fic  ipfum  e xponunr . Sed  ego  o- 
Aendimtibt  contrariam*  Sicut  enim  imperfe* 
Itum  naturalem  inclinationem  habet  ad  id  quo 
perficiatur, fic  imo  6C  multo  amplius  id  quod  na* 
ruraliter  atque  totaliter  bonum  eft  , quod  e flentia 
Uter  ac  iummeamorofum cft.quod  fubftantialiter 
.^^•T  $ , G 'x  ' • ' fplen* 

- ' i 1 


Digitized  by  Google 


leo.  D.DIONY.  CARTH  V.D1ALO. 

fpIcndidi/Timu  immcnfum^lunun  eft . naturalS 
incl.nationeir.  habet  vt  fcdiffundat.vrfibifoU niT 
Angulare  rcfcruer9utfe  totum  effluat  attp  commis 
fticet.Itaq)  diuin*  bcatitudinis  plenitudo  confor- 
tiumexigir.nonobfuamindigentiam.fed  ob  inter 
sninabiicm  luam  exuberanti!-  Et  quoniam  natu- 
la  dei  ral.s  eft,  vt  propter  propriam  fer cu ditate m 
fine  cotiacuralt  germineefle  non  poftir.Nil  quippe 
beatum  eft  ncc^peifciftum, fine  operatior  ad  qui 
cx  propria  natura  intimatione  aptirudinemep  for 
inur.Vnde  gaudium  fliamor  feu  delegatio  qui 
habet  pater  in  filio  ac  fpiritu  fansfto,  non  oritur  m 
patre, neq;  cauratur  inpatrea’  filio  aut  fpiritu  fan  «• 
tfo.  Pater  equidem  ab  illis  ni!  vnq:  habet  necrctk* 
pit.fed  ficut  ex  propria  bonitate  filium  genuit , 

«x  feipfj  in  illo  delebatur  Si  gaudet.  Et  quoniam 
filius  immenf.r  bonitatis  & puh  hritudinis  ac  fapi 
mri*  eft,  ideo  pater  /mmcnfa  complacentia  dele- 
ctatur in  eo:  Nam  quo  homo  aliquis  melior  eft  in 
feipfo.eo  vehementius  dcleftatur  in  boniratcalte 
rius.praefertimty  proprie  prolis.Et  par  iform  iter  dc 
fpiriru  fimito  fentire  arquifllmu  eft.  ^Pluloicph’, 
In  longum  prorraftaeft  difputatioifta.dejpfa  fu* 
perftlui  arrernacp  trinitate,  cuius  fidem  nunc  cum 
«illectatione  fufiipio.Deprecorautcm  Vt decade 
«ompendiofe  me  paululum  plenius  inftruas,ficqi 
ad  afiurn  fidei  accedamus  articulum . Theologus, 
fic ficti ytilcreor*  ,,  ^ •. 

/I, o ir. pe n d iofum  dogma  circa  (upcibcatat  trini- 

miSHQUtiam,  : Articulus. 1 6 Jbco. 

% * 


Digitized  by  Google 


LO, 

irate 

ili  bJ  ' 

inni 

itfor* 

iota 

lata- 

irm 

W 

qttl 

;fot 

qu! 

irU 

W 

t(v 

:.fc 

1381 

6fi 

ilv 

t(3 

tiii 

■it 

i*i 

u< 

(8 

ii 

I 


4 


DE  FIDE  CAfttblt^X:  L IB  Hroi 

HSc  eft  igitur  fides  catho(ica9chrifiiana  fap1 
entia, diuina  theoria,  quoniam  ideo  deus 
Aimme  fimplcx  eft,quia  quicquid  in  eo  cft„ 
cil  diuina  elfcntia.&tpfe  deus. Sunt  autem  in  deo 
duar  emanationes  ad  intrat  tres  perfonae , quaru 
Vita  a nullo  emanat, videlicet  pater.  Porro.Pt  ima 
emanarionu  diuina  um  ad  intra  efi  per  inrellcftt», 

8C  eft  fi.q.qui  eft  verbum  patris  ac  feciida  perfona 
Secunda, emana  io  eft  per  voluntate,  6£  eft  fpirit* 
fanftus.quieft  tertia  in diuinis  perfona,#  a patre 
ac  filio  tanq  ab  vno  principio  fpirarore'cpv  no  pro 
cedit, quoniam  in  patre  # filio  v na  eft  naru*?  ,a< 
Vna  voluntasiquemad modum  etiam  tres  perfo  - 
ne  funt  vnus creator, propter identitatem  natu* 
ne  atque  potentic.  licet  autem  in  ipfdrmlH|i|t^lt« 
no  deointdlcftus  # voluntas  fini  vna  potentia, 
tamen  propter  rationis  proprictatifque  diftinfbo 
nem.alia  eft  in  deo  emanatio  imelleftus,  atque  a* 
lia  vofuntatis.lecundumThomam  in  prima  parte. 
Quemadmodum  etiam  licet  pater#  diuinaefteit 
tiaitnt  idem  non  tamen  pater  eft  filius  vqtianuiij 
cflentiaftt  fil.*,nec  e fient  ia  generat  vel  genet  atur, 
licet  pater  generet  filiufquc  gignatur  Dentqjquic- 
quidadfolutc  de  deo  dicitur  tribus  petfonis  com* 
tnunecft,#  de  fingulis  fcorfum,itcmquedc  pluri* 
busaut  omnibus  fimuUinguIanter  prardicatur.Vt 
pater  eft  deus,  filius  eft  deus/piritusianfhiseft  de 
us . Pater  quoque  # filius  ac  fpiritus  fandus  funt 
Vnus  deus  Vnus  dominus, vnus  omnipotens  vn* 
iuftus  fubftantiue.lniuper  peifonc  diurne  io'a  r.ia 

G $ uotte  ' 


L 


Digitized  by  Google 


Jo*  D.DIONY.CARTHV.D*  Ato;  v 

tionc  diftinguumtir  quae  clTentiafem  diuerfitatCL . 
inducere  nequit,  Vnde  licet  deus  prardicetuf  de  pa 
tre  filio  ac  fpiritufan&ofubftantialuer.paterta 
men  &fi!iusacfpiritusfanctusnon  praedicantur  de 
deonifi  rclatiuc.^Prxterea  quinqj  Jufinn  deo  no 
tiones.qwrideo  notionesdicuntur  quoniam  per- 
tonas notificanr,quarum  tres  patri conueniuni  vt 

Bote  paternitas,innafcibilitas,  communis  fpiratio» 
luarfilio,fciIicetfiIiatio,commiinisfpiratio . Vna 
fpirimifancto,videliccr  procelfio.horum  quoque 
nationum  tres  dicuntur  proprietates  pcrfonalcs, 
quoniam  vnaqueque  earum  vni  duntaxarperfo 
naeeft  competens,  fcilicct  parcrnitas,filiatio,proccf 
fio  fcu  fpiratio  patfiua.Sed  8C  quatuor  earum  funt 
relatio  ncs,quia  per  easperfonarad  (c  inuicem  refe 
runtur, videlicet  parernitas,filiatio,piocctrio,coni 
munis ipiratio.quarum  quarta communiseft  pa  - 
tri&  filio  qua  referuntur  ad  fpiritum  fanctum. 
qjlnfupcr  eorum  quae  de  deo  dicuntur  quaeda  funt 
praedicata  cffenrialia  vt  deus, bonus  ,vita,  fanctuss 
quadam  perfonalia  vr  pater, quaedam  nouonatu 
Et  quoniam  filius  per  conceptionem  intellectus  ,p 
duciturjdco  ea  quae  ad  intellectum  pertinet  ei  ma- 
gis  appropriant  ur,vt  veritas,  fapien  tia,  ars , exem- 
plar& limi  ba.  Porro'  fpiritui  fanet  o cum  i ple  Gt  ,p- 
ceffio  voluntatis  ipi  propterea  q voluntatis  funt, 
praeferrim  appropriantur  vt  amor.fuauuas.ofcula 
pax, c>ncxio, benignitas, fanctitas, bonitas,^  talia: 
cum  tamen  omnia  haecabfolure  dicantur,iingults 
#perfoai$  conucnUm  ;patri  quoqi  cmnipfea  nui 
v,  . Iofi« 


Digitized  by  Google 


,0, 

itatd 
tdepa 
atcrti 
uurdc 
iconi 
n jxf' 
unirt 
irati* 

. VpI 

joquf 

naicJ, 

prrfo 

jrotff 

nliioi 

nrctt 

i ,toa 

Ipr 

mi. 

ilirt 

(fOS 

laliJ 

mi' 

jr 

:<P' 

]flli  • 
alJ 

\ii 
ili  i 
10I 

ftf 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIII.  io* 
lofit  rrtcrnitas, poteria, autoritas,  appropriari  pof 
funi.  Aliqua  etiam  dicuntur  de  deo  ratione  creatu 
nrum,vt  dominus, crcator.&ha-c  in  multiplici  dif 
ferentiafum,  quemadmodum  facile  eftconfidera~ 
rc.  Sufficiunt  ne  tibi  harc  Philofophe  an  plura  requi 
ris^P.Vcrcfufficiunt  o praedare  Theologe,  Si  vc 
cerno  magnacxtatfapientixChrifrianatrubtilitas, 
vchcmenlquc  profunditas, T.  Hoc  tibi  pofterius 
lucidius  innorefcct.Propterea  demum  eruditifTimi 
viri  Hugo de  fancto  victore  8 1 Richardus.Qni  in- 
gur  fidei  Chriftiana:  (implicitate  comenunc,Chri- 
ftianoium  Theologorum fapientiam  obftupefcat; 
hoc  autem  tibi  pofe  pauca  patebit,  dum  de  fa- 
cramero  altaris,  de  hicrachrjs  cceleftibus,de  in 
carnatione  verbi.de  felicitate  c jlcfti  fe  tra 
eiatus  obtulerit.  P.  Nttnc  igitur  teitiii 
aggrediamur  fidei  articulum. T» 

Tertius  ni  fallor  fidei  noftrse  ac 
ticulus  fcdm  affignata  in  pri- 
cipio  ferie  de  creatione  re 
rum  confiftir.Itacp  qm 
iam  a cotemplatioc 
diuinarmaiefiatis 
ad  creata  defee 
dere  inchoa 
# mus,  ab 

exor- 

, dio  nouo  nos  Incipere  pareft.P.Hoc  decet 

. 7 

^Explicit liber (ecundus  . <C  4 Ingpii 


Hugo  vi 
ctorinu^ 
Richar.y 


y 


•t 


• *v 


Digitized  by  Google 


|fef,  D.mONY  C A RT H V.D  I A L O* 

^INCIPIT  LIBER  TERTfVS  UB 
erratione  diftinftionctp  rerum. 

- ^Procrmnim.  ' r • • : 

, N principio  creaoit  deus  «rtum  8C 
terram  Quemadmodum  o Philo- 
foplte ifletutH  commentator  Auer 
rois  narrat  atque  iri  ider.  In  hoc  tres 
cfbccomicninm,  ludiorum  vidtli 
Cct  Mahumcioi um  &.  Chrfuano- 
A riftOl.  rum»9»  torus  mundus  a deo  per  creationem  itice- 
pitP  •QiioniamTecundum  Ariftotelcm.  Abfioe 
fummo  primot^  ente  omnibus  communicatu  eft 
viuere,h*s  quidem  darius  .bis  autem  obfcu* 
Mem.  rhH.Qni  ienuo  duodecimo  p imp  phtlofopl.ta  ft 
»etur;Qitoniamab  hoc  entequodeft  purus  a£i* 
dependent  ccrlum  & terra  ac  tota  vninerfi  natura. 
Proprereadehoc  has  feftasnon  reprobo,  q»  omii 
a'  de  j proceflTilfe  affirmant, Imo  nec  Aumois  illud 
negauit,qtt<ppe  qui  in  libi  o de  fubftawiaoi  bitatis 
ruit, nui  ;q  fuerat  intentio  A rjft  met*  dnere  q>  (g 
Auerro.  lumduntaxatquoad  Tuum  motum  dependeret 
Ariltotc  deotfed q>infuper  totam  fuam  fubdantiam  habe- 
ret ab  eo.  Vetumamc  de  prmcipio  ifto  n quoont 
nia  a deo  fafla  fareris  ambiguitas  miht  dccumr, 
qu  mad  modum  vide  licet  verbum  iftud  intelligas, 
• Iri  principio  creauit  deus  e a* lum  & renagi , Mun- 
dus enim  licet  inundum  lomroos  i hiioiophos  4 
deo  eif  uxir.nihilon.inuf  ab  aeterno  fuit ; qticmad 
modum  fuci  fplendor  coeuuseft.T-Qtioniam  om 
Rccns/iiiuuac  wnperfc&u  abmfiuuo  fcifcftocp 

<nt< 


Ceoe  ,|. 
Auertois 


Digitized  by  Googl 


oe  FIDE  CATHOLICA.  LUI  tof 

*nrc  fluxiffe  <oocedis,diiputatio  noftra  brcuiar  ac. 
Attamen  agnofcc  fecundum  fidem  diuinam  mu 


«Ju> ex  iempoie,magis  aurem  cum  tempore  mcc« 
pit.intelligcnt ia  equidem  c cclum, tempus  a tqj  ma 
seria  quatuor  cocqucuaccn  femus, quoniam  fimul 
creata  funt  nec  abarterno  fuerunt.Sed  eftdare  cer 
tam  temporis  men furam  ac  determiuara  curricula 
quibus  ift  a totufrp  mnndti*  extirerir  P.Corrahoc 
oiiauo  Fh'fuojum&'  a'ibi  Artftotelesmulnplici* 
ter  a g,M  Sed  antequam  tibiobijeiam  primo  mihi 
dare  ac  plene  iufmua , quid  de  mundi  irratio r-c  fi 
dei  tua  erudiat,  ^Explicit  prologus. 

^Quid  decreatiocmudt  fidevdoccaioithodoxa. 

Articulus  primus.  Theologus. 

Eietisilu9teftamrtiac  Moyfaicplt 
m/H  gislcriptura*cu»9fcdmfidcli(fimum  : v 

A ug.  maior  retat  autorita$,qu$  alt- 
j^forWhfiiPi  ronjs  p‘picawas.i  ipo  fu 
* o exordio  cieaiioncmudi  edOiUit , 

cui*  vtiepereatiois  cxiftftia.mou*  rem?*,  8L  caufa  *b^a* 
Mofjdiruui5*  referat  a fum.Deniqj  vt  ampliote  ti- 
bi  mirandi  arguendi  ac  fcifcitand*  materiam  prfbe 
am.vciba  iplius  tibi  m propria  foima  proponam. 

Sic  nempe  cxoi  fus  cft  in  principio  crea-  it  dei  s ree 
lum  & terram, terra  aurem  erat  inanis  S<  vacua, & - 

tmebre  erant  fuper  faciem  abiiffi  & ffi  itus  domi  Gcnclt  | 
tn  ferebatur fiiperaqua*>  Dixirqnedmtfat  lux.SC 
fa  taeft  (ux,Et  vidit  dens  lucem  epeflet  bona  8i  di 


liibt  lucem  a irnebris.  Appdlauuqi  lucem  diem.SC 
tenebra»  i>o&cm.Faciumquccftvcff  cie  & mane 
dici 


Digitized  by  Google 


Ibidem . 


Ibidem 


Gene,  i . 


Ibidem . 


io6  0.  DION?.  CARrHV.DlALb; 

dies  vnus.  Dixit  quoque  deus  fiat  firmamen  tu  in 
medio  aquarum, &diuidat  aquas  ab  aquis.  Et  fecit 
deus  firmamentum, diuifitque  aquas, quar erane 
fub  firmamento  ab  aquis,  quae  erane  fupra  firma- 
mentum. Et  faftum  eft  ita  Vocauitquedeus  firmji 
mentum  ccrlum  &fa<fhimeftvcfperelC  mane  di 
fcs  fecundus.  Dixic  vero  deus.  Congregentur  aqug 
quae  fub  cf  Io  funt  in  irnum  locum  & appareat  ari- 
da,Fa&umqueeftira,&  vocauit  deus  aridam  ter* 
ram.congrcgationcsqtte  aquarum  appcllauit  ma 
ria.Er  vidit  deus  quod  effer  bonum  8C  ait.  Germi- 
net terra  herbam  virentem  Si  facientem  femen,  8C 
lignum  pomiferum  faciens  frufhim  iuxta  genus 
fuum, cuius  femen  in  fcmetrpfofit  fuper  terram  ^ 
Etfaftum  eftita.&protulrt  tetra  herbam  virenti 
8C  afferentem  femeniuxta  genus  fuum, iignnmque 
faciens  fru&um,&  habens  vnumquodqutfemen- 
tem  fecundum  fpeciem  fuam,&  vidit  deus  quod  ef 
fet  bonum, factumqueeft  vefpereSC  mane  dies  tec 
tius.  Dixit  aurem  deus.  Fiant  iuminaria in  firma- 
mento coeli  8£  diuidant  diem  acno£fem,&  fintin 
ligna  SC  tempora  Si  dies  Si  annos,&  luceant  in  fir 
mamentoef!i&  illuminent  terram , Si  faftum  effc 
ita,  Fecitque  deus  duo  magnaJuminaria,luminare 
maius  vt  preelfet  dici,& luminare  minus  vt  precftce 
no&i,&  ftellas,&  pofuit  eas  in  firmamento  c$livt 
lucerent  fuper  terram  Si  praefleti  t diei  ac  noc$i,8C 
diuiderent  lucem  ac  tenebras,  & vidit  deus  quod 
cflet  bonum,  Si  faftum  eftvcfpere  8i  mane  dies 
quanus.Dixit  etiam  dcus.Producam  aquar  reptile 

animae 


Digitized  by  Google 


©E  FIDE  CATHOLICA  LMIE  wi 

anima:  viucntis&  volatile  fuper  terram  iub  firma 
mcnrocjh  Crcauitquedeus  cete  grandia,  & om 
ncin  animam  viuentem  atque  motabilem  quam 
produxerant  aquar  in  fpccies  fuas  Si  omne  volati 
Ic fecundum  genus  fuum . Et  vidit  deus  qudd  tfTec 
bonum, benedixitque  illis  dicens:  Crefctre  & mul- 
tiplicamini Si  replete  aquas  maris , aucfque  multi- 
plncatur  fupcr  terram  , Et  faftum  tft  vefpere 
.&  manedies  quintus.  Dixitquoqucdcus, produ- 
cat terra  animam  viuentem  in  genere  fuo.  lumen- 
«a  atque  reptilia  , atque  beftias  terrae  fecundum 
fpecies  fuas . Faftumque  cft  ita,atque  fecit  de* 
us  beftias  terrae  iuxtafpecies  fuas  8i  iu menta  arqf 
omne  reptile  in  genere  fuo.Et  vidit  de9 qudd  elTet 
bonti  et  ait  Faciamus  homine  ad  imaginem  atqp 
iimilitudinem  ooftram  ,&  prefit  pifcibus  maris  , 
j&t  volatilibus  5I1, atque  bcftqsterrae,vniucrfaequc 
creaturae,  omnique  reptili  quod  mouetur  in  ter - 
ra  . Et  creanit  deus  hominem  ad  imaginem 
atque  fimilitudmem  fuam  propriam.  Vidit- 
jque  deus  cun^a  quaeipfe  feceiat,&  erant  valde 
bona  . Er  factum  eft  vefpere  Si  mane  dies>«x* 
rus . Et  requieuit  deus  nofter  omnipotens  die 
feptimo  ab  vniuerfo  operequod  patiar*  t. 

5E»  introduxi  atque  aperui  tibi  feripturam  ve- 
rirattsarque  legis  diuinar,  cui  contradici  nonpo- 
feft  nifiafulfano  itemque  iniquo . Fhilofophus. 
In  feriptura  propoftra  tot  continentur  qua'  na  * 
turali  Philolopbcc  atque  vt  videtur  omni  ve  - 
nt  rationi repugn an  t,vt  piat  multitudine  admirq- 

tionii 


Cene.r. 


Digitized  by  Google 


V. 


Ariftot » 


/ 


lof.  O.  DIONY.CARTHV,DlALO* 
admirationis  quid  primo  tibi  obtjciam  vix  queam 
afpicere.T.  Dubia  tua  atque  inftantias  ordinate  ,p* 
pone, quatenus  ordinate  tibi  t cfpondeam.tpraque 
fanftiflimx  huius  Tcripturx  veritas  fplcndidius  clit 
cefcat.P  Si  indura  rite  concipio,tunc  fecundu  fex 
interualla  dierum  & nonfimul  in  eodem  inftanri 
condita  funt  vniuerfa.R.urfus,non  abarremoexti 
tit  mundus.fed  eft  attgnare  determinatum  temp» 
'quo  fuit.T.  Vltimu  m lfl  ud  neceffe  eft  credere.  Pri- 
mum autem  licet  literx  fecundum  fdpcrficialcnt 
ciusfcntcntiam  confonet.tamen  quia  ado&orib* 
fanetis  litera  tacta  dup!iciterexpomtur,ideo  primti 
non  eft  de  neceffirate  in  tegr  rateque  fidei , Sufficit 
enim  credere  omnia  elfe  adeo  extemporee  condi 
ta.fed  an  fimul  an  fecundum  temporalia  interual- 
la.non  eft  ad  fidem  neceffario  pertinens,  prout  ple 
nius  fi  exigeris  dicam  P.Primoergo  pro  viribus  ti 
bi  propono  probare  q»  ab  aeterno  atque  ittuomu- 
tabili  deo  non  potuit.nequc  decenter  debuit  muti 
dusex  temporali  creari  initio. 
flgProbatiocs  F hlofophi,Q>  mudus  ab  aeterno  fuit 
Articulus, 2*  Phdofophus. 

INtroducamin  primis  rationes  quas  mulrisiit 
locis  Ariftotelcscontrarcmporalem  mundi 
productionem  infrruit.  T. Audi  me  paululum 
nec  indigueris  quiaprjueniotc.En  fateor  tecum, 
quonia  omnium  princcp<  Philofophorum  Arifto 
tclesiuftifiime  dictus  eft. Ne  igitur  tempus  infru- 
ctuofe  perdamus  aduerte  quod  dico.  Licet  varias 
rationes  ad  comprobandum  mundum  dic  aeter- 
num 


Digitized  by  Google 


DE  EIDE  CATHOLICA  LIB.  II.  fo» 

liuvn  viringeniofiffimuscompoii  crit,niltifomin* 
vtvtr  vere  lubulis  optime  rccognouit,  imo  & pa 
larti  id  fatfuseft, rationes  (lias  non  efledemonftrati 
tia$/ed  dunraxar  probabiles  * Air  nempe  in  libro 
Topicorum.  Problema  de  arternitate  mundi  efle 
problema  neutrum, id  eft  pro  viraque  parte  pro» 
babite.ln  quo  vtique  vetboeuidentcr  fupponir  to 
tum  mundum  adeo  fluxi(Te,&  hoc  qutdt  magno 
uit  demonftrabile.fed  an  ab  aeterno  cxritcrit,an  cer 
te  ex  tempore  ceperit. probabile  (ftimauir.P . Licet 
non  arbitrer  ideo  re  ilta  dixifle  vr  per  h«rc  quafi  in 
duftriofc  argumentorum  meorum  virtutem  cua- 
das, nihilominus  aliqua  tibi  cius  argumenta  pro* 
pona, quatenus  cisfolutts  coniiccre  queamquid 
ad  (imilia  dicere  valeas.T . Fortiores  tam  cius  qui 
aliorum  rationes  compcndiofx  nunc  profer,qua- 
tenus  ad  difficilioracelerius  pertingamus.  P . En 
primo  corii  & mundi  taliter  argumetatus  cft  Ari», 
ftotelcs.  Quod  eft  ingenerabile  & incorruptibile 
hoc  eft  perpetuum  & cconucrfo,(ed  ccrlum  eft  ta- 
le.non  enim,  habet  cpntratium.vndc  nec  generabi 
le  cxtar.^Dcnique  primo  Phificorum  (ie  arguit» 
Materia  prima  eft  ingenita  & incorruptibilis,  non 
cnitn  refolui  poreft  in  aliud  prius  fubie&um.  Mate 
r ia  aurem  nequit  eife  informis.  Materiacrgomuit 
di  formis  fuisfemper  informata  fuit<&  per  confer 
quens  mundus  femper  fuit  & erit.T.  Rationes  iftf 
atque  confimiles  faciles  funt , nec  intentioni  fidei 
Chf  iftianx  in  aliquo  contrad  eunt.  Non  entm  po» 
mmus  fubftamum  mundi  per  naiuialcm  mutatio 

nem. 


Arift.  in 
Topicis. 


Arift.  dc 
calo  K 
mundo. 

Idem. 

Arift.lt 

Ihiftco 


oy  Google 


1 


|0  D.DIONY.C  ARTHV. DI  ALO. 

nem.feu  generationem  *ur  temporalem  exitu, fccf 
fimplici  emanatione  adeo  per  creationem  fluxiffe. 
Vn  cglumnoncfigenerabile  aut  corruptibile  gene 
ratione  naturali.corruprionecy  phifiea . Mareria  q 
qj  perpetua  eft.nec  eft  vnq  informis  propter  quod 
per  fuccctfiuum  naturalemque  motum  inchoa- 
ri  non  pt^ui^nihtlominuspcr  creationem  qusc  in 
fiantancaeft  v na  cum  forma  fua  incepit  P Si  ratio 
nesiftartam  inualida:  futtt.cureas  Ariftorelcs  fum 
«nus  adduxit.  T,  Contra  pofiriones  Philofopt  ont 
qui  eum  praeceperunt  fatis  efficaces  exiftunt.  Em- 
- ....  pedocles  equidem  fic  pofuit  mundum  gcncrabilS 
d ^loSC.  corruptibilem,  ficui  cartcra  particularia 
inferiora,  f Porro  Anaxagoras  ponit  resabarter- 
A naxa<>  nocll,‘eu‘^eac  poftmodum  per inrcHectum  extra 
De  o ri  hfnrcm  ‘n  *P€C,cm  & ordinem  effc  redactas.  ^Dc- 
7.  „ '.l  mocnuis  vero  ponit  res  ab  tr  retro  inordinaroq- 
dam  motuagitari,arquepofl  Ii  occatu  in  propria? 
fpetieseffc  vnitas. Contra pofiriones  liuiufmodi 
efficaciter  fatis  Ariftoteles  arguk,P#Auiccnna  fic  ar 
. r guit.  Si  deus  prrceffit  mundum  durarione , ergo  8C 
* tempore.Namduratio  cum  in  eludat  prius  8i  po- 
ftcnus.refpectu  cius  quod  poft  eam  cft , tempora 
ArifiOte  bserirergoante mudumrempusfuiflet. AuerrotS 
A uice o . quoque  taliter  arguit.  Natura  non  patirurvacu-s 
umefle.  Si  ergo  mundus  ab  aeterno  non  fuit, vbl» 
nunceft  mundus  ante  erat  vacuum, quod  natura. 
AuerroU  non  fufttnet.  T.  Rationes  iftar  debiles  valde  funt*  • 
PrarcefTitnanquecreatoromniporens  atque  be-* 
ocdictus  mundu  durauonc  non  temporis,(ed  arte? 

IUWU9 


Digitized  by  Google 


. DE  FIDE  CATHOLICA.U,m.  IU 

nitaris.  Idcoqueantemund.ini  non  erat  prius  SC 
poftcn\nifi  fecundum  imaginationem  duntaxat, 
quemadmodum  nos quoque  faremur  deum  po- 
tuiif»  mundum  prius  feciife  quamfecit.inquantS 
fubxte;nuatemiinita  tempora  imaginari  nilpro- 
Iubct,quar  fi  fu  i dent  omnibus  lilis  .Ttcrmus  affu- 
iflet.  ifjPrp:rerea  vacuum  non  dicitur  folum  ne- 
gatiue, fed etiam  prtuamic  ,ideoque  dimenfiones 
lepa raras  requirit,  qua:  vtique  ante  mundum  non 
erant, vnde  ncc vacuum  magis  cratvbiiam  mun- 
dus eft.quam  nunc  iit  vacuum  extra  mundum. 
Philofojbus.  Nunc  igiturforuores rationes  ag- 
grediar. Vnicuiqueequidementicampctir agere 
fecundum  modum  proprijefle  atque  natura:.  NS 
8£  modus  agendi  parifkatur  modo  ciTcndi.  Cum 
ergo  diutnuinefielTtprorfusvniforiniter.trterna- 
litctquc  eodem  modo  fc  habens.  Imo&diuina 
natura  fit  quedam  fuper fimpliciifima  vnitas  nui  - 
lam  alteritatem  iufcipiens  , videtur  quod  opera- 
tio quoque  dei  vmformis  trternaque  erit.  Idem 
nanqueinquantum  idem  facit  idem  . Crcatioigi- 
turvnuierfihne  tanporuhmitio  extirie . Prztcrca 
inrelligerenemo  valet  q?  isqui  nunc  aliquid  effi- 
at  quod  ante  non  fecit,  fit  penitus  eodem  niodo 
fc  habens. Nam  qui  a&ualiter  aliquid  facit  cft  ve- 
Iu t in  actu,qu:  autem  atturus  cft  quidpiam,&'  notj 
dum  id  facit eft  in  potentia.Deusautemfempcr  eo 
dem  modo  feiiabet.no  ergo  aliquando  mundu^p 
duxit  &no  aii.Innip  fapiens  actpr  fine  legitima  cati 
Ct  op9  diu  no  differt, imo  nec  bn  ordiata  voluntas 

effectum 


Arlft.del 

ban9. 


Itff.  D.DtONY.CARTHV  OrALO* 

effertum  fuum  fine  ratione  retardat . Deusauu  nv 
fapientiillmus  vtique  eft , ciufquc  demum  volun  * 
iasfemperrcrtiiftmaextar.Si  igitur  vniuet  funi  ab 
vterno  tion  condidit, propter  caufam  alqrailt  di  - 
ftultt. volun  tafque  eius  aliquid expertauu,ob  tui* 
abiennam  opus  r<  cardauit  Huius  autem  dilatio* 
nis  caufam  aperies.K curdiuina  voluntas  periti* 
numerabilia  fecula  mtidum  creare  tardauit  teaiii- 
gnare  nunc  reftat.  At  ucro  cui  ferrper  eft  ar.endt 
Vnacompar<flratio,hoc  non  magis  producit  effe 
itum  nunc  quam  tunc.Deus  autem  eft  agrns  per 
efientiamjmo  perefTe  fuum.Qnipperumftt  fim- 
pl  ciffimS  primumque  agens . Deo  igitur  non  eft 
alta  ratio  operandi  quam  proprie  bonitatis  clTen- 
tia.Harc  autem  femper  vna  eft  & equalttcrinuana 
bilitercp fe habens  Deus  ergo  peream  inuariabili* 
ter  agir.nec  eft  ratio  cur  agat  modo&  non  anre.ni 
fi  forte  ex  partcrecipientis  mdifpofm  quod  ante 
mundi  molitioncnoerat  Amplius, quod  melius 
«ft.ttemqu  r decentius, id  deo  afleribere  par  eft,fed 
dignius  eft  effe  caufam  in  artu  quam  in  potentia 
tantum  Melius  quoque  videtur  miidum  efiequS 
noneffe  Ocus  ergo  cum  fit  prarftannfftmus  artor, 
ac  cunrta  dccentifttme  fac  ens , arrernaltt  er  in  arti» 
mundi  exurit  caufe  Sunt  deniqucafia  multafimi- 
lia, fed  quoniam  multa  difficiliora  reflare  nobis  af 
firmas,ideohis  folutis  quiefcam.7  hi’ofog*.Om* 
nium  rationum  tuarum  folutio  cx  vno  fundam?-* 
to  procedir . Ad  prtmu  m ergo  refpondco  cp  licet 
modus  agendi  fequatur  modum  cficndr,  non  ta- 

mc  . 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.LIB.  Hi  ?ij 

men  omtic  agens  naturaliter  agit  .quaedam  enim 
intellcftualiter  Si  libere  operantur:  hoc  autem  vc 
rumeft  $omne  agens  agit  fecundumq>cft  in  aftu 
8i  fecundum  proprietatem  fuar  naturae.  Idcoqjcii 
diuina  natura  ftrnon  folum  natura.fed  intellecTtua 
Iis  quoque  atqjliberrima,  ideo  omnia  qua:  facit  ad 
extra  liberrime  ac  fapientialitcr  facit, vnde  non  cft 
deus  mundi  produflor  de  neceflltate  naturae,  que 
admodum  fplcndor  fluit  a luce, fed  prouida  volu- 
tatejVtiSi  dona  proccdunra  dante,  artificiata  quo 
t^  ab  artifice,8i  ob  id  non  oportet  vt  mundus  deo 
coaeternus  exiflat,fed  tunc  efle  inceperit  cum  volu- 
tati diutnae  complacuit.  j£um  vero  adiungis  #id£ 

inquantum  idem  facit  idem,8i  ob  id  deus  qui  fem- 
per  fc  vniformiter  habet  ,inuariabi!iter  mundum 
cr  eauit,fic  q>  non  potius  nunc  q tunc .Rcfpondco 
ipfa  quoque  diuina  voluntas  atque  fcientia  pe- 
nitus incommutabiliseft.Si  vniformi  modo  fe  ha 
beat.Ideotyex  parte  diuinae  voluntatis  creantis  ac 
diuina:  fcientiae  difponentis,rnuariabilirer  inftitu- 
ta  8C exeeuta eft  mundi  molicio.In  eo  nempe  inftS 
liquo  conditus  eft.eundem  producere  .'creator  in 
fua  fapientia  ab  artemo  decreuit  & voluit , Agens 
nanque  per  volun  tarem  non  agit  fecundueife  fuu 
duntaxat.fed  fecundum  libertatis  fujpropofltum» 
Deus  autem  fandus  & adoranduscun&a  SC  flngu 
Ia  qua:  per  temporales  vita:  huius  decurfus  produ 
cit.inipfo  aeternitatis  fua:  momento  ab  aeterno  p- 
uiditate^  difpofuit)&  cum  primum  fecit  vltimum 
vidit,quoniam  fecundum  praeindufta  vniuerfa  q 

H fune 


DEFIDE  CATHOLICA.  M.tll.  n$ 

ineo  in  quo fubfiftit  loco  e rea  flfe,  qua  fi  ipfedcus  Thomas 
foriis  3Cviucns  magis  extirciic  ante  mundum  ,&  totrage- 
abarternom  locoiftoin  quo  mundum  hunc  poftt  JiIcJ. 
ir,q  extra  mudum&  ahbi,  Ipfe  nanquedeus  pror- 
rusinrcmporalis&illocalisaiqjimmcnfus  cft,  nu! 
lamcp  quantum  in  fc  cft  habitudine  habet  adlocfi 
nec  potius  in  ift  o mundo  cft  quam  extra  eum  tam 
{iipraquam  infra,  nifi  in  quantum  agis  hic  fc  diffun  . 

dit,&  agit, quam  extra,  Abfir  equidem  vt  id  quod 
fcriptum  cft,Ccclum  Si  terram ego  impleo ,fic  de 
dcod  ftuarbitrcmur.quafi  mudi  huius  limitibus 
terminemraut  cir.nmfiribaturefle  diuinum.Ipfa 
nanq;  fupereflentialisK  omnino  ignota, in  com- 
pte henfibihfquc  diuinitas.non  nifijn  fcipfa  veriflt. 
mccft.a  cuiui  imirationccum  ipfaquoque  imma- 
terialia in  innnitumdcficiaDt.quatrto  magisfenfi- 
bilia  atque  corporea  penitus  incomparabilit  er  di  * 
ftant.Lx  his  ni  fallor  nue  paret  tertia?  fibietftionis 
folutio , licet  enim  diurna:  natura;  efle  Si  bonitas  (it 
deo  principium  raticqie  agendi, non  tamen  (im- 
pliciter : fcd  inquautum  diurnus  intellectis 

vult  proprii  bonitatis  perfeftiones  in  rebus  crea 
tis  varie  relucere,  vnde  Si.  mundum  ex  tempore 
fecit.vtdiuin*  bonitatis  libertas  perhocfplcnde 
ret  in  rebus.  qfAdvlrimam  aurem  inftantiam  di- 
co, quod  caufa  cuius  perfe£lio  ex  proprio  effe- 
£tu  dependet  , perferiori  m odo fe habet dumia 
ttu  cft  quam  ante.  Dcusautem  fic  mundi  can 
fa  non  cft,  quippe  qui  bonorum  noftrorum  non  Pfalm.if 
quoniam  ipfe  in /cipfo  infinitis  diuittis , 

H 7 ..  pknus 


Digitized  by  Google 


M*  D.DIONY.  C ARTH  V.  DIALO. 

plenus  eft , in  omni  pulchritudine  at$  dulcedine, 
in  omni  fapien  da  & virtute, in  omni  claritate  & li- 
Arift.li.  i bertate.in  fini  felicitate 8f  gloria.P.Srudiofc  Sf  fuf- 
de  c.k  m ficienter  omnino refpondiftiThcoIoge,&  vt  cerno 
bene  dixit  Ariftoteles,$  qufftio  de  aeternitate  mu 
q di  Iit  pro  vtraque  parte  probabi!is,Nunc  ergo  ag  - 
An  ii  9 Sciamur  quae  reftant.  Porro  quemadmodupau 
'*  loanteprgetaftumeft.fecundum  fex  interualla  die- 
rum confu  mmata  eft  mundi  creatio.  Artamc  quo 
niam  dixifti  cj> a magiftris  catholicis  ordo  fiue  fuc 
p ceftiis  ille  die  rum  diuerfimode  quidem  exponitur 

Oenc.i.  Ideo  antequam  de  hac  qujftione  exordiar,  prirnu 
defideroexpoITtiones  orthodoxorum  de  propoli 
ta  Iitera  genefeos  audire  doftorum.The.  Agam  fi C 
non  fine  Iaborequod  optas. 
q[Dc  dupli d expoluioc  principii  libri genefeos.de 
Gene,!,  creatione  mundi  ac  intcruallis  dieru.  Art.j.The 

SI  prarinduftam  libri  Genefeos  literam  fubti- 
liter  aduertifti, nullam  in  eo  de  fpiritualiu  crea 
done  fubftantiarum  apertam  mentionem  au 
difti.quianec  angelorum,nec  intelligemiarum  no 
men  vel  femelexpreifum  eft.  P.Sic  dfe  fateor  idqf 
admiror, prxfertim  cumfpirituales  fubftamiaefinr 
pars  mundi  preftantior,8£  ideo  vt  videtureorum 
quoque  creatio  diligentius  deferibenda  extiterar.' 
T*In  primis  itaque  fcito  q>  inter  Grccorum  atep  La  T 
tinorum  doftores  praecipuos  haec  vna  diflentio  e, 
quoniani  Grecorum  doftores  afferunt  ante  mun- 
dum fenfibilem  fpirituales  naturas  videlicet  ange- 
los dfc  crcatas.Spccies  autem  fit  r es  mundifenlibl 


Digitized  by  Google 


BE  FIDE  CATHOLICA  LI.  III.  iiy. 

fibilis.ficur  litera  gencfis  fupcrficialiter  Tonat,  aifit 
fecundum  dierum  fuccetfiis  cfle  creatas.  Auguftin9 
Vero  Vtriuftp  icnet  oppofitum,  aftruens  omnia  tS 
fpintual/a  q corporalia  fimul  tempore  quo  ad  fpe 
licscfle  produ&a,  Poftetiores  vero  Vt  Grcgorius 
Si  Bedacura  pluribus,  parrim  Auguftino,  partim- 
'qjGrccis  confentiunt, Nempe  cu  Grecis  in  primor- 
diali rerum  produ&ione  dierum  inrcrualla  cone*- 
dum. Cum  Auguftino  autem  fpiritualia  vnacum 
corporalibus  afferunt  faifta,  Veruntamcn  omnes 
ifti  in  eo  quod  per  fcad  fidem  requiritur  coeunr. 
Hicronimus  quoque  atqueHylarius  inter  latino- 
rum  doctorespnecipui.inhoccum  Grccis  concor 
dare  videntur, q>  angeli  ante  mundum  fcnfibilem 
faCti  fint.P.In  vtroqueiftorum  Auguftino  omni* 
no  concordandum  reor  plus  alijs.Namfccundum 
Peripateticosintelligentia.orbis.tempus,  Si  mate 
ria  funt  quatuor  coequeua.vnde  (Tmul  fafta  vide* 
tur,nec videtur  cur  omnipotens,  itemque  infinita 
dei  potcftas  per  temporum  interualla  mundum  e - 
diderit.cum  infinite  potenti*  fit  agere  in  inftanti , 
non  enim  agit  per  motum.'T-Ii)  hoc  tecum  cocor 
do,q»  naturali  rationi  A uguftinus  amplius  confo* 
nat.Nam  Si  ideo  politionem  fuamadinuenit,  ve 
fcripturamfacram&fimpl;  cem  abinfidelium  irri* 
fione defenderer. Attamen  fici  amplius coherere 
praelegis, fic  ei  confentiendum  aduerte,  partem 
alteram  non  fpernas, nec  reprobes,  neque  errone* 
am  reputes, prafertim  propter  autoritatem  Greg. 
Nazanzeni  cuius  auditor  erat  Hicron,qui  Grego. 
,j  Hi  tanti 


n*  D . DIONV.  C ARTHV.Df  ALO; 

untf  erat  automatis, g>  nullus  ei  in  facre  fcriptmt» 
expolitione  obuiare  prarfumpfcrit.qucadmodu  nec 
beati(Timoac  fidchf.  Athana(io.P,Quid  ergo  fimpli 
tif  cenfcstenendu?TheoIogus,omnesiiunc  latino 
rum  do&orcs  Auguftino  adhaerent  in  hoc,  qr  fpi- 
rituales  fubftantix.vna  cum  raundo  fenfibili  fin» 

creatae  Philofopbus, Sunt  autotitatesfcriptur» au 
tenticaradhoc*Theologus,ltayidetur.Scriptu  cft 

E*ccPi.  i enimrPrimo  omnium  creata  eft  fapientia , Quod 
Ecdi/M  de  natura  angelica  Magifter  fentStiarum  exponit. 

* Et  fecundumThomam  de  fapicntiacreata  incelligi 
poteft.Dc  qua  alibi  legitur  Effudit  illam  deus  fujj 
Ecdii  omnia  opera  fua  .Demio  quoque  airfcriprura  .Ini 
Ptal.  ioi  lio  tu  domine  terram  fundafti.Sed  idem  eft  dicere. 

Primo  omnium  & initio, ergo  angelus  & terra  fi- 
Gene  I mulcreatafunt.EtinexordiogcncfiS:In principio 
* creauit  deus  corium  & terram.Itaque  cglum,  terra 
& angelus  coeua  funt  .Cftum  autem  ficut  non  fi - 
cemOiu.ficnec  fine  tempore  extatihabemusetn 
quatuor  coequ^ua.  Porro  in  libro  Ecdeftafti.  feri- 
ptutn  eft.Qui  viuit  in  aeternum,  creauit  omnia  fi  - 
mul.Phi\Magis  mihi  placet  ifta  auguftini  pofiriot 
Sed  dic  cur  de  creatione  nobiliffimarum  creatura 
rum, vtpoce angelorum  conticuit  Moyfes.  T,  Se- 
.eundum hanc  quamiam  prarclegifti  fententiam, 
nequequam  conticuit.  Sicut  enim  per  terram  in  - 
imelligumurhabitatores  atc$  conteri  in  ea,fic  pet 
<crium  incole  ccrii , videlicet  angeli  intelliguntor  # 
Dcniquequod  fcripium  eft.In  principiocieauie 
deus  earium  6C  ieitfun,nonde  hocftellato  bt  vid 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CANTHO LICA.U.'  ITL  !l> 

bili  ccelo  oportet  intclligi Jioc  nanque  fecundum 
litcram  pr.xinduftam  fi  recolis, fecunda  dic  faflfi 
cit.cum  diuifxt  deus  aquas  ab  aqui$,in  carundem 
medio  firmamentum  conii ituens,in  quo  ftellae  Ic 
gunturpofittr  quarto  dic.P,Cufn  dubitationum 
«mulm5,admiracioniscjj  impetus  me  prorfus  <5 
turbent  & occupent.precor  vt  fine  dilatione  mi- 
*hi  explanes  litcram  iftamjGencfios.  T,  Augufti- 
nuS  doitor  vniiffrforum  fidelium  diftinguit  /ex 
dies  fecundum  rcprefenrationcm  fpiritualts  lucis, 
fex  rerum  generibus  fa&am.  Nempe  fecundum 
cum/ex  ibi  dies  funt  vnusdics.no  motu  foliscatx 
fatus, fcd  fex  rerum  diftinftionibus/ecundij  quot 
numerauinmcntiangelicxffcntatus.  Sicut  enim 
natura  angelica  eftquoddamfumendiuinum  itt 
fejimmaterialc  &pur3,ficciusi!luftratio  dies  vo- 
tatur» Creator  vero  omnipotens  in  originali  rap 
molitionefomniumfenfibilium  cognitionem  an 
gelis  prpfiitit.  Vnde  cognitio  angeli  dies  dici  turjn 
quamum  peream  lumen  intelleftus  angeli  rebus 
quodam  modo  przrffnrabatur.&fuper  ea  sexpi- 
debatur.Idcoqj  lccundum  diuerfa  rerum  cognita-  Gcnc.I 
rum  genera,  die»  ifti  perhibentur  diftinfti.qfCum 
ergo  prima  die  legatur  formata  lux  ,'per  hanc  lu- 
cem intcKigic  Auguftinus  naturam  angelicam, 
perconuerfioncm  fui  ad  deum  primo  eft  die  for- 
mata. Secundo  die  formatum  cft  firmamentum, 

BC  ita  deinceps. Ifte  autem  ordo  n on  cft  temporis, 
fcd  naturae. Ei  ergo  q naturaliter  priora  funt, pri- 
mo farilcur creata  Itacp  fecSdfi  auguftinumilnprf 
«ipiofi^tilfaiftjatqucdiftinAafiaai  H 4 ao- 


Articulo 

|.IU 


Augufti. 


tto.  D.  D IONY.CARTH  V,DlALO 

angelus, ccrfum  8C  elementa . Prima  quoque  reru 
indiuidua  in  his  qua; ex  mare  fgminaque  gignunt 
Carrera  vero  qua;  nunc  vfquc  fiunt, videlicet  gene 
rabiliaifta  fecundum  rationes  feminales  a (Terit  fa- 
rta. Cu  ergo  naturaliter  fit  terra  an  animalia,&  aq 
ante  pifccs,ideo  tetrapriufq  animalia,  8C  aqua  an- 
te pilees  farta  fcribuntur. 

^Dubitationes  8C  obiectiones  Philo,  contra  litcrl 
Cenefcos.  Ari, 4»  Philofophus. 

CV  m fapientis  opificis  fit  ordinatu  opus  pro 
ducere, nequa^  dicipofie  videtur  in  princi- 
pio res  in  quodam  efie  confufo  8C  inordina- 
to factas  fuitfe.No  enim  decuit  fapieriffimS  deu  ta, 
indifpofitum,tenebrofum  atque  informe  opus  ori 
ginaliter  facere. tfl Praeterea  afleruifti  pauloante  n5 
elfe  erroneu, neque  a textu  alien u.arbitrari  res  pri- 
mo fuifle  confufas.demucp perdiurnas  viciffitudi 
nes  in  fpcciem  ordinemqj  rcdartas.fed  hoc  impof- 
fibilecft:Materian5queeficnon  poteft:  informis, 
cum  fit  pura  potetia:abinirio  ergo  formata  fuit  at- 
cp  certis  formis  difttrta.Denicpqd  enti  naturale?, 
hoc  femperconuenit  ei. Sed  (ocy  quem  aquarabyf- 
fi  nunc  habent, naturalis  eft  cis, ergo  abexordio  in 
CO  fuerunt-  Et  fi  extracti  fuifient,  hoc  eis  violenti! 
fuifient. No  ergo  die  tertia  in  vnum  funt  loeu  vni- 
tar,  fed  neque  in  vnum  locum  congregari  poterSt, 
fed omnem  terram  occupabant.nifi  quardam  qup 
fcilicet  in  vallibus  erant  contra  montana  afcendif 
fen  t.quod  naturaliter  fieri  non  valebat, ergo  mira 
culo fe  hoc  cotigit(Hoc  aut  dici  no  poteft  fcdm  Au 

guftmum 


DE  FIDE  CATHOLICA.LMII  ftf 

ftinum.In  primeua  rerum  inftitutionc  non  quaeri- 
tur quid  deus  potuit, fed  quid  rerum  naturis  conue 
nit.Infuper  fecundum  Platone;Cum  opifex  mun- 
di fpeciofi (fimus  fit,8C  infinita  claritate  refpledes, 
pulcherrimum  itemque  praelucidum  opus  ab  eo  fi 
eri  decuit.Non  igitur  refte  ait  feriptura, q>  terra  c- 
rat  inanis  8C  vacua,  & tenebra:  erant  fu  per  facie  m 
abyffi  Sic  enim  deus  opus  fuum  a tenebris  inchoaf 
fet.quod  deo  lucis  non  competit,  A mplius  quid  in 
rclligis  per  lucem  cum  feriptum  cft.  Dixit  deus  fiat 
lux.Si  fubftStia.ergo  poftea  inepte  dicitur, vocauit 
deus  lucem  diem.Dies  enim  cft  accidens,  ergo  per 
lucem  inteliigitur  accidens,fed  accidens  fine  fubie 
{to  effe  nequit, ergo  alicui  fubftantiar  influxit  illa  lu 
ti, quae  fuo  fplendore  die  caufarct.  Subftantia  ve  - 
ro  lucida  q diei  ccaufa,e  fol.  Sed  fol  quarto  die  fa- 
It*  defcribitur,haec  aut  lux  primo  die,  implicat  cr- 
go ifta  feriptura. Atuero  fi  prsr  liabit  orum  rite  re- 
cordor,tunc  firmamentum  fecundo  diecffe&um 
cft.  De  quo  ergo  ccrlo  ait  fcriptura:In  principio,  id 
rft.ante  omnem  diem, vel  faltcmin  primae  dici  ini 
lio, fecit  deus  ccrlum  8 i terram  Adhuc  autem  eo- 
rum eft  vnus  locus  atque  proprietas,quarum  vna 
cft  fpecies  & conformis  natura:Cum  ergo  aqua  na 
tur  aliter  fub  ccrlo, imo  fub  igne  6C  aere  fit, ac  terrae 
contigua.quomodo  ait  feriptura  efTe  aquas  fupra 
firmamentum  feu  ccrlum.  Si  vero  ibi  fint  aquae, cur 
ibi  funt,8t  an  mouentur  cum  ccrlo  aut  quicfcunr , 
inerrogo.  In  fu  per , fi  fecunda  die  firmamentum  2 
faftum,  velcrgo  cft  tunc  omnino  crcatun^aut  cer 

tc 


Prato  i« 

Thimco 


Gerit. 

Ibidem  • 
Ariftote. 


Gene,  i. 


1 *t  D.DIONY.CARTHV.DrALa' 

te  de  prxiaccmi  materia.Vtpote  in  principio  cr e** 
ta  formatum  ,fi  eft  tunccreatil/equitur  deusnS 
crcauir  omnia  fimul.ncc  materialiter,  neq?  formali 
ter.Si aurem  eft  de  pmacenti  materia  fadum,  vel 
de  materia cacleftivcl  dementari.  Non  de  ccciefti, 
quoniam  marcrijcceleftiunoneftdiuerfaruro  ca- 
pax form  arum,cec  corpora  ejieftia  generabilia  3C 
Arift  Ii  i c®rruPt*biliafunt1vtex  vno  fieri  aliud  queat.NeC 
d*c  Sfm  et‘5dcckmcntari:&adhoc  inducere  portem  o2» 
Arift  Ii  » Arift,rationes,qu3?  fparfim  Si  maxime  in  librode 
de  c &'m  C<E^°  ^ munc*0  ,n<*uxit , quas  vuqj  ubi  diligenter 
Q.ne  obqciam,fi  dixeris  ctrlumelerncntariseirenatuif, 
•}Dcmqp,omriibu$  his  vehemfrtius  miro  r ^ lumf 
nariacctlirtoltm.lunam^lidera  quarto  aftruisfa 
da.Srellx  em  fuutd£fiorcs  partes  orbium  proprfo 
rum  Quomodo  ergo  poft  orbesfunr  condit*, fed 
SC quomodo  pofuitVasdeuiin  firmamento  cccli? 
Nunqu/d  diuifit  aut  foramina  fecit  deus  benedift*, 
8C  irrermus.ac  fandus  in  ccrlo , vc infere rer  ftellas 
eidem.  Porro  cum  fol  nto  curfu  fit  caufa  dici  nodis 
quomodo  ante  cius  produdionem  eres  dies  pr$ 
ibant.Rurfus fecundum demonftrariones  Peripa- 
Kicroni.  tcticorum.caufxccdeftes  funt  ertcntiahtcrfubor* 
dinatx.Non  ergo  poteft  vna  operari.Sf  per  confe-- 
quens  nec  efle  fine  alrera.Ncpe  cu  vna  vii  tusabf. 
cp  a[ia  haberi  non  quxar.eo  q»  virtutes concarena- 
tcdicantur.quomodo  vnum  aftrumvd  corpus cg 
leftc  fiue  alio  effe  valebat, quorum  concachcnatia 
rei  maior  eft  aut  ccrrcnon  minor^Poftq  oTheo 
logcaiiftarcfpondins,  introducam  que  reftanc 

Refpon* 


DEFlDECATHOtlCAtl.ni-  uj 
«Rcfponfio  Thtologiad  prrirduAas  inftantiw, 
j Artitulus.y.  Thtologus. 

• VemadmodumAuguftinusnofter  teltac. 

Q Maior  eft  huius  libi  i Genefis  de  rerum  cre 

ar  ion  e au  toni  as,«j  alicu  jw  human  * ratio  .. 

msperfpicaritas.Aduertis  ncdPhilofophc.qnS-  A gu*  , 
ta  fit  fcriptune  huius  fimplicitas.cj  pancafubtilttas, 
quam  nulla  probatio, SolummodoMoy fes  narrat 
«aflcrit.nil  penitus  probar.P.  Hoc  vtique  conti - 
, dcraui.a  quoniam  fic  cft  > videtur  potius  rtdunda 
quam  credenda , prarfertim  cumnon  folumnon 
probctur.fcd  rationi  contrarietur.  Theologus.  . 
Stultam  fecit  deus  fapicntiam  huius  mundi  • Sed 
•«aolifper  auf;  ulta . Cui  v nquam  Philofoplionijn  - , 
quantumcunqutfubtiliflt  magno, tot confenferur,  * 
quot  huic  fcripiurae  fimplici  crcdideiunt  < En  non 
folura  omnes  Chriftiani,  fed  ludei  quoque.itcir.qj 
Sarraceni  ei  confcntiunt  Non  fic  quem  admodum 
Atiftottli  aut  Platoni  Peripatetici  adhcr«nt,vel 
5toici,fed  tam  immobili  muiolabilique  confenlu, 
ac  firmitate  ccrtt(riroa,vt  potius  mori  eligerer».  3 
vel  in  minimo  *b o eandem  negarc,maxirr.tUi>« 
ftiani  .Vndeergotantaautoritas fcripturx,tam 
fimplici  inprcfla  allataque  cft  < Philofophus. Po- 
pulus ifre  qui  rationem  ignoiat,  cmnifque  V nilo- 
fophicar  Oibtilitatis  cft  expers , maledicus  cft : lii 
propter  fuam  ruditatem  de  facile  credunt . 1 neo- 
logus.  Non  ergo  perpendis  quam  doftitfimi  vi- 
si,quam  ingcniofiltimi  atque  profundirfirm  & in 
omni  quo®  naturaliPcictia  eminentes, atqjpcipul 
i ’ preindu- 


Digitized  by  Google 


|*4.  D.DIONY.  CARTHV.DIALO, 

prarindudtarfcriptura?  intelle&um  futim  (incom* 
Augufti.  ni  ambiguitate  fubijciunt , & hoc  non  folum  inter 
Chriftianos.fcd  inter  a!ios,infup«r  quos  iam  nomi 
naui.Forrenon  credis  Auguftino,  qui  aftruit  feli* 
Boethius  ^ro5  Ariftotcles  fine  commeto  intcllextiTe,  Quod 
. fi  ei  non  credis»  non  tamen  negare  valebisquin  fi- 

delis noftcr  Boetius  Ariftotclis  libros  de  grccoin 
latinum  verbum  e verbo  traftulerit. Quomodo  au 
tcm  transferre  potuit  quod  non  intellexit  ? Demil 
ii  commenta  fanfriThomp  atque  Egidij  dc  Roma 
fuper  Ariftotclis  libros  vidiifes,  opinor  g>  non  tan 
tum  Alexandri ,Themiftn  &fimilium,fed ipfiu* 
Thoma  qUOqUC  Auerrois  commentis  praeferres. P.  Miror 
ergo  curtanti  viri  rationem  relinquant, ac  folinas 
Auerroi.  ratj0nj  confentiant.TiHoc  per  autoritatem  dicen 
tis  conringir,Sciunt  enim  virum  qui  hanc  fcripturS 
Compegit,nedum  prophetam  ,fed eximium  etiam 
effe  prophetarum, Idcoquc  propter  automate  ip* 
fius,  magis  vero  propter  eum  qui  per  prophetam 
fuum locutus  cft,fitm>(Time  credunt  fcriptur(  indu 
ft$:Nec  enim  aliter  eife  portent  libri  eius  tam  farno 
QuisMo  fi  niii  per  diuina  figna  conftarct  deum  per  homine 
Exod,  It  vatem  eife  affatum.  P.  Paululum  mihi  deferibe  vii- 
Exo.iJ.t*  rum  iftum,qualitatemqj  eius.T.  Vir ifte  Moyfes di 
Exod.7.  citurlegiflatorHebra?orum,qui  cofdem  dcEgip- 
89.1011.;  rocduxit,quemadmodum  tibifuperius  dixi.Dux;- 
Num.zo  itqueeosm  deferto  horribili  annis  quadraginta  IZ 
Exod.  17  quanta  prodigia  per  eum  fecerit  deuspatrumfuo 
i ucae»<7»  rum, ante  fi  recolis  tctigi.P.  Bene  recordor,fed  adau 
gc  mihi  fidem, & adde  quid  modicum.  T,Non  dixi 

liti 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  L 1,111,  itf 

tibi  illic  quomodo  vno  atque  eodem  die duranre  Exo.lo. 
erat  Ifrahelitis dies praelucida  , Egiprrjsautem  pal- 
pabiles tcnebrae.P.Quomodo  erat  hoc. T.  Diuina 
virtute  fubtrahebatur  illuminatio  folis  terra:  in  c| 
manebant  egiptij, non  tamen  Hebratis.  Rj-joc  effer 
mirabile/ed  for  te  per  nubum  interpofitionemlioc 
accidir.T.  Non  tam  fubito  potuit  natura  tam  dett 
fas  nubes  producere.fed  nec  nubes  tantam  potuif- 
fent  caliginem  effeci(Te,erat  equidem  tempus  illud 
diurnumtenebrofiusnofle,  quoniam  proximum 
fuumnemo  Egiptiorum  videre  valebat. ^Fecitq  Ibidem ; 
<5  alia  maxima  ligna  MoyfesinEgtpro,in  tantum 
vt  effet  vir* magnus  valde  apud  Pharao.  miniftros  Fxod 
Porro  cum  in  monte  Sinas  legem  a deo  recepturus 
erar.prgdixit  hoc  populo.venitljj  populus  cum  eo  ig:io 
vfcp  ad  montem, & illic  omni  plebe  ipeiftate, cuius  jqu*j/ 
numerus  erat  fcxceta  mitia  praeter  mulieres  & par 
uutos  ac  vulgus  Egiptiacum  apparuit  gloria  det, to 
tus  enim  monsflabat  arderts  SZ  fumigans, fiebant- 
15 infuper fulgura  atque  tonitrua, & audiebantur 
tuba?  altifona:  tam  terribiliter  ac  cuidenter,vtdicc  Ex.2.054 
ret  Moyfi  populus.  Non  loquatur  nobis  dominus  • gxo#  tl , 
ne  forte  moriamur.  Poft  hatcafccndit  in  montem 
Moyfes  vmuerfis  relictis,  8C  erat  quadraginta  die- 
bus,neque  bibens  neque  manducans . Poft  quos 
defeendit  portans  in  manu  duas  tabulasjegem  de 
cemprcceptorum  continentes  ac  digito  dei  inferi* 
ptas  Etecce  propter  colloquium  & familrarirari? 
cum  deo  apparuit  facies  eius  cornuta,td  cft  ta  fplen 
dida  ac  radiofa  ,vt  eam  infpiccre  non  potuerit  po- 
pulus 


Digitized  by  Googk 


|l<D.DlONY.CAR.THV;  DI  ALO  i 

pulus.  Ideoquc  populo  loquens  vultum  panno 
velabat. Per  omnes  autem  illos  quadraginta  an  * 
nos,locutu$eft  ei  deustam  familiariter  vt loqui 
folet  amico  amlcus.n  on  vtique  in  ablcondito,  fed 
vniuerfTs  cernentibus  defeendir  columna  nubis  S£ 
obumbrauit  tabernaculum  in  quo  Moyfes  fuit,# 
Exo.  illic  loquebatur  eIdetis,non  quidem  immcdiate&: 

txo’4°*  in  propria  ptrfona.fedpcr  angelum  diuinitaii  fub 
mimftrautem  Enimuero  inter  cetera  magnuiia  5' 
dc eo creduntur.hoc etiam afTetimut  quod  in  vita 
ifta  mortali  vidttdiuinam  eflcmiam.ficutdecode 
us  teftatur  Palam  inquiens#non  per  enigmata  vi 
,,  det  deum,  Hiceft  Mofes  quiquinque  libtos  con- 
fcripfit  .#  in  eorum  primi  exordio  ait  q nunc  intro 
Nu»,u,  duxi,cuiua  autoriiatt  propter  eum  qui  per  eum  Io 
eurus eft  fermiiTime  credimus, quoniam  fpiritus 
fanftus.fpirirus  vtique  veritatis  ,rettclauit  eidem 
Thomas  <un<5fciqujf<rTplfp>  ^[Denique cum  centum  vi- 
Deui  ?4  g'ntj  clfet  ann®ril,n  n°n  caligauit  oculus  eius 
**'  nec  moti  iiintdentcs  ems^deo  fibi  rcuclatite  fc  mo 
* t rituruminffnua :is  «ftaruir  mimftrun»  Tuum  lofue 
pro  fc  populi  ducem.  Ipfc  vero  montem  Thabor 
confcendcnsin  eodf?  mortuus  cft,#noncognooic 
homo  fepulchrum  c/asvfquc  in  hodiernum  diem 
P.  Dfi  illa  illis  conecto  q in  pcedet  ibus  mihide  mira 
bilibus  veteris  legisSfpopuli difleruifti.mirari ceifo 
q»  tSto  viro  credat  id  <j$  cofidero  cu  feriptora  ei* 
tSte  fimpliciratis  fit  aefine^batoe  humana,  no  e 
perifimdc  % librieius  t3repmati  famofiq;  ce  nt,  nifl 
lingularis  qdS  ptogrtatiuadiuinacparticipa  tionis 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CAT  HOLlCA.tI.III.1t7 

in  «ofuiflfet.T.Hoc  certius  feires  fi  tota  libroru  fit 
ot u hiftoril  con fpexitfcs.  P.Quia  tfi  fecundu  m di- 
ftaatcfidcs  ratione  vinci  non  pQtcfi,obicCliones 
di  dubia  quar  adduxi  qu^fo  abfolue.T.  Ita  expedit, 
ftd  a nouo  articulo  ordiendum  opinor. 

«Solutio  obiectionum  I hiioiop  hi. 
Aticulus,6.  Theologus* 

aVicuntpChriftianorum , infideli  perfua* 
derc  conatur  nifi  in  lege  fua  habundet  fru 
ftraenititur.Ego  igitur  fi  Auguftinifcntc 
tiara  afiequi  vellem  .aliosq?  negare  caiholicos.in- 
Hantias  tuas  non  indigerem  diflolucre.ejuia  nec  c5 
ira  expolitionem  militant  Auguftmi.fed  quoniam 
Jorefiatus  fum  alios  quocp  expofitoresfanctos  ce 
a comni reucrcutia vere  digniifimos  ,idco  ne  ipfi 
reprobandi  appareant,prarfcr  timque  ne  Ipia  faent 
foiptura:  fuperfictesquae  dierum  intcrualla  aperte 
fatetur, in  rerum  creatione  videat  urfpcrnenda,cb 
tectiones  tuas  foiucre  habeo.^D:co  et  go  ad  prim^ 
g,deus  benediftus  & fapies  cuncta  otdinatiffimc 
producit. Resautcm  quar  crcanturanreq  creantur, 
omni  exi ftentia  carent.  Cura  autem  in  propria  na> 
tura  creat*  diftinfticque  funtin  fuo  genere perfe- 
^tccxiftum.Natura  autemadiftantiin  diftans/en. 
abextremo  in  extremumnon  procedit  nifi  per  me 
dium  fecundum  Dionyfium.Idcoquc  codecuit  vt 
res  a primo  omni  cfie,  carebant, non itnediate  in 
fuoclTe  completo  atque  perfero  confutueretur, 
fed  primo  in  cfie  imperfecto  confufoque  fierent, 
icpofliemo  diftinaionc,item$  ornatu  ipreat  ore 
* . fidei- 


Hf.  DDIONY.CARTHV.DIALO; 

fafciperenr.quatcnus  perhoceuidentiffime  refplc- 
acrer, quanta  fit  dei  creantis  libertas  atque  poten 
ttRcnmroo  creatarum  dependentia  imperfe- 
«tioq?.  Ad  fecundum  dico  quod  materianon  erat 
nc  confu fa  tang  omni  forma  priuata, fed  quia  res 
creatae  corporea:  vltimaras  fua$perfedtiones,vide 
kct  locum, virtutem  caufalem,cgtcrafcp  proprieta 
tes  nondum  erant  fortitar.Cu  enim  diciturdn  prin 
€cncfi, i#  flP10  crc*u,t  deus  ecdum  & terram,nomine  terrae 
carteravtique  elementa  ritefunt  intelligenda , NI 
de  aqua  protinus  dicitur  ,&fpiritus  domini  fere- 
batur fu  per  aquas  ,qua:pofteaa  terra  diuifaefit  in 
vnum  colle&ae  fcribunrur.  ^ Ad  alias  duas  ratioes 
fequetesvna  cfclutio:  Aliter  nepe  de  ipfo  rei  initio 
feu  de  re  prout  in  fieri  eft,iudicare  oportet,  qui  de 
...  reiam  infiittita  atque  completa  Cuiusaptiifimum 
RabDi  exemplum  RabbiMofes  narrat : Ait  enim  infante 

«loyies.  quedam  a'propria  terra,  natalique  foloininfulam 
quandam  translatum  ,inquafolitarius  viuens  an- 
nos difiretionis  adeptuseft.  Vna  ergo  dierum  cu 
quodam  loquens.fcifcitatusab  eo  eft  de  humanx 
tnodo  propaginis.  Cum<^  ilicei  refpoderet,quem- 
admodum  homo  in  materno  aluo  concipiatur,ae 
nouem  menfibus  requiefeat,  demunqj per  anguft  3 
portam  egrediatur,  admiratus  eft  puer  & credere 
nolui  t,fed  vehementer  obiecit,  q>nec  permodici! 
tempus  homo  viuere  queat  nifi  refpiret, atque  fimi 
lia  opponebat.  Sic  eft  de  te  o Philofophc,#  tibi  fi- 
milibus  quae  ex  hisquarnuuein  rerum  natura  fieri 
naturaliter  cernitis,  de  ipfa  pnmeua  rerum  condi- 
tione 


Digitized  by  Googl 


DE  FIDE  C ATHOLICA.LIB.  111  n9 

tione ac proprietate indicare  tcnratis.  Ideoqj  tibi 
rcfpode  o,quod  locus  quem  abylfus  nue  habet,  ex 
tunc  ei  cf  pit  efle  naturalis,  ex  quo  ad  eii  aquar  deo 
tubente  collefta:  funt.  ^Dcn;rj?quod  obrjers  mo- 
rum aquarum  contra  montana  violentum  hiiffc* 
nihil  ert:quoniam  quod  (ecudum  Peripateticos  in 
generatione  mixtorum  naturaliicrdefcendi  nt  l«- 
uia,vtpote  aer  & ignis.non  quidem  ex  virtute  par 
ticulans, fed  vniuet  falis  narurar.Parimodo  iraq;d£ 
aqug  vallium  afccndere  poterat.  Ad  qmmurefpo- 
deo, quod  vtiqjdeus  pulcherrimu  opus  molitus 
quemadmodum  Plato  optime  probat,  non  came  p»a  :n -r» 
oportet  quod  rotu  rerii  ornatu  eifdt?  in  principio 
dederit, fcdordinate&pcr  intcrualla  vt  decuit, nec 
hoc artifici  der<^at,ratio  tamen  procederet, fi  de- 
us opus  tuum  rmqutfiet  informe . Nec -fequitur.^ 
deus  opus  fuum  a tenebris  cgpcrit,  nifi  imptt  fi  i® 
corporalis  natura: renebra  appellentur.Tenebisc 
rnimnil  pofitiuu  dicunt.  qj  Adfextumdiccndii,tji 
falua  per  omnia  veritate  ac  automate  fa.nrfcri- 
ptura:,  doffores  catholiiihanc  litcram  de  fotma- 
tione  lucis  & folis  dmetfimode  fatisexponum.Vc 
tutamen  propter  compendium  nunc  vnam  viam 
affumo.quam  tibi  magis  proportiorara  opinor. 

Ahjs  tamen  pofitiombus  nil penitus  derogatis  Di 
co  ergo  breuilfime,  quod  per  lucem  pr/modie  fa- 
ftam  intelligitur  fubftantia  folis  nondu  pcrfctfia 
infuo  fplendore,  & quoti  am  perfeffam  daritate  r*-ncfC 
quarto  die  fortituseft, ideo  in  ea  condituspcrlnbe  J 
iur#&pcrhoc  ad  vltima  duasinftantiasjnr.otcf- 
‘ r i cii 


r 


i 

l • 


i 

■ 


Digitized  by  Google 


Itf.  DDIONY.CARTHV.DIALOi 

fufciperenr.quatcnus  per  hoc  euidentiifime  refplc- 
derer, quanta  fit  dei  creantis  libertas  atque  poten 
tia  Rerum  vero  creatarum  dependentia  imperfe* 
ftioqj.  Ad  fecundum  dico  quod  materia  non  erat 
fic  confuta  tancj  omni  forma  priuata,fed  quia  res 
creatae  corporea:  vltimaras  fuasperfeftiones,vide 
licet  locum, virtutem  caufalem,c{tcrafcp  propriera 
res  nondum  erant  fortitar.Cu  enim  dicitur:In  prin 

CenciT  i C,*P*°  cr<au,t  ^eus  ccrium  & terram, nomine  terrae 
* * eattera  vtique  elementa  rite  funt  intelligenda  * Ni 
de  aqua  protinus  dicitur  ,&fpiritus  domini  fere- 
batutfuper  aquas  ,quarpofteaa  terra  diuifar&  in 
vnum  colle&e  feritantur.  ^fAd  alias  duas  ratioes 
fequetes  vna  c folutio:  Aliter  nepe  de  ipfo  rei  initio 
feu  de  re  prout  in  fieri  eft,iudicare  oportet,  qui  de 
reiam  inftiruta  atque  completa  CuiusaptifTtmunt 
Rabbi  exemplum  RabbiMofes  narrat : Ait  enim  infantf 
MoyfeS»  quedam  a' propria  terra,  natalique  foloininfulam 
quandam translatum  ,inquafoIitarius  viuens  an- 
nos diftretionis  adeptu srft.  Vna  ergo  dicrumcu 
quodam  loquens.fcifcitatusab  eo  eftde  humanae 
tnodo  propaginis.Cumqj  ille  ei  refpodere^quem^ 
admodum  homo  in  materno  aluo  concipiatur.ae 
nouem  menfibus  requiefeat,  demunqj  per  anguft  1 
porcam  egrediatur , admiratus  eft  puer  dC  credere 
noIuit,fed  vehementer  obiedt , $ nec  per  tnodicS 
tempus  homo  viuere  queat  nili  refpiret  atque  fimi 
lia  opponebat.  Sic  eft  de  t{  o Philofophe,#  tibi  fi- 
milibus  quarexhisquarnuuetn  rerum  natura  fieri 
naturaliter  cernitis,  de  ipfa  priraeua  rerum  condi- 
tione 


i 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  C ATHOLICA.LIB.  II!  itf 

lionc  ac  proprietate  indicare  tcnrati*.  Ideoqj  tibi 
refpodro,quod  locus  quem  abyffus  nfic  habet,  ex 
tunceicjpitefle  naturalis,  ex  quoad  eu  aquar  deo 
«ubcnte  colleftar  funt.  qDcnicpquod  obqcis  mo- 
tum aquarum  contra  montana  violentum  tyifiV* 
nihil  elt;quoniam  quod  fecudum  Peripateticos  in 
generatione  mixtorum  naturaliter  defcendi  nt  It- 
uia.vtpote  acr  & ignis, non  quidem  ex  virtute  par 
ticularis.fed  vniuerialis  narurse.Parimodo  itaqjSC 
aqug  vallium  afcendcre  poterSt.  Ad  qumtu  refpo- 
deo,quod  vtiqj  deus  pulcherrimu  opus  molitus 
quemadmodum  Plato  optime  probat,  non  tamc  Pkjnfi. 
oportet  quod  totu  rerii  ornatu  eird?  in  principio 
dederit, fcd  ordinate  &per  interuaUa  vt  decuit , nec 
hoc  artifici  der^at.ratio  tamen  procecferet.fi  de- 
us  opus  fuum  r^quiflet  informe . Nec-fequnur.q» 
deus  opus  fuum  a tenebris  cf  perit,  nifi  impei  fvfii® 
corporalis  natura:  tenebra  appellentur.Tcnebiae 
enim nilpofitiuu  dicunt.  Ad  fextum  diccndu,q» 
faiua  per  omnia  veritate  ac  automate  fa  ia  fer*  - 
pturar,  doffores  catholici  hanc  litrram  defotma- 
tionc  lucis  & folis  diuet  fimode  fatis exponunr. Ve 
ruramen  propter  compendium  nunc  vnam  viam 
affumo,quam  tibi  magis  proportiorata  opinor, 

Alqs  tamen  pofniombus  nil penitus  deVogans  Di 
co  ergo  brcuifTime,  quod  per  lucem  primo-dic  fa- 
ftam  inrelligitur  fubftantia  folis  nondu  perfera 
infuo  fplendorc,#  quon  am  perfcftam claritate  £jcne(|.|,* 
quarto  die  fortituseft,  ideo  in  ea  conditus  perhibe 
tur#&  per  hoc  ad  vltima  duas  inftant  iasinr.otcf- 
i „ A cis 


Digitized  by  Google 


tgo D.  DIONY.  CARTHV.  DIALI  ; 

citfolutio.  Quoniam  & ftcftar  quarto  dicfaftr 1 I 
cuntur.non  quoad  fubftantiam,fcd quo  ad Orr  l 
lum  fcu  plenam  perfr  Itionem,  quoniam  tunc  ni  • 
ruralis  cis  imprcfla  eft  Caritas . q?  Ad  feptimu  dic  » 
pro  prarfcHti.quod  per  aquas  quar  fup  calosfun  , 
mtc  lligenda  fit  nonaff hera, quae  dicitur  c crlu  cr  > 
fiallinum&aquuiro,quiam  dyaphoneitatecur  i 
aqua  magis  communicat,  ficut  & calum  cmphc  i 
‘igneum  nominatur,  quia  lucidiflimum  eft  :ccrlui  t 
vero  ftdlatum.partim  quidem  tft  lucidum. parti  • 
tpdyapl  onicum.  Hanc infoper nonam  fphcrSdl 
am  aftToIogi  ponunt.  q[  Quod  amem  inquiris,  cia 
firmamentum  fecundo  die  faftum  dicatur.de  quo 
calo  dicat  feriptura:  In  Principio  creauit  deus  cor* 
lum, Primo  rcfpondere  poffumxuod  de  calo  em 
pyrco  quod  vt  fatfum  eft  mox  Sigeiis eft  imple* 
tum.R  urfus  dicere  polfum,  ficut  Si  dc  fole  ac  ftel- 
Jis  dificrui, quod  foluet  ideo  firmamentum,  fccun 
da  dic  dicitur  falUm.quia  tunc  diftir.&icnen^id 
eft  virtutem  caufalcm  ac  vniucrfalc  accepit , Quar 
co  autem  dic  ornatu  eft  ftclIis,quonia  tunc  virtus 
tf  cauialcm  accepit,  ad  determinatos effc£h»s  fcu 
partifularc,qu*  potiftime  in  ftellis  confifiit . Por- 
ro' fccOdum  hanc  politionem  dicere  non  operter, 
quod  firmamemu  fuelcmcntatis  materia:,  qd  li- 
cet quis  dicem,  no  tn  ru  errare  afTererc,  eo  qr  Au- 
guftinus,  A mbrofius.Damafcenus,  atep  Bafilius  a- 
perre  fementient  calum  Si  fyderaefle  de  demen- 
tari materia  igne  Si  aqua.Itacp  cum  prxfcns ma- 
teria quo  ad  hanc  partem  opinabilis  fit  imerfan- 


Digitized  by 


©E  FIDE  CATHOLICA, li:  HI. 

' 4ftos  theologos  ficut  imerfummos  philofophos. 
tiec ad  fidem  direfte  pertineat,  quid  horum  dicat 
tncrito,ribi  philofophe  fufficere  debent  rcfponfio 
nes  prartaflae.P.Veicficeft;  fedvnum  memouer, 
nam  fi  ccelum  Si  fydera  dementaris  effent  narurp, 
non  effet  eis  motus  circularis  naturalis,  ficu  t nec  ig 
ni 81  aquae.  T.  A mbrofiuS aperte  teftarur  coelum, 
Colem  &aftra  non  fine  labore  moueri,8f  ideo  fe- 
cundum veritate  quSdoc^quiefcent . V erum  tibi 
fatisfadendo  refponderc  poffem,  ficur  Si  Platonici 
Peripateticis  rcfpodcrut,  qniS  8 i Plato  c$lu&  aftra 
demetaris cc  naturp  fatei . Ariftorel.  vero  primus 
«nuettit  h3c  PhilofophiS.qp  cjlu  fit  fpecialts  nature, 
nec  graue  nec  leue^eccahdu.necfiigidu,  nec  cor- 
ruptibile, nec  cfitrariareitati  admixtu.Sed  qnia  hpc 
difputatio  nos  apncipali  .ppofito  diftrahit,  ideo  fi 
placet  ad  vtiliora  ,ppcramr.P.Libcnterconfenrio. 
0fDe  formatione  hominis  Articul.x,  Philofop» 

GVmfcdm  ptafta  6 theologe  tota  fides  crifti 
ana  de  cui*  articulis  difputationf  tfH  Tu  mp- 
fim^adholsordinelfajute.pcortevtdehors 
aftitutionc  pleni*  mihi  ediiferas  T.  Hoc  .pmpte  a- 
gS,qniS  id  tibi  futnmenecefiariu  e.  Ait  em  feriptura 
veritatis:Plitauerat  aut  diis  de9  para  diium  volup- 
tatis, a prkipioin  <5  pofuit  hoem  que  formauerat. 
Agnofce  ergo  qa  protoplafiu  viru  Ad2  'erit  extra 
paradifiim,  Si  trSftulit  eu  in  paradifum.Eft  autem 
paradifus  locus  omni  am;nirarc  repletus,  iemper 
icmpcratiffimus,  vniuerfis  arboribus,  floribus, 
frudibus  .fontibuSjat  que  delici)  s adornatus  * 

1 ? ia 


Ambrcfi 

Piaro, 

Aridi  .t. 
dc.c&tu 


Gcncfi.t. 
A da  vbi 


forma* 


•> 


Paradt. 


t 


Digitized  by  Google 


JS»  . 


Ecckff.7 


Gencfl.i 

Ibidem 


.l.Cor.  ip 


IJ*.  D.DIONY.  C ARTH  V.  OlAta 

In  h oc  loco  pofmtdcus  hominem  primum,quatc 
wus  locus  corrcfpondercr  locato  .FVeit  nanqj  drua, 
hominem  ab  imtioreftum,  originalem  ei  concrei 
doiuftinatn7perquam  totu^iornoin  fcipfo  ordi 
natus  fuerat,  obcdicntar  per  omma  abfqj  rebelli- 
one.carne  Jfintui/cnfurarioniyrationeqidco.Vn*, 
de  & locus  temperatus atc$  tranquillus  homini  ta 
liter  infiituto  conucnit.  Harc  vero  concacata  tufti 
tia fupernaturale  fuit  donum,&  ideo  hom o in  gra 
tia  eratcreatus.Poridinparadifo  fecit  drushomi- 
ni  viro  adiutorium  gc  nrrandi,vidclket  Termina, <| 
& ipfain  originaliiuPtitiafaflaeftjdeditc^dcusc- 
is  praeceptum,  quatenus  promerendi  occafionet» 
ipfis  impenderet,  iubens  ne  de  fru&u  ligni  fcieiiat 
boni&  malivefceremur.feddecarteris  omnibus*. 
Videns  uaqrdamonhominrm  taliter fublimatu, 
itemijjad  gloriam  de  qua  ipfc  cieftuseft  tran$fe~ 
rendum,  fumroo  rancore  transfixus  eft.  Intcdcstp 
quemadmodum  hominem  a diuino  mandato  dc 
fieftercr  Primum  mulierem  per  ferpetem  loquej 
aggreflus  affari‘5tyeft,quam  cum  deccpifcet&'  ad 
gullum  vetiti  pemi  lncIinaHer, inftigauir eande v« 
virum  quoqj  futim  ad  idem  induceret,  q & ipfemtt 
Iieri  confenfit.ficq;  priuancati  funt  ambo,&  gradi 
ac  originalem  iuftitiam  perdiderunt, & per  confe- 
quens  locum  tranquillu  amittentes, in  vallem  ml 
feriae,Iaborisarqj  doloris  proieftifumJflPractcrea 
cum  gratiam  primam  nullus  de  condigno  poP.it 
mereri, gratiam  quam  tam  pofteris  perdidcrur,n*c 
ibi  ncc pofteris  recuperare  valebant,  fine  miferati 

onc 


.1 

Digitized  by  Google 


05  FIDE  CATHOLTCA.  LIJIT,  r* 


«ne  diu  in  a:  a mi -Tam  quo^  iuftitiam  & gratia  po- 
rteris nequaq  reparare  poterant . Idcofy  oes pro- 
les eorum  quarconceptofemine  nafeitur, originali 
culpa  inficirur:  tamen  de  virgine  gloriofan  hil  de 
eermino.proptercaufasidoncas.Et  nili  permedia 
torem  dei  & hominum  redimeretur,  sterna  beati 
tudineiuftedeftiruereturrtum  quia  ex  puris  natu- 
ialibusgratiamadipifcinequiuit.tumquia  propec 
catofatisfacere  non  va!uit,nili  per  virtutem  fidei, 
ijita  Chrifto  coniungitur.Seniper  naq;  ad  ialutca 
principio  mundi  neceiTaria  erat  adultis aliouo  mo 
fides  futuri  taluatoris,  quia  aliter  ci  conne&i  eiuf- 
•Jp  effici  membra  non  poterant,  f Qucuniamquide 
€rgoliomo  fraudulenter  erat  fedu&us,  atqj  aliena 
deieflus  nequitia, mifertus cft  eius.ornniscy  fu$ po 
rteritaits  deus  prifTimus.  Vnde  & primis  paretib* 
Jocum  p ccnitentiae contulit, atcpfururum  elfc  mfi 
difaluatoreminfinuauit . Eietffci  ergo  protoplafii, 
pjnitentix  fe  dederant,  genueruntep  filios  & filias’, 
.cjuori  aliqui  boni  manlerfir.&hi  dicuntur  in  Geni- 
fi  filq  de  i,  vtporenati  ftitpcSeth . IpfT  nacp  iuftevi 
nentes  in  fide 8i  fpe  venturi  Meflfyar.defunfti  funt. 
Nati  vero  deCaym  maliciofe  vixerunt,#  fibj  ho- 
minum di&i  funr . Hicauterex  Meffyas.faluator 
mudi^vnigenit^dei.ho  verus,deus  incarnatus, no 
«iflime  diebus  vltimar  aetatis,  vifitauit^  fecit  red€ 
ptionem  humanam, quemadmodum  pollicitus  c- 
fatper  oslanftorum.qui  a feculo  funt  propheta^ 
■cihs.P. Multa  mihi  dixifti  quarintcHcftum  meum 
•brandtuu  atque  reucrbcrantT.  Nunc  ha  Acnua 


I.  Tim.t 


T cftami 

ti  veten* 
ac  noui  fi 

des  q!e« 
exigebaf 


l.Cor.if 

Gcnefi*. 
Gencfi.f. 
Genefi.  p 
Genefi.^p 
Iohan  .t# 
Hebtari. 
Lucc.j. 


X } fcc 


Digitized  by  Google 


I$4  D.  DIONT.  CARTHV.WAtC» 

ftc  tafta  fum.In  hisaurq  rcftatexplanSdaexjftufc. 
^Qualis  fit  emanatio  rcru  a principio  primo» 
Articulus.  VIII.  Philofoplms. 
j4.  Ntequam  procedamus,  primu  mihiediflfc 
ZjL  reqlis  fit  emanatioreru  creataru  a deo,  att 
. fciltcet  fit  naturalis  ,pceffio,an  ctfcntialisdt 
, uinar  lucis  emicatio,  an  formalis  generatio. an  libo 
ra  diffufio.an  artificialis  & velut  fapientialis  efflu- 
Pft-iLifc  x.10'  ^^anc  dubitatione  breui  ac  dulci  verficulo 
m>  * clegantifllmc  foluitdiuinus  Dauid.  Nepe  de  deo 
loquens:Ipfe,inquit.dixit  « fafta  funt.ipfe  mand* 
uit  «creata  funr.Diccre  aute  ad  intellcftum  perti- 
net, ad  voluntatem  mandare.  Deus  ergo  benedi- 
ftus  « felix  e fi  caufamun  di, per  mrellc&u  « volil 
tatem,«  inquam  per  intelleflu  eft  mudi  origo,  l?c 
rerum  creatio  dici  pordt  fapientialis  efftuxio . Seri* 
FfaL  105.  ptueftcm.  Omnia  in  fapientia  fecifti.Artificialis  $ 
cp  dicitur,quon»S  eft  per  modum  quo  procedat  ao 
tificiaca  ab  artifice.  Nam  ficut  artifex  lecundu  for  —■ 
mamquam  mente  concepit  efferum  ad  extra  ;p 
ducir.ficintclleftus diuinusc  cudu cxcpfarem ra- 
tionem.idcalcmfyformam  vniueria  fapienterartl 
ficiofitfimcq?  inftituir . Quippe  q omnia  in  nume- 
Sapie.n  FO'Pondere 8C menlura pi  oduxir.P . Quidcfthoc 
quod  dicis, deum  omnia  in  numero, podere  « m€ 
fiira  fccifle?  Ti>«.  Hoc  dupliciter  potcftintelligu 
Primoquod  vnumquodque  figillatimin  nume- 
ro, pondere  « menfura  effeff  umefit.  Secundo 
quod  omnia  fmml  in  ius  tribus  crcauiupt.  Ita- 

W 


Digitized  by  Google  * 


8E#ID£  CAftfOUCA.  Lt.lft  IT* 

que  fecundum  primum  fenfum,  omnia  figi  liat  i ut 
in  nuniero  farta  funt.quia  nulla  creatura  cft  peni- 
tus fimplex,  fedeft  in  ea  aliquis  numerus,  vtpote 
etfenti  alium  partium, Teu  artus  potentiae.  Qu?  g0ff  |. 
admodum  ait  5oerhia$,quod, In  o.nmbus  utra  t5f0jatj** 
deumeft  compofmo  « quo  eft,  K inquo.ftEt  h(,of 

fecundum  Amcennam,  Thomam  ,<x  hgidium , L. 
hoc  (ic  intelligitur,  quod  in  omnibus  creaturis  eft  . .. 
rcalis  diftinrtio,  efleSC  efTcmix.  Eft quoque  vnu  - ^ ’ 

quodque  fartum  in  pondere,  id  eft  in  quadam  na  • 
turaii  ad  proprium  vltimatumque  finem  inclina  • 
tione.  Omnia  enim  ad  certum  finem  moucnmr,  Anftdi.i. 
K.  ad  vlcimum finem  Ungula  aliqualiter  otdinan*  de.coC  ® 
tur,  Etrerte  per  pondus  inclinatio  naturalis  acci 
pitur,quontam  ficut pondus  trahit  ponderofum, 

Ec  naturalis  appetitus  feu  inclinatio  trahit  adde- 
bitum  finem.ldeoque  Auguftinus  reftatur ; Quia  Augufti. 
quod  in  materialibus  facit  pondus, hoc  in  inteile-  * 

ftualibus  efficit  amor.  Singula  demum  m mcnfii- 
ra,id  eft  in  certafpecie,  determinato  gradu,  ac  limi 
tata  perfertione  funt  condita.  Solus  enim  deus  cft 
(impliciter  gfertus  ac  illimitatus  omnis  vero  cre-  Malae « 
atura  determinatam  perfertionem  fortitur  ,atquc 
per  hanc  in  fpccie  collocatur  . Denique  iuxta  fert 
fum  fecundum,  omnia  fimul  accepta  in  numero  fa 
rta  fune , quoniam  non  eft  multitudo  artu  in  fi  - 
nita . Sunt  etiam  omnia  farta  in  pondere,  id  eft 
ordine  ,quoniS  naturae  rer  3 coordinatxfunt.&o* 

«Unantur  v na  ad  alit  oes<s  fimul  ad  icrcatl  natursk 

1 4 S«4 


I^.D.DIONYCARTHV.DIAL©. 

?*d  SCm  menfura  omniafa&a  fune, quia  Ikut  fi- 
nita funt  in  multitudine.fic  8C  in  magnitudine,tam 
tn  magnitudine  molis, qua perfe&ionis.  Vnde^p 
ah)  dicunt  omnia  in  modo,fpccie,& ordine  frfta, 
ad  irtud  redigitur.  P.benc  mihi  liare  placent, quiaSt 
apud  Peripateticos  fimiie  quoddam  inucnio.  Aul 
cenna  fiquidem  ait,  primam  caufam  triplici  influi 
tia  rebus  m fluere,  Vtpote  influentia  conftitutiouis 
ad  efle.quod  ad  numerum  pertinet,  illummatiois 
ad  agere ,quod  ad  menfuram  refertur . Etrcdu&i- 
onisad  vltimum  finem,  quod  ni  fallor  fpeffat  ad 
pondus. T,  In  hoc  Auicenna  optime  dicit,quia  8C 
fecundum  carholicos  deus  adorSdus.cft  omnium 
«aufa  in  tiiplicigcnerecaufp.vidclicetefficietis.for 
malis  feu  exemplaris, & finalis . Et  inquatu  cft  cau 
Ia  efficiens,  conftituit  & m numero  ponit.  Inquan 
tum  vcroeftcaufa  exemplaris  feu  foimalis.noiti 
formans  fcd idealiter  formans,  illuminae  atqj  in 
menftira  reponit, fic  naq}  fpecie  prarftat.  Prout  aut 
cft  caufa  finalis,  fic  reducit  cun&aadfe^ponduf 
jfingults  imprimit , Vndc & Ariftoteles  ;Entia in- 
quit nolunt  male  difponi.Ex  quo  mox  benecon- 
-ejudit , vnus  ergo  princeps,  qui  eft  deus  fuperglori 
,ofus&  viucs.  P,  Subtiliter  afleris,  fcd  videtur  emt 
nano  rerum  a deo  naturalis  & eflentia!i$,non  aute 
artificialis  diccda  Deus  enim  rebus  creatis  effenti* 
ales  fuas  pfefliones  comunicat/dJiccteffe,  viuere, 
& intelligerc,fapietia,iuftiiiS,prouidcnii3:  hoc  aut 
artifex  non  facit , Non  enim  influit  domifaber  do 
ouu  vitam  vel fcnfum,am  aliquid  ciufdcm  fecum 

M«K 


Digitized  by  Google 


T>E  TIDE  CATHOLICA  LI.  m.  157. 

naturx  exiltcns.qjDeniqj  cum  bonum  fit  natura- 
liter fui  diffufiuum, videtur  qd  deus  qui  effentiali- 
ter  bonus  eft, naturaliter  fc  diffundat*  T.  Quidam 
Peripateticorum  atque  Platonici,  mundum  po  - 
nentes  elTe  aeternum,  arbitrati  funt  res  cteatas  i 
deo  per  modum  naturalis  emanationis  effluere  * 
non  tamen  pure  gaturabrcr.fed  etiam  intelleftua 
liter.  Quia  ve  Platoin  Thimeoafrerit,diuinam 
voluntatem  efle  mundi  fontaleprincipium.Al- 
gazclquoquePeripareticus, emanationem  rerum 
a deo  feribtur  comparaffe  comparatione dono* 
ii  darore,qu£  vtique  comparatio  valde  conueniet 
eft.  Attamen  quoniam  diuinatn  emanationem  ad 
Intra  ignorabant  * eam  quae  ad  extra ek  conterna, 
connaturalemq?  deo  opinati  funt.  Haec  autem  po- 
litio vera  non  eft:  Nam  cumdeus  fltensfibi  inie 
omnino  fufficiens  atque  liberrimum, ac  fubftanti 
aliter  fapiens.omnia  quae  producit  ad  extrdjecu- 
dum  liberrimum  aeternae  fuac  voluntatis  propofi- 
lum  efficir.qucadmodum  pauloante  lucidius  de- 
claraui.  qjPorroratio  quam  primo  inducis  nil^pc 
fusconuincir,quoniam  licet  perfeffionesnaturae- 
% rerum  flnt  quaedam  diuinae  bonitatis  participa 
tiones.non  tamen  funt  eiufdem  generis,  ordinis 
Vel  naturae  cfl  ea.  Deus  enim  nec  eft  in  genere  ne- 
que in  fpecie  .EtlecundumdiuinumDionyfium , 
Omnes  etiam  prfftantitfimae  rerum  perfeftiones 
verius  abnegantur  de  eo,q  ei conueniant . Ideoqj 
proceffto  mundiadeo.non  eft  omnino  talis  qua  u 
itseft  diffufto  radrj  a lucerer  i ui  a fote.  Qyia  tam* 

•1 


Ij&D.DIONY,  C AR.THV : DI  ALO; 

ca  qug  in  creaturisfunt,deo  quoqjyere  artribuun- 
tur,3C  quardam  diuine  perfeftionis  tmaginesfunr  0 
ideo  creatio  rerum  naturali  emanationi  aliquali- 
rer  conformis  exiftit.lnfupcr  fecunda  ratio  folui- 
tur:  Nam  licet  fit  naturaliter  fu*  bonitatis  com- 
tnunica tiuus, id cft,  fua  natura  habet  vt  fe  diffun- 
dere pofftt,  non  tamen  feper  modum  naturae, fe<S 
intellectus  diffundit.eo  quod  natura  ipfius  fit  vti- 
que  honoratiffimusintellcftus , mens  feparata  m 
fupereffendalis  atque  omnino  infinita  lapientia, 
q Enimvero  cuius  fecundum  prxhabitafit  opi- 
fex deus  prorfusimmenfus,  quomodo  pofiet  ab 
eo  procedere  effedtus  finitus,  determinatus,^  or- 
dinatus, niliipfe  per  fuam  fapientiam  infeipfoo- 
pus  fuum  ordinaret  arqj  diftingueret.  Aliter  quip- 
pe  ratio  nequit  prgfiari  cur  mundus  nec  maior  nec 
minor  fTr,  cum  infiniti  ad  finitum  nulla  fit  natura- 
lis proportio . Exquoinnotefcitrudiffimus  corii 
error,  qui  mundum  ponebant  a deo  non  proprie 
efie  creatum  vel  fadtum,  fedefTe  velut  quanda  m 
bram  lucis diuinae,  tanquam  mundi produftioa- 
liud  noneffet  nifi  quardem  effcntialis  diuinae  lu- 
Ambro  c*s Contra  quem  errorem  magnus  pa* 
ter  Ambrofius  i h fuo  Exameron efficaciter  aper- 
teque  difputauit.  Ad  cuius  etiam  confutatione 
finiti  patres  in  Niceno  confilio  in  Symbolo  fidei, 

• dicere  maluerunt  deum  fcftorcm  caeli  SC  terrae , 

quam  creatorem. 

N ^OifputatioThcologicotraadniiratiocsPhiIofofc. 

Articulus  .IX.  * Theologus» 

loexor 

( 


Digitized  by  Google 


t>E  FIDE  CATHOLICA. Llllf-  t$9i 

««I  N exordio  huius  terrrj  libri  cu  audifTcs  Phiiofo 
B phc,queadmodu  facra  fcriptura  in  crcationeaC- 
JL  fcrcretinrerualla  dicru.vehemctcr  miratyc$,8£ 
IJfi  derififti.P,  Ad  naturale  ratione  afpexi.T.Often 
d5  tibiq>  maxiinoru  philofophoru  pofiriofit  non 
minus  mirada.imo  magis  fi  dicere  cogruit,  irrideri 
da.P*  Hoe  fi  vafes  declara, T.  A Peripateticis  ordi 
ar.  En  ait  Auiccna&Algazelcu  alijs  multis  qruo- 
mniu  capitaneus  in  hac  opinioe  e amor  libri  de  cau 
fis, dicunt  deu  imediareno  nifi prima intclligentiS 
creaife,  eo  cp  fecundu  eos  ab  vno  fimptici  imediate 
vtOrpcedatRifivnu,  quiaidcinquStu  ide  facit  ide. 
Ab  hac  au  prima  intelligcria,  aiut  creata  intclligS 
iiS  fecuda,  ,put  intelligit  fc  fcdm  id  q»  a deo  e : pri  - 
mu  mobile, ^jutintclligicfe  fcdm  $ ex  nihilo  e:  pri 
ma  animi  nobile  q ipfi  exiftimant  animi  primi  cg 
Ii  volubilis.  Similimo  aftruutmtelligentia  fecundi 
mducereintelligentiS  tertia/edra  Cflu8£  anima  ei9.- 
Tertia  qtp  aiut  ee  creatrice  intclligf  tig  qrtf.tertijor 
bis  ac  ala?  eius,  ficcp deinceps  v%  ad  vltima  fpherS 
cjlefte.ita  q>  ab  intelligentia  vltima  rpcedant  ele- 
menta, formae  quo qj  naturales  rationales  animar. 
& nihilominus  ponunt  mundum  efle  atternum, 
atque ha?c  omnia  fimul  producta.  Et  licet  for- 
tafiishoc  aliquo  modo  queat  faluari,  quod  ni  - 
hiloRiinus  omnia  fimtil  fafta  ellent,  prafertim 
cum  aftruant  creationem  vniurrfi  per  modum, 
naturalis  emanationis  confiftere  , tamen  plura 
quatinhac  pefuione  abfurdaapparent  ac  videtur. 

Primum  9 


Auicfna 

Algaxcl 


1 z 


i? 


Digitized  by  Google 


"r 


140  D.  D IONY.CARTH  V.DIALO 

Primum  quod  caufis  creatis  virtute  creatiuiafl  i , 
bunt.  Secundum  quod  deum  aiunt  non  nifi  ve;  u 
immediate  potuiilecreanfe.  Tertium  quia  pofi  o 
ifta maximam prcftat idololatriae  fomitem. Si  £ j 
noneft  deus  omnium  intelleftualium  fubftami  « 
immediata  caufa  arcg  creator,  non  erit  in  eo  dui  x 
at  conftiruenda  felicitas  omniu,  neqj  ei  foli  lar  ia 
exhibenda  .qj  Denicp  ifti philofophi  cum  dicSr  r a 
dum  aeternum  atqj  humanas  animasimmortal  s# 
confequentcr  concedunt  animas  rationales,  nu  ic 
_ a corpore feparatasaftu infinitas, quod  Ariftoi  e- 

AnltotCf  4jS(j0ftrinarnon  confonat,quinon  admittit  mu  ti 
tudinem  aftu  infinitam,  & fecundum  hoc  non  f r* 
$apicn,u  cirfuperfaplcsdeus  omnia  in  numero,  pondere  x 
qjmcfura  Rurfus  qualiter  inrclligctiavltima  pof-  • 
ict  animas  infinitas  illuminare  ac  beatificare.  Hoc 
cnimnon  nifi  infinitae  potentiae  videtur  poficco- 
petere  qjAliaquoq;  mulra  valde irratioabiJiaco- 
(cqunuirhancipfamdo&rinam.P.  Pradnduftaq- 
dem  de  creatione  mundi  pofkio,  apud  Peripatetr- 
• cosfatisvtiqjfamofaexifiitatqjprobabilisiAliqui 
tamenetiam  magni  phslofophi  cotradicunt  eide. 
Attcrrol  X.Nec  hoc  me  latet, Nam  comcntator  Aucrroisaf 
ferit  eam  debili  fundamento  inniti.  Cum  em  deuf 
omnipotens  fit  cutium  caufa  pcrintelle&um.ficut 
plura  (imul intelligir.  propter  perfeffionem  f»»£  fci 
entif  ,fic  plura  fimui  poteft  producere  abfq?  iniuria 
. fimplicitati*  dminar.Imdcumomniafinml intelli 

eat, o ia  fimui  cr^auit,  aut  certe  creare  prjualitit.  P« 
'Y tracj  pofition u diarii  fiuisefi  probabilis.T.  C4 


OE-FIDE  CATHOLICA  LIB.  m 14». 

ergo  inter  phifofophos  pene  nulla  de  creatione  rc . 
rum  concordia  fir,  autoritati  innitamur  diuinar, 
in  qua  omnes  fideles  conueniun  t.  Vcrutamc  quo, 

■itiarn  de  hcc  plurimum  mirabaris, quod  fandius 
Moyfcs  res  primo  in  quodam  cfTc  indiftindio  fa*( 
cras  afferuit.  En  Platonem  principem  StoicorS  ti- 
bi obrjcio:  Ipfeequide  hoc  ipfum  reflatur.  Ait  naqj  Gene.l. t» 
in  Thimco:Omnc  vifibile  corpore^  motutpor* 
luno  fluctuans  nec  vnqu2  quiefccns,  ex  inordina-  pja  j 
ta  iactatione  redegit  deus  in  ordinem.fcicns  ordi-  L ' * 

natorum  formam  confufisinordinat^qj  proflare.  - 
P.  Hanc  pofitionem  Ariftoreles  reprobat.  T.Nihil  Ar,ftolc« 
ominus  magni  phiiofophiffcopinitufunt.fcd  nec 
Ariftoules  in  libris  qui  apud  nos  fimt  modum  cre 
ationis  vniuerfi  aperte  determinat.  Deniq?  non  tl  Iden» 
mentem  quam  verba  Platonis  improbauit . Non 
enim  videtur  Piato  hanc  confufionem  corporalia, 
rerum  pofuiflfe,  tempore  prarccff  fTcearundem  or- 
dinationem,curr.  iecundii  cum  generatio  arqj  cor- 
ruptio ab  externo  extiterunt,qucadmodu  Proci* 
inter  Platonicos  fummusin  elementationt  theo- 
logica manifefle  reflatur.  Attamen  Platone  expo  pf0  pj^ 
nere  non  mihi/edtibiincumbir.P.dccrcatiec  vni 
U£rfi  hactenus  fi  iubes  fatis  coredimus,  omibvqj  fi- 
mulpcnfatis  .aflertioes  tuarcfficacesratioabilescp 
mihi  apparat.  Ideo  fi  piae  et  aggredia  mur  q reftir. 

^De.^.fidei  articulo.  Arti.io.Thcol* 

DE  tribus  fidei  orthodoxe  articulis  expedi* 
ti  iam  fumus. Nunc  itaqs  quartum  aggredi 
amr,quidciuftificauonc  qusc  pergrati*  f, 

tractat 


I41.D.DIONY.  CARTHV.DIALO; 

traffcu.P.Quid  inielligis  per  verba  hgccT.  tibi  cre- 
bro dixi,&nunc  plenius  pando^uod  ad  rera  bea- 
titudine  obtinendi,  no  fufficiant  homini,  imo  nec 
angelo  naturaliafota,  fed  gratia  quocg  requiritur: 
SChoc  credere  oportet . V n 9(dc  hoc  fpecia  Iis  exi- 
ftit  articulus  fidei,  propter  quod  inimicus  Chrifti 
Inherefi-  SCgratta:  herefiarcha  Pelagius  in  EphtfiMdinat* 
archiPci  eft  fynodo,  eo  quod  dixerit  fine  gratia  pofle  ho- 
mine effici  faluu.P.  Quid  intelfigis  nommegratip? 
Gratia  .T.Duplex  eft  gratia;  vtpote  gratis  data,  atqtgra- 

duplcx,  locans.  Gratia  aut  gratis  data,  dici  poteft  amne 
donu  dei  gratis  impenfum,  StCic  dona  naturp  fune 
gratia: gratis  datar.proprie  tamc  dicitur  gratia  gra 
tis  data  donu  diuinu,  q fe  prarparat  homo  adrulci- 
pienda  gratifica  dona  fpirirufTanfti;&  fic  omne  il- 
lud per  qd  reuocatur  voluntas  a malo,  atep  ad  bo- 
tiu  conuertitur,  fcu  ad  gratia  gratificante  habilita- 
. tur, gratia  gratis  datavocatur.Cutphomo  huius, 
gratiae  admonitioniacqutcucrit,  tunc  facere  dici- 
tur quod  in  fe  eft,  fempep  gratumfacientc  gratiam 
fufeipit.  Eftaiir  gratia  gratificans  feu  gratufacict 
fupernaturale  donu,  diuinitusprarftitu,quo  aia  in 
efTe  fpirituali  atq;  ad  promerendu  idoneo  colloca 
tur.P.Curncceifaria  cft  homini  gratia  ultra  doni 
naturae.  T.  Sicut  vltimus  finis  ac  vera  felicitas  ho- 
minis omnem  naturalem  facultatem  excedit  & fu 
perna  ruralis  exiftit,  fic  ad  eam  adipifccndamnccef* 
faria  funr  homini  fugnaturalia  media.vtpotc gra- 
tia itemque  virtutes  gratuitae. P.  Quomodo  per 
gratiam  positui  homotn  effe  fpuituali.&adpro 

merendi 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  IIL 

Sncrendum  idoneo.Thcolo.Aftus  fecundusprac- 
fupponiractum  primum:  Agere  quippe  prxcxigii 
efie.  Antequam  ergo  homo  quscat  Ipintualitcr  ac 
meritorie  operari  & viucre,  oportet  cum  quod- 
elam  effefpirituale atque diuinumfortiri,&  hocef- 
fr  gratia  pneftat  formalitcr.  Deus  autem  qui  fo- 
Jus  gratiam  creat  & influit  efficienter  .Vnde  non 
immerito  dicitur  gratia  vita  animar.quemadmo-  Gratia 
«lumanima  viracft corporis, fcd  anima  inftuiuor  quarevf* 
j?ori  v iram  naturale m, gratia  au  tc  m da  t a nim c v i-  ta  anime 
ramfupcrnaturalem  . 

^Cur gratia  prarrtarc  dicatur  anima: 
vitam  fupematuralem. 

Articulus  ,XI.  Fhilofophus. 

ratio  virtuiisexlibcrtatcvoluntatis  dc 
S pcndcat.videtur  liberum  aibitrium  ad  bene 
^^iuftequc  viucndum  efie  idoneum . Nam 
coipfoquo  fe  vertit  adbonvm,  cum  tamen  fc  ver 
tete  poffit  ad  malum,  laudabiliter  vinuofeque  a - 
gir.  Nullum  autem  opus  virtuofum  tfTc  poteft 
immeritorium,  quia  nullum  bonumirremt  nera- 
tum,  Sufficit  igitur  liberum  arbitrium  ad  meri- 
tonum  fetum , Praeterea  eadem  eft  potentia  con 
traricrum,  ficut  ergo  liberum  arbitrium  poteft 
per  fe  in  malum,  fic  BC  in  bonum,  non  ergo  gratia 
fibinecefTariacft.  Amplius.quodquis  non  poreft  p 
feipfum  hoc  fibii  periri  no  debet.  Si  igitur  no  valet 
hotrop  feipfum  meritorie  agere,  irratioabilit  fibi 
fpr((ipitum  virtuofcfanctcg  viuat.T.  Agnofce^ 
grati^wiui  yicrrfl  inchoatio  gloris  viif  fu  turar. 


Digitized  by  Google 


I 


D.  DIONY.  cARTHV  DrflfO  144, 

Vndclicur  lumen  gloriar  in  patria  eft  perfreta  par 
tictgprio  fimilttudinis  dei,  quoniam  per  ipfum  ele 

- uaturinrelleciiscreatusadeifcdieforme.vtquai 

lis  eft  deus  per  naturam,  talis  fit  ipfeper  gratiam 
confummatanrvjtu  gloriar  lumen.deo  fritendo,  vi- 
. Iohlj  sternam  in  ipio  polTi  fendo,qucmadmod5: 

fcripium  cft  .Scimus  quoniam  ctl  apparuerit  fimi  - 
lcscierimus.quia  videbimus  cum  ficutiefi.Sicgr* 

tia  vitae  prarfenris  ell  quaedam  inchoatio  dium*  p 
fc&ionisimago.  Vndegratia  & gloria  omnem  na 
turalem  perfectionem  tranfcendunt.&quandafii 
pernaturalem  diu  in  ^ narurarparricipatiotiem  ani 
iiia:  conferunt.  Idcoqj  per  gratiamefnciturhomo 
idoneus  ad  promerendamiupernatufalem  bears^ 
tudtncm , quae  vriq;  eft  dignitatis  immenfar:  e oq^ 
&'g*aria  fit  quodammodo  cf.icatiaeinfiriitf  Vnd< 
ncc  ex  meritis  datur,  nec  quifpiam  eam  de  condig 
110  cx  puris  naturalibus  promeretur  Deni«pcxhis 
obiectioneS  tuaecito  foluuntur.  Primae  em  duarbe 
ne  concludunt,  quod  homo  per  l.beru  arbitnfi  vif 
tuofeviuere  valeat,  loquendo  dc  virtutibus' na  tu  - 
ralibus  acquifitis, moralibus arq^politicis.non  ta- 
men offendunt  quod  virtutes  tales  fupernatura- 
lisbeatitudtnis  meritoriae fint. Porroquod tertio 
aa  iuxifti  fic  foluirur,  quoniam  nullus  de  carentia 
gratia excufatur . Deus  nanqjfempet  paratus  ceS 
impendere.nifi  homo  obicem  ponat.  Rurfustyde 
asvniuerfis&fingulisfufiicienterpreftat&proui- 
dee  gratiam  gratis  datam,  per  quarti  t'c  ad  gratiam 
gratificantem  valet  aptare/d^quodiiffe  c^i ple  - 

“ rc 


1 


Digitized  by  Google  ' 


PE  FIDE  CATHOLICA  LI.  III.  14*; 

re.P.Eleganter  relpondes.fcd  qujfo,vt  de  vnitate 
fubieftoque  grati*  parum  edideras . 

^|Dc  vnitate  gratij&fubicfto  ei?  Arr.XILTheol. 

EX  prginduftisni  fallor  elicere  vtiqj  potuifti , 
quomaficutTe  habet  eifcntia  animj  ad  pote 
tias  8C  habitus  naturales^  aftus,fic  fe  liabet 
gr  atia  ad  virtutes  gratuitas  & infufassomnes  quo 
«5  operationes  meritorias . Eft  enim  gratia  prima 
vita  anrmar  per  quam  fortitur  ede  fpirituaie,  que- 
admodum  per  formam  fubftamialem  adipifeitur 
ipfum  quo  genera!  ede  naturale . Et  ficut  ab  eden- 
tia animae  fluunt  naturales  potenti*  quae  natura! i 
bus  atqj  acquifltis  perficiatur  liabit  ibus, fic  a gratia 
tanqua  a radice  charitas,  virtutes qj  c*tcrae,  ac  to- 
ta fpintualisacdificrj  machina  dependet  & manat . 
Ideoijj  gratia  gratufaciens  eftduntaxat  fecundum 
cdenriam  vna  ac  fimplcx,  quemadmodu  8£  eden- 
tia animae . Et  quonia  gratia  imediate  refpicit  fub-  > 
ftantiam  animae  eamq?pcrficit,adornat  attjj  deifi- 
cat.tanqua  radius  Iacisdiuing,acfupnaturalis  diui 
naefimihtudo  natur*.  Ideo  fubieftum  grati*  pro- 
prii» aliud  prorfu  sn6  e,  nifi  anim*  ratioalis  feu  irt 
telleftualis  creatur^  edentia, P.  Properem?  ad  alia. 
^De quinto  articulo  fidei,  fcilicet  de refurreftione 
mortuorum.  Articulus. XIII.  Theologus* 


ww  ni  ipmcuaiem  cite  relurrectionem  nomi 

nis.quae  impletur  per  gratiam.  Gratia  na  Gratia  v i 
qjeftvitaanim*,#  peream  relurgit  homo  ab  ani  taanime. 
ffac  mortCjfic  quinius  fidciChiiftian*  arricul?  co^ 

K tcftat 


Digitized  by  Google 


, «ili.l. 
/!e  au 
Piato 


Idem 


PJ.U.th 


Plato 


4^D.DI0NY.  CARTHV?  DIA LO; 
teftatur  futuram  effe  in  fine  mundi  comunc  omni 
um  liominum  quinondurefurrexerunt  refurre&i 
ong.P  Hoc  mirabiliter  lonat  in  auribus  meis.  Ne- 
pe Ariftotelcs  meus  multa?  induxit  rationes  con 
rra  Platonem,  animas  ttanfcorporariatcp  poft  fe- 
pa  rationem  denuo  corporibus  copulari  afferent?* 
T,  Rationes  eius  contra  Platone  philofopice  fatia 
procedunt,  & tamen  quo  ad  hoc  $ probare  inten 
dit,  idquod  corruptum  eft  idem  numero  no  pof- 
fe  redire demonftiatiue  no  funt.  Nihilominus  fuf- 
ficienrcr  offendunt  per  naturalem  motum  no  pof* 
te  hoc  fieri  .P.  In  quo  apofitioe  Platonis  diftataf- 
fenio  fidctfT.In  duobus  pr*fenim:Primuin  quo- 
niam Plato  vt  tu  quoqj  melius  nofti,  afferuit  ani- 
mas corporibus  rurfum  morituris  per  innumera» 
biles  neccffir udines  reuniri.  Cum  enim  pofuerit  g< 
ncrationem  corruptionem  nunq  perituras, ani 
mas  etiam  omnes  effe  indeftruftibiles,  & ab  origi 
ne  mundi  omnes  effe  fimul  creatas,  atcp  in  coropa 
ribus  ftcllis  locatas,  confirquen  ter  coceflit  eande  a- 
nimam  infinitis  vicibus  corpori  reuniri  & ab  eo  fc 
iungt,  Pofuit cm  animas  tali  corpoti  vtpote  mor- 
tali recopulari,  qualo  in  priore  feparatioc  reliquit.* 
Fides  vero  catholica  rationales  animas  non  nifi  fc 
mcl  air  corporibus, non  vtiqj  mortalibus,  fcd  nuit 
5 infupermoriturisreuniejidas.^Deniqjfecundtt 
Platonem  non  vnitur  anima  fepatata eide  nume- 
ro corpori  quod  ante  reliquir/ed  alteri,  & tam  e fc 
eundum  eundem  redu  idc  homojdemcp  animal. 
Quoniam  vt  aii,matcrianen«ft  de  effemia  natura 

Uu 


Digilized  by  Googte 


lEFIDE  CATHOLICA.  LI. III.  147; 

iu  rerum,  nec  homo  aliud  eft  qua  anima  corpore 
tens.Idco^fecundu  eum  non  differt  an  eide  an  at 
eri  corpori  reaffocietur  . Fides  auc  orthodoxa  to 
tatur.eand?  animi  eide  numero  quod  primo  ha 
ebaccorpori  reuniri,  quatenus  idem  numero  qd 
er  mortem  cecidit fiC  in  corpore  meruit,  refurgat 
i redeat, at<$  in  eodem  corpore  anima  praemietur 
1 quo  nuc  praemiari  meretur,ipfum  (5  corpus  par- 
iceps  fiat  peenar  vel  gloriar, quod  nunc  confors  eft 
ccnitentialis  laboris  vel  libidinis  inordinata:,  Ph. 
Mirabilior  iremfy irrationabilior  mihi  videtur  fi- 
kstup  rcligiois  q philofophia  Platois.T.Fatcorq» 
nirabilior  fit.  Qd  aut  Irratidabil  ior  lit, tibi  in  cubic 
pbarc.  igOifputario  philofoplii  cotra  refur 

eftionf  mortuo*.  Articuli  14.  Plnlofo. 

FOrmp  eiufdc  rationis  debetur  corpus  ciufde 
natura  ac  coparis  qlitaMS.Du  ergo  rationalis 
ai  a femp  eiufdf  ratiois  ac  fpeciet  pmaneat.fi 
orporidenuo  copulatur  ,n5  debetur  ei  nificorp* 
alcquaTcnunc  habet,  videlicet  eiufde  conditionis 
xiftens,non  ergo  fmorrali  reuniendaeft  corpori. 
I Prarterea,  nobilius  efle  habet  ala  extra  corpus  q 
1 corpore, illa  pfertim  q nuc  (apie  tif  vinutucp  inte 
1 e Audio.  Separata  qppediuinpmcti&feparatis 
ibAanrqse  coformior,  8 i diuinp  illuminandis  ca 
irior.No  ergo  naturaliter  corpori  reunif.nec  hoc 
9pfe£kio  eet  Adhuc  diuerfimoi9noterminaf  ad 
ld5  formff:  Mot*emfpccificaf,  vnitatecp  forrit  a 
rmino.fed  generatioStrcfufciiario  (ut  moi*diuer 
Jd  ergo  egignit  nullo  reo  idc  nuero  refufeitatur. 

K 7 Den icp 


Hq  qnid 


14«.  D*DIONY.CARTHV»DIALOv  \ 

•IDcnfcp  de  caufa  refurreftionis  inquiro  cum  cope 
pora  mortuorum  nunc  cibus  fiant  vermiculor  ii  at 
qj  in  cineres  redigantur  8C  pulueres3quomodocol 
ligentur?  Sunt  aut  & alia  multa  quar  feifeitari  nunc 
poflem,  fed  ha?c  primitus  fo!ue,quatcnus  ex  tuafd 
lutioc  occafionc  fufeipia  copcndiofi9  inueftigadi. 
^Solutio  inftStia^philofophi.  Anicul.xVfTheof* 

IN  memoriam  reduc  qua:  tibi  fupcri9de  primor 
diali  hominis  rerumcp  inftitutione  din'erui,&de 
**  originaliiuftitiaquaanteinobedientia  liabuir* 
P.Partim  recordor . Quae  aut  praefen  ti  noftrae  inda 
gini  profunt.refumere  tibi  mgleftum  non  fit.T.  Di 
xi  tibi  fi  recolis,  quod  ante  peccatum  fic  inftitutui 
fuit  homo,  quod  nulla  poterat  in  corpore  cius  efle 
morbi  moleftia,  nec  in  fcnfualicatc  cotra  ratione 
rebellio,  quadiu  anima  deo  manfitfubic&a . Por- 
ro voluntate  a deo  per  peccatum  auerfa.duocon- 
fecut  alunt  maIa:Vnum  inanima,  fcilicet  origina- 
lis culpar.fcupriuatio  gratia:.  Aliud  in  corpore,  vt 
pote  moriendi  necetfitas:horumquo<$  vtruqj  in 
pofterosderiuatur.  Per  Chriftiautcpaflionem  ab 
vtroqj  liberamur,  quoniam  merito  palTipnis  fug 
totam  naturam  humanam  ab  originali  culpa  fa- 
fiauit,atqj  eidem  immortale  vitam  promeruit.q  11 
fic  corporum  refufeitatione  efie  no  valet.  VtK  no 
bis  fpem  refurgendi  prarftarer,ipfe  primo  furrexit* 
Rom.  4 Vnde  Apoftolus:  Mortuus  cft,inquit,  propter de- 
lifta  noftra,  8£  refurrexit  propter  iuftificationc  no 
ftram  .Itac£  cum  immortalitas  quarobomo  ante 
peccatum  diuinitus  habuit,cidcm  per  Chriftum  re 

oarata 


'Digitized  by  Google 


r * 


*•  . 'Vpf'-r  'U 

bE  FIDE  CATHOLICA.LIB.  III.  14$ 

parata  iit,  confcquens  eft,  vt  homo  aliquando  ad  i 
1 ' mortalem  vitam  refurgat.P.MuIta  dicis  quae  mi- 

| hi  obfcura  ignorafcp  funt , videlicet  de  peccati  ori  - 
1 gmaIistransfufione,&meritopaflionisChrifti.T. 

I Non  omnia  fimul  tibi  dicere  polium , fed  ea  qua: 
modo  induxi, poftea  plemus  pandam.  P.  Nuc  igit 
obic&iones  meas  diflolue  ,T.  Prima  tua  inflantia 
fatis  declarat  quod  immortale  corpus  habere  n5 
(it  naturale, fed  fupernaturale  dei  donum, quemad 
modii  etiam  ante  peccatum  non  per  naturam,  fed 
, gratiam  immortalitas  homini  preftira fuit,  no  ta- 

mc  talis  qualis  in  refurreflione  donabitur»  Illa  qp  Genefi  i 
1 pe  prima  immortalitas  taliserat.vt  percam  pofTct  ’ * 

homo  non  mori, ii  fcilicet  non  peccafltt:Non  autc 
! fuerat  talis,vt  peream  impoffibile  cfTet  hominem 

. mori,T alis  aut  prarftabitur  in  refurreftione  futu- 

, ra,cxtuncequideniiqu5moripotcrunthomines.  Supnattt 

, Ea  vero  quae  fupernaturaliter  dantur,  no  funt  in-  ralia  non 

l naturalia  nec  contra  naturam, quonianaturg  non  funt  COIl 

, derogant/ed  eam  perficiunt.^  Infuperiecudaob'  m naturi 

I • ieftio  non  contra  fidem,  fed  contra  Platonem  ,p- 
cedit.Si  enim  poneremus  animas  talia  corporari 
fumere  qualia  modo  habent, bene  argueres.  Talia 
nanqs  grauant  ac  deprimunt  animam.Nos  vero  af  • 

, ferim9  corpora  in  futura  refurrcftioe  omnino  dif- 

, ponenda  proportionandaqj  efTc  meritis  atqj  difpd 

litionibusan  imarum:  Idcocp  animae  fandae  in  nui 
j Io  propter  corpora  reaffumpta  in  conteplatione 
{ ‘ impcdienturjfed  perfectius  beatificabuntur, quem 

t admodum  poftmodu  clarius  innotefeet.  % Ad  ter 
j ‘ ~ ' fc  3 ciam 


Digitized  by  Google 


u«.  D.DIONY.C  A R.T  H V.  DI  A LO.- 

f‘d  jK  m menfura  omnia farta  funt.quia  ffcutff. 
",uflm‘,n  oiolomdinc.lk  d;  in  magnimdine.ram 
tn  magnitudine  molis,  quii  perfefttonis.  Vnde» 
alitduum  omnia  in  modo/pede,  «ordine  ferti 
8d  Htud  redigitur.  P.bene  mihi  liare  placent, quia  Si 
apud  Peripateticos  firmle  quoddam  inuenio.  Aui 
cennaliquidem  ait, primam  caufam  triplici  influe 
na  rebus  induere ,vcpote  influentia  conftitutiouis 
Bd  elle.quod  ad  numerum  pertinet,  Illiuntnatiois 
pdagere5quodad  menfuram  refertur.  Etredu&i* 
oms  ad  vltimum  finem,  quod  ni  fallor  fpctfat  ad 
pondus.T.  In  hoc  Auicenna optime  dicir,quia SC 
fecundum  carholicos  dcusadorSdus,  cft  omnium 
eaufa  in  n.plici  genere  caufc  videlicet  efficietis  for 
rnalis  fcu  exemplaris, & finalis . Et  inquatu  cft  cau 
fa  efficiens,  conftituit  & m numero  ponit.  Inquan 
lum  veroeft  caufa exemplans  feu  formalis.nSin 
fo» man  , fed  idcaliter  formans,  illuminat  atrn  >n 
mcniiira  reponit.fic  nacp  fpecie  prrftat.  Prout  aut 
<ft  caufa  finalis,  fic  reducit  cuofta  ad  fe,&  pondus 
lingulis  imprimit,  Vnde  & Ariftoteles ; Entia  in- 
quit  nolunt  male  difponi.Ex  quo  rapx bcnccon- 
eludit  vnus  ergo  princeps,  qui  eft  deus  fuperglori 
.ofus  & vmes.  P,  Subtiliter  afieris,  fcd  videtur  cma 
nano  ren.  m a deo  natural.s  & efTentialis,non  autc 
artificialis  diccda  Deus  enim  rebus  creatis  efifend- 

ales  uiaspfeftionescomunicat.fcrficctefTe,  viuere 
&.nteIl.gere,faP.et,S,iuftiiiS,prouiden«i3:  hocaui 
artifex  non  facit.  Non  enim  inftuitdomifaberdo 
Vitam  v«Ifcnfum,aiu  aiiqmd  ciufdcm  fecum 

MUK 


Digitized  by  Google 


T>E.  TIDECATHOLICA  LI.nl.  137. 

naturx  cxiftcns.igDcniqjcum  bonum  fit  natura- 
liter fui  diffufiuum.videtur  qd  deus  qui  effentiali- 
ter  bonus  cft, naturaliter  fc  diffundat,  T.  Quidam 
Peripateticorum  atque  Platonici,  mundum  po  - 
nentes  ciTe  vrrernum , arbitrati  funt  res  creatas  i 
deo  per  modum  naturalis  emanationis  effluere  , 
non  tamen  pure  oaturalncr.fed  etiam  inrcllcftua 
liter.  Quia  vtPlatoinTliimcoafTerit,diuinarn 
voluntatem  cfle  mundi  fontale  principium , Al- 
gazd  quoquePeripateticus,emanarionem  rerum 
adeo  ferib  tur comparaffe comparationedonow 
b darore,qu£  vtique  comparatio  valde  conuenics 
eft.  Attamen  quoniam  diuinam  emanationem  ad 
intra  ignorabant , eam  qua:  ad  extra  cft  coaeterna, 
connaturalemq?  deoopinati  funt. Haec  autem  po- 
fino  vera  non  eft:  Nam  cum  deus  fit  ensfibi  in  ic 
omnino  fuf;icicns  atque  liberrimum, ac  fubftanti 
aliter  fapiens, omnia  qua:  producit  ad  extra, lecu- 
dum  liberrimum  xternac  fux  voluntatis propofi- 
lum  efficit, queadmodum  pauloanrc  lucidius  de- 
claraui.  ^jPorro  ratio  quam  primo  inducis  niQc 
fus  conuincir,quoniamlicct  perfeftionesnaturx- 
q:  rerum  frnrquxdarn  diuinx  bonitatis  participa 
tiones,non  tamen  funt  ciufdem  generis, ordinis 
Vel  naturae cu  ea.  Deus  enim  nec  etl  in  genere  ne- 
que in  fpetic  .Et  fecundum  diuinum  Dionyfium , 
Omnes  et>am  prgftantiifimac  rerum  perfectiones 
veriuiabneganturdeeo.qeiconueniant . Ideoqj 
proccfT.o  mundiadeo,non  cft  omnino  talisqua- 
kfeftdiffufio  radq  alutc^aaiui  afutc.  Qiuatarr.S 


Ij&D.DIONY.  CAR.THV  ? DrALO; 

ea  qug  in  crcaturisfunr.dco  quoqjvere  attribuun- 
tur^ quardam  diurne  perfe&ionistmaginesfunr  m 
ideo  creatio  rerum  naturali  emanationi  aliquali- 
tcr  conformis  exiftit, In fuper  fecunda  rado  folui- 
tur:  Nam  licet  iit  naturaliter  fuse  bonitatis  com- 
municatiuus.idcft,  fua  natura  habet  vt  fe  diffu*- 
dercpofTtt,  non  tamen  feper  modum  naturae, fe<4 
intellectus  diffundit.eo  quod  natura  ipfius  lit  vti- 
que  honoratilfimusinreileCtus^mens  feparata  m 
fupereffencialis  atque  omnino  infinita  fapientia* 
Enimvero  cuius  fecundum  prxhabitafit  opi- 
fex deus  prorfus  immenfus , quomodo  poftet  ab 
eo  procedere  effeCtus  finitus,  de  terminatus)&  or- 
dinatus, niliipfc per fuam  fapientiam  infcipfoo- 
pus  fuum  ordinaret  arqj  diftingueret.  Aliter  quip- 
pe ratio  nequit  prg ftari  cur  mundus  nec  maior  nec 
minor  fir,  cum  infiniti  ad  fini  cum  nulla  (it  natura- 
lis proportio . Exquoinnotefcitrudiffimus  corii 
error.qui  mundum  ponebant  a deo  non  proprie 
effe  creatum  vel  faftum,  fedcfTc  vclut  quanda  vm 
bram  lucis  diuinae,  tanquam  mundi productio  a- 
iiud  noneffet  nifi  quaedem  ctfcntialis  diuin*  lu- 
cis  emicatio.  Contra  quem  errorem  magnus  pa* 
ter  Ambrofius  infuo  Exameron efficaciter  aper- 
teque  difputauit.  Ad  cuius  etiam  confutatione 
fanitipairesin  Nicenoconfilio  in  Symbolo  fidei, 

• dicere  maluerunt  deum  fa&orem  cccli  & terra;  „ 

quam  creatorem . 

v ^OifputatioTheologicotraadmiratiocsPhilofo,, 
Articulus  «IX.  • • Theologus, 

Ibcxqt 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  C ATHOtICA.  LI II!* 

N exordio  huius  tertii  libn  cu  audilTes  Philolo 
' phc.qucadmodu  facra  fcriptura  in  crcarioncaf- 
I fcrcret  imeruaila  dicru,  v chemc  ter  mit  at*es,$C 
fiderififti.P,  Ad  naturale  ratione  afpexi.T.Oftcri 
S tibi  g»  maximoru  philofophoru  politio  fit  no  is 
linus  mirada.imo  magis  fi  dicere  cogruit,  irrideri 
a.P,  Hoe  fi  vales  decIara.T.  A Peripateticisordf 

r.  En  ait  AuiccnaKAlgaielcualijs  multis  qruo- 

iniu  capitaneus  in  hac  opiniSe  e amor  libri  de  cau  . 

s,  dicunt  deu  imediate  no  nifi  prima intclligentia  ‘£ 

rcafie,  eo  q»  lecundu  eos  ab  vno  fimplici  imediate 

5 fpcedatniit  vnu,  quia  idc  inquStii  ide  facit  ide. 
tb  hac  au  prima  incelligeria,  aiuc  creata  intcllig? 

5 fecuda,  ^ut  intelligit  fcfc3midq>a  deoe:j>ri  * 
iu  mobile,,put intclligit  fe  fcdm  q>exnihiloe:pri 

aa  animi  nobile  q ipfi  exiftimant  animS  primi  cg 

volubilis.  Similimo  aftruutintelligentiafecundJ 
iducere  intelligentiS  tertia,fcdra  cjlu&anima  ei5*.- 
tertia  qqjaiuteccrcatriceinicllig£ti£  qrtf.tertijor 
fis  ac  aiar  cius,  fic'qj  detneeps  v % ad  v Itima  ipherl 
jlefte,  ita  q>  ab  intclligentia  vltima  ,pcedant  clc- 
nenta,formarquoqjnaiurales  rationales  animar, 
^nihilominus  ponunt  mundum  e fle  aeternum, 
tqueharc  omnia  fimul  produfta.  Et  licet  for- 
aflishoc  aliquo  modo  queat  faluari,  quod  ni  - 
lilominus  omnia  firmil  fafta  efient,  prafertim 
um  aftruant  creationem  vniurrfi  per  modum, 
taturalis  emanationis  confiftere  , tamen  plura 
matinhac  pefitione  abfurdaappaient  ac  videtur; 

Primum  9 


l4o  D.  D IONY.C ARTH V.DIAL® * 

Primum  quod  caufis  creatis  virtute  crcatiuiaflcrl 
bunt.  Secundum  quod  deum  aiunt  nonnifi  verbu 
immediate  potuiUe  creafic . Tertium  quia  pofitio 
ifta  maximam  preftat  idololatriae  fomirem . Si  en? 
non  eft  deus  omnium  inrclleftualium  fubftantia** 
immediata  caufa  arcp  creator,  non  erit  in  eo  dflrax 
at  conftituenda  felicitas  omniu,  neqj  ei  foli  latria 
exhibenda .«fl  Denicgifti  philosophicum  dicSt  ma 
dum  aeternum  atqj humanas  animasimmortales, 
confequenter  concedunt  animas  rationales,  nunc 
a corporefepararasaftuinfinitas.quod  Ariftote- 
Anftoter  ]isdoftrinaenon  confonat.qut  non  admittit  multi 
tudinem  aftu  infinitam,  & fecundum  hoc  non  fe* 
Sapien.il  cjt  fuperfapics  deus  omnia  in  numero,  pondere  ac 
mefura  Rurfus  qualiter  intclligetiavltima  pof- 
<ct  animas  infinitas  illuminare  ac  beatificare.  Hoc 
enim  non  nifi  infinitae  potentiae  videtur  poficco*» 
petere  Alia  quoc£  multa  valdeirratioabiliaco- 
frqunttuhancipfam  do&rinarn.P.Praeinduftaq- 
dem  de  creatione  mundi  pofitio,  apud  Peripateti- 
• <osfatisvtiq;famofaexiftitatfpprobabili$:AIiqui 
tamenetiam  magni  phdofophi  cotradicunt  eide. 
AttcrroL  ,T.N«c  hoc  me  later, Nam  comentator  Aucrrois  »f 
ferit  eam  debili  fundamento  inniti.  Cum  em  deuf 
omnipotens  fit  entium  caufa  perinteHe&um.ficuf 
plura  fimul  intclligir.  propter  perfeftionem  faepfci 
cntif.fic  plura  fimul  poteft  producere  abfq?iniuria 
. {implicitatis  diuinae . Imo  cum  omnia  fiwnl  intelli 

cat;oui  fimul  cr^auit,  aut  certe  creare  prfualwit  P* 
Vtratjpofitionu  UUru  kuScft  probabilis.T  CJ 


Digitized  by  Googl' 


r RDE  CATHOLICA  LIB.  III 141. 

o inter  phifofophos  pene  nulla  de  creatione  re , 
n concordia  fir,  aut oritat i innitamur  diuinar, 
pia  omnes  fideles  conuenjunt. V erutam?  quo, 
m de  hcc  plurimum  mirabaris, quod  fandius, 
ayfes  res  primo  in  quodam  cfTc  indiftintto  fa*. 
s afferuit.  En  Platonem  principem  StokorB  ti- 
)bqcio:Ipfeequidehocipfum  teftatur.Ailnaqj  GeneXt» 
riiimeo;Omnc  vifibile  corpore^  motuTpor- 
10  fluctuans  nec  vnquS  quiefeens,  ex  inordina-  pja  j , ^ 
actatione  redegit  deus  in  ordinem.fcicns  ordi- 
orum  formam  confuflsinordinatijq}  proflare.  - 
4anc  politionem  AriftotcIesreprobat.T.Nihd,n  Q • 
linus  magni  phiiofophificopin*tifunt,fed  nec 
iflouies  in  libris  qui  apud  nos  funt  modum  cre 
onis  vniucrfi  aperte  determinat . Dcniqpnon  tl  Idem* 
ntem  quam  verba  Platonis  improbautt . Non 
m v idetur  Plato  hanc  confufionem  corporalii»  r 
um  pofuilfe,  tempore  prarcefffle  earundem  or- 
iationem,cum  lecundu  eum  generatio  atqj  cor- 
ptio  ab  externo  extircrunt,qucadmodu  Proci* 
cr Platonicos  fummusin  clementatient  theo- 


;ica  manifefte  reflatur . Attamen  Platone  expo  pr0  pf^ 
re  non  mihi, fed  tibi  in  cumbit.P.de  crcatiee  vni 
rfii  hactenus  li  iubes  fatis  coredimus,  omibvty  li- 
jIpenfatis,aflerttocs  tua.*  efficaces  ratioabilesqj. 
hi  apparat.  Ideo  fl  p lac  et  aggrediamur  q reflat. 
qjDc. 4 .fidei  articulo.  Arti.io.Thcol* 


E tribus  fidei  orthodoxe  aniculis  expedi- 
ti  iam  fumus.Nunc  i raq?  quartum  aggredi 
murtui  dx  iuftificationc  qusc  per  gratia  f, 


tracta» 


Digitized  by  Google 


4t  D DlONY.  CARTHV.  DIAIO.’ 

injeHjgi»  per  verba  hfc  ?T.  «ibi  ote 
oro  dixi,80iunc  plcmu5 pando,quod  ad  rcra  bea* 

' “i"c  obt,n<-ndi  no  feciant  homini,  imonec 
i,8  0 n*turaJl*r°h,<cd  gratia  qitocp  requiritur 

« .«icduTfidT"''  Vfi*de^‘fpeclU«i: 

In  hereft-  l ‘^SrT,tr^0dinimitus 

•rchiPcL  eaf^odn  ™ hg"? in  Ept>«<«  ««nat* 
eit  lynodo  *o  quod  dixerit  fine  grana  do fle  ho. 

n„,!.  'SI  n eff'  h'"r‘l’Ql“d  intelligi s nommegrariff 

*,T  :IDup'?  ‘ftsrao^vrpotegrariJdata,#™^ 
dvpttx,  j'^ci"s'.Gra(iaaStgratisdata^dici  poteft  omne 

Er«“ar«*[?da|mp,nfum’  donana£“rf  fun, 

*™ gJ - da,?-Propne  tame  dicitur  grana  sta 

Z"d  8r*rifi£*dona fpmruflanfti.K  fic  omne  0- 
!“/,£  tf3ltuo£(a,,'r;olun,a,  a malo,  atep  ad  bo- 
na  conumnur,  fi.  ad  gra»3  gratificante*  habilita- 

' a8”"5  daIa vocatur. Cu<j homo  huiut 

n!rnLJ|ln'rn  o'°rniStC|UKUCr't- ,unc  fa«re  di<i~ 
/ufcZ  ’ mWSrai'™fa£itn,f8rtrianv 

(urcipit.  Eftaur  grana  gratificans  feu  gratufacie* 
C^ernaturale  donu  diuinituspra-ftitsfquo  aia  in 
*7  fe*'1  at* ad Promerrndu, doneo  colloc. 

*“  •„CTr"eC£ffa"aeft,,om|nigratiaultradon» 
"V"-.  Sicut  vinmusfinisac  vera  felicitas  ho- 
mmn  omnemnatnralem  facul, a, em  exced,,  K At 

^aur,!,,exri»,t,ficadeamadip,rcendamnecef. 

lana  funt  liommifuRnaturalia  media,vrpote  gea- 
na  «emque  v, nutes  gratuita:  ,P.  Quomodo  per 
gratum  poaaut  homoin  effe  fpimittli,«adpr© 

merendi 


Digitized  by  Google 


t>E  FIDE  CATHOLICA  U nr.Mt; 

#ncrendum  idonco.Theolo.A&us  fecundus  prx- 

fupponit  actum  primum:  Agere  quippe  prxcxigit 

«fie.  Antequam  ergo  homo  quxat  ipiritualiter  ac 
meritorie  operari#  viucre,  oportet  eum  quod- 
«Jam  effefpirirualcarqucdiuinumfortiri,#  hoccf- 
fc  gratia  pracftat  formalitcr.  DeiiS  autem  qui  fo- 
Jus  gratiam  creat  # influit  efficienter  .Vndcnon 
immerito  dicitur  gratia  vita  animar.quemadnno-  Gratii 
«lum  anima  vitacftcorporis,fcdanimainf!uitcor  quare  vi* 
jpori  v iram  naturale  m.gratia  au  te  m da  t animg  v i-  ta  animae 
tamfupernaturalem  . 

^Cur gratia  prxrtarc  dicatur animx 
vitam  fupematuratem. 

Articulus  ,XI,  Philofophus. 

ratio  virtutis  ex  Ubertate  voluntatis  de 
a pcndcat,videtur  liberum  arbitrium  ad  bene 
^w/iufteque  v mendum  tfle  idoneum.  Nam 
coipfoquofc  vertit  adbonum,  cum  tamen  fc  ver 
tete  potfir  ad  malum,  laudabiliter  viriuorcque  a - 
£ir.  Nullum  autem  opus  virtuofum  effc  poteft 
immerirorium,  quia  nullum  bonuminremt  ncra* 
tum.  Sufficit  igitur  liberum  arbitrium  ad  meti- 
torium  actum . Prxtereaeadem  cft  potentia  con 
traricrum,  ficut  ergo  liberum  arbitrium  f otcft 
ftr  (e  in  malum,  fic  # in  bonum,  non  ergo  gratia 
frbineccfTafiacft.  Ampliu*,quodquis  non  poteft  p 
feipfnm  hoc  fibi  i perarino  debct.Si  igitur  no  valet 
tiomop  feipfum  meritorie  agere,  irratioabilif  fibi 
jprfctpiturvt  virttofcfanctcq  viuat.T.  Agnofccq» 
^rai^miuijrtorcft  inchoatio  glori*  vit(fimrrr. 


r 


*Iohl5 


D.  DIONY.  cARTHV  DlW  O 14^4. 

Vndc  (icur  lumen  gloriar  in  patria  eft  perfecta  paf 
tidpario  fimilicudinis  d ei,  quoniam  per  tpfum  elc 
uaturinrellecuscreartisad  eife  dieforme.v  t qua* 
lis  eft  deus  per  naturam,  talis  fit  ipfe  per  gratiam 
confummatam  ftu  gloria:  lumen  deo  trnendo.vi* 
tamqj  aeternam  m iplo  pofft  fendo.que madmodi 
fcriptum  eft  .Scimus  quoniam  cu  apparuerit  fimi  - 
les  eierimus,quia  videbimus  eum  ficuti  eft  ,$icgr* 
tiavirar  prarfentis  eft  quaedam  imhoar io  diurnae  0 
fc&ionis  imago.  V ndegratia  & gloria  omnem  na 
ruralem  perfectionem  rranfcendunt.&quandafa 
pernaturalem  diurna:  naturar  participatiotirm  ani 
ni<c  conferunt,  Idcoqj  per  gratiam  efficitur  homo 
idoneus  ad  promerendamfupetnatuf-alem  beati- 
tudmem , quae  vriqj  eft  dignitatis  immenfar:  e oq» 
&' gr aria  fit  quodammodo efficaciae  infitiirp  V nde 
nec  ex  ineritis  datur,  necquiTpiameam  de  condig 
no  ex  puris  naturalibus  promeretur.  Deniflp  ex  his 
obiectionei  tuaecitO  foluuntur . Primae  efndusebe 
ne  concludunt,  quod  homo  per  l.beru  arbitnu  vif 
tuofeviuerc  valeat,  loquendo  de  virrutibuSfnatu- 
ralibus  acquifitis,moralibus  arq£pohticis,non  ta- 
men oftendunt  quod  virtutes  tales  fupernatura- 
lis  beat  itudinis  meritoriae  fint . Porro  quod  tertio 
adduxifti  fic  foluitur,  quoniam  nullus  de  carentia 
gratiae excufatur . Deus  nanqj  fempet  paratus  € cS 
inipendere,niri  homo  obicem  ponat.  Rurfusty de 
o s v niuetfis  S^fingulis  fufiic  ien  ter  prefta  1 5^  proui- 
det  gratiam  gratis  datam,  per  quarti  le  ad  gratiam 
gratificantem  valet  aptarc/dfyquodurfe clliplt- 

“ rc 


Digitized  by  Google 


tXE  FIDE  CATHOLICA  LI.  III.  i4T; 

re.P,EIeganter  refpondes.fcd  qu{fo,vt  de  vnitate 
fubicfloquc  gratia:  parum  «differas . 

^D«  vniiategratis&fubicftoei9  Arr.XILTheol. 

EX  prpinduftisni  fallor  elicere  vtiqj  potuifti , 
quonia  ficut fe habet  effemia  animf  ad  pote 
ttas  & habitus  naturales^  affusae  fe  habet 
gratia  ad  virtutes  gratuitas  & infufas,omnes  quo 
qj  operationes  meritorias . Eft  enim  gratia  prima 
vita  anima:  per  quam  fortitur  effe  fpirituaie,  que* 
admodum  per  formam  fubftantialem  adipifeitur 
ipfum  quo  genera?  effe  naturale . Et  ficut  ab  efTcn- 
tia  anima:  fluunt  naturales  potentiae  qua:  naturali 
bus  atqj  acquifitis  perficiutur  habittbus,fic  a gratia 
tanqua  a radice  charitas,  virtutes<$  cancrar,  ac  to- 
ta fpirtrualis  aedificij  machina  dependet  & manat. 
Ideoijj  gratia  gratufaciens  eft  duntaxat  fecundum 
cfTentiam  vna  ac  fimplex,  quemadmodu  SC  effen- 
tia  animae . Et  quonia  gratia  imediate  refpicit  fub-  > 
ftantiam  animae  eamtjj  perficit, adornat  atf£  deifi- 
cat,tanqua  radius  lacis  diuing.acfupnaturalis  diui 
narfimihtudo  ti  a t urar,  Ideo  fubieftum  gratiar  pro- 
priu  aliud  prorfusnS  e,  nifi  animae  ratioalis  feuin 
tellettualis  creaturp  eflfentia,P. Properem9  ad  alia. 
^De  quinto  artic  ulo  fidei,  fcilicet  de  refurredtione 
mortuorum.  Articulus. XIII.  Theologus. 

aVemadmodu  quartus  articulus  fidei  aff«v 
rit  fpiritualem  effe  refurrefhonem  horni 
ms.quae  impletur  per  gratiam.  Gratia  na 
eft  vitaanimae,8f  peream  refurgit  homo  ab  ani * 
P*  nioncjfic  quintus  fidciCfir  iftian*  arti  cui9  co^ 

K teftat 


» 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LI. III.  147; 

liu  rerum,  nec  homo  aliud  eft  qua  anima  corpore 
Vtens.  Ideofy  fecundu  cum  non  differt  an  eide  an  al 
«eri  corpori  reaffocictur  . Fides  auc  orthodoxa  te- 
ftatur.eandc  anima  eide  numero  quod  primo  ha 
bebat  corpori  reunirt,  quatenus  idem  numero  qd 
ftr  morrem  cecidit,&  in  corpore  meruit,  refurgat 
GL  redeat, atep  in  eodem  corpore  anima  premietur 
In  quo  nuc  prarmiar  i meretur,ipfu  meg  corpus  par- 
ticeps fiat  pernae  vel  glori?,quod  nunc  confors  cft 
pccnitcntialis  laboris  vel  libidinis  inordinata:,  Ph. 
Mirabilior  iremty  irrationabilior  mihi  videtur  fi- 
ndes tu;  rcligiois  q philofophia  Platois.T.Fatcorq» 
mirabilior  fit.  Qd  aut  Irratioabil  ior  fit, tibi  incubic 
,pbare.  qjDifputatio  phitofophi  cotra  refur 
reftione  mortuo*.  Articu^.14,  Philofo. 

FOrm{  eiufdc  rationis  debetur  corpus  eiufeie 
natur;  ac  coparis  qliraris.Du  ergo  rationalis 
aiafemp  eiufdf  ratiois  ac  fpcciei  pmaneat.fi 
corpori  denuo  copulatur , no  debetur  ei  nificorp* 
tale  qua^ nunc  habet,  videlicet  eiufdc  conditionis 
cxiftens.non  ergo  1 mortali  reuniendacft  corpori, 
*|  Praeterea,  nobilius  efle  habet  ala  extra  corpus  q 
in  corpore.illapfertimq  nuc  fapirti; vinutuq;  inte 
ta  e fiudio. Separata  qppe  diuin;  m cti  & feparatis 
fubfianrrjs  e coformior , & diuin;  illuminariois  ca 
parior.No  ergo  naturaliter  corpori  reunif,nec  hoc 
t\9  gfeftio  eer  Adhuc  diuerfimoi9no  terminat  ad 
eide  formS:  Mo^cmfpecifieaf,  vnitatecp  forric  i 
termino,  fed  generatio&refufciiatio  fut  moi9diucr 
C.id  ergo  qgignif  nullo  mo  idc  nucro  reftifciratur. 

K 7 Deni* 


Ho  qnid 


t 


Digitized  by  Google 


148.  D*DI0NY.CARTH  V,DI  A tOv 

^[Denicp  decaufo  refurreftionisirtquirocum  cor* 
pora  mortuorum  nunc  cibus  fiant  vermiajloru  2 t 
q)  incineresrcdigantur&  pulueres, quomodo  co| 
ligentur?  Sunt  aut  & alia  multa  qua:  fcifcirarf  nunc 
poflem,fedharc  primitus  folue,quatenus  ex  ruafo 
lutioc  occafione  fufcipia  copendiofi9  inucftigadt 
^Solutio  inftariaiu  philofophi.  ArticuI.xvrTheoh 

IN  memoriam  reduc  quae  tibi  fupcri9de  primor 
diali  hominis  rerumqi  inftitutione  difierui.&dc 
originali  iufiitia  qua  ante  inobedientia  habuit* 
P.Partim  recordor . Quae  aut  praefemi  noftrae  inda 
gini  proiiint.refumere  tibi  moleftum  non  fit.T.  Di 
xi  tibi  fi  recolis,  quod  ante  peccatum  fic  inftituruf 
fuit  homo,  quod  nulla  poterat  in  corpore  cius  cfle 
morbi  moleftia,  nec  in  fenfualitatc  cotra  ratione 
rebellio,  quadiu  anima  deo  manfirfubie&a . Por- 
ro voluntate  a deo  per  peccatum  auerfa.duocon- 
fecutafunt  mala:Vnum  in  anima, fcilicet  origina- 
lis culpar.feu  priuatio  gratia:.  Aliud  in  corpore,  vt 
pote  moriendi  neccffitaS;horumquoqj  vtruqi  in 
poftcrosderiuatur.  Per  Chriftiautc  partionem  ab 
vtroqj  liberamur,  quoniam  merito  paitipnis  fuj 
totam  naturam  humanam  ab  originali  culpa  fa- 
fiauit.atqj  eidem  immortale  vitam  promeruit, qfl 
fie  torporum  refuftitatione  elfie  no  valet.  Vt  K no 
bis  fpem  refurgendi  prarftarer.ipfc  primo  furrexit» 
Rom.  4 Vnde  Apoftolus:  Mortuus  eft,inquit,  propter  de- 
lifta  noftra,  8C  refurrexit  propter  iuftificatione  no 
ftram  . Itac$  cum  immortalitas  quam  homo  ante 
peccatum  diuinitus  habuir,cidem  per  Chriftumre 

«arata 


Digitized  by  Google 


j 


bE  FIDE  CATHOLrCA.LIB.  «1.14« 

parata  fit,confequcnseft,  vt  homo  aliquando  ad  t 
mortalem  vitam  refurgat  .P.MuItadicis  quae  mi- 
hi obfcura  ignorafcp  funt , videlicet  de  peccati  ori  - 
ginalistransfufione.&mcritopaffionisChrifti.T. 

Non  omnia  fimul  tibi  dicere  portum  , fed  ea  qua: 
modo  induxi, poftea  plenius  pandam.  P.  Nuc  igit 
’ obieftiones  meas  diflolue  ,T.  Prima  tua  inflantia 
fatis  declarat  quod  immortale  corpus  habere  no 
(it  naturale, fed  fupernaturale  dei  donum, quemad 
modii  etiam  ante  peccatum  non  per  naturam,  fed 
gratiam  immortalitas  homini  preftira fuit,  no  ta- 
mc  talis  qualis  in  refurreflione  donabitur.  Illa  qp  Genefi  l 
pe  prima  immortalitas  talis  erat, vt  percam  poflct  ' * 

homo  non  mori, fi  fcilicetnon  peccafltt:Non  aure 
fuerat  ralis,vt  peream  impoffibile  effet  hominem 
mori.T alis  aut  pra:ftabitur  in  refurre&ione  futu- 
ra.cx  tunc  equidc  nuqua  mori  poterunt  homines.  Supnatu 
Eavero  quae  fupcrnaturaliter  dantur,  no  funt  in-  rajia  non 
naturalia  nec  contra  naturam, quonia  nature  non  funt  (OII 
derogant/ed  eam  perficiunt.^  Infuper  fecuda  ob*  tr,  naturi 
ieflio  non  contra  fidem,  fed  contra  Platonem^  - 
cedit. Si  enim  poneremus  animas  talia  corporare 
fumerc  qualia  modo  habent, bene  argueres.  Talia 
nanqj  grauant  ac  deprimunt  animam.Nos  vero  af  Plato  • 
ferim®  corpora  in  futura  refurrcftioe  omnino  dif- 
ponenda  proporrionandaqj ctfc meritis atqj difpd 
litionibusan imarum : Ideocp  animae  fanftae  in  nui 
lo  propter  corpora  reafiiitr.pta  in  contcplstione 
impedientur/ed  perfectius  beatificabuntur, quem 
Hdmodum  poftmodu  darius  innotefeet.  % Ad  ter 
• - K,  j ciam 


ito.  D.  DIONY.CARTHV.DlALO,LI.Itt' 

»am  dico  quod  refufcitatio  non  eft  motus  natura 
Refufci  - “s/ed  a folo  deo  eft  efficienter.  Vndc  rcfufcitatio  a 
tanonoc  ftiuanoncftnifidcus  refufeirans.  Erperhoepa- 
moipna-  r«reipon(?o  ad  id  quod  feifeitaris.  Collcftio  na  n- 
turalis  que  cinerum  fcu  materiarum  ad  compaginatione 
corporum,  minifterio  fiet  angelico, non  tamen  in 
inftanti,  fed  tempore  valde  bi  eui  virtute  diuini  im 
T c Pcl*ii  ««tus  imperium  per  fonuum  tubae  intelligi 
I.  Teis.  4.  poteft.Philofoph9.Totum  quod  dicis  naturalem 
rationem  excedit,  fed  nunc  de  differentia,  qualita- 
te,# ordine refurgentiutr  aftrue.  Theolog  Que- 
admodum  omnia  qua:  fidei  funt  fupcrnaturalia  af- 
feris,  fic  ea  per  quar  initiata,  continuata,  ft abiliratj 
cft,  naturale  ren  m curfum  excedunt,  itaque  vt  in 
primo  tibi  libro  o fi  edi,  fu  perii  aturalia  ex  tat.  Philo 
fophus.  Quales  prarmiffsr  tal»$  conc  Jufio,fed  nuca 
gequodpetij.  Theologus.  Quoniam  refuneftid 
mortuorum  tibi  tam  admiranda  videtur.non  pri- 
us accedam  ad  ca  quar  pofiutas,  nifi  tibi  in  primis 
per  rationes  probabiles  comprobem, quam  ratio- 
nabilis fit  ifte  Chr  ift.  anse  fidei  de  refurrediionear- 
ticulus.Philotof  hus.  Has  quoque  libenter  inten- 
teque  audiam. 

qRaticnes  probabiles  de  refurre&ionemor 
tuc». /rtiiulus XVI.  Theologus. 

T N immortalitate vtreor rationalis  anima? <6*- 

Inreilcct*  | ccrdairus.Hulofophus.lntclIrftumeffeinor- 
naitira  hs  J ganicum  atque  perpetuum  ac  immortale  o?a 
pflijiifii.,  nobiliotes  tam  Peripatetici  quam  Platonici  con-* 
ma  viu  ^ «ilerum. Theolog^, Cum  ergo  imclleftusfit  na- 


Digitized  by  Google 


» * 


ITE  FIDE  C ATHOLIC  A.LIJ  III.  Itf 

naturalis  itecppraeftStior  virtus  aiae/eqmrcflcnril 
alae  immortale  exiftere.  Non  citem  potentia  dig 
nior  vel  incorruptibilior  edentia  a qua  emaner , 8C 
cui  inbxrct.  Phi.  Hoc  confeq  uens  n ifi  dicere  velim 
( Auerroi  dicenti  confentirem)  animam  humani 
non  efl*e  intelleft  ualem  ,a  perfeflionc  formali  at  - 
que  intrinfeca  ,fed  per  illuftrationcm  dumtaxat  in 
lelligenti*  feparatae  .The.  Si  hoc  afleris  in  promp- 
tu habeo  vnde  te  impugnem. Phi.  Veraciter  pofi  - 
tio  eius  valde  irrationabilis  eft,34  omnes  pene  phi 
lofophi  ei  repugnanr.ideoquc  immortalitatem  a- 
nimaetecumcoccdo.  The.Concedis  quoque  vt  ar 
bitror  animam  dfentialcm  efte  partem  hominis  na 
turalemque  formam  corpori$*P,  Licet  quidam  a- 
ft ruant  non  cfle  materiam  de  effentia  fcnfibilium 
rerum, negari  tamen  non  poteft,quin  animatu  na 
turalis  corporis  forma , ac  p hoc  pars  eflcmiahs  to 
lius  compofiti.Theologus.Omne  quod  cft  natu- 
raliter pars  totius,  pfe&tus  habet  elTe  in  toto  qui 
in  feipfo.dC  naturaliter  appetit  toti  vniri  Philoio- 
phus.  Hoc  Ariftotclcs  teftatur.  Theologus.  A ni« 
ma  igitur  fcparata.impfeftum  cite  habet  ,8Un  cor 
pore  (ibi  proportionato  excellentiori  modo  iub.  - 
fiftcretquam  feipfa:  Nunquam  enim  coniungun* 
tur  adtus  84  potentia, feu  forma  & materia, nili  pro 
pter  indigentiam  vcriufque , quod  de  materia  at  - 
que  potentia  palam  eft,84  de  for  ma  infuper  paret. 
Nam  formae  illae  quae  pcrfeftam  operationem  fi  # 
ne  materia  fortiri  poliunt  84  cxequt,  leparat*  fub - 
(iitun^ncc  corpori  vniunrur.vt  intelligentix  . 

K 4 Sequunt 


Auerroi* 

error 


I 


t 

i . . 

1 i 


•i  , 


« 

i - 
• •» 
\ .• 


Arifie.  de 
anima 


?■) 

it' 


i 


\ 


:1  * 


•'i  ' 


i 


K*D.  DIONY  ♦ a iRTHV.  dialO* 

Sequitur  ergo  quod  anima  feparata  cum  non  ha* 
beat  cfie  perfe&um  nec  copletum  in  fpecie,  natu* 
raliter  corpore  vniri  defiderat.Naturale  aut  defide 
riumab  au  tore  natura:  procedit.  Vnde  nec  fruftrz 
ri  poteft;  fruft  rarcrur  vero  ii  cffeftum  nunq  aequi 
reret . Reftat  ergo  Vt  hoc  naturale  defiderium  ani 
- ma-aliqn  compleatur,  per aftualem  eius  cucorpo 
re  copulam. qjPrxterca  quod  naturale  eft,  hocvti 
q?  inieparabile  eft,  anima  aut  naturaliter  cft  corpo 
ris  forma, effe  ergo  corporis  formam  vel  aftu  vel 
aptitudine  inieparabile  eft  ab  ea . Non  poteft  i taqj 
■ in  perpetuum  a corpore  feparata  manere,  quoniS 
*■  naturalis  aptitudo  e fle  non  poteft  inanis.  Adhuc 
anima  rationalis  vere  beatitudinis  capax  eft,  han£ 

* aut  in  pratfenti  vira  adipifei  non  poteft  ,in  qua  nec 
vera  fecuritas,  nec  plena  contentio,  nec  inuariabi* 
lisftatus,  fine  quibus  beatitudo  perfcfta  cflcnort 
poteft . Sequitur  ergo  Vt  poft  hanc  vitam  eam  co 
Beatu  quirat,  fed  fine  corpore  eam  fortiri  non  poteft.Ni 

pricquid  hil  enim  vere  beatum  eft,  nifiomnesfuat  potentiae 
conuenien  tc  connaturaiemtp  aftu  habeant,  fecuti 
*du  quod  felicitatis  ftatui  congruit  Multat  aut  (une 
potentia:  animat  qua: fine  corporearum  non  ha 
bent.  Ad  plena  itac#  beatitudinem  obtinenda,  coc 
ports  cft  reaflumptio  oportuna.  Aruero  ficut  ani* 
ma  per  corpus  demeretur  atep  meretur,  ficin  eode 
praemianda  eft  fiuetorqucnda.P.  Rationes iftcfa 
tis  probabilesfun t, non  tamen  demonftratiue  vi* 
‘dentur.  T.Nec  egoeastaquam  demonftratiuas^p 
pono, quia  vt  ui  primo  libro  fafliis fmn,fidc$  Chri 
. - ftiana 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  .III  i#; 
ftianademondrationinonfubiacet.  P.  Rationes 
ifte  magis  ni  fallor  funt  pro  Platone  quam  fide,no 
emprobafti  quod  immortali  corpori  anima  rcaf- 
fociari  defideret.T.Pcnultima  ratio  id  odcdit:Ra 
tiones  quoqj  Aridotelis  contra  Platonem  tibi  fuf- 
ficerc  poflunt.Enimucrocu  forma;  fir,pportiona 
da  materia, rationabile  fatis  apparet  vt  rationalis 
anima  cum  immortalis  (it,  immortali  corpori  re- 
adorietur.  ^ Amplius.cum  anima  feparata  nobili* 
c(fe  habeat  ,quam  haberet  in  carne  mortali  feu  vi- 
ta praefenti,  condat  quod  non  appetit  corpori  re- 
uniri  mortali, nifivaldeinfipiensfit  atqi  per  errore 
decepta  , Quis  enim  de  datu  feliciori  ad  miferias 
venire  molitur  aut  cupiti  Talis  autem  deceptio  & 
infipientia  in  anima  feparara,illa  pnrfertim  qujlu 
mini  intelligentiarum  vnita  cft, locum  non  haber. 
Non  ergo  defiderat  ad  corpus  prarfenribus  fubftra 
tum  miferfjs.Vt  Plato  opinatur defcendere.^Rur 
fus.reaflotiatio  animat  cum  corpore,  non  vticf  ad 
effe  naturale,  fedad  datum remunerationisordi- 
ra  tur.Ideoq;  rationabile  ed  vt  corpus  difponntur 
fecundum  exigentiam  meriti atqjdemcriti.P.Ra- 
tiones  licar  fidem  fatis  adornar&roborat.  Sed  nuc 
adeaquarfcifcttabarpauIoante,rcfpcnde. 

^1  De  differentia, qualitate,  & ordine  refurgentiu. 
Articulus.  XVII.  Theologus. 

EX  praodenfis  nunc  lucet,  quod  qualitas  re 
furgentium  corporum  parificadaproporti 
onandaqj  erit  qualitatibus  animarum, Ideo 
f?  in  eleftis  & reprobis  cr ut  qualitates  omnino  op 

pofiiae 


Plato. 

Andote 


Pia.  in  thi 


QuaTitac 
eselectORt 
& re^pbo 
ru  oppo- 
fitac  funti 


it 

\f 


J' 

: k- 


& 


IT4.D.DI0NY.CARTHV.  DI  ALO.' 
«•nmo.»  Polit*  .P,  Qualia  erunt  corporaeleftowfT.Qua* 
l«fK?  * luor dotibus  ornabunrur.  Erut  nempe  daritfima. 
tuorinf»  ,",panib,^a> agilia atep  AibtiIia.P. Quomodo do- 

ruroln  1 t,busiftis  parcantur  corpora  animabusfT.Ex  & 

anima:  beatorum  erunt  diurnae  luci  immediate  v- 
nitac,&  vdut  inabyiTum  diuini  fplendoris  abfor- 
ptarjdeo  perredunriantiam  erit  in  corpore  quoq» 
iplendidiflfima  claritas.tanro  vtiqj  amplior  quo  fe 
lix  anima  diuino  lumini  intimius  meretur  vniri, 
Porrd  ex  fruitione  dei  eric  anima  in  omni  fu o de- 
siderio fumme  contenta  atq?  quieta,  fic  vt  quicqd 
optauerir  protinus  forciatur,#  ob  id  corpus  agile 
erit  ieu  celerrime  mobile, quatenus  illic  repente  ef- 
fe  poflit.quo  anima  velit . Rurfus  cum  anima  deo 
fruens  omnis  mali  euaferit  laqueum , ideo  corpuf 
fuum  impafTibilc  erit.  Qnod  etiam  fubtileerit,id  £ 
ipiritui  pleniflime  fubduum,&  inftar  cceleftiu  cor- 
. Porunificfua  forma fatiatumattp  repletum, vt  ali 

Maia  q - am  recipere  nec  queat  nec  cupiat.^Corpora  vero 
ruor  cor  impiotu  obfcuritOmaerunt,  patftbilia,  ponderofa 
poai  ma  SC  groffa.P.  Si  talia  erunt  corpora  beato$,non  e- 
lom  infu  runteiufdem  natura: cuius &modo,pra:ferrim  fi  e 
*uro#  runtfubtilia.T.Donagratiarum&accidetales  dif- 

po/itiones,nec  fpeciem  mutant  neqj  natura,  firunc 
igitur  corpora  refurgentium  eiufdem  natur», /ec» 
Eflenti*  dum  ip*ciemicuiu$  8C  modo, nec  f?c  fubtilia  appel- 
corpora  k,ltul  quali  aerea,  nec  carnem  habentia  nctpofTa, 
beatos?  I imovilibilM&  palpabilia  erut, hntiacarne&ofTa, 
futuro  q ^cut  ^ Chriftus  oftendit  fe  difcipulis  vifibilem  ai- 
ta,  * 1 9 palpabilcm.P,  Vbi  manebam  homines  poft  tp- 


QigitizecJ  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LUU.fff- 

furrcftionemiT.  Vnufquifcjin  fuo  loco  refurgcl^ 

Kmox  ad  iudicium  dei  vniuerlalc  quod  in  valle  lo 
faphat  fiet, angelico  portabuntur  miniftcrio,vcldi 
inno  imperio.  Philo  In  qua  artate  6C  fexu  re furget? 
Theolo.In  artate  Chrifti.SCfinguli  in  proprio  fexu. 

Ea  enim  qux  ad  perfeltionem  fpcciei,  veritatem 
quoque  indiuidui  integritatemque  naturar  perci» 
nent.tunc  in  hominibus  remanebut.ldeoig  omni- 
um corpora  integra  erunt, deo  fupplentcqpdefuir. 
^DcocUuo  fidei  orthodoxe  articulo.fciiicet  de  te 
muneratione  vmuerforum. 

Articulus. XVIII.  Theologus*  i.Cor.  £ 

EXigit  diuina  iufiitia  vt  recipiat  vnurquifquc  Colof.j 
prout  gefiit  in  corpore.Pl  ilofophuS.Qu*  t Ifa.64. 
merces  bonorum, 8C  qujr  perna  malorum  < j.  Coi  ,u 
Theologus . Oculus  non  vidit,  nec  auris  audiitir , 
nec  in  corhonrinisaiccndrrum,qusprfparauttdc 
us  his  qui  diligunt  eum.  Philofophus.  Qustamcn 
funt  haec,  prout  vales  declara. T neologus , Deus  9 
naturaliter  bonus  cft,ac  fumme  liberalis  atque  mit 
nificus,  non  aliud  prrparauit  amatoribus  fuis  ni  - 
fifeipfum.  PhilefophuS.Perquem  modun^Quo-  . . 

modo  enim  poffidere  poreft  creatura  deu  immen  **  -2”*  ** 
fum^TJPer  clanffimam  diuinar  efTcmiarvifioncm/ • " 

atque  immenfar  dei  bonitatis  fruitionem . V idene 
enim  diuinamcffcntiaminicipfaficutieft,&  non 
^tantum  in  enigmate,  & prout  rcfplendet  in  re  crea 
Sa.  Videndo  autem  diligunt.dtligendo  fruuntur.ai 
quc  ictcmaiiur  nuent  peflidentqucciilc&um  . 


Digitized  by  Googli 


t{6,  D.D  IONY.CARTH  V.DIAT  0. 

De o frui  P . Quid  eft  deo  frui;T. Deo  frui  eft  diuinar  bon 
quid.  'tis  dulcedine  beatifica  affici, quod  aliud  ,prfus  no  <* 

nt  fi  diuing  beatitudinis  participe  effici, deu  in  feipfo 
amplefti,eo  repleri,  omne  defiderabile  in  ipfo  ha- 
bcre,&  ci  propter  fe  pure  item<$  inaucrtibiLter  in- 
Dores  a*  hsrere.^Denicp  fcias  tres  efie  dotes  animat, qug  tri 
nime  tres  ^us  ffieologicis  virtutibus  correfpondent,  vtporc 
vifionem  quar  correfpondet  fidei,  ternionem  qua* 
correfpondet  fpei,&  fruitionem  quae fuccedir  ch* 
ritati.P.  Anteqde  ifto  punfto  tecum  cotendS.prf 
mu  explana  quae  fit  merces  impiogiT.  Duplex  eis 
pecnainfligirur,vna  damni,  qua»  eft  carentia  diui- 
na: vifionis,omnisq? boni:&lia:c correfpondet a- 
yerfioni  quae  in  peccato  confiftit.  Alta  e perna  fen- 
fus,  videlicet  ignis  inffcrnalis,8£  haecconuerfioni  ad* 
bonti  caducum,  qua:  in  peccato  eft  corrcfpoder.P, 

X nomas  p,njturncp(rnai(iaaiiquancj0^x.  In  inferno  nul- 
la eft  redemptio,  fed  defperatio  amara  atep  perper 
| Pjnaim-  tua,imd  ficutfan&usThomasteftatur.nuqinrer 
pioJje  co  rumpitur,fed  femper  a&ualiter  pcrnalior  eft , qua 
tmua*  fit  perna  q morienS  fuftinct  in  ipfo  feparationis 
--  , momento,quo  prae  anguftia  nimia  feparaturani- 

Jylat.16.  maj-  C0rp0re.p.Magna  heu  nimis miferia:8fvaeil 
v<  - , lisquiad  eam perucniunt  T.Bonumefleteisfiftal 

Roma  1 1 tj  non  effem  homines  illi  .P.  Miror  quod  deus  qfti 
Heb  lo  €f^nl‘ahterpius,Kdulcis>acbonUSeft,operama- 
* nuum  fuagtfic  arternaliter  damnat  & cruciat,  prae- 
YcrtimcB  peccatum  temporale  fuerit.T  . Vide  er- 
go bonitatem  8C  diftriftioneartiffimi  dei,  horreri* 
du  eft  valde  incidere  in  manus  dei  viucntis . N*d  * 

putet 


Digitized  by  Google 


PE  FIDE  CATHOLICA  . U lli.  i?7.£ 

.. 

eiites  minorem  effe  dei  iuftitil  qua  fit  mifericor- 
diaeius*Ideo<$ficut  pro terftporali  atfhr  merito- 
rio aeternaliter  beatificat,  fic  pro  temporali  deme 
irito  fine  fine  codemnat,Nempe  cu  deus  q*in  mor- 
tali peccato  contemnitur  fit  malefiatis  tmmenfir, 

^ttp  infinitae  fanftitatis  ac  bonitatis,  ideo  peccatu 
mortale  infinitae  graui  tatis  etficitf.Na  quo  is  q of  - 
fendtfpft5tiorfuerir,eo€normioroffenfacefetur. 
qBDifputario  philofophi  quod  deus  per  edentia  ab 
^b  intelledu  creato  videri  no  pofTit.  Art.  1 9.  Phi. 

IN  libro  de  caufis ,pbatur,quod  caufa  prima  eft: 
fuperior  omni  narratione, & non  narratur  nili 
per caufas fecundas. Et  Produs  Platonic’  ofte  Proclu  9 
dit,quod  deuscft  omnino  ignotus, & a nullo  in-  Picani:, 
tellcftu  qui  poft  eum  eft  coprehefibilis.  Non  ergo 
videri  pereftentiam  poteft.T.Naturali  virtute  vi  - 
derinon  poteft  in  feipfo, quoniam  diuinusfplcdor 
in feipfo  omnino  immenfus  eft, & propterea  inrcl  #v  \ 
leftus  finitus  aciem  Tuam  in  ipfum  figere  naturali 
ter  nequit,  fed  iupematuraliter  creatis  metibus  vi-  Gen  * 1*  ? 
fio  ifta  conceditur. P.  Infiniti  cum  finito  nulla  cfp 
portio,  ergo  nec  immediata  coiun&io.feu  p etfenti 
am  vifio.  Deus  aure  in  finitus  eft,omnis  vero  inrcl- 
ledlus  creatus  finitus,  quomodo  ergo  tam  imme-  „ 
diate  conuenient,  quow  nulla  confiftit  proportio'!  K'om‘l  • ! 
T*Si  inter  deum  ^creaturas  nulla  foret  proportio, 
non  efientcreaturg  quedam  faftg  ad  dei  imagiric, 
nec  appareret  in  rebus  diuina  perfe&io  per  modii 
Similitudinis  atcp  veftigtj,nec>\nuifibilia  deiper  Vi 
£bilia  agnofccrcmur . Nec  cflet  d,emu  omnis  effe- 
rus 


•1  i 

: i 


IS 

• m 

V 


'Ii 


»1 


Digitized  by  Googl 


Ht.O.  OrONY.CWTHV.  DIALO, 

InfiliM  i^u’|u*dI fimilitudo  fu»cauf*.I.a(» 
flualif  tari  imum^,n^5c^ePoteft  proportio  imi- 
Sorrioe?  Sk-T" n»uralis:Kho< in propofito inf 
f o«ft  N?g«>sf««or,mt|leflum  creatu  dfuinl  n,  . 
wram  in  icipfa  ridere,  non  tatne  totaliter  toprch? 
•“ nodem,  nec  omnia  ridei  in  eaqu*in  ea  rcfpl* 
«tnt,imo  in  infinitum  deficit  ab  illa  comprehenfi  - 
one  qua  diuinut  intellcftiis  feipliim  cognofcn  .P 
£u  diuinacffentia  fit vniwsfimpIicifTimaJn  5 mi 
. lucr"ta5  exiftftquomodo  in  fe  ipfa  valet  vide- 
«,nou  tamen  totaliter  comprehcndi^T.No  fic  affc 
ro  deum videri,non  autem  totalitercomprchendi 
waqna  par»  eius  vtdcatur.parsqj  abfeondatur,  fed 
■deo  quia  diutnaeflentia  non  Videtur  ab  intellectu 
creato  in  tanta  piemtudine  ficut  ex  feipfacognofci 
oiiii  eft.  Cuemvnumquodqjlitcognofcibilerecii 
dum  quod  in  aftueft.quo aliquid  eft  aftaafius  eo 
Upiftor*  cx  natura  rei  cognofcibilius,  Vnde 9C  Ariftote- 

lef  tuus,  maniTcftifffma  naturae  intclligentias  at- 
pdiai*ir,eo  quod  propter  afhialitatem  fuam  prx- 
opu a m,  pouffi  me  quan  tu  in  fe  e cognofcibiles  fint « 
I>ros  autem  fupeigloriofus  N fiiperbcnediftus  eft 
*ctus  purus,  fic  quod  a&uafitas  eius  omnium  ple 
nitudiiiem,perfecrrione  immenfa  coplcftitur.lde- 
otp  tn  nnuar  vtitp  cognofcibilitaris  eft,  8C  quia  iafi- 
«Hta  in  co  relucent,  BC  quiaipfa  eius  dTentia  eft  ve- 
ntas mcircunfcnpta  tantae  cxcclletiae  vt  i nulla  vir 
fute  finita  videri  pofiir,  tam  pfene,perfefte,N  da- 
re.ficut  Vifibflis  eft  Nec  hocmiraris.quoniam  cf- 
ocm  veritatem  naturalem  vausphilorophus  dari 


us 


Digitized  by  Google 


TfE  FIDE  CATHOLI  CA  LT  ItT.  r?i> 
ms  perfeftiusqj  cognofcu  quam  alter,  velquiafub 
tilioriscft  ingeni^vel  quia  pluref  caufas  agnofcit, 
Sic  igitur  diuinaeficntia  immediate  ac  clare  vidcl, 
i folo  tamen  diurno  intclle&u  perfeflecomprchd 
ditur.Nam  ti  in tellcflus  dei  qua  etfentiae(us,im  - 
jnenfa  fum.imo  potius  fubftantialiter  omnincidS 
*xifiunr.q[Dcniqj  ex  Ius  elicere  valcs.quodnooef 
beati  eque  dare  deum  afpicium,fed  finguli  iccun  - 
dum  proprq  intellelhis  difpofitionem,  ex  meritis 
procedentem  deum  contemplantur,#  jpfo  fruun- 
iur  p lmelligerc  nequeo  nec  admirari  fufficio,  q - 
modo  intelle&us  creatus  diuinam  poffit  in  tueri  ef 
fentiam  .En  nunquS  natura  inferior  operationem 
forti  tur  fuperioris  naturar.nift  participando  fimili- 
tudinem  ac  proprietatem  naturae  fuperioris . No 
e ni  aqua  velfcrru  calefacit,  ni  fi  ,pprtctatc  ignis.vi- 
dclicet  calidftatc  participet.  Cu  ergo  diuinS  e flenti 
am  fprculartfie  ,ppriaaftio  inte!lcltu$diuini,non 
poteft  intellegi*  creatus  huic  a&toi  coformari,  nifi 
dium  j naturf  ^prietate  participet ; hoc  autc  effici 
neqt.  Quonta  nulla  entiras  cduenit  vniuoce  crea- 
turis# deo, imo  q»  creatu  e,  nec  genere  nec  fpccie 
cu  diuinanatura  comunicat.Qualiscucpcrgoparti 
cipario  ltelleff  ib^crcatis  afferibat’ ,tata  ee  no  valet 
VfpeS  addiuinf  efTcnti(  vlfioncidoei  fiat.  Prjte- 
f ea,o  t s difpofttio  creatis  metib’in  e, finita  e.Rcce- 
ptu  em  vt uofti  e in  rccipiete , fc  dm  recipieris  mane 
rie.  Diipofitio  aut  finita  no  2 \ finit  j cfficatig , fcd  fi 
«itf.Noergo  leuare pt  intellectu  ad  pfecte  vidcdii 
i&nit « vifibdc,$  videri  no  £ tnifi  g efficasia  Tfiniti. 

Adliuc 

1 


Digitized  by  Google 


41  4 Vt* 


1 


D.  DIONY.  cARTHV  Dfflf  O 14^4. 

Vndcficur  lumen  gloriar  in  patria  elt  perfecta  p u 
ticipario  fimilitudinis  d ei,  quoniam  per  ipfum  el« 
uaturintellcc  uscreatnsad  cifedieforme.vtqua*- 
Iis  cft  deus  per  naturam,  talis  fu  ipfeper  gratiam 
confummatam  fcu  gloriar  lumen  deo  fruendo.vi- 
tamqj  aeternam  in  ipio  poffi  lendo,quemadmod& 
fcriptum  eft  .Scimus  quoniam  cu  apparuerit  fimi  - 
les  ei  erimus, quia  videbimus  eum  fiaitieft  .Sicgr*. 
tia  vitae  prarfcnris  eli  quaedam  imhoatio diurnae  p 
feftionis  imago.  Vndegratia  & gloria  omnem  na 
ruralem  perfectionem  tranfccndunt.&quandifu. 
pernaruralem  dinitiar  narurxpjrticipattorfem  ani 
niae  conferunt.  Idcoq?  per  gratiam  efficitur  hom® 
idoncusad  promerendamiupernatufaleni  beati- 
tudinem , qn.t  viiq)  eft  dignitatis  immenfre:  eoq* 
Lig  aria  fit  qviodammodoePicauae  tnfiriirp  Vnde 
nccex  meriti* datur,  nec  quifpiameam  de  condig 
ii  o ex  puns  naturalibus  promeretur  DeniqjcxhiS 
obiecciones  tuarciio  foluuntur.  Primae  em  duae  be 
ne  concludunt,  quod  homo  per ! beru  arbunfi  vif 
tuofevitierc  valeat,  loquendo  dc  virtutibujnatu- 
rabbus  acquifitis,mora!tbus  atqppoIiticis,non  ta- 
men offendunt  quod  virtutes  tales  fupernatura- 
lisbcadtudmis  meritoriae  fint.  Porro  quod  tertio 
adduxifti  fic  foluitur,  quoniam  nullus  de  carentia 
gratiae excufatur . Deus  nanqj  fempet  paratus  6eS 
impenderc.nil  Iio.no  obicem  ponat.  Rurfustyde 
usvniucrfis&finguhsfuf  icienter  prcftat&proui- 
d.t  gratia  n gratisdatam,  perquam  fe  ad  gratiam 
gratiSumem  valet  aptare,'d<^quodin4fec^iplr - 

f r« 


Digitized  by  C , 


pE  FIDE  CATHOLICA  LI.  III.  14*; 

re.P.Eleganter  re(pondes,fcd  qugfo,vt  dc  vnitatc 
fubie&oquc  gratis  parum  cdifleras . 

^Dc  vnitategratip&fubicfto  ei9  Art.XII.Tbeol. 

EX  prpinduftis  ni  fallor  elicere  v tiqj  pot  uift  i , 
quonia  ficutfe habet  effentia  animg  ad  pote 
tias  & habitus  naturalescp  aftus,fic  fe  habet 
gratia  ad  virtutes  gratuitas  & infufaSjOtnnes  quo 
q?  operationes  meritorias.  Eft  enim  gratia  prima 
vita  anima:  per  quam  fortitur  efle  fpirituale,  que- 
admodum  per  formam  fubftantialem  adipifeitur 
ipfum  quo  generat  efle  naturale . Et  ficut  ab  eflen- 
tia  anima:  fluunt  naturales  potentis  quae  natura!  i 
bus  atqj  aequi  (itis  perfkiutur  habitibus, fic  a gratia 
tanqua  a radice  charitas.virtutescpcsters,  ac  to- 
ta fpirttualis  sdificrj  machina  dependet  & manat . 
Idcocjj  gratia  gratufacicns  eft  dumaxat  fecundum 
cflfcntiam  vna  ac  (implex,  quemadmodu  & eflen- 
tia  anima: . Etquonia  gratia  imediate  refpicitfub- 
ftanuam  anima:  eamty  perficit,  adornat  atf$  dcifi- 
cat,tanqua  radius  lucis  diuing,acfup naturalis  diui 
nzfimiluudo  natura:.  Idcofubieftum  gratia:  pro- 
priu  aliud  prorfusnb  e,  nifl  anima:  ratioalisfeu  in 
tclleftualis  creaturpeflentia.P.  Properem9  ad  alia. 
^[De  quinto  artic  ulo  fidei,  fcilicet  de  refurreftione 
mortuorum.  Articulus  .XIII.  Theologus* 

aVemadmodu  quartus  articulus  fidei  affc 
rit  fpiritualem  efle  refurreftionem  horni 
ms.quse  impletur  per  gratiam.  Gratia  na 
qj  eft  vita  anima:,  & per  eam  refargi  t homo  ab  ani 
(nx  mortCjfic  quintus  fidciC  hrift  ian  * arti  cui9  co- 
ti tcftat 


Gratia  vi 
taanim£. 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LI.IIL  147; 

lita  rerum,  nec  homo  aliud  cft  qua  anima  corpore 
irtens.Ideotpfecundueumnondiffmaneidcan  al  Ho 
ter»  corpori  reafTocietur  . Fides  aut  orthodoxa  te- 
Itatur, eande  anima  eide  numero  quod  primo  ha 
fcebaccorpori  reuniri,  quatenus  idem  numero  qd 
f>er  morrem  cecidir,8t  in  corpore  meruit,  refurgat 
redeat, atey  in  eodem  corpore  anima  praemietur 
in  quo  nuc  prxmiari  meretur, ipfu  mep  corpus  par- 
ticeps fiat  pernae  ve! gloriar, quod  nunc  confors  eft 
pccnitcntialis  labons  vel  libidinis  inordinata:,  Ph. 
Mirabilior  itemcp  irrationabilior  mihi  viderurfi- 
tlestu;  rcligioisq  philofophia  Platois.T.Fatcor^ 
mirabilior  fit.  Qd  aut  frratioabilior  fit, tibi  incubic 
ipbare.  qjDifputatio  philofophi  cotra  refur 

reftionc  mortuo*,  Articul9.i4.  Philofo. 

FOrmpeiufdc  rationis  debetur  corpus  eiufrie 
natur;  ac  coparis  qlitans.Du  ergo  rationalis 
aiafemp  eiurderatiois  ac  fpccieipmaneat.fi 
corpori  denuo  copulatur  .nodebetur  ei  nificorp* 
talequa’enunc  habet,  videlicet  ciufde  conditionis 
«xiften$,non  ergo  imorrali  reunicndacft  corpori. 

Praeterea,  nobilius  efle  habet  ala  extra  corpus 
jncorpore.illapfertimq  nucfapictifvirtutucp  inte 
ta  e fiudio. Separata  qppe  diuin;mcti&feparatis 
fubftanrqs  e coformior , & diuin;  illuminariois  ca 
parior;No  ergo  naturaliter  corpori  reunif,nee  lioc 
Ci9pfiedtio  eet  Adhuc  diuerfimot9;io  termina?  ad 
eide  formS:  Mot9emfpecificaf,  vnitatecp  forrica 
termino, fed  genera  tio&refufciiatio  fut  moi*diucr 
C,id  ergo  egignit  nullo  mo  idc  nucro  refufeitarur. 

K Dtnnp 


Gencfi.i. 


Rom.  4 

V 


14«.  D*DIONY.C  ARTH  V\DIALOv 

^[Denicg  dccaufa  refurre&ionisirtqutrocum  cor«» 
poramonuorum  nunc  «bus  fiant  vermiculoru  at 
qj  in  cineres  redigantur  & puIueres3quomodocol 
ligentur?  Sunt  aut  8C  alia  multa  quar  fcifcitarf  nunc 
poflem,  fedharc  primitus  folue,quatenus  ex  tua  fo 
lutioc  occafione  fufcipia  copendiofi9  inueftigadi. 
^Solutio  inftatiaatphilofophi.ArticulxvtThcoJ* 

IN  memoriam  reduc  quar tibi  fuperi9 de  primor 
diali  hominis  rerumcpinftitutioncdinerui.&de 
originali  iuftitia  qua  ante  inobedientia  habuit* 
P.Partim  recordor . Quae  aut  praefen ti  n oftra?  inda 
gini  profunt,rcfumere  tibi  moleftum  non  fit.T . Di 
xi  tibi  fi  recolis,  quod  ante  peccatum  fic  inftitutus 
fuit  homo,  quod  nulla  poterat  in  corpore  ems  efle 
morbi  moleftia,  nec  in  fenfualiratc  cotra  ratione 
rebellio,  quadiu  anima  deo  manfit  fubic&a . Por- 
ro voluntatea  deo  per  peccatum  auerfa,duocon- 
Cecutafunt  mala;  Vnum  in  anima, fcilicet  origina- 
lis culpar, fcu  priuatio  gratiae.  Aliud  in  corpore,  vt 
pote  moriendi  nec<ffiras:horumquocp  vtruqj  in 
pofteros  deriuatur.  Per  Chriftiaute  paflionem  ab 
vtroqj  liberamur,  quoniam  merito  paflionis  fug 
totam  naturam  humanam  ab  originali  culpa  fa- 
fiauit.atq*  eidem  immortale  vitam  promeruit, qfi 
tie  corporum  refufeitatione  c(Te  no  valet.  Vt  & no 
bis  (pem  refingendi  prarftaret  jpfe  primo  furrexit. 
Vnde  Apoftolus:  Mortuus  eft,inquit,  propter  de- 
li&anoftra,  refurrexit  propter  iuftification  eno 
ftram  .Itaq*  cum  immortalitas  quamhomoantc 
peccatum  dminitus  habuit, eidem  per  Chriftum  re 
• - - - «arata 


* Dptized  by  GoogleJ 


bE  FIDE  CATHOLICA.LIB.  111.14$ 

parata  fit,  confcquens  cft,  v t homo  aliquando  ad  i 
mortalem  vitam  rcfurgat  .P.Multadicis  quae  mi- 
hi obfcura  ignotafcp  funt,  videlicet  de  peccati  ori  - 
ginalis  transfufione.&merito  paflionis  Chrifti.T. 

Non  omnia  fimul  tibi  dicere  poffuni  ,fed  ea  quae 
modo  induxi, poftea  plenius  pandam.  P.  Nuc  igit 
obie&iones  meas  diflolue  .T.  Prima  tua  inftantia 
fatis  declarat  quod  immortale  corpus  habere  tio 
fit  naturale, fed  fupcrnaturaledcidonum.quemad 
modii  etiam  ante  peccatum  non  per  naturam,  fed 
gratiam  immortalitas  hominipreftirafui^nota- 
metalis  qualis  in  refurreftione  donabitur.  Illa  qp  Genefi  i 
pe  prima  immortalitas  talis  erat, vt  percam  polTet  ' * 

homo  non  mori.fi  fcilicet non  peccafltt:Non  autc 
fuerat  talis,vt  peream  impolfibile  efiet  hominem 
mori.T alis  aut  pratftabitur  in  refurre&ione  futu- 
ra,cx  tunc  equidc  nuquS  mori  poterunt  homines.  Supnatu 
Eavero  quar  fupernaturalirer dantur,  no  funt  in-  ra|ia  non 
naturalia  nec  contra  naturam.quonianaturj  non  funt  (OI| 
derogant.fed  eam  perficiunt.^  Infuper  fecuda  ob-  tI,  naiurj[ 
iefbio  non  contra  fidem,  fed  contra  Platonem  fi  - 
cedit.Si  enim  poneremus  animas  talia  corporare 
fumere  qualia  modo  habent, bene  argueres.  Talia 
nanqj  grauant  ac  deprimunt  animam.Nos  vero  af  * 
ferim9  corpora  in  futura  rcfurrc&ioe  omnino  dif- 
ponenda  proportionandaqj  cfTc  meritis  atep  difpo 
litionibusanimarum:  Idcoqj  anima?  fan£fcc  in  nui 
lo  propter  corpora  reafiutr.pta  in  conte  piatione 
1 impedientur3fed  perfectius  beatificabuntur, quem 
admodum  poftmodu  clarius  innotefeet.  «[  Ad  ter 
• - K 3 ciam 


Digitized  by  Google 


: ISO.  D.  DIONY.CARTHV.DrALO.LUtt 
tiam  dico  quod  refujcitatio  non  eft  motus  natura 
Refufri  - ^,fcd a folo deo eft  efficienter.  Vndc  refufeitatio a 
tanonoe  ^iuanon  eft  nifi  deus refufeirans-  Etperhocpl- 
moi9na-  *«rciponfio  ad  id  quod  feifeitaris.  Collegio  natt- 
turalis  que  cinerum  feu  materiarum  ad  compaginationi 

corporum,  mimftcrio  fier  angelico,non  tamen  in 
inftanti,  fed  tempore  valde  b»  cui  virtute  diuini  im 
peiij,  tuius  imperium  per  fomtum  tubae  intelligi 
I.Tefs.4.  poteft.  PhiIofoph9.T otum  quod  dicis  naturalem 
rationem  excedit,  fed  nunc  de  differentia,  qualita- 
te,8f  ordine refurgentiutr  aftruc,  Thcolog  Que-* 
admodum  omnia  quse  fidei  funt  fupernaturalia af- 
feris,  fic  ea  per  quar  initiata,  continuata,  ftabiliraig 
eft,  naturale  ren:  m curfum  excedunt,  itaque  vt  in 
primo  tibi  libro  oftcdi.fupernaturalia  extat.Philo 
iophus.  Quales  prarmiffar  cal*S  cone  Jufio/ed  nuc  a 
gequodpetij.  Theologus. Qi oniam lefurreftid 
mortuorum  tibi  tam  admiranda  videtur.non  pri- 
us accedam  ad  ea  quar  pofiulas,nifitibiinptimif 
per  rationes  probabtles  comprobe m,quaro  ratio- 
nabili* fit  ifte  Chr  ift.anat  fidei  de  refurredlionear* 
ticulus.Plulofojhus,  Has  quoque  libenter  inten» 
tequeaudiam. 

qRationes  probabiles  de  rcfurrc&fonemor 
tuc».  Articulus XVI.  Theologus. 

»|  N immortalitate vtreor rationalis animseco-* 
Intelhfl*  J ccrdairus.l  htlofophus.lntclleifiumeifeinor- 
naiura  hs  ganeum  atque  perpetuum  ac  immortale  ©£• 

pfiiiiifit nobi.';Otes  tam  Peripatetici  quam  Platonici  con-* 
ma  virt*  <cljcruM.Ih«dogy$,CumcrgointfUcftusf»rna- 
animae.  ^ • IMilll} 


Digitized  by  Google 


v IT. 


tTE  FrOE  GATHOLrCA.Li;  !TI.  tff 

naturalis  itecj  praeft  Jrior  virtus  aiar/eqtur  e flenti! 
ai* immortale  exiftere.  Non  eftem  potentia  dig 
nior  vel  incorruptibilior  edentia  a'  qua  emaner , 8C 
cui  inbxret.  Phi.  Hoc  confequcns  nili  dicere  velim 
< Auerroi  dicenti  confcmirem)  animam  humani 
non  efl*e  iniclleftualcm  ,a'  perfe&ionc  formali  at  * Auerrois 
que  intrinfcca  ,fed  per  illuftrationem  dumtaxat  in  enor 
telligenci*  feparatae.The.  Si  hoc  affcris  in  promp- 
tu habeo  vndete  impugnem. Phi.  Veraciter  pofi  - 
tio  cius  valde  irrationabiliscft,fle  omnes  pene  phi 
lofophi  ci  re  pugnanr.ideoque  immortalitatem  a- 
nimaetecumcocedo.  The.Concedis  quoque  vt  ar 
bitror animam  cifentialem  cite  partem  hominis  na 
turalcmque  formam  corporis »Pt  Licet  quidam  a- 
ft ruant  non  efle  materiam  de  effentia  (enfibilium 
rerum, negari  tamen  non  poteft,quin  animatu  na 
turahs  corporis  forma,  ac p hoc  pars  eficntialis  to  . 
tius  compoftt t.Thcologus. Omne  quod  eft  natu- 
raliter pars  totius , pfe&ms  habet  cite  in  toto  qui 
in  feipfo.dC naturaliter  appetit  toti  vniri  Philoio- 
phus.  Hoc  Ariftotclcs  teftatar.  Theologus.  An i< 
ma  igitur  feparita.impfeftum  e(Te  habet  ,fle in  cor 
porcftbiproportionato  excellentiori  modo  iub;~  _ 
rideret  quam  feipfa : Nunquam  enim  coniungun*  «* 

tura&us  fle  potentia,feu  forma  fle  mareria.nifi  pro  amm4 
pter  indigentiam  vtriufque , quod  de  materia  at  - 
que  potentia  palam  eft,8e  de  for  ma  infuper  paret. 

Nam  formae  illsc  quae  perfcftam  operationem  fi  * 
tie  materia  fortiri  po  fiunt  SC  excqui,  fe  par  at  se  fub- 
ririunt^nec  corpori  voiuntur,  vt  intclligemi*  . 

& 4 Sequit  ut 


< i 

Ji 

I i' 


\ \ 

••  9 
•i  • 


. I 


Digitized  by  Google 


, c,r,D'  Df0W  • CflRTHV.  DIAld; 

blSSSSJF*  a"ima  r'Par,,a  CUm  "0"  ^ 

beat  «fle  perferum  ncccoplcrumuifpecie  natu- 

S,mIbTPr0reVn,I‘dcfid*ra,Naturakaii'dtfi<le 
““f#  a#.u,°rt  na,ur*  procedit.  Vnde  nec  fruftra 

2T£S?~  vtroficffeftum  nung  aequi 

vt  hoc  durate defiderium  ani 

nrealiqn  compleatur,  peraftualem  eius  cucorpo 

«in(^^'|,P?t,e"a  q“0d  na,ura,f  *«,  hocvti 
ns  forma  «iri*  'ft’ anima  autnaturalitereftcorpo 
L'^20  corP°ris  f°rmatn  vel  aftu£i 
apntudine  inleparabileeft  ab  ea . Non  poteft  ita» 

ptipctuoni  a corpore  feparata  manere,  quonii 

aturalts  aputudoeile  nonpoteft  inanis.  «JAdhuc 

aut  in  pratfcn t.  vna  ad.ptfci  non  poteft  ,in  qua  nec 

faa  *Tr*S’ "n  P T3 conten,io. nec inuariabi- 
bsftatus  finequ,b„s  beatitudo  perfcftacffcnoi» 

Beatu  n.  ^ ‘cS!,‘i-UIIUrCrg0VtP0fthancV'tatneamc5 
_ ; , intrat,  fed  fine  corpore  eam  iortiri  non  notefr  Ni 

P q ontnT"-  bMmm  ^-"'fiomnesT/pofnnJ 

V."onnat“ralemtpaftuhabeam,fccun 
duquodfelicitatisftatui  congruit  Mulueaut  fune 

BK?  qut fine  corpore  aftum  non 

f!"';,  pl '*"* ,,ac»  ^'aritudinem  obtinenda,  coc 
rcallu"’Pt,°  oponuna.  Aruero  ficut  ani- 
orL»Va„d?Un  ^"“«“ratt*  meretur,  ficin  eode 

ds  nmhabfl  rfiUet0rq“lnda-P- Ra,i0n‘s,fte(« 
-denTrbrbNrUnt,n0n,ara,nd*monftra,iurvi- 
m,n^T'NtC,80CaS‘,aquamdc,nonftratmas,p 

pono, quu  vt  m primo  libro fafiulfiim,  fides Chrf 

* '*  dium 


Plato.  - 
Ariftote 


DE  FIDE  CATHOLICA  L1B.  .IIU**; 
ftiana  demonftrationi  non  fubiacet.  P Rationes 
ifte  magis  ni  fallor  funt  pro  Platone  quam  fide, no 
cm  probafti  quod  immortali  corpori  anima  reaf- 
fociari  defiderct.T.Penultima  ratio  id  oftcdit:Ra 
tiones  quoqj  Ariftotelis  contra  Platonem  tibi  fuf- 
ficere  poIfunt.Enimuerocu  forma;  fit,pportiona 
da materia,rationabilc  fatis  apparet  vt  rationalis 
anima  cum  immortalis  fit,  immortali  corpori  re- 
affocietur.f  Amplius, cum  anima  feparara  nobili* 
c(Tc  habeat, quam  haberet  in  carne  mortali  feu  vi- 
ta praefenti,  confiat  quod  non  appetit  corpori  re- 
uniri  mortali,nifivaldeinfipiensfit  atqj  per  errore 
decepta  , Quis  enim  de  ftatu  feliciori  ad  miferias 
venire  molitur  aut  cupiti  Talis  autem  deceptio 
infipientia  in  anima  feparata,illa  praefertim  qu$lu 
tnini  intelligentiarum  vnita  eft, locum  non  habet. 

Non  ergo  defiderat  ad  corpus  pratentibus  fubftra 
tum miferijs.Vt Plato  opinatur  defccndere.^Rur  p.  . .. 

fus.reaflotiatio  animat  cum  corpore,  non  vticpad 
effe  naturale,  fcdad  ftatumremunerationisordi- 
tiatur.Ideoqj  rationabile  eft  vt  corpus  difponatur 
fecundum  exigentiam  meriti  atqjdemeriti.P.Ra- 
tiones  heac  fidem  fatis  adornat&roborat.  Sed  nuc 
ad  ea  quae  feifeitabar  pauloante , refpcnde . 
m De  differentia, qualitate,  & ordine  refurgentiu. 

Articulus.  XVII.  Theologus. 

EX  pracoftenfis  nunc  lucet,  quod  qualitas  re 
furgentium  corporum  parificadaproporti 
onandafcp  erit  qualitatibus  animarum.Ideo 
fj  in  «leftis  8C  reprobis  crut  qualitates  omnino  op 

polii* 


QuaTitai 
eselectow 
6C  re^bo 
ru  oppo- 
fitse  funti 


Digitized  by  Google 


. fp 


iy4,D.DIONY.CARTH V.  DJALO. 

Dotc«  po(?t«c.P*QuaIia  erunt  corpora eleftowfT.Qua* 
corpoac  tuor  dotibus  ornabuntur.  Erfu  nempe  dariiTnna, 
/cao»  q impaiTibilia, agilia atcp  fubtilia.P.Qjomododo- 
tuorinfu  tibusiftisparificantur  corpora  animabus?T\Ex  5 
mro  animae  beatorum  erunt  diuinae  luci  immediate  v- 
nitar,&  velut  inabytfiim  diuini  fplendoris  abfor- 
ptar.ideo  per  redundantiam  erit  in  corpore  quoq» 
fplendidiffima  claritas.tanto  vtiq;  amplior  quo  fe 
lix  anima  diuino  lumini  intimius  meretur  vniti* 
Porro  ex  fruitione  dei  erit  anima  in  omnifuo  de- 
fiderio fumme  contenta  atcp  quieta,  fic  vt  quicgd 
optauerit  protinus  farciatur, & ob  id  corpus  agile 
chi  feu  celerrime  mobile, quatenus  illic  repente  ef- 
fepofiit.quo  anima  velit . Rurfus  cum  anima  deo 
fruens  omnis  malieuaferit  laqueum , ideo  corpu» 
fuum  impanfibilc  erit.  Qiiod  etiam  fubtileerit,id  5 
fptritui  pleniffime  fubduum,&  inftar  coeleftiu  cor- 
porum fic  fua  forma fatiatum  at$  repletum, vt  ali 
Maia  q - arq  recipere  ncc  queat  nec  cupiat. ^Corpora  vero 
tuor  cor  impiomobfcuriifimaerunt.patfibilia.ponderofa 
pont  tna  8 1 groffa.P  Si  talia  erunt  corpora  beatos*, non  c' 
IoRt  in  fu  runteiufdem  naturae  cuius &modo,prxfertim  fi  e 
taro*  runt  fubtilia.  T.  Dona  gratiarum&acddetales  dif- 

pofitioncs,nec  fpecicm  mutant  neq?  natura.  Erunc 
igitur  corpora  refurgcntium  eiufdem  naturae, fecit 
EfTcntix  dum  fpectem,cuius  & modo, nec  fic  fubtilia  appel- 
corpow  ^a,nur  quali  aerea,  nec  carnem  habentia  necpofla^ 
beaton  i imo  vifibili?&  palpabilia  erut,hntiacarne&oflb# 
futuro  q ^cut  ^ Chriftus  oltendi  t fe  djfcipulis  vilibilem  at- 
lcj;  * 4 9 palpabilem.  P,  Vbi  manebunt  homines  poft  rp- 

W'- 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  Lt  111.1*?* 

furreflionemCT.  V nufquifq;  in  fuo  loco  refurgc#, 

Kmoxad  iudicium  dcivniuerfale  quodm  valle  Io 
faphat  fiet, angelico  portabuntur  mintfterio.vcldi 
utno  imperio.  Philo,  in  qua  artate  6C  fexurefurget? 

Theolo.In  aetate  Chrifti.Sdinguli  in  proprio  fexu. 

Ea  enim  quae  ad  perfetfionemfpeciet,  veritatem 
quoque  indiuidui  integritatemque  naturar  pert  i - 
nent.tunc  in  hominibus  rcmanebut.ldeofy  omni- 
um corpora  integra  erunt.deo  fupplcntc  defuit, 
qDco&auo  fidei  orthodoxe  articulo, fcilicet  de  tc 
muneratione  vniuerforum. 

Articulus  .XVIII.  Theologus  * l.Cof.  # 

EXigit  diuinaiuftitia  vt recipiat  vnufquifque  Colof.J 
prout  geffit  in  corpore.Pl  ilofophul.Qu*  e Ifa.64. 
merces  bonorum,#  quar  perna  malorum  i i.Gqi.1% 
Theologus . Oculus  non  vidit,  nec  auris  audiuir , 
nee  m cor  hom  inis  afcen  der  unt,quarprjparauitdc 
115  his  qui  diligunt  eum.  Philofophus.  Qu*  tamen 
fum  haec,  prout  vales  drdara.T  heologus . Deus  9 
naturaliter  bonus  cft,ac  fumme  liberalis  atque  ima 
nificus,  non  aliud  prarparauit  amatoribus  fuis  ni  - 
fifeipfum.  Philefophus.Perquem  modum^Quo-  f IoM  * 
modo  enim  poflfidere  poreft  creatura  deu  immen  ' q ** 
fum?T,Per  danffimam  diuinsc  elfcmiacvifionenv  • 
atque  immenf*  dei  bonitatis  fruitionem . V ident 
enim  diuinam  effentiam  in  (cipfa ftcuts  eft , & non 
tantum  in  enigmate,  & prout  rcfplendct  in  re  crea 
\z.  Videndo  autem  diligunr.dtligendo  fniumur,at 
guc  ictcmaliur  *act*  pptfidcmguedflc&iiiii 1 . 


Digitized  by  Google 


!f«,  D.DIONY.CARTHV.DIAt  0, 
Deo  frui  P.  Quid  eft  deo  frutfT.Deo  frui  eft diuinxbonit.?> 
quid.  ‘tis  dulcedine  beatifica  affici.quod  aliud,prfusno<? 
rufi  diuing  beatitudinis  participe  effici, deu  in  feipfo 
amplefti,eo  repleri,  omne  dcfidcrabile  in  ipfo  ha- 
bcre.SC  ei  propter  fe  pure  itemqj  inaucrtibiliter  in- 
Dotes  a-  harrere.^Deni^p  fcias tres efle dotes animar.qugtri 
nimetres  ^us  theologicis  virtutibus correfpondent,  vtpore 
vifionem  qua:  correfpondet  fidei,  ternionem  qui* 
correfpondet  fpei,&  fruitionem  quaffuccedit  chi 
ritati.P.  Anreqde  ifto  punfto  tecum  cotcnda.prl 
mu  explana  qua:  fit  merces  impioie.T»  Duplex  eis 
perna  infligitur,vna  damni,  quar  eft  carentia  diui- 
**  na:  vifionis,omnis'cpboni;8dia:ccorrefpondeta- 

yerfioni  qua: in  peccato  confiftit.  Aha  c perna  fen- 
fus,  videlicet  ignis  inffernalis,&  liare  conuerfioni  ad.' 
bonu  caducum,  qua:in  peccato  eft  correfpodet.P, 

X nomas  pinilur  nc  po-na  jfta  aliquando?  T. In  inferno  nul- 
la eft  redemptio,  fed  dcfperatio  amara  at<£  perper 
Pgnaim-  tua.imd  ficutfanftusThomasteftatur.nuqinter 
pioijt  co  rumpitur.fed fempera^ualiter pcrnalioreft,qua 
ttnua.  fit  perna  q morienS  fuftinct  in  ipfo  feparationif 
momento, quo  praranguftia  nimia  feparatur  ani- 
, at’  * ma a corpore. P.Magna  heu  nimis miferia:8(  varii 
, lisquiad  eam perueniunt  T.Bonumefleteisfifii 
Roma.il  tj  non  effent  homines  illi  .P.  Miror  quod  deus  qiii 
Heb  lo  ctfcmiahter  pius, & dulcis, ac boniiseft.operami- 
* nuum  fuaRzflc  xternalitcr  damnat &cruciar,prat' 
fcrtimcS  peccatum  temporale  fuerit.T  . Vide  er- 
go bonitatem  8C  diftriflioneartifitmidei.hoiTeii- 
du  eft  valde  incidere  in  manus  dei  viucntis . Nrt  » 

QOlct 


■Oigitized  by  Google 


PE  FIDE  CATHOLICA  ^LI.  III.  1*7. 

putes  minorem  effis  dei  iuftitia  qua  (Tt  mifericor- 
diaeius  * Ideocjjficut  pro  terhporali  atfhr  merito  - 
rio  aeternaliter  beatificat,  fic  pro  temporali  deme 
rito  fine  fine  codcmnat.Nempe  cu  deus  qin  mor- 
tali peccato  contemnitur  fit  maieftatis  immenfa\ 
atqj  infinitae  fanftitatis  ac  bonitatis,  ideo  peccatu 
moitale  infinitae  grauitatis  efficitf.Na  quo  is  q of' 

fendifpftatiorfuerit.cocnormioroffcnfaccfetur. 

^JDifputario  philofophi  quod  deus  per  effentia  ab 
ab  intellectu  creato  videri  no  poiTit.  Art.  1 9-  PW» 

IN  libro  de  caufiSypbatur.quod  caufa  prima  eft 
fuperior  omni  narratione,8£  non  narratur  nifi 
percaufasfecundas.EtProclusPlatonic*cfte  ^Proetus 
dit,  quod  deus  eft  omnino  ignotus,  8 C a nullo  in  * Piasonic. 
tellcftu  qui  pofteum  eft  coprehefibilis.  Non  ergo 
videri  per  efientiampoteft.T.Naturali  virtute  vi- 
deri non  poteft  in  feipfo.quoniam  diuinusfpledor 
in  feipfo  omnino  immenfus  eft,  81  propterea  inrel 
le&us  finitus  aciem  fuam  in  ipfum  figere  naturali 
ter  nequit,  fed  fupcrnaturaliter  acatis  metibus  vi-  Gen  * 1/7 
fioiftaconccditur.P.  Infiniti  cum  finito  nullae^» 
portio,  ergo  nec  immediata  coiun£tio,feu  p efienti 
am  vifio.  Deus  aure  infinitus  eft,omnis  vero  intel- 
lectus creatus  finitus, quomodo  ergo  tam  imme-  „ 
diate  conuenicnt,  quo»  nulla  confiftit  proportio? [v0rn 
T»Si  inter  deum  ^creaturas  nulla  foret  proportio, 
fionefientcrcaturp  quedaiu  faftgaddeiimagirfe, 
nec  appareret  in  rebus  diuina  perfectio  per  modii 
iimilitudinis  atq?  vcftign,necijiuifibil»a  dei  per  vi 
«Ibilia  agnofccrcntur . Ncceffet  o\emu  omnis  effe- 

ftus 


F,«^rrtwcArRTHv-  dmlo' 

jac# 

,priWd,K-non,aroc‘,0“«^‘5prchf 

*n^”-;"CRC  °mni  V”d‘<  ^ « q«*  m ea  fefpl* 
onc  a?,  * infinitum  deflsit  ab  «Ia  coroprehenfi  - 
mc  qua  dminus  mrelle ftu j feipfiim  cognoftit  .P 

U<iLT,:a<r  * vaim  q nu 

„“,crfitat  «xiftit, quomodo  in  f,  ipfa  vaiet  vide- 

f o dtum^n,0,J‘““OI"pr<hcnd',rTN5  fic 

,0,ali"r<°mpreher>di 
MBq«a  pars  ems  videatur, pars«abfcondatur  fed 

«deo  quia  diuina  effemia  non  videturabimd  ' ,u 

* «ft.  Cu  em  vnumquodqj  Iit  cognofcibile  fecU 
q»°d  ia  aftu  eft,quoa  iiquid  eft afluallus  eo 
*"*“•  £ ‘ogHofeibiliu.,^ Vnde  SC  Ariftore- 

f fuus,  mam.eftiflfma  naturae  imclligentiasa** 
pcllanif,eo  quod  propter  a^aKiatem  fuam  pne! 

«Puam,po„ffimCquaniuinfeecognolcibilesfint 

**“»“«•  fupeigloriofus  K fup^beneSs  eft 

^ud1neT^fe<5“°,,  ,aU,!'‘a5  *'u* omnium  ple 
nitudmem.perfeaione  immenla  copleftitur  Idc- 

^ m finit*  vnqi  tognoftibilua  ris  eft  SC  ouia‘infi* 
"ua  in  eo  relucent,  K quiaipfa  ^ yf- 

t!!?f?u7UnJCT'Pn!rln!*  actlliti*,  Vt  i nulla  vir 
??&  ‘f  m PI"».perfefte,K  cla- 
. cut  vifibchs  eft  Nec  hoc  miraris, quoniam  ef* 

vematem  naturalem  vnu»ph«olbphui  tlarl 

, US 


Digitized  by  Google 


de  fide  cathou  ta  lt  m.  w 

W perfeftiusqj  c ognofcu  quam  alter,  vel  quiafub 
tilionscft  ingenij,vcl  quia plures caufas  agnofcit» 
Sic  igitur  diurna  edentia  immediate  ac  clare  vide!, 
ifolo  tamen  diuinointcllcCu  pcrfeCc comprcht 
ditur.Nam  ta  imellcCus  dei  qua  efientiaems.im  - 
Bunia  fum, imo  potius  fubftamiahter  omninoidc 
cxidunr.^Oeniqj  ex  Ius  elicere  vales.quod  tiooef 
beati  eque  clare  deum  afpiciunt.fed  finguii  fecun  - 
dum  proprij  intellectis  difpofitionem,  ex  meritis 
procedentem  deum  comcmplantur,&  ipfo  fruun- 
tur  plntelligere  nequeo  nec  admirari  fuffido,  q - 
modo  intelleCus  creatus  diuinam  podiun  tueri  cf 
femiam  .En  nunquS  natura  inferior  operationem 
t ortitur  fu  peri  oris  natunr,mfi  participando  fimili* 
tudinem  ac  proprietatem  nature  (uperioris . No 
em  aqua  velfcrru  calefacit,  nifi  ^prictate  ignis.vi- 
dcluet  calidltatc  participet.  Cu  ergo  diuina  edenti 
im  (peculari  (it  ^priaaCiO  imelleCusdiuini.non 
poteft  intellcC*  creatus  huic  afttoi  coformart,  nifi 
diuinj  naturp  ,ppnetatc  participet : hoc  autc  effici 
neejt.  Quonti  nulla  rntiras  couenit  vniuocc  crea* 
turis  & deo, imo  ^ creatu  e,  nec  genere  nec  (pede 
cu  diuina  natura  comunicat.  Qualiscucp  ergo  parti 
eipario  UelleftibScreatisadcnbat.tataee  no  valet 
VtpcS  addiuin$edcmi{  vlfioneidoei  fiat.  Prfte- 
ffea,ois  difpofiuo  creatis  metib’in  c.finita  e.  Rece- 
ptu em  vt  nodi  e in  rccipiete , fetf  m recipietis  mane 
ric.  Difpofit  io  aut  finita  no  I (finit  j efficatig , fcd  fi 
«itf  .Noergo  leuare  pt  intellectu  ad  pfecte  videdu 
ignitu  vi/ibile,3>  videri  no  pt  nifi  p efficatia  (finiti. 

Adhuc 


Lumen 
glorif  qd 


160.  D.  DIONY.  CARTHV,  DrALO, 

% Adhuc  aut  fupernaturalia  dona  in  infinitum  na 
pofiun t excedere  dona  natura:,fed  deuri)  per  efTem 
tiam  contemplari  omnem  creatiintellc&us  capa 
(itatemtn  infinitum  excedit.  Cuius  fignum  eft^ 
creari  non  poffet  intelJe&us  ram  excellens  & altus 
qui  ex  puris  naturalibus  ad  diurnae  vifionem  ellcti 
tiac  pertingere  valeat:Non  ergo  intellectus  creatus 
perfupcrnaturale  donum  hanc  diuinitatisvifion^ 
confcquipoteft. 

De  lumine  gloriae, harumfy  obicctionu  folutioe. 

Articulus*  XX.  Thcologns. 

VEhementcr miratus  es  d philofophe.inco- 
prehenfibilem  huiusnoftrae  fidei  articuli  ve 
ritatem.&non  immerito.Res  nan<£  h jc  tS 
ka  eft , vt  per  humanam  quidem  ratione  credi  pof 
fit.non  autem  intelligi,  neqj  ferurari.  Veruntame 
inflantia;  tua:  infolubiies  non  funt. Igitur  ad  prima 
refpodeo,quodpartim  procedit . Na  intellectus  be 
atiin  patria  non  tam  immediate  yniunturluci  di 
uinar,  nec  fine  medio  diuinam  cernunt  cfientiam, 
quin  per  lumen  gloria:  difponanturad  vifionem 
hanedeiformem.  Eft  autem  lumen  gloria:  quedS 
fupernaturalis  bonitas,  diuin  a:  natura:  fupernatti 
ralis  fimilitudo  exiftens,  c uius  gratia  inchoatio  eft 
difponens  atq?  deificans  intellectum,  vtpfpetiecet 
nere  poflit  deum.&licet  lumen  iftud  fecundum  ef- 
fentiam  finitum  (it,  a diuina  natura  infinito  defici- 
ens,8t  nec  fpecie  nec  genere  cum  illa  communicas, 
efficax  eft  tamen  mentem  creatam  difpoere  ad  di- 
uina:  lucis  immediatum  intuitum. Quonia  ex  hoc 

quo^. 


Digitized  by  GoOgle 


OE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  .irii6f 

quodcft  fuper  naturalis  diuinjc  natura  fimtlitu- 
do,  atque  alterius  ordinis  ab  omni  dono  naturae, 
catenus.vt  nulli  creaturarnaturalisperfe<fbo  effici 
poffitvti  nccgratia,habetquadamdigni:atem  im 
menfam .^Porioper  hoc  quoque  fcqucnsinftan  - 
tia  foluitur , Ad  vifionem nanque  dei  per  fpee ic  nc 
quaquam  exigitur  efficacia  fimplicitpr  infinita  ,cii 
nec  vifio  ifta  infinita  fit  ex  parte  videntis,  fcd  ratio 
ne  obicfli  vocatur  dignitatis  lmmenfic,  quoniam 
deuseft  bonitas  fianplicitcr  infinita.  ^Ad  tertiam 
dico,  quod  gratia  lumenque  gloriar  fecundum  fub 
ftanriam  finita: funt, ficu 1 8C  omnis  creatura . Vn- 
de  cofequitur  vt  non  excedant  dona  natus  $ (Impii 
citer  infinita-jfed  quodammodo  infinita:,ideft,ini 
proportionabiliter , loquendo  de  proportione 
proprie  difta  , q ia:  fciliceteft  inter  entia  vnius  c- 
iufdemquc  ordinis.  Sicut  ergo  inter  pun&um  8C  Ii 
neam  non  eft  proportio,  quia  quocienfcunqj  puti 
^la  multiplicentur,  non  eff.ciuc  lineam,  fic  inter  Iu 
men  gloriar  ^naturalia  dona  no  cft  proportio  ,p- 
prie  difla,fed  aliqua  habitudo.  Similiter  deu  pe.fc 
<fte  comprehendere  omnem  naturalem  virtutem 
omnino  in  infinitum  excedit.nec  alicui  crcaturarg 
gratia  comunicari  idpoteft.Videre  veropereffen- 
tia  ficut  intelleflus  creati  confpicifit , no  fimplici- 
ter  infiniteexcedit  naturalem  virtutem,  fed  im,p- 
porrionabi!itcr& quodammodo  infinite. 

%Dc  forma  intclligibili  p q videtur 
diuina  cficnria.  Articulus. 

.XXI,  Philofophus. 


L Adhuc 


l<tB:  DIONT.  CARTHV.  DIALO. 

ADhac  vna itemqj  prxcipua  difficultasml* 
hi  exoritur : Omnis  nempe  cognitio  per  fi# 
militucimem  quanda  efficitur,  Quo  maiuf 
oportet  fpecic  cogniti  inefle  cognofcent  i NS  &df 
annus  intellectus fecundiipra habita  omnia  certis 
f ropritsi^  rationibus  arqj  Ideis  cognofcir . Per  q 3 
ari  rationibus  plena  perhibetur.^  Si  ergo  intelle- 
ctus creatus  videre  poteft  diuinacfientiam,hocdt 
per  aliqua  formam  imeltigibilem  fibi  vnir&Auti* 
gimr  per  formam  creati  aut  increatam.Non  p for 
mam  creatam, quoniS  omnis  forma  creata  fimia  l 
d diuina  dfentia  infinite  deficiens,  vnde  nec  diu  ini 
pei  fectioncm  perfecte  reptarfentarc  valer,n«  pcl 
cognofettur  deu$,mfi  tanquam  per  effectum, 8t  # 
•ittn  tali  foima  bonitas  fu  a relucet.  Nec  perincrea 
aam  formam  vjfio  ifta  poteft  haberi,  incrcaranar» 
q.  forma  efic  non  poteft,  nili  diuina  effenrta,qup  ct» 
fe  non  poteft  alicuius  creati  intellectus  intelligibi  - 
lisforma.T.SufficienterCniTafior)probafti  no  pof 
fe  v ideri  deum  ficuti  cft  per  fpectVm  feu  per  formS  ( 
telligibilem  crearam : Ideo  fateor  ipfaiw  diuina  ef- 
fenttam  intcllcnuicrcato  vniri.ranqufiimelfjgtbl 
lem  formam  fcu  fpeciem,  vtfitipfa  6(  quod  vide* 
tur&quo  videtur.P.Hoc  mirabiliter  fonar,  nec 
piam  phololophorum  tale  quidvnquam  aficruir* 
T.Non  bene  perpendis,  imo  errare  videris,  Mone 
faiter  Peripateticos  aiferemes  intellectu  humanti  1 
vita  prarfenti  intelhgere  polTe  fubftantiasfepara* 
ias,dtfi'cntiocft:quibufdam  videlicet  AuiccnnaSC 
^Igazelc  dkemibusiioc  fieri pet intentionem  in* 

uUigibilem 

, 


Digitized  by  Googl 


Ofi  FIDB  CATHOLICA  LUIr.  iM 

nlligibi!tm  animx  rationali  ab  inrtlligtnriatprcf» 
tam.  Alqs  vero  vtpo  te  Auerroi  Si  Alexandro  «<o- 
tra  opinantibus  atqj  dicentibus, effici  hoc  per  vni 
one  efTenux  fubftanrix  feparatx  eu  imclletfn  iiu- 
in  ano.lt  a tp  ficut  ifti  de  intelligcntia  aftruum  q>  p eC 
fentiam  vniarurmemi  humanx,  proporttonabili 
ter  ego  dediuinacffcnuafcntioin  bcamudinispa- 
tria.P.Partim  quidem  continuis  me  in  confidet  a - 
te  locutum , fed  valde  diffimile  reordeelfentiain- 
telbgcnux,& natura diuina,quaruni  vna  finita, a» 
lia  vero  cft  immenfa.  T.  Propone  tante  quod  mo 
itet  tc.  P.Ptop;nqua  mihi  apparet  pofitio  iftacum 
illis  qui  ponebam  deum  omnium  rerum  effe  for  - 
irale.Rurfusintelligibilis  forma  eftinhxrens  per-» 
feftio  inrclleftus.ex  ta  quocpSiintelleftu  fietYnfi, 
a quo  immediate  progredtrur  atq;  producitur  ope 
, raiiointcl!r<fiualt5.  Omina  vero  clTcntiacu  fu  pu- 
rus in  fe  fubfiftensaftusjioc  modo  intelleftutcrc 
atovnirt  non  poreft(imo  hoc  ditiing  per  refti5i  pltt 
rimum  derogaret.T.Quamuis  prxtiominati  phi- 
lofophi  afferam  vnam  intelligentiam  cognofci  ab 
alia  per  vnioucmelTcntix  eius  cum  alia.  Non  ta- 
men fatemur  quod  vna  fit  elfe  formale  alterius . Si 
militer  nec  ego  concedere  cogor, quod  deus  fit  efle 
formale  intclle&us  creati  :Non  enim  dat  a&um 
primum  fcucfie  per  formalem  intrinfccamque  c5 
iuntttonem,  fed  efficiemerdumaxat . Illi  aurem  5 
opinatifunt  deum  fore  omnium  effe  formale,dixe 
tmu  defi  rifc  omne  q»  eitffubft5tialriy  ce  cfi&oru. 

i,  2 Prxteie» 


AlbertuS 

Egidi.ro. 


\ 

d-Cor.6 


prae  terra  nequaq  ccnfequirur  qtioddiuina  t fTtir- 
tia  fit  menti  creatae  formali  ter  inlixrc$,proeo$  cl 1 
vnitur  tanquS  inrcfligibilis  forma,  imo  tam  fecun 
dum  gentiles  qua  C hnftianosquofdam  pliilofo  * 
phos.intcr  quosfunt  Albcnus  Si  Egidius.fpccie* 
vifibifes  quae  diffuncuiitur  ad  oculum  non  funt  in 
aerctanqin  fubic&o.fcd  vt  in  differente,  fotmj  8 
qj  intelligibiles  fecundum  cofdcm  non  iunt  in  intcl 
lediti  fubic<ftiue,fi  d pet  fi&tuc,&  hoc  cft  pt  optet  di 
minutum  ac  debile  effe  talium  forma». Quatoma 
gisdiuinaeflcntiaquarcft  piima  vetitas  petficere, 
poteft  intelle&um  fine  inharfionc  accidentali  attp 
inmnfecs.^  Porro  vnum  quod  cx  vmonc  intellc  - 
«usairn  forma inrclligibili  rcii.lt at,no e vnii  fi  tri- 
pliciter .fedeft  vnum  tale  quale  ex  (on  uncricnep 
fecribtlis  perfuientisq;  prouefltt.  Sicautex  diuina 
«flentia  Si  mente  creata  vnum  ftenni!  vtiqjipro- 
hiber.  N am&  qui  adhaere  t deo.vuus  cum  co  fpisi- 
tus  fertur  . Ope  tat  io  donum  intellectualis  quaecffc 
mentts^reatae.diuinae  cfTcntiar  modo  dicto  vmtctf 
mediate,  caufatur  a mente  creata,  Si  iubiectaiur  in 
ea  Diuina  vero  cfientiacftcaufaptincipalisefhcarf 
ampraeftans  .forma  qu  ppe  feir.percft  eperatiois 
principium, P.Si  diurna  t flentia  rfl  menti  crcatftp 
videtur  fcu  obicctum,  Si  quo  videtur  videlicet  in- 
telligtbilis  forma,tunc  imo  alia  atq:  alia  ratior  vnt 
•lurn  cnti.Vi  obtectum  Si  vtfotmajianc  ante  di-* 
fiinctionem  libenter  audi» em.T  Diuina  effentia  in 
quantii  intellectum  creatB  actitat. perficit, Si  velut 
ad  fe  trahu  at$  auiumittifetroai,  rationem  a»ci 


p*5 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LJ.  ITT.  .!«*. 

pitimcHigibilisform  c,non  quod  ad  natura  inrel- 
JedVus  creati, coartet  jr  aut  certe  trahef,  fed  poti9  3» 
ilia  ad  diurna?  nacuracalTim  latione  trahit  ac  erigit. 
InquantuVeto  eft  terminus  inreHe&me  vifionis.id 
fcilicct  quod  videtur  obiedhi  vocatur.  Na  indeo  cj 
idem  .p.fuscenfcniur  intclligens,  intcllcdhis.feu 
Virtus  mfelligendijintJiigibilisforma^quod  vi- 
detur  liue  obi cdtum. Sed  ratio  no^ra  diftinftionc 
quanda  inducit,  eo  quod  nequeat  diuinueffefecu»  I . Fcha^ 
dum  propriam  puritate  ac  fiinplicitatem  agnofee  Sach’14 
te. Iu  patria  vero  videbitur  deus  ficuti  cft , 8£  non 
ponet  circa  eu  ratio  noftra  diftmftioes  Imiufmoi , 
led  implebitur  quod  ait  propheta. In  die  illa  erit  de  p 

tis  vnus.&nomen  eius  vuii.quonia  per  vnafpecie  **  T Ay' 

tognofcetur,&  in  ea  fola  i pia  diuinitas.petfcftc  vi- 
debitur, propterqj  vno  nomineexprimetur . Nuc 
autem  quia  per  varias  formas  »n  migma,  e,  id  eft, 
tenebrofa  imagine  a nobis  contemplatur,  varijs  q 
ep  nominibus  appellatur.  P , Profundiffime  mihi 
refpondi  s,  fed  eu  diuina  eflentia  vniatur  menti  cre 
atae  tanqua  intclligibfis  forma,  cur  aiunt  Chriftia  - 
ni  omnia  a'  beatis  in  patria  cognofciin  vetbo.id  et 
filio.ponusquSin  diumaeflentia.^jDeniqjvcur  ma  [ t.an  .$ 
gis  in  verbo  qua  patre  vel  fpiritufan^o,cu  tu  pa- 
ter fit  verbi  origo,  & fpiritus  fandius  fpiritus  veri- 
tatis dicatur. 

^ Kcfponfio Theologi  ad  quarftion em  Philofo- 
pili,  cur  potiusdicantur  beati  in  patr  ia  omnia  vi  - 
dere  in  verbo  quam  in  diumae(fentia;vPpatre  aut 
fpiriru  fanfto.  Aniculus  »XX1L  Theologus. 

L 5 Rcmuiifccrc 


Digitized  by  Google 


f .Cor.i 
Ioha*  14 


CcIIof.1 


DlOr  f.  CARTHV.  DIAldL'  ;• 

I 

REminifccre  iam  eoiuquar  in  his qur  de  fup  + 
bfidicla  triturate  funr  difta  liabit  a funr.  Di- 
xi quippe  fi  recolis,  quod  verbum  feu  filiuf 
fpctciai  3 patre  pcr  intcllecloni.fpiritu  s fandos  ab 
vrrocppfrvojuni2tem  .Idcd^qu«radiruc!Ic(ftUrtf 
periin<nt  verbo  appropi  ianrur,  vtefTe  fapienttaRV 
patris^veritate  m,exemplar,imaginem,&  propte  • 
rca  °mnia  in  ipfo  cognofci  dicuntur.Ipfecm  cft  cX 
Pr<  Aio  fapiemitr  paterna?  mentis,  in  qua  qnrcqiiict 
in  lapientia  atqj  efiemia  patris  continetur,  eminerr  , 
trr  ac  plene  refultat  8ducet.  Vfi  filius eft  patrisimjf 
go.omniuquor^quar  ra&a  funr  aut  fieri  potfunt  . 
«*em  p lar  &fpecic*f,  Idea  Kratip.Non  tamen  fic  y» 
niuerfa  in  verbo  cognofci  dicuntur, quafipater  n5 
videatur  nifi  perfilui,imo  &’ pater  & fpiritus  fanet* 
immediate  si  beatis  cernuntur.imd  tota  trinitas  v/ 
na  exiftens  vera.imm  enfa,  sternaty  deitas,  e fi  bea 
ne  fruitionis  primu,fummum,  ac  immediatu  obic- 
ctu.quoniS  ficut  tofa  trinitas  vniucrfaindiuifccrc 
auir/ic  omnes  beatos  indiuilc  fclicirar,  Et  fiec undu 
fidelem  Auguftmum,  ea  fola  vere  finalitetb;  fruc- 
dum  cft.  Enimurro  cum  diuina  effentia  ab  folutiP 
fime  nominetur, nomen  em  cflVmiarfunime  eft  ab 
foIutum,fifde  omnibus  quae  in  dto  fu»,»  vere  dici- 
bile. Parerenimeftcifentiadiuinajfimilirerfiliuy* 
fif  idem  fpirttusfanctu?,  tora  infuper  trinitas  diui- 
naeifenriaverifimicdidtur.^Propiercaadinfinut 
dum  quod  beati  in  patria  totam  trinitatem, fmgu«* 
fasfcp  diurnas  pei  fonas  dare  ac  im  mediate  confpici 
imqconucmcniitfiinu  dictii  ecquod  diwau  tfien- 

m 

oy,'  . ..I 


V 


Digitized  by  Google 


o 
vide 


BE  FIDE  C KtmilCK  UXHAij* 

. Ita  vnitur  beatis  tanquS  intelligibilis  forma.  Etent 
fn  eaeognofeunt  quicquid  ad  plenam  bcatitudinE 
pertinet. Nihilominus  videtur  pater  in  filio  tanqui 
. in  pfecta  ac  naturali  iroagine.FiJi®qcp  in  patre  ficut 
tiu9infonce.Spimus  fanet*  in  vtroqj8<vt<rq;upfo 
^Qu*  videmurindiuina  e flentia  &L  qu*  non  * 

Arriculus.  .XXII L Pliilofophus. 
i a D quxftioncm  propofitam  efficaciter  re* 
f fpondifti  theoIoge.Scd  quoniam  iuxtaprg 

ofirnfa  intellectus  creati  non  omnia  in  di  - 
fllJJaua.tttra  cognofcuntquarinearcfpleudcnctefl 
infinita  in  ea  reluceant  Iatn  precor  cdificre  qu*  nln 
•n  ea  videmurabeatis,^quar  no.  T.  Qutcquidad  . ^ 
Veram  beatitudinem  fpectat  cogn  ofeer e,  hoc  oes  5" ® y 
acfinguiiindiuinaafpiciuntluce.  SupernaturaliS 
demum  felicitas  de  qua  nunc  ,pfamur , naturalem 
beatitudinem  ppcfuppomt : Non  enim  efle  poteft 
quid  fimplicitcr  fupnaturalrteri$beatu  /inepfcct5e 
naturae.  Ad  naturale  avtbeatitudine  exigit  ur  roii* 
vniuerfinaturasordinetpcognofcere.  Trjr nanqj  n . 
beatitudine  fubfiStrjs feparatis  affcrtpfcruc  philo  -*  "***  y " 
fophi.  Ideo  oes  beati  in  patria  totius  mftdi,vtpore 
©|m  vifibiliuac  muifibiliu  fpecies#  genera, natum  na 

ac  ordinem  diuina  cfienria  pfectifiimc  initiet  .N6  ^ _ 'at  * 
aut  re  arim  cficta  in  particulari  agnofcit.q  Deniqj  •pfrMinfc 
naturalis  capacitas  i beatis  pfecteipJef.icd  ititelle- 
ctus  £ qdamedo  ola  fcdm  AriftoteI£,co  potiri  ca 
pax  fit  per  cognitionem  in  ipecie.non  tnfirgulari, 

Singularia  cm  propter  indeterminationf  fui  reli* 

Suuair  ab  arte,  omnia  iucj?  fecuhdii  Ipcctf  fciunt, 

L 4 Pr$tcN9 


Digitized  by  Google 


- -v  Ii 

i<8.  D,  DIONY,  CARTHV,  DIAla 
Yrtcterea  ea  quocp  in  particulari  at<5  diftiriftiflr  # 
mc  in  vtrbo  confpiciunt,quar ad  plena  bearitudi<* 
ne  fingulariter  pertinent.  Vnde  finguli  beator  fin 
gulos  diftin^ecognofcunt^ardentilfjiricdiligut: 
hoc  equidem  adpctfeftafocicrar^accidemalequc 
' prarmiu  conferti  proficit  Rurfus,quar  fpccialcnt 
adque/Tarr,  beatorum  habitudinem  hahcnr^afrn 
gulidtftinfie  in  verbo  cernunt.  Idco'q;  fanifti  eof 
Cetra  ng  optime  nofcunr.qui  eos  colunt, amanti  inuocar, 
rcftmVu  preces  georum  imclbgum.SedfiC  martyres  fan&l 
aldcfmm  eos  rpeciafitcr  mo  cognolcunr,quosinpraftnti  g 
•fe,  utores  habebat,  quatenus  pei  hoc  ampliusgati 
,,  dcant.Porrd.nDn  omncsfan&iequemultanece- 
que  clare  in  deo  cognofcunr,neqjrationcs  diuino 
. rum  eflfedtuu  eque  perfere  infpiciunt.P.  Cu  diui- 
nam  effentram  intueri  intoparabiliter  maius fir  5 
quofcunqjeffc&us,quantafIibettreatuia$cognof 
ccre, vjd^tur  quod  nullus  cff€ftu5,crcatUfaqj  nul- 
la eos  qua:at  latere, quibus  impartitumeftclfenti- 
am  diuiniratisprofpkere.T.Qttamuismaiuslitdc 
um  videre  quaquofcuqjeffeituSjtiihilominusnia. 
iuseftin  diuinacfhntiapluta  videre,  quacS  vide* 
do  pauciora  in  ea  cogn okcre.Ideotjj  no  fcquitur.g» 
deuvidctes,vniuerfa  creata  i particulari  cognofcar. 
«Mntrodutfio  rationum  Theologi  quam  ,pbabile 
fit  no  pofie  beatificari  intellegit  creatu  nifiin  diui- 
ngvifionecflemig.  Articuius.XXlIII.  Theologus. 

SEcundum  excellentiores fhilofophos,  Ha- 
ronem  & Pi  ocium,  Anftotclem  & Alphor» 
buim}at<j  eorum  fcquaces, omnis  deicogni* 

* * ~ t* 


Digitized  b/  Google 


tt  FIDE  CATHOLICA  LI.  ,Ut  i €9. 

% 

tio,  ouar  per  fpedes  creata  s habetur  potius  eft  pec 
ablationem  fcuabnegarionc.qua  perpolitionem, 

Melius  enim  fcitur  in  ea  quid  deus  non  eft  , q quid 
eft,  imo' quid  eft  penitus  igr.  oratur, Et  hoc  ip  lum  i 
libro  de  caufisalTeritur.Denic# magnus  Dionyfi* 
in  miftica  theologia,#  Iohannes  DamafcenusH  - 
bro  primo  ide  teftatur.Scire  aut  de  aliquo  qd  non 
eft,#  non  quid  eft, eft  potius  ignorare  qua  fcire.In 
tali  igitur  noticianon  quiefeit  intellc&us.quonii 
naturaliter  appetit  de  ignoto  notitiam.  Et  vti  na<* 
turaliter  certitudine  arqj  fcientiam  appetit,(icigno 
rantiam  fugit . Non  vtiqj  conternari  poteft,  donec 
de  deo  quid  (uintclligat.  Ergoinfoladeiperfetfta 
viftone.vera  bcatitudo  confifttt.  Praeterea  jntelle  - , 

iius  non  fiftit  in  agnitione  effeftus,  fed  caufam  in  *tltu 

quirit,#  nili  illa  cognofcat,  non  conternatur  nec$  d°  vcr* 
quiefeit.  In  nullius  ergo  creaturae  noticia.vltimata  vbifit 
confiftit  felicitas,fed  in  folius  prima:  caufae  contui- 
tu, vel  ergo  in  illo  qui  eftpereffefiujvelin  eo  qui 
eft  perfpecicmincreatam,  non  primum  quonia  vi 
dere  deum  per  clfeftu  fcu  creaturas  eft  dutaxat  co 
gnitio  quia  eft  . Scientes  autem  dealiquo  quia  eft  9 
delideramus  agnofeere  quid  c,  In  tali  ergo  cogni* 
tionc  intclleflus  nequaqua  quic  fcir.fed  in  ea  qua  fci 
tur  de  deo  quid  eft,  quod  efle  non  valet  nifi  p fpc«* 
ciem  increatam.  ^ Deniqj  cum  vilio  dei  per  creata 
imperfefta  fu, habes  ea,pcrfici  appetit.qj  Adhuc  ad 
id  vniiquodtp  conuertitur  a quo  procedit,  in  illius 
crgocotemplatione  intelleftus  humanus  beatifi- 
catur^ quo  immediate  ercatur.Scd  a f«Io  deo  crea 


Digitized  by  Google 


170.  D„  DION?.  CARTV.  DfALC^ 

«££7"°*?  “«Probatura  cft,in  foro  t* 
tuiAuiL-n  a,Ur'*  "on  mmttlligtniia  al/qtia,l}- 

^SEs0,n“r tas  ‘an9  Probabilts  in- 

a^assasssc; 

k fb,qu3  Chrifl  lanr  expcftantjelogucrc.  S 

Vale  proinde  fit  gaudium  bearorii  inp* 

- * cZZ  ’.Pr  ° fh,,f  P<r  propriae  at- 
^l,cpn<lo(bphic*  fubtiliraris  indagine m 

vtcunq;ehccre  vales.  Scis  nanqjArifto  re  IccomefS 

Sa^««  reu  delegatio  oritur  cx  v mone  pote* 

Caudii*  ?*  ac* b°nUrn  conucnifn*  Eft*nim  gaudium  dif- 
«uid.  fufioanimi,ex  contuitu  boni.fDcnujtr.agnnudo 
gaudn  ex  tribus  caufatur.videliccr  ex  bonate  fe« 
cr  nueniemia  obicfti.ex  nobihtste  potenti*:  8Cex 
tr odo  feu  medio  vnionis.  Quoniam  ergo  diuinll 
centra  quam  omnes  beati  vident, qua  eriamner 
fef*e  fruuntur,(itinfinita  bonitas,  iinmcnfa  diflce 

^imrn,^lln^^^,blb^J,l^CbrirUC^0’  ,nrCTrTl,t3abl{e 

Jumcn,K  vtad  omne  dicam , omnium  bonorunr 
8f  pulchrorum  aedefiderabilium  rntenfiue  atque 
nmpl.ciierinfinua^perefrentiabs^  plenirudoco 
^ar  quod  gaudium  bearoru  in  patria  ex  parte  ob- 

UllcfitZ  PIlrni!r  ^U~  j"ln^r!,nSu5»cog|fadone  ac  it* 
Wieau^Iem/Timu.diiiafrimu.puriflmiir,  deffder* 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  UB.  H£  17? 

biliflimu.ardetff  fccurifs.&inoiTii  deledlaroisno 
bilitare  pfcau.Deniqj  intellectu?  Si  volatas  quib* 
beati  deo  vniuf.fum  nobihiTimar  potentia; anirop, 
vrpotein  organi  ex  Si  indcftrucribilcs^n  qbus  fug 
fete  trinitatis  imago  relucet  Cfi  ergo  ipfctainfmi 
te  perfectionis  obicctocopu!ef,idco  exparte  pote 
tigopeiiris  e gaudiu  bto$dignifsint?niTimftarqf  jvTecfitmt 
rternu.Infuper  c~.  fecundu  pcftcnfa.medtfi  per  qd  ^9 
deus  videt  aliud  no  (it  nifi  diuinaeficnria  tucti  cie  ViJc{  ^ 
ataet5qimelIigibiFformavnitavdifpo(7t»oqcj?mf 
tisbtc  qad  dei  vifion?  difpomU»  lumc  gloritr.e-* 
luccfcitg>gauciu  btoai  ex  parte  vnioiusfaimcdif 
i t oinoincophen fi biic  ac  vere  perfectu, mete  feli 
<c  totaliter  occupas.implej  ac  fupadimplrs, in  d«5 
abforbcni&inauerr.biliter  acccrnalucrqj  111  ipo  fla 
bilici  Quid  nrpeeimmenfo  bono.immcnfacdul- 
ccdim,itnmenfo(j  lumini  immediate  vniri,  deo  it» 
leipfo  frui^tcp  eo  ficuti  cft  totaliter  affid,  P,  Ma- 
gna  funtgaudiahzc,#  reuera  ineffabilia  valde, ac 
defiderabilia  nimis.  Cu  ergo  ofa  ifla  ita  fe  habeJc, 
co  fit  cor  plane, qm  nihil  cChfiano  telu»*  qppe  cuk 
tata  bona  repofita  fune.  T.Ea  n dixi  ad  elmialc  jp 
miu  pnnet.Eft  atir  & aliud pm»u  q»  accidetalc  vo- 
cat PjQuarchoRtdiftinctiopmioHtcT.Effentialep 
jniu  cipaeffentia  btfmdinis  m foltos  verar  deitatis, 
vilioe  ftu  fruitioe  cofifrcns,&  corrfidct  cliaritari.a * 
ciuicin  feu  feruori  cliaritatis.prr.tu  efTemiale  debef 
Porro  pmiu  accidetalc  in  bonis  creatu  fitu  e,in*g 
rutioe  fc  5 ac  delectat  io  e eout:  conii  de  tqp  arcp  debe  £ , 
bonae  opatioi.cztersRiqj  virtutu;<uitn  criSer  utut 
Icpmiu  icddit^inquJiu  4 sliAtiruc  i»  jcx«pr*Pt«- 


, . v ‘-i*  • 

■iri.  D.DIONT.  CARTHV.DIA! 

Prarrcrea  virginitati, martyrio, ac  doftot 
pier  fpetialcm  prarcipuamqj  difficultatem 
lur  aureola,  quod  cft  ipeciale  quoddam  ga 
lticmis.de  opere  prccellcnrfac  priuilegiato  ^ 
liienS  Hoc  demum  agnofee,  quia  tot  funf*ttr£g 
6eatirttdin>sgatidiatV(tiemo  eafcire  effaricp  vafe 
aMitnic  cuius  f*p  entia:  non  cit  numerus  & cuii- 
, pledig  ann  hoc  pandeie  Nempe  gaudebunt  btt 
tifuper  ic  de  d«*i  vl^lodc:l^frafe<decc^lefti^In^,-, 
biuniclen  cnrorumfyinarfhmabtli  pulth  itudiftCJ 
intra  fe.de  • cm  pone  Sf  animtrg(crificatk>ne;cxtra 
fe.de  augefoR.  8f  hominum  larabunda  focietatet 
nihil  quod  optent  poteft  dee  fle  nihil  acfcfTe  qnod 
honnaut.il  ic U rrma tecurita^fecura  tianquulf- 
tas,tranqm'laiiuundi»as,n>cunda  felicitas,  feliXIS 
icrnitas1a*f ernaft  licita'. qjtccc  liare  ex  parte  di^i 
ftmf,&cum  vix  pa  nam  ftiUam  de  eis  audieriir.*# 
quis  poterit  torititium  fet morum  de  eis  audiret 
Omnino  deus  piifTimus.dcus  fidel;s,&  naturaliter 
bonusatqtlargufimus  fidchbtis  feruis  fuis  copioir 
fiflimam  mcrccduu  tepet  doairatoribus fuis,  n i 
aliud  q ieiphim re tr  bnit,&  quo ntne quisproei- 
Bis  amore  fe  plenius  abnrgar,  eo  in  patria  deus rl 
diem  (eipfum  integrius  a tep totalius  reddit  atque 
communicat.  P,  Beati  qui  ad  beatitudinem  tanti 
c!e£b(unt.T.Q«iemadmodu  reteftc.nil  Chriftil- 
no  fehcius.fk  nihil  pcriculofius  neque  damnofidl 
$ clnfl-ianam  fidem  habere, & vitam  rennuereO* 
•wiium  hominum  mifetrimus.rfimalusChri^ta 
nus.P,Nuc  dc  nulotytormetis  pfcfti’  eloquamur. 
• - • a’-"  ^0«  IBI 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLTCA.  LIB,  III.  17* 

•j}De  impiorum  tormentis  Artic.2.6  Ph«lofOf  huS 

CV m pcrnafic  merces  pe*.can,ac  per  h k in- 
ter panamculpan>iy  fpportioeifc  debear, 
non  video  quomodo  protcmpoiaii  pecca 
io  infligaturpcrna  arterna . Aeternuas  nanque 
tfpus  minhmtu  diftanr,rppomoutq;ca»ci.  Deni- 
que amaritudo  perna:  dclediationi  correfpoudcc 
peccati, quo  modo  ergo  pro  momeuneo  quod  de 
le&ar,rcpenditur  aeternum  quod  cruciat.  Hi  (cerea 
violentum  non  potefteficpcipetuum  Rurfuscor 
pus  mixtum  in  tot  tormentis  incorruptum  iubfi- 
ftere.K  prarrertiin  in  igne.impolfibilepiorfus  vi- 
detur. T.  Omnia  fafia  iuutquatenus  in  cuneis  8C 
Ungulis  diurna  reluceret  perfcflio  Congruit  enim 
in  effectibus  naturam  peifcaiouemcprefplendere 
eaufarum.Itaqitc  ficimn  creatione  apparet  dimna 
potentia, ingubemarioncfapientia  ,in  reparatioe 
elememiarfie  n remuneracioue  manifeftaturdiui 
na  iufi itia  Ideofy  ficut in  clepis  diuina  benignitas 
in  arter num  patebit.fic  in  reproboru  damnatione 
dei  equitas  fine  fine  dartbit  Necobeft  quodobij» 
cis.licetenim  peccatum  fit  temporale  quo  adeffi» 
cicntiam.eft  tamen  infinitum  quo  adenor miratis 
cxceffum  eo  quod  comitraturcontra  maicftatern 
fan^jiatem,ac  equitarem immeofam  Et  quonia 
creatura  capax  non  efi  pernx infinite  imenfiue,  i- 
deo  torquetur  perna  fecundum  durat  ouc  fcu  ex- 
tcnfiur  infinita  Et  huius  gdf  multa  patent  excpla 
iniurc  hurranc:N5  criroc  larfarmat^naris  tepora* 
l€cxiftuafe;uuup  aut  perpetua  Rutfu>,pro  scpoia 


174-  D*  DIONT.  CARTHV  DIALO^ 

li  peccato  tranfmittitur  quifpia  in  artemu  exilium? 
licet  aut  perne  hpx  finem  fartiatuqhoc  per  accidff 
«fle  vidctur.NS  li  vita  femper  durarer,  ppna  quocp 
maneret. Uenicp  pro  homicidio  cito  pa^to,  vira  it 
recuperabihter  tollitur.  Ncc  opertet  vt  fit  cade  in- 
tentio  in  amaritudinepcrns&dclcfhttonepecc* 
ti,f!cut  pucdiAaexepla  in  (innant, fcd  (eruatur  iKic 
proportionalitas  aliqua,  quoniS  pre  maiori  ddc- 
datione  inordinata, ampliorredditur  pccna . Per 
fe  aut  quantitas  per n at  rcfpondet  non  dclc&atiSr, 
fcd  enormitati  peccati,  q v t iq?  ex  multis  circuftan- 
l'rjs  prodir.Rationes  proinde  vari*  funt,cur  pro  t€ 
porali  peccato  pccnaimparriturperpciua.  4 Pri- 
mo  quoniS  hjc  vita  c via  ad  altam  vitf , na  ad  hoc 
vnitur  corpori  anima  vt  fandbe  &iufte  viuendo  ad 
veram  beatitudinem  tranfeat,  $ philofophiquo- 
i£  conceflcrunt.  Mors  aut  cft  terminus  vifjjoftrer 
minum  vero  non  contingit  mutari , fed  cft  quies  i 
motu.  Itac^poft  mortem  finitur  via  puenirudiad 
vftimu  finem.  Ideo  anima  quae  ante  mortem  beati 
rudine  non  meretur,  poftmodueam  nequit  for - 
fVS.vndc  in  acerna  miferia  permanet  ■[  Secundo, 
quoniS  homo  in  fuo  sterno  peccet,  ideo  in  dei  ar- 
terno  torquetur.  ^ Tertio  quia  peccatum  ex  eo  q» 
onrraimmcnfum  deum  (©mittitur, interminabi- 
Uter  vindicarur,q[  Quarto  quia  macula  at! par  qua* 
«tf  caufa  parnx.indclcbiliier  petfeuerat  Non  erb  fi 
ne  pornitentia  &C  gratia  poteft  delerqpoft  mortem 
aurem  imprj  nunqua  vere  p(nitebunt,quiain  ma- 
lo indurati  erunt, vnde  ncc  gratiam  confequi  pote 

l«ui 


Oigitized  by  Google 


tfl  FIDE  CATHOLICA  El.m.i7f.V 

tunt.P.Quomo  non  pernitebunt  de  malOfp  quo 
•amatuncUirimcnifT.  In  cadifpofittonc  a. 9 aiT« 
u quo  anima  fcparamri  corpore,  incoumibili- 
ter  manet.In  peccato  au;  mortali  eo  fiituit  fibtho- 
mo  finem  bonocaduco.ldcoc^in  moruli  pacato 
decedes  intaUboni  arledtu  imutabihrrr  mance, 
ti  illo frui  mallet  quS  deo, quotui  illud  maius  d»l« 
sii  & diligit  qui  deum. Dolent  igitur  de  peccaro  r 5 
per  fe  vt  pote  quia  peccatu  eft  malum  ,fcdp  acci  - 
dens,  fciliccrinquatu  eft  afdi<Ytiuu.P.  Eft  in  inferno 
alia  perna  fcnlui  qua  ignis.T.  Vtiq;  ibunt  em  de  in 
tcntilfimo  calore, ad  vrhcmcntilTiniu  frigus.  F.ft  <J 
ap  illic  flctus,non  tameperlachryrnaiurcioluyoric 
fcd  cerebri  ccntutbationr,&ftifdor  cientium, ma- 
sumus  fartor, horridus  tenebrofuscp  locus, molefta 
focietas,defperatioatq;bl3fpliemtJ,SinguIi  quip- 
pe fenfusm  mi(erqsfuisaffligermtrrormentis,&  3 
fiilcft  illic, 8teric  horridus  afpe&us,  ideo  cibi  mo- 
dicus ac  fumolus  teterqj  fplcndor  ignis,  ad  nullum 
Colatiu,fcd  vt  fe  mutuo  cofpicere  quarant  ad  niife  - 
fix  cumulum. P.  Cum  ignis  ille  corporeus  fir.qmo 
agit  infpiritu,vt  eftdcmo  & aiacT . Vt  diuinar  in  - 
£trunicmuiuftitix,nd  vt  agens  naturale.  P.  CelVan 
temotuccdefti.cu  fit  motuu  primus, nullus  vr  ap- 
paret clTcpoterit  motus.  T.  Per  diurnam  potenti- 
am erit  motus  localis  in  ccrlis  & inferis.  Verunra* 
ine  generatio,  iteqj  corruptio  prorfus  cefThbur.hoc 
quoque  agnofce.quod  qui  fine  mortali  peccato  de 
«edunt , nec  tame  in  gratia  fuerunt  t vt  fune  pueri 
SGfi  babjisati,  pccnam  fenfus  nunquam  habcbfir . 

Daputatia 


Digitized  by  Goog 


17 D.  DIONY,  CARTHV.  OrATO. 

•J  DifputatioTheologi  contra  Fhilofophii  dc  teli* 
citate  arcg  miferia  homtnii.  Articul.XXV  ll.Theo» ' 

COntempiarenunc  quadbphilofophcarquo 
tudicio}quid  melius  Tonet,  fidei  noftrse  pofif- 
tio,  an  plulofophoru  aftertio.  En  inter  Peri- 
pateticos pclari  Auicena  & Aigazel.qui  vltima  lio 
minis  felicitatem  in  cotcmplatione  intelligentip  vi 
timx  ftatuerunr,  animas  rationales  nunc  a corpo 
re  fcpararas.dixcrunt  actu  infinitas.Quid  aut  tam 
Auffc.  irrationabile,qu3  quod  fapientiflimuscondiioro 

Alga*  pera  Tua  non  ordinaueritacdeterminauerir.atqjf 

numero .menfura  & pondere  collocauerit.P.  Quo 
ad  hoc  £xteri  naturales  eis  contradicunt.T.  Pauca 
vel  nulla  eft  inter  eos  concordia . E mucro  qui  eis 
contradicunt  plus  errant,  quS  ipfi,  % Auerrois  cm 
& Abubatcr  ne  admitterem  infinitate  animast,fci€ 
resquoq;  intcllefhimefieperpetuu , arbitrati  Tunc 
Alex,  phi  animam  humanam  efie  mortalem, intellectu  aut£ 
lofop.  non  efie  in  nobis  nifi  perquandemrefplcndctiam 
Auicen.  ah  intclligentia  feparata.AIexanderaiit  vtrucjr  vi- 
dens efie  abfurdum,  afieruir  animas  rationales  o- 
mnino  mortales,  ipfumcjj  intellectum  efieporenti* 
am  materialem, ac  de  materia  de  mu  educta.  tfPor 
ro,quod  Auicennapofuit  animas  iniuftastfdem  i 
miferia  eripi, a tqrintelligcntia*  luminibus  copul* 
ri,nunc  improbatum  eft,  Cii  enim  mors  fit  ternti- 
ela.inph  nusv,sr*n°  poteft poft  c5 reditus efiead vltimu 
Pia  ii  thi  nem  * H*0  ‘S,fur  Peripateticorum  errore  indu  - 
* ' xei im.Nunc  aut  df  Stoicis dicam:Ecceprincepsc- 

orfi  Plato  in  Thimeo  & Phedonc  dc  potienti  ma ' 

% teri* 


Digitized  by  GoogI 


VE  FIDE  CATHOLICA  L1B.  .m  Iji 

tcria  multa  cdifferens.hoc  tadem  Concludit,  q>ani- 
sn  ac  bonoH  corporibus  fegregarar.ad  ftcllaw  con  - 
*ubernfa/ydereas'qjman{iones  redcuntes,poft  ccr 
ta  intcrualla,rurfus  corporibus  dele<n:etur,<istyde 
tiuo  vniri  defiderent.&ad  vira:  huius  mifcrias  def- 
cendere  cupiant. Qiiid  aut  ta  ftultu,g  opinari  ani- 
ltifi  in  tama  fapienri*  ac  veritatis  contemplatione 
confiftente.corpote  dcle&ari, &L  a tanta  bcatitudf- 
tic  in  miferias  non  ignotas  relabi  vellc^Denicg  cS 
trapofitionehancin  pr*indu&is  copletius  difpu 
eatfi  cft.P.  QuSuis  rationes  tuae  per  fe  non  cogant 
vne.vt  me  fidei  huic  articulo  fubdam,  nihilominus 
cunftis  penfatis,  videlicet  rationibus  tuis  naturali  ' 
bus,  fidei  quoq?  fupnaturahbus  argumetfs,at<pco»' 
trauerfiaquj  inter  philofophos  en,  fidei  potius  ad  1 
liarrendS  reccnfeo.T  Riteconffderas.  Vis  neitacg  ’ 
de  praefenti  plura  icifettart  materiat  P.Si  iubes  pro  ' 
cedamus  ad  cattera.  T Jam  de  fex  fidei  orthodoxe 
expediti fumusarticulis.Porro  nunc  feprimum  in-  ' 
troimus  qui  eft  de  incarnatioe  verbi.  Et  quoniam 
articulus  lftc  eorum  qui  de  immanitate  funt  Chri  - ’ 
fti.articulorum  primus  cft,ati5  poft  duos  articulos 
primos  fidei,  quorum  cft  vnus  de  diuina  vnitate, 
fecundus  descterna  trinitate,  prae  cacteris  eftpraed 
puus.  Ideo  fi  tibi  fic  couenirc  videtur,  in  co  a nouo 
ordiar  libro , Hoc  eqdc  fcias  q>  tota  theologica  ve 
firas  de  trinitatis  deitate,humaniratctyChriftifpe 
cialitcrprincipalirerfypertra&et.PJuxtaprarcon- 
Ccptarn  animo  formam, o theologe  inchoa» 
EXPlICIT  LIBER  TERTIVS. 

M Incipit 


1 


Barut. 


Cenefis.i 
Iohan. j 


17*  D*  DIONY.  CARTHV.  DIAEOg 
^INCIPIT  LIBER  QVARTVS  D& 

mrarnartort,.  fjjq  dei  &c.  •fProcrmium. 

VI  fecit  ftcllas,  hic  eftdcufno» 
poft  harc  ftipcr  tcrri  vifua- 
cum  hominibus  conucrf* 
useft.  P,  Lucide  mihi inftuafW 
’ci  tuararticnlu  huncT,  Credi* 
nus  d philofophe,  cofittmur  8C 
nefubitanter  agnofcimu$,c>  ere 

U j i'. : _•  « 


«m  p — — - | 

iUvi U cx  Hominem  ad  Tuam  imagini 

cotini  icit.pro  ho  minu  reparSda  fa  lute,  homo  laft* 
fi»,  P, Salus  quar  reparatur  deperdita  fuir,&  denata 
rceupcratiir,fi  crgolicminu  faiusrcparata  eft.dep 
rPr^us»^Heu  oino  fic  eft.Nuquid 
c>b»::us <s  q.u?admodu.  tibi pdixi  de  hominis  coftt 
tucione  primeua,de  pnuancatioe  ipfius.de  expulfl 
cn<  dpsradiio , de  onginali  juititia  .hxrrcdirarioip 
ptecatojeu  infeftioc  naturarc'  P.Quantti  p fetui  tra 
itauiitouenir.teireraie  digneris. l.Ndin  folii  cu 
cispuriscp  naturalibus  codidit  homine  deus, fed  in 
naturali  quadSac  otiginah  iuftiuacu  {Mafmiuir» 
Hacc  aur  iuftim  ia  primo  parete  fuera^ne  folii  vl 
I»  determinata  pfona.fed  etiaran  q tn  humanam  a 
*ur*  Pfimordialt  principio . /deoqy  hanc  pdtdic  tS 
nbiquSalqs  di»  pcccauit  iratp deferiis  feupriua- 
Roma  e |!0m*g‘na‘,is  ,u,tui*,naturale peccatu feu  origina 
T Ij$  culpa  vocaf.qa  rota  natura  humana  in  primo 
Peccatu  pareicerarinfcdta^excofequeci  in  obusqnatu- 
«^ua!e  r*h  origine  ab  eo^dibiit,  hoc  peccatum  primo  ho 
qcid,  njUlc  & i^uaic  feu  pfcuale  fuerat  uiquatfi  p atfitu 

tfpriil 


' Digitized  by  Google 


f>I  FIDE  CATHOtTC A LIB.  Tllf.  ryt 

^ppriu  illius  comiffum  erat  pfonar,&fnaturatcfeti  o 
liginaleinquatu  natutS  in  luo  foce  corrupirin  po 
Iteris  vero  no  aftuale.fed  originale  rmmo  eft.Ideo 
^in  eis  no  correfpodet  fi bi  pjrna  fcn!us,feddlni.In 
Ad5  aut  duplex  ei  perna  dcbcbat.Vidclicetfenfus,  originafc 
inquatu  fuerat  ai5hialc:&dilni,  ,pur  erar  originale,  quid, 
ratioc  auerfioispriuartcatiSisq*  grac.  Abhbc  deir.u 
originali  peccaro,  & a perna  eius  liberari  no  valuit 
humana  natura  a feipla,  fed  fuperioris  nauira:  red2 
Jtore  indiguit,  Vfi^pterdeledfi  peccanti  huiufmo 
di  ac  reformanda  atq?  fanandum  totam  naturam 
Immanam.vnigenitum  dei  incarnatum  fatemur. 

^JQuadei  iufthiapnmiparemif  peccatum  pofte  * 
rtsimputetur.  Articulus  primus.  Phifofophus. 

Mne  peccatu  volfitarifi  c.Si  ergo  o# 

i.  ■ a. 


nginalc  peccatu  in  porteris  rarionF 
culpa»  ibrt  it, in  eifdc  volunranu  erir. 
Nulli  n3q  Fpurarm  jnculpS  q>  vita- 
re no  poteft : originale  afi  t peccat  5 1 


poreff : originale  afi  t pcccatfii 
1 — f porteris  neq<J  volfitarifi  ?,  n5 in  po 
tcfiate  eoiync  e,vtfincco  nafcaf.Prftereaq  aliter 
habere  fe nequr,pft5  no  fant.  fed origutafe  pecca- 
tu <5  naturale  dica?  n5  iee  no  pr,nul!aten*igif  pec 
ratuexifiir.  Aohucis  punied^c  q offendit.qmd  er 
god?  pfimi  hols  culpa  c$reri  p$n£,itcqj  danartoi  ob 
noxtj  ftuticj  iq  c ifta  fanciifs.dei  iufiuia^Amp!i9a;a 
nereex trarfucr  fed  al» extr  feco,&fcdm  te creati- 
mediare  a deo.qmc  ergo  originali  pft5  in  fi  Jf  f noti 
fotes  afferere  ex coractu  materiae  fcu  vnione  cii 
carntiCaro  em  an  copula  atge  c neqt  peti  fubieaft* 

M *.  % Amplia*. 


Gooo 


I ?o.  D,  DlONYi  CARTHV,  DIALO. 

^Amplius  quaero,  an  primus  parens  pcrnituitgra 
*i5cp  reparauit.vel  faltim  readipifci  potuit  an  non. 
Sii  fic,  tunc  peccatum  cius  ante  prolis  propaginem 
deletu  erar,&  natura  in  ipfod  peccato  fanata.Non . 
i tergo  per  generationem  peccatum  tranfiuit  ab  ipib 
" in  filios.  Non  puto  autem  te  di&urum  qd  pernite . 
re  non  potuit,' quoniam  ficredemptoreiprodeffe , 
non  potuiiTct.  Atuerofiprorhoplaftushomofuo 
_ peccato  naturam  inficere  valuit,cur  fua  pccniten*  ; 

Peccatu  t|*j  can£j€m  rcfi(efc  atqj  fanare  nequiuit*  T,Omne  t 

q<<ovolu  peccatum  effe  voluntarium  tam  philofophi  5 the 
tanum,  ologiaftruunt:  Veruntamen  non  omnia  peccata  • 
arqnaliter  voluntaria  funt.  A&uale  nanque  pecca , 
tum  voluntarium  eft  voluntate  perfong  peccStis. 
Forro  originale  peccatum  volutarium  eft  quoqj, 
non  vtiq?  voluntate  fingulorum  determinata  8C' 
propria/ed  voluntate  primi  parentis.Quomodo 
ergo  imputatur  quaris  nobis  in  culplEn  eo  m®*  ~ 
do  imputatur  nobis  in  culpam, quomodo  eramus 
in  primo  parete , eo  quippe  modo  quo  eramus  in 
; cognati  fumus  habere, imo  & vero  haberemus  o+  .. 

riginalem  iuftitiam.Nam  vt  Anfelmus  tcftatur,eft 
priuatio  primordialis  iuftitiae  debitae  in  efle.Con- 
templadum  eft  iraqj  qualiter  eramus  in  primo  pa 
rcnte.Ecce  vt  nofri  Porphirio  tuo  dicente.Partici 
pationefpeciei  plures  homines  funt  vnus homo* 
I.Cor.lt  Ocni  qjficut  multa  membra  funt  in  vno  corpore, 
fic  multa  indiuidua  funt  in  vna  natura  fpeciflta.I* 
taque  vniuerfi  nos  in  primo  parente  eramus,  fient 
iu  primo  principio , & in  natura  humana  ,qu*  in 

: ' _ ipfo 


Digitized  by  GoogI 


de  fide  catholica  ii  urr.  isi 

Ipfo  fontalitcr  fuir,atc£  originalis  dono  iuflitfg  do  , 

tat»  fuit , non  folum  inquan  tum  perfonam  primi 
hominis  rcfpiciebat,fed  inquantum  cun&isex  il-  - ~-i 

Io  propagandis  communis  fuerat.  Vnum  ergo  id 
primo  parete  quodammodo  fuimus , prout  varia 
cnembrain  fuo  corpore  vnum  exiftunt.  Per  hunt 
igitur  modum  omnes  in  ipfo  peccauimus  attp  in  Ephc  3 
ipfo  cecidimus, eramus^  natura  filii  *rsc,8^  item  an  5 

damnati  q natimon  aliquo  afiu  fuppofitali  diftin 
{io  & proprio, fed  quafi  adtu  naturar,8£  in  aftu  pri 
yniparentis,prout  continebamur  in  eo.  Per  hoc  au 
tem  tuar  primae  inftantiar  funt  folutae . Prima  qdc 
apertae.  Et  vt  fecundi  apertius  foluam.dico  quod 
licet  non  fit  in  noftra  poteflate  fuppofitali  carere 
ifto  peccato, iufte  tamen  imputatur  nobis  propter 
liberam  illius  poteftate.in  quo  vnum  eramus  at- 
que cecidimus  .Illud  tamen  obieftlo  obtinet  q>  n5 
imputatur  nobis  quaf?  proprium  8 C aftuale  pecca 
tum.Vndenecpro  eo  pernam  fenfus  incurrimus, 
fed  damni  duntaxat:  vtpcte  diuinte  vifionis  carcn 
tiam.ad  quam  per  originalem  ordinabamuriufti- 
tiam.Et  perhoc  ratio  tertia  e foluta.  Nam  eo  mo 
do  quo  punimur  offendimus,  punimur  nempe  pg 
na  naturae,  id  eft, naturam  viciatam  concernente, 
fcilicct perna  damni  k8£  offendimus  offenfione  na 
turalis  origmalisqj  culpae.  q[Ad  quartum  refpon- 
dco,q>  in  eodem  inflanti  quo  anima  creatur  infuil 
ditur.SC  infundendo  huius  peccati  macula  inqui- 
natur, quae  quidem  culpa  feu  macula  inerat  femi~ 

D^nou  cifemialitcr,fedradicaiiter3quernadmcd3 

M 5 c x 


• ' * # V- 

«8iD;  DIOMIT»  CAUTHV.  DIALO.’ 

« femin?  Ieprofi  generatur  leprofus.quamuis  in  fe 
AaS  quo  mine  lepra  non  nili  radicaliter  fuerit.  Ad  quinti 
|Krnuu4  dicendum.quod  Adam  pcsnituit,  grariatncp  obti* 
nuu  :h<ec  vero  poenitentia  eflfe  non  potuit  pro  peC 
caro,  nffi prout  aclualecrar,8d gratia  ula  originali* 
iufliciae  innocentiam  non  reduxit,  neqj  proinfefU 
on  enatura?  farisfadlona  fuit,  fed  rff  icariam  praeitf 
Cit  ad  menta  perfonalia  in  fmuru.Denitg  fignu  hii* 
ius  cft  quod  ante  Chrifti  partionem  nullus  fandi» 
rum  bcamudints  regnum  ingredi  poniir,  licet  en» 
adluali  peccato  carebant,  ramen  pro  originalis  de* 
fedlu  iuftiti *\quo  ipli  erant  corrupti, fatisfaccrc  n<5 
valebant,  qf  Vltima  vero  obiecliocacteriseftfacili 
or.Poteaemmhomoperlecadcre  atqj  peccare,  i* 
#.  temqj  perire,  non  aut^m  fine  gratiapoteftreliirge* 
rc,promereri  arqj  faluari,  It  aq;  potuit  primus  parcf 
gratiam  toti  natur*»  {eu  poftentati  communicari* 
da.n  peccando  amirrere,non  tamen  eandem  repa* 
rarc.qj  Denique  vt  dicitur  peccauit  voluntate  nam 
r*>  id  cit  adltouem  habente  quarin  naturam  polle 
riratis  rrammit,  pccnituit  autem  v oluntate  perlo  - 
nae.Phifoiopfjy^  Eleganter  mihi  rcfpondes.  VcriS 
tamen  nondum  capere  qua?o,  qua  dei  iuftitia  pro  * 
prer  primj  patris  peccatum, tota  eius  portentas, vt 
t«uii  iinisfciicitausddlitutacontifrar.ldeoqtieclc- 
luo  o vt  difficultatem  praefentem  inani fdiiuspi* 
das.  T. Prompte  parebo. 

[ntrodudliocoueRicnrisexempliad  lucidiorem 
J^r«ientis  dmiculcatis  cxpiananonemhabendatn  • 
Attkulus  .U,  Theologus. 

Secundum 


Digitized  by  Google 


tyn  fide  cKtmuck  um 

^Ecildu  prxhabiton  tenore  innotefcir.qa  ficuf 
vlrima&vera  hominis  beathudo.fupnatura- 
lis  eft.fic, ptoplaftrt  parentibus  fqpnauirali* 
erant  indita  dona»  videlicet  originalis  iuftitia.qre 
fiusper  proporrionata  media  ad  fupernariiralcm 
finem  pertingerent.  Hxc  vcroiuftitia  primo  pare* 
ti  erat  nonfolu  vt  lingulari perfem* , fcd  etiam  ve 
lut  naturae  principio  data , ita  quod  fi  ipfe  crearorf 
ftarcret,  in  omnem  fuamfobolem  donum  fuu  rrff  .1 

funderet.  Sinautem,  ipfe  illud  perderet  nec  poile  * 

Tis  communicaret:  quotiiam  igitnrpeccauir^pcfir 
ti  hoc  dono  iufiitix  priuati  funr . Initor  aut?  mtKS 
tpraeiudicium  .nullaqj  pofteris  irrogatur  iniuria # 
quia  nec  ipfis  nec  primo  parenti  debebaturlioc  do  4., 
tium  ex  conditione  fe«  dignitate  narune,  fed  ex  fa> 

Ia  creatoris  liberalrtatr*  Cuiusapiu  indite^  exeplin 
Si  ein  rex  aliquis milirifuomnnus aliquod  n5de- 
*t>«cu  fcd  gratmt  u , vrpote  bonu  fendnfie.tali  condici 
one  impedat,  qd  fi  ipfe  regi  in  tali  aut  tali  negoda 
efficaciter  rnilitaaerit,  ipfe  quid?  bonu  fibi  prxfti  «■ 
tu  pelftdebit,  fu*  quocp  illud  progeniei  relinquet* 

•Si  itaqs  miles  ille  infidelis  inobediens'cpfacrir.non- 
fie  tam  ipfe  quam  eius  pofteritas  bono  imp?fo  in- 
ite carebumr  Sicelide  peccato  primorum  parrn  e 
tum  & poftcritatisip  forum.  Et  quoniam  poftert- 
tas  originali  iufttria  caret , per  quam  ad  beatttucfi 
aiem  ordinata  a deo  erat  ccrleftem:  I •'eo  illam  adi  * 

•pifei  non  valuir.nifi  velipfam  reacquirerct.vel  ali  • 

quis  pro  eius  defeffcu  debitum  folucrer.  Non  por  u 
h aurem  aUquis  purus  homo  rilara  rcacquirerc, 

IVI  4 ipum 


Digitized  by  Google 


t$4  D.  DIONY,  CARTHV.  DI  Ar  iX 

ipfam  videlicetnaturam  ad  priftmS  innocendatri 
fuam  reducere,nec  etia  pro  cius  carentia  fausfacc- 
Rcrm.«  rationes  cito  infinuandaefunt.P.  Nonin» 

puta£  ir.odo  hominibus  originalis  culpa 'T.Sicue 
.per  Ade  demeritu  omnes  eramus  pernae  damni  & 
.pter  originalis  culpa:  transfufionc  obnoxipficme 
rtcoChi  ifti  a'  debito  ifto  primordialis  peccati  fum.* 
foluti.Vnde  nec  imputatut  nobis  adpcenam,qui» 
Chriftus  pro  ipfo  fati$fecit,vnde  ipfo  paflo  ac  moc 
tuo, mox  beatitudinisianua  patuit  .P.Quomo  ab- 
ftulit  Chriftus  originalem  culpa  ?an  naturale  iufti 
tiam  feu  primordialem  innocentia  retribuendo, an 
pernam  duntaxat  tolledo?  T.Optime  atqj  vtilitec 
feifeitaris, fedv  tina  primordialem  iufti tiSfinguIis, 
vti  & Adetribueret.Nunc  vero  n5  eft  quaeftio.Er 
perimur  nempe,  3»  amiffam  originalis  iuftitiae  gra 
tia  feu  innocentia  non  rcddit}necfua:pafilonisnie 
rito  confert,m(iper  modum  quem  dicam-Sansfe- 
cit  tamen  omnino  pro  debitofeuperna  exhibeda 
omnibus  pro  primo  peccato. f Porro  defeftus  qui 
originalem  culpam  fequururtnon  penitus  abftu* 
f.  T Iit, propter  qu  od  grauc  iugu  fuper  omnes  Ade  fili* 

fc.ccl.40.  ineju^um  eft.  Hij  vero  defeftus  funt  morsinfir 

Chriftus  mitatescj}  in  corpore, fomes  in  ftnfualitate,  ignorsl 
a quibus  tia  in  inrelleftu.itcmfy  obliquitas  in  volutate: hos 
nos  fua  defefhis  ac  originalis  peccati  poenas  Chriftus  me- 
mortere  rito  fuae  mortis abftulit,qtum  adfufficietiam.Im- 
«fcmerit . mortalitatem  quippe  qua  nobis  promeruit,  in  fu- 
tura refurrc&ionepraeftabit.  Gratiam  vero  cotra 
^ domitis  inclinationem, &ad  bona  aggdainceflabi- 

litcr 


OE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.IHL’ 

liter  donat  his  qui  fe  capaces  efficiunt, aut  certe  pec 
alios  efficiutur  capaces.  Opportunu  eft  equide  mo 
ritum  paffionisChrifti  nobis  aliquo  modo  appjica 
ri,noscpidqd  in  nobis  eft  facere, ita  adnoftra  co 
operari  lalutem.  Eis  vero  qui  feipfosadcomunio* 
nem  Chrifti  difponere nequeut, infamibus  fcilicea 
comunicaturmeritumChtiftipcr  alios  in  fonte  ba 
ptifmatis.in  quo  omnia  peccata  delentur,  gratia  c| 
que  denotatur, fomes  aOt  debilitatur,non  tn  extiii 
guitur.P.Iuxtaprofeifione  tuam  audire  nuc  cupio, 
cur  nullns  purus  homo  pro  originali  peccato  fetil 
face  re  v aluit.  * 

qjQuod  nec  homo  put^nec etiam  angelushum® 
namnaturam  ab  originalis  debito  cnlpae  redime* 
ie  potuit . Articulus.nl.  Theologus. 

EX prarinduftis declaratu  opinor, quod poffc 
originalisamilfionem  iuftitiae,quae  eiatgr» 
tia  toti  naturae  collata.aliam  gratiam  homo 
reparare  nequibat,nifi  perfonale  feu  ipfam  perfo - 
nam  refpicientem  ac  perficientc?.lNam  quonia  pri- 
mus homo  ante  peccatum  in  originali  iuftitia  ipfi 
naturae  data  erat,  ideo  aftione  habere  potuit  traf- 
«untem  in  totam  naturam  poft  gratia  vero  natu- 
rae amilTam3aftus8foperatioes  eius  perfonales  m2 
ferunt.  Ideoq?  per  caste  ad  gratiam  perfonale  tan-  _ ^ 

tu  modo  praeparare  valebant. Sed  per  adtu  feu  me-  J ° ' 

ritum  ex  gratia  perfonali  procedens  reparari  non 

potcfttotanaturajnecreformari.nec  adpriftinam  F 

innocentiam  reduci, nec  a debito  folui  . Nullus  er- 
go purus  homOjnec  Adamnccciuslucceiiorrae 

tuo 


Digitized  by  Google 


r*-J 
>> 

<•*. 


,||t.  D.  DIONT.  CARTHV.  DIAL0J 

. * , 

lito  fu  o natura  in  primo  parente  vici  at  a redimere 
potuit.  Praeterea  per  originale  peccatu  vita  attern* 
erat  ablata.  Vuaauteattcrnafeucadeftisfeliciti* 
ratione  fui  obie&i,q3  eft  deus  bcnedi&us,  eft  qu# 
dimo  i mmenlar  dignitatis. Deo  em  in  rcipfo  frui  !•* 
finita  quodamo  gfeftio  e.Siiut  ergo  hic  nulla  cre- 
atura per  pura  naturalia  poteft  mereri  fibi.fic  nul- 
lus poteft  ea  toti  naturae  reparare  per  grati!  perfo- 
nale  aiqj  finiti  Vnde  necctTaria  erat  in  redempto . 
re  digniias  infinita, qu®  nec  puro  homini,  nec  etifc 
angriocopctcre  poteft.  Amplius  vt  noftiphilo- 
fophe,nattira  communis  arqj  fpecifica  propter  in* 
t deficiente  fui  commuuicabiluate,infxhauftbileip 
participalitate.innmtarquodamodo  dignitatis  pec 
feffconiscpeft.omrubu^nanqjmcfcuiduiseminet.e* 
in  infiniti!  quantum  fecftcommunicabiliseft.Nu! 
Ius  igitur  ei  reformare  Iiberareqj  potuit,  nifi  q inii 
Peccatu  ****  £^1CSI1'*  fatisfaciedu  cxiftic.  quod  purj  cre 
^.„,5  aturar  non  conuenic. At  vero  oftendi  tibi  fupen* 
latis  infi-  3uemadmodu peccatu  tnnnitae  enormitatis  nt,q  - 
nirx arc  ni*  comra  imrncfatn  fanftirate  cxceiius  eft.  Pro  ta 
* ’ li  aut  ac  tanto exceiTu,fatisfaclorimmcnfae idonei 
utis  exigitur . P.  Multa  mihi  decora  proponis, fc<l 
videtur  quod  angelus  cufic  interdium!  huraanftp 
natura  medius,  pro  humana  natura  fatis fa&or  itff 
■’  v ty  mediator  effe  valueric.T. Diligentius  penfa:  licet 

rm  fit  angelus  pr®  ftantior  homine  iri  ratione  for- 
mat, quoniam  alterius  natur®  & ordinis  eft , non 
latncn  in  ratione  finis,  quia  ad  eandem  bcarirudi- 
Asm  orduum?  v(er$,^  Infuper  ia  prxiudaitis  il 

" tibi 


Digitized  by  Google 


IDE  FIDE  CATHOLICA  U.IIH, 

tibi  probaui,quod  ficut  rationalis  anima  i deo  im 
mediate  producitur  ,fic  in  eo  folo  fiualiter  feheita- 
tur.Si  auc  angelus  aut  aliqua  pura  creatura  huma 
nx  fal ut iJ  repararet  beatitudine.non  deberent  ho- 
mine; in  foio  deo  fpc  fu 5 fiat  ucre,  atq*  ad  eu  omul 
tioconucrti,&inipfo  folo  beatificari,  fed  in  huiuf- 
e em  odi  fuo  redemptore  mre  ipcrartnt,fcfy  ad  cum 
(onuerterent,nec  joli  Ce  creatori  fubijccrcnt,{cd  tZ 
It  quocg  liberatori  fe  merito fubderem.  Et  hanc  ra 
tionem  gignat  Anfc!mu$.P.  Nuc  ergo  de  ipfadd 
incarnatione  profemur.Et  primo  dclidero  quate  - 
nus  mihi  ratioes  Icarnatiois  vmgeiti  dei  explanet» 
rationibus  incarnationis  filii  d«u 
Articulus  .1111.  Theologus 

IN  Tapcrioribus  admiratus  es  6 philot  ophe , dB 
propter  vnius  hominis  culpa  audi  ft  i totfi  gen* 
humani*  dlnationi  fuilTeobnoxiu.pfcrti^ici  u 
tabaris  qua  cici  exigente  id  cotigitfet  iufiitia.  haqj 
ficut  tunc  imperftrittabilem  dium*  arqtaris  cenfu 
ram  mirabaris,  fic  modo  ineffabilem  arternarbeni 
gnitatis  mirare  abyfTum.  Ecce  enim  ficut  propter  Roma, 
Vnius  viri  inobedientiam  tota  erat  vitiata  natura,  i.Gor.  t§ 
fic  quoque  propter  vnius  obcdiettfiam  atque  me- 
ritum, htec  ipfa  natura  reparata  redemptaque  eft  4 
Jg  Rationabile  nanque  erat  bi  condeceni  vt  per 
alienam  circunuentionem  decepti.alterius  redime 
rcnturclemcntia,itemquepcr  alium  perdiri.pera- 
lium  recuperarentur,  f Quemadmodum  igitur  pri  Gcntfl  ,1 
mus  homo  non  propna  malicia  originaliter, fed 
fcrpcmina  imo  dyaboiica  fogS-ftion*  prccauir, 

*•  '* 


Digitized  by  Google 


V 


ISS.  D.  DIONY.C^RTHV;  DIALOJ 

fic  p alterius  pictatem,Chriftt  videlicet,  meritu  eSF> 
dem  reparare  condecuit.Et  vti  pofteri  primi  par? 
tes  demerito  perierut.fic  alterius  merito  redepti(al 
uitp  fierent.Hscc  cft  ergo  philofophe  vnadiuinac  in 
carnationis  caufa,  quatenus  ficut  per  atium  cecidi * 
mus,f?c  per  aliii  refurgeremus.  Et  quoniSprarofte 
fum  cft, non  potuiife  liberationem  hanc  effici  i pa 
ta  creatura,  nec  humana  neq$angelica,alitercxni-* 
teri  no  valuit,  nifi  a deo.  Deus  vero  in  propria  fu» 
natura  ad  fati$fadcndum&  promerendu  aptus  n5 
cft,quod  vtiq?  propter  naturae  fua?  ex celfemiS  acci 
dic.  Si  ergo  deus  fatisfacere  pro  perdito  hominu  ge 
nere  debuit, aliam  quanda  aflumerc  naturam  eu  0* 
portuit;  fed  angelicam  eum  aflumerc  non  congri* 
«bat,  quoniam  illa  erat  aflumenda  natura  quarpe 
rijt, quatenus  per  eandem  reparatio  exhiberetur, g 
quam  damnatio  inducebatur.  Quod  nempe  pec* 
cauir.altquo  moquantum  poflibilefuit.fatisfacerc 
debuit. q{Propterea  ergo  deus  homo  fadhis  eft,q- 
tenus  inquantum  homo  iatisfaceret  promerenda, 
atqj  vtdeus  ydoncitatcm  efficacfpneftarethum* 

‘ - • imatiafliirnpr»?,pro  homine  redimendo.^Praete** 

rea  inrer  naturam  angelicam  arcj?  humanam  haec 
extat  diftinfi:io,quod  ang  cius  prima  fua  elediione 
volutaria  atqj  deliberatiua in  termino  ponitur , id 
cft  vltimo  fini  pcrfe&e  ac  vltimate  coniugitur,  auc 
certe  ab  ipfo  inconuertibiliter,  irreparabiliterfcp  a - 
uertitur.&hoc  propter  fugcotingitfimplicitatena 
tune.pi  opter  qua  ad  q3  fe  primo  conuertir.fe  toti* 
conuertitilio  au  t qa  ex  anima  & corpore  conftar,. 
r *o« 

\ 


Digitized  by  Google^ 


PE  FIDE  CATHOLICA  LI.  IIII.  m: 

no  ftatim  prima  fua  couerfioni  vel  auerfioe  in  tcr^ 
jnino  ponitur,  nec  immutabiliter  fecoucrtitnd  id 
ad  quod  fe  femel  conuertir, durate  vita  corporea  * 

Itacp  poft  Iaplu  pernitere  at$  refurgere  poteft.  Ide 
xx#  homine  lapfum  liberari  decebat  magis  quam 
angelu.  Offcnfumeft  aur,quoda  pura  creatura  li  - 
l>erari  nequiuitddcoqj  deum  incamatu  fides  teftat 
diuina  At  vero  omnes  rationes  in  praecedenti  in 
dufts  articulo, quod  nec  homo  purus,  nec  angel* 
naturam  humanam  reparare  valebat, nunc  quoqj 
afferri  applicariqj  poffunt  ad  probandu.quod  non 
nifi  a'  folo  creatorcliberatio  iftafieri  valuit  .^1  Por- 
ro aliae  plurime  rationes  atfignari  poffunt, videli- 
cet quia  in  incarnatione  dei  potentia  ciusmaximc 
fplendct,dum  fcilicet  ea  in  vni  ncflitperionamq 
inter  fe  diftantiam  habet  immefam,  bonitas  quo- 
qj  diuina  per  hoc  potiffime  innotefeir,  cu  fe  tam  li  - 
'beralitcr,  tScp  incomparabiliter  creatura:  rationali 
communicat.Mifcricordia  etiam, dum  taliterfub- 
nertit.Iufiiria,  dum  nec  peccatum  manet  inultum, 
nec  petierat  manet  damnatum  :fcd &. lapientia 
dei  in  incarnationccius  fummetnnotefeit,  vteito 
patebit.  Emmueronecmclius.nec  darius, nec  emi 
nendus, infinuare  hominibus  poteft  quati  eoscre- 
atorexiftimer,quatafit  bearitudo  beatciv,  quanta 
etiam  miferia  impiorii,  nifi  per  incarnationem  filrj  . 
deiinacx  dignitate  legar»  penfarifoieuiignitascau  fohan.S 
fac  pro  qua  mittitur.  Cum  ergodeuspatervnigcni 
tum  fuu  mittit  in  mundum, vtfaluctur  mundus  p . 
ipfum,  daiiifimc  cluccfcit  quanta  firdi&niras  con- 

diiiois^ 


Digitized  by  Google 


17*.  D.  DIONY,  CARTHV.  DIAr  O. 
^[DifputatioTheologi  contra  Fhiloiophii  de  teli» 
citate  atqp  miferia  hominii.  ArticuI.XXV  11  .Tlieo» ' 

COntcmplare  nunc  quatfo  philofophearquo 
iudicio,quid  melius  Tonet,  fidei  noftrat  poli* 
tio,an  philofophotu  afTcrtto,  En  inter  Peri- 
pateticos pclari  Auiccna  & Algazel.qui  vlrimaho 
minis  felicitatem  in  cdrcmplationeintelligentif  vl 
timx  ftatuerunr,  animas  rationales  nunc  a corpo 
re  Tcparatas,dixcrunt  achi  infinitas.Qiiid  aut  tam 
Autfe.  irrationabile, qu3  quod  Tapientinfimus  conditor  o 
Alg**  pera  Tua  non  ordinaueritacdeterminauerir.anpi 
numero,  menfura  pondere  co!locauerit.P.  Quo 
ad  hoc  £xteri  naturales  eis  con  tradicunt.T.  Pauca 
vel  nulla  eft  intercos  concordia . E mucro  qui  eis 
contradicunt  plus  errant,qul  ipfi,  Auerroiscm 
&Abubatcr  ne  admitterentinfinitateanimaiu/ci? 
resquoqj  intclle&um  efle  perpetuu  .arbitrati  fune 
Alex.  phi  animam  humanam efle  mortalem, intellectu  aut£ 
lofop.  non  efle  in  nobis  ni(i  perquandcmrefplcndctiara 
Auicen.  ab  intelligentia  feparara.  Alcxandcrafir  vtruq*  vi» 
dcnsefleabfurdum.afleruit  animas  rationales  o» 
mnino  mortales,  ipfumcj  intellectum  efle  potenti* 
am  materialem, ac  de  materia  dem u educta. ^Por 
ro,quod  Auicennapofuit  animas  iniuftas  tidem  4 
miferia  eripi,atqMntelIigcntiai*Iuminibuscopul5| 
ri.nunc  improbatum  eft,  Cu  enim  mors  fit  terra  i* 
ola  inph  nuSV,5p.n°  poteftpoft  e5 reditus efle ad  vltimufi* 
Pia  ii  thi  nCm  * ‘3,tur  Peripateticorum  errore  indu  - 

xerim.Nunc  aur  de  Stoirisdicam:Ecce  princepse- 
oru  Plato  in  Thimeo  & Phedoncde  prat lenti  mi 
h . teris 


s 


Digitized  by  Google 


m fide  catholica  lib.  .miy* 

teria  multa  edifferens.hoc  tadem  toncludit^ani- 
tnac  bono»  corporibus  fegregatac,ad  ftella»  con  - 
tubernia/ydereasfymanfiones  redeuntes, poft  ect 
ta  intcrualla.nirfus  corporibus  deleftetur.cisfydc 
fiuo  vniri  defideren  t,&ad  vita:  huius  miicrias  def- 
«en  der  e cupiant.Qtiidaut  tS  ftultu,j  opinari  ani- 
tnS  in  tanta  fapienti*  ac  veritatis  contemplatione 
«onfiftentc, corpore  dclcfari,#  i tanta  beat  it  udi- i 
«ie  in  miferias  non  ignotas  relabi  velle^Deniqj  c5 
tra  portione  hanc  in  prxinduftis  copletius  difpti 
tatG  eft.P.  Qu&uis  rationes  tuar  per  fe  tion  cogant 
fne.vt  me  fidei  huic  articulo  fubdaitiatiihilominu$ 
cunftis  penfatis,  videlicet  rationibus  tuis  naturali 
bus, fidei  quocj  fu  p n a turahbu  s argumetfs.atqj  co.- 
erauerfia  quginter  philofophos  en.  fidei  potius  ad  ’ 
Iiarrend3  recenfco.T  Riteconffderas.  Vis  neitaqi  * 
de  praefenti  plura  fcifc itari  materia:'  P.  Si  rubes  prO 
cedamus  ad  mera.  T.Iam  de  fex  fidei  orthodoxe 
expediti  fumus  articulis.Porro  nunc  feptimum  in-  ' 
xroimus  qui  eft  de  incarnatioe  verbi.  Et  quoniam 
articulus  tfte eorum  qui  de  humanitate  funt  Chri  - 1 
fti, articulorum  primus  cft,at$  poft  duos  articulof 
primos  fidei,  quorum  cft  vnus  de  diuina  vnitate, 
fecundus  dearterna trinitate, prae  exteris  eftprxci 
puus.  Ideo  fi  tibi  fic  couenire  videtur,  in  eo  a nouo 
ordiar  libro.  Hoc  eqdcftias  g>  tota  theologica  ve  ‘ 
ritas  de  trinitatis  deitate,  humanirarctjj  Chrifti  fpe 
cialiter  principaliter^  pertraflet.PJuxtaprarcon- 
Ceptara  animo  formam, o theologe  inchoa» 

EXPlICIT  liber  TERTIVS. 

M Incipit 


Digitized  by  Coogle 


Barac.  3 

Genefis.i 

lohan.f 


Roma  f 

Fccfatu 

aquale 

Sc«i 


*yS  D * DIONY.  CARTHV.  D IMOl 

«JlNCIPiT  LIPER  CLVARTVS  DE 
mornatio^nlndei  &c.  fjProcrmRmi. 

/I  fedrftdlas,hiceftdeu$no* 
ler;#  poft  harc  fuper  terrS  vifu* 
cum  hominibus  conuirfe.  . 
uscft.  P,  Lucide  mihi  infiuafc* 
citusearriculu  huncT,  Credi-*  , 
n u$  d philofophc,  cofuemur  8C  . 
idubuanter  agnofcimus.cj' cre 
iwi  va'»  *v  a..  *,qui  hominem  ad  luam  imagine 
condidit,prohominu  repar§riafalute,homo  fa&» 
fit.P,Salu$quaercparatttrdcperdita  fuir.K  denuo 
ruuperatur,(T  crgo>Ucminu  falusxcparata  eft.dcjj 
fiira  fuir.T.Iiacft  fprfu$,&heu  oino  f»c  eft.NuquiS 
oblitus  es  qufadmodu-  libi  pdixi  de  hominis  cofti 
tuiioneprittieua,depnuaricatioeipiiustdcexpulil 
onc  «ip  sradifo , de  ongirtah  iuftitia , harrediranotp 
ptccato  r«u  infeftioe  natura:?  P.Quantu  p Tenti  tr* 
iiaiuicouenit.tetrerare  digneris.  T.No-in  folii  m* 
dispurisqj  naturalibus  codidit  homine  deus/ediit 
naturali  quadaac  ouginab  iuilitia  cu  jllafmauit» 
Haec  aur  iuftitir  in  primo  parete  fuerat, no falu  v» 
liidatumnara  pfona,fed  eriStanq  rn  humanatna 
tuiac  ptimordialtprincipio . fdeoq;  hanc  p didit  t& 
fibi  qua  aliis  du  peccauu  Itacp deferiis  feu  prim- 
tiocniginafis  fuiintar.Raruralepcccatufeu  origina 
Iis  culpa  voca£,  qa  rota  natura  humana  tn  primo 
parcicerar  infc^ra,8icxcofequeci  in  cibus  q natu- 
rali origine ab  eo^dibat, hoc  peccatum  primo ho 
mmc  & adtualc  icu  gTctiale  fuexatuiquatu  p a<ftu 


Digitized  by  Gooble 


EE  FIDE  CATHOLTCA  LIB.  Iirt.  ty9 

^priu  illius  comiffum  eiat  pfonae,fr  naturale  feu  o 
itginaleiuquatu  natu?  Sin  luo  foce  corrupirrinpo 
fleris  vero  no  aftuale.fed  ot  iginalc  rrnmo  cft. Ideo 
•)in  eisnocorrefpoderfibi  p^na  lcnlus,fcdd5ni.In  Pacatu 
Ad2aur  duplex  ei  perna  dcbebat.videlicet  fenfus,  originafe 
inquScu  fuerat a&ualc.&dint, ,piir erar  originale^,  quid, 
ratioc  auerfiSispriuaricatiSisqjgrap.Abboc  detrii 
originali  peccaro,  & a perna  eius  liberari  no  valuit 
itumananatura  a feipia,  fcd  fuperioris  niuirae  red€ 
jptorcindiguit,Vn^ptcrdelc.1fipcrcarulrjmfmo 
di  ac  reforroandu  atep  fanandum  totam  naturam 
fimnanam.vnigemtuni  dei  incarnatum  fatemur. 

^Qua  dei  iuftufa  primi  parenti*  peccatum  pofte  - 
ris  imputetur.  Articulus  primus.  Philofophus, 

M ne  percam  volutarifi  c.Sicrgo  o* 
dgcnalc  peccatu  in  pollens  ration? 
culpar  tornt.ineifdc  volumanu  crir. 

Nulli n3q  fputatut  inculpa  cj» vita- 
re no  poreft : originale  aut  peccat u i 
potteris neijcj  voliitariu  e,  n5  in  po 
tcfiaceeotync  f,vtfir.cco  nafcaf.Pi  jtcreaq  alirer 
liabere  fe  nequr,pflS  no  funi,  feci  origmafc  pecca- 
tu cu  naturale  dicar  r.5  lee  no  pr.nullaten^jgit  pec 
eatuexiftir.  Achucis  punied^c  q ortend  r.qrno  er 
go,p  pfimi  bois  culpa  c$reri  pjng.itcqjdanatioi  ol> 
noxlj  butrq  ;q  e ifta  fanctifs.dei  iuftuia^Amph^Ta. 
nocex  traduce  fcd  ab  extr  feeo,&fcdn!  rc  creat  i- 
mediate  a dco.qmc  ergo  originali  peto  inffdff  non 
potes  aflerere  tjj  ex  coractu  materiae  ieu  vniotte  cil 
cam?.‘C<iroemancopu(j  «dgee  nrqtpa'  fubiecttf.. 

M i ^Atnpliu* 


Digitized  by  Google 


l$o.p,  DIONY, , CARTHV,  DIALO.  - 

^Amplius  quarro,  an  primus  parens  pcrnituitgr* 
tiacp  reparauit.velfaltim  readipifei  potuit  an  non* 

Si  fic,tunc  peccatum  cius  ante  pro  Iis  propaginent 
deletu  erar,&  natura  in  ipfo  4 peccato  fanata.Non 
, ’ ; frg°  pe*  generationem  peccatum  tranfiuit  abipfa 

in  filios.  Ncn  puto  autem  te  difturum  qdpernire’ 
re  non  potuit, quoniam  fic  redemptor  ei  prodefle , 
non  potuiflet.  A tuero  fi  prorhoplaftus  homo  fuo 
p ~ Pcccatonaturam  inficere  va!uit,curfuapccniten-  , 

~ , i na  eandem  reficere  atep  fanare  nequiuit,  T,Omn« 

ta  iu*  Pccca.tum  rffe  voluntarium  tam  philofophi  § the ' 

1 * , ologiaftruunt:  Veruntamen  non  omnia  peccata  • 

seqnaliter  voluntaria  funr.Atfhiale  nanque  pecca  . 
tum  voluntarium  cft  voluntate  perfong  peccStis, 
Porro  originale  peccatum  volutarium  eft  quo#, 
npn  vtiq?  voluntate  fingulorum  determinata  K 
propria, fed  voluntate  primi  parentis.Quomodo 
ergo  impuratur  quarris  nobis  in  culplEn  eo  mo*  - 
do  imputatur  nobis  in  culpam, quomodo  eramus 
in  pim o parete , e o quippe  modo  q uo  eramuf  in 
colati  fumus  habere, imo  8f  vero  haberemus  o- 
riginalem  iuftitiam.Nam  vt  Anfelmus  tcftatur.efl: 
priuatio  primordialis  iuftitia?  debita:  in  efic.Con- 
tcmpladum  cft  iraqj  qualiter  eramus  in  primo  pa 
rcme.Ecce  vt  nofti  Porphirio  tuo  dicente. Partiri 
r pationcfpcciciplures  homines  funtvnus homo,  ; 
l.uor.  II  Deni  qjficut  multa  membra  fum  in  vno  corpore, 
fic  multa  indiuidua  funt  in  vna  natura  fpeciflta.I- 
taquevn iucrfi  nos  in  primo  parente  eramus,  ficut  , 
primo  principio , & in  natura  humana , qux  in 
. - iffo 


Digitized  by  Goo^Ie 


f>E  FIDE  CATHOLICA  Ll  1111.  1S1 

Iffo  fontali  tcr  fuir.atcj  originalis  dono  iuftitrg  do 
tata  fuit , non  folum  inquantum  perfonam  primi 
hominis rcfpiciebar,fedinqitanttim  cunflisexil- 
fo  propagandis  communis  fuerat.  Vnum  ergo  in 
primo  parete  quodammodo  fuimus , prout  varia 
«nembrain  fuo  corpore  vnum  exiftunt.  Per  hunc 
igitur  modum  omnes  in  ipfo  peccauimus  atqj  in  Ephf,s 
ipfo  cecidimus,eramust|  natura  filii  irar,8£  item  an 
damnati  q nati:non  aliquo  aftu  fuppofTtaii  dift  in 
fio  SC  proprio,  fed  quafia&u  naturae, & in  aftu  prt 
mi  parentis, prout  continebamur  in  eo.Per  hoc  au 
tem  tuse  primae  inflantia:  funt  folutae . Prima  qd£ 
apertae.  Et  vtfccundJ  apertius  foluamdico  quod 
licet  non  fit  in  noftra  poteftatc  fuppofuali  carere 
ifto  peccato, iufte  tamen  imputatur  nobis  propter 
liberam  illius  poteftate,in  quo  vnum  eramus  at- 
que cecidimus.Illud  tamen  obie&io  obtinet  no 
imputatur  nobis  quafi  proprium  & afhiaJe  pecca 
tum.Vndenec  pro  eo  pernam  fenfus  incurrimus, 
fed  damni  duntaxat:  vrpete  diuina:  vifionis  e arcti 
fiam, ad  quam  per  originalem  ordinabamur  iuftt- 
tiam.Etpcrhoc  ratio  tertia  e foluta.  Nam  eo  mo 
do  quo  punimur  offendimus,  punimur  nempe  pg 
na  naturae,  id  eft.naturam  viciatam  concernente, 
fcilicctpccna  damni , & offendimus  offenfione  na 
tu  t alis  origtnalisq;  culpae.  SR  Ad  quartum  refpon- 
dco,q>  in  eodem  inflanti  quo  anima  creatur  ir.fun 
ditur,&  infundendo  huius  peccati  macula  inqui- 
natur, quae  quidem  culpa  feu  macula  inerat  femi- 
ni,nou  rilentialitcr,fed  radicaliter , quemadmoda 

M 5 cx 


tm  fide  c\tmuc\  tim 

'g>~yEcudu  prrhabitoRi  tenore  iVmotefcrr,q3  ficiif 
vlrima-Sfvcra  hominis  beatitudo,fupnatura- 
!i$eft,fk,ptopIaftrs  parentibus  fupnamralia 
rrant  indita  dona,  videlicet  originalis  iuftitfa,qr« 
uusper  proponionata  media  ad  fupernaruraltn* 
finem  pertingerent.  Haec  vero  iuftiria  primo  pare* 
ti  erat  nonfdlu  vt  lingulari  perfonr  ,fed  eriam  ve 
lutnatunr  principio  data  ,na  quod  fi  ipfe  crearorf 
pareret,  in  omnem  fuamfobolem  donum  fuurrff 
funderet.  Sinautem,  ipfe  illud  perderet, nec  poite  * 
aris  communicaret:  quoniam  igftnrpeccauir^pcfte 
ri  hoc  dono  iuftitir  priuati  funr . Initor  aut?  nul$ 
prariudicium  ,nullaqj  pofteris  irrogatur  iniuria* 
quia  nec  ipfis  nec  primo  parenti  debebatortroc  rf<* 
tiufl*  ex  conditione  feu  dignitate naome.fed  ex  fa 
4a  creatoris  liberalitatc.  Cuiusapiu  induci  exepUfe 
Si  ein  rex  aliquis  militi  fuomnnus  aliquod  n5de  - 
•feitu  fcd  gratuitu,  vrpote  bonfl  fend.de, tali  conditi 
one  impedat,  qd  fi  ipfe  regi  in  tali  aut  rali  negotio 
efficaciter  miiitaaent,  ipfe  quid?  bonu  fibi  prrftt  •» 
tu  podtdebit,  fur  quocp  illud  progeniei  relinquet* 
Si  itaqj  mdes  «ile  infideli*  mobedicns'q;fucri:, non- 
ne tam  ipfe  quam  eius  pofteritas  bono  imp?fo  iu- 
Itc  carebunrc'  Siceftdc  peccato  primorum  paren  is 
tum  & poftcritatisip forum.  Et  quoniam  pofteri- 
eas  originali  iuftiria  caret , p*r  quam  ad  bea  trtudi 
aiem  ordinata  a deo  erat  ctrfeftem:!  ■'eo illam  adi» 
pifci  non  va!uir,nifi  velipfam  reacqairercr  ,vel  ali 
quis  pro  eius  defeftu  debitum  folucrer.  Non  potu 
ii  autem  aliquis  purus  iiOUiO  tilam  reacqtrirere . 

iVl  4 ipko* 


Digitized  by  Google 


154  D,  DIONY,  CARTHV.  DI AT  <X 

ipfam  videlicet  naturam  ad  priftin5  innocentiam! 
fuam  reducere, nec  etia  pro  eius  carentia  fatisface-» 
Rom  c *e><mus  rationes  cito  infinuand;cfunt.P.  Nonii» 
'*  puta£  modo  hominibus  originalis  culpa  'T.Sicut 
per  Ade  demeritu  omnes  eramus  pccn  se  damni 
prer  originalis  culpa:  transfufione  obnoxij:fic  mc 
ritoChtifti  a debito  ifto  primordialis  peccati  fum* 
folutuVnde  nec  imputatur  nobis  ad  pernam, qui» 
Chriftus  pto  ipfofatisfecir,vnde  ipfo  paffoacmoc 
tuo,mox  beatitudinisianua  patuit  .P.Quomo  ab* 
ftulit  Chriftus  originalem  culpa  'an  naturale  iuftl 
tiam  feu  primordialem  innocentia  retribuendo, an 
pernam  duntaxat  tolledo'  T.Optime  anj  vtilitec 
feifeitaris/ed  vtina  primordialem  iuftitiS  fingulis; 
vti  Ade  tribueret.Nunc  vero  no  eft  qu^ftio.Ex: 
perimur  nempe,  q>  amiflam  originalis  iuftiriae  grs 
lia  feu  innocentia  non  reddit, nec  fuse  pafl tonis  mc 
lito  confert,ni(i  per  modum  quem  dicam-Sarisfe* 
cit  tamen  omnino  pro  debito  feu  perna  exhibeda 
omnibus  pro  primo  peccato.^Porro  defeftus  qui 
originalem  culpam  fequutur.non  penitus  abftu  * 
r T Iit, propter  quodgraueiugu  fuper  omnes  Ade  fili-» 

EccT.40.  0$  jncjuftum  Hij  vero  defe<ftus funt  morsinfir 
Chriftus  mitatesqj  in  corpore,  fomes  in  fcnfualitate,  ignorj 
a quibus  tia  in  inrelleffu.itemc^  obliquitas  in  volutate: hos 
nos  fua  defeftus  ac  originalis  peccati  poenas  Chriftus  me* 
morte  re  rito  fuar  mortis  abftulit,qtum  ad  fufficietiam.  Im* 
«lemcrit . mortalitatem  quippe  qua  nobis  promeruit, in  fu* 
turarefurrc&ioncprxftabit,  Gratiam  vero  cotra 
^ fomitis  indinationen^&ad  bona  agedainceflabi* 

liter 


• Digitized  by  Goo^le 


OH  FIDE  CATHOLICA.  LlB.IIir; 

liter  donat  hisquife  capaces  efficiunt, aut  certepet 
alios  efficiutur  capaces.  Opportunu  eft  equide  sno 
ritu  m pafTionisChrifti  nobis  aliquo  modo  applica 
rt,nos<tf  id  qd  in  nobiseft  facere, & ita  ad  noftra  c® 
operari  falutem.  Eis  vero  qui  fcipfos  adeomunio- 
nem  Chrift*  difponcrenequeur,infantibus  fciliccn 
comun icatur  meritumChtifti  per  alios  in  fonte  ba 
ptifmatis,in  quo  omnia  peccata  delemur,  gratia  $ 
que  denotatur, fomes  aGt  debilitatur, non  tn  exii® 
guitur.P.Iuxraprofetfione  tuam  audire  nuc  cupio, 
cur  nullns  purus  homo  pro  originali  peccato  fatif  - 
face  re  valuit.  ; 

qjQuod  nec  homo  put9 nec  etiam  angelus  hum$ 
namnaturam  ab  originalis  debito  culpa: redime* 
re  potuit.  ArticuIus.III,  Theologus. 

E Xprarlndudlis declaratu  opinor,  quodpoft 
originalis  amiflfionem  iuftitiae,  quae  eratgr» 
tia  toti  naturae  collata,aIiam  gratiam  homo 
reparare  nequibat,ni(i  perfonale  feu  ipfam  P^rfo  - 
nam  refpicientem  ac  perficient?.,Nam  quonia  pri- 
mus homo  ante  peccatum  in  originali  iuftitia  ipfl 
naturae  dataerar,  ideo  aflione  habere  potuit  traf- 
euntem  in  totam  naturam  poft  grati5  vero  natu- 
rae amitfam3a&us& operatio  es  eius  perfonales  m2 

ferun  t.Ideoqj  per  casfe  ad  gratiam  perfonale  tan-  r 

tumodo  praeparare  valebant.Scd  per  a&ufcumc-  0 0 

ritum  ex  gratia  pcrfonali  procedens  reparari  non  •v* 

potefttotanatura.necreformari.nec  adprifiinam  F . 5 

innocentiam  reduci,nec  a debito  folui.  Nullus  cr-  ‘* 

go purus  homo,necAdam  nec  cius  fucceiTor-nie*  a 

ruo 


Digitized  by  Google 


D.  DIONT.  CARTHV.  DIALCT; 

f 

litofuo  natura  in  primo  parente  viriata  redimere 
potuit.  Praeterea  per  originale  peccatu  trita  aeterna 
erat  ablata . Vita  aute  aeterna  feu  cccleftis  felici tar 
ratione  fui  obie£ti,q<!  eft  deus  bcnediftm;,  cft  qua 
dSmo  immenfic  digniratis.Deo  em  in  feipfo  frui 
fcnita  quodamo  pfe&io  e.Sicut  ergo  h2c  nulla  cre- 
atura per  pura  naturalia  poteft  mereri  fibi,fic  nui  - 
lus  poteft  ca  toti  naturae  reparare  per  gratiJ  perfo- 
nale  atqj  finita.  Vride  neceiTariaerac  in  redempta . 
re  dignii  as  infinita, qua?  nec  puro  homini,  nec  etiS 
angelo  copctere  poteft.  Amplius  vt  noftiphilo- 
fophe.namra  communis  arqj  fpecifica  propter  .n- 
, deficiente  fua  commtmicabilitate.inexhaufibilcip 
participaluate.infinitaequodamodo  dignitatis  pee 
fcffionis^ei^omriibu^nanqjindmiduiseminet.ee 
ininfinuti  quantum  fecft  communicabiIiseft*Nul 
Ius  igitur  ea  reformare  Iiberarety  potuit,  nili  q infil 
Peccatu  n*£ar  c^,cati«  ad  fatisfaciedu  exiftit.  quod  purj cre 
- aturae non  conuenit.  At  vero  oftendi  tibi  fupert* 
tatis  infi-  <iucmadmodu  peccatu  mnnitar  enormitatis  nt,q  - 
• ^ ma  contra  i mmeiam  fanfli  rate  exccffus  eft.  Pro  ta 

» ' li  aut  ac  tanto excefiu,fatisfaftorimmcnfae idonei 
tatis  exigitur . P.  Multa  mihi  decora  propoml/ed 
videtur  quod  angelus  cufit  inter  dtuinJ  humanlcy 
natura  medius,  pro  humana  natura  fatis fa&oritS 
qj  mediator  efie  valuerir.T. Diligentius  pcnfa:  licet 
rm  fit  angelus  prxftantior  homine  in  ratione  for  - 
mar,  quoniam  alterius  natura  & ordinis  eft,  non 
tamen  in  ratione  finis,  quia  ad  eandem  bcattrudi- 
um  orimam*  v ur<p,^f  Infuper  io prariuiuilis  it 


Digitized  by  Google 


de  fide  catholica  nim, 

libi  probaui,quod  ficut  rationalis  anima  a deo  im 
mediate  producitur  ,fic  in  eo  folo  finaliter  fclicita- 
tur.Si  atic  angelus  aut  aliqua  putacrcaturahuma 
nx  falutis  repararet  bcatitudine.non  deberent  ho- 
mines infolo  dcofpc  fuS  rtatuerc,atqjadcuomul 
noconuerti,&inipfb  folobeariflcaii.fedin  huiuf- 
«emodi  fuo  redemptore  iure  fperartm,feqjadeun* 
conuerterem.ncc  joli  fe  creatori  fubqccrcnt.fed  ia 
Ii  quocp  liberatori  fe  merito  fubderent.  Et  hanc  r» 
tionem  atfignat  Anfelmus.IMMuccrgode  ipfadci 
Incarnatione  profemur.Er  primo  dchdero  quate  - 
nusmihi  ratioesicarnatioi;  v mgeiti dei  explanei» 

<gDc  rationibus  incarnationis  filii  dt  i. 

Articulus  .1111.  Theologus 

IN  {apertoribus  admiratus  es  6 philoiophc , df3 
propter  vnius  luminis  culpa  audiflitotugm* 
humaoudlnationi  fuiffeobnoxiu,pfcrti^jfcm 
tabaris  qua  dei  exigente  idcotigifict  iuftina.ltatj 
ficut  tunc  imparfurutabilcm  diuinx  argtatis  ccnfir 
ram  mirabaris,  fic  modo  ineffabilem  xtcrnxbeni 
gnitatis  mirare  ab  yffum.  Ecceemmfuut  propter  Roma.f 
vnius  vin  inobedientiam  tota  erat  viciata  natura,  l.Gor.  t§ 
fic  quoque  propter  vnius  obedientiamarque  me- 
ritum, hxc  ipfa  natura  reparata  redemptaque  cft  4 
Rationabile  nanque  erat  §£  condecens  vt  per 
alienam  circunuentionem  decepri.alterius  redime 
renturclementia.itemqueper  alium  pcrdiri.pera- 
lium  recuperarentur.^  Quemadmodum  igitur  pri  Gcticfl  J 
mus  homo  non  propria  maheia  originaliter  ,1'cd 
fprpcntuia  imo  dyabohea  fugg:ftion«  peccavit, 

* * *‘9 


Digitized  by  Google 


18$.  D.  DIONY.CARTHV;  DIALOJ 

fic  p alterius  pictatem,Chnfif  videlicet, meritu  ei*'* 
dem  reparare  condecuit.Et  vti  pofteri  primi  pare! 
tes  demerito  perierut,fic  alterius  merito  redeptifal 
uiqj  fierent.  H*c  cft  ergo  philorophe  vnadiuina:  in 
carnationis  caufa,  quatenus  ficut  per  alium  cecidi* 
mus,fic  per  aliu  refurgeremus.  Et  quoni5praroft2 
fum  cft, non  potuiife  liberationem  hanc  effici  a p« 
ra  creatura,  nec  humana  nctp  angelica, aliter  exhi* 
bcri  no  valuir,  nifi  a deo.  Deus  vero  in  propria  faa 
natura  ad  faii$faciendum&  promerendu  aptus  no 
ef^quod  vticgpropternaturaefuarexcellentia  acci 
riit.  Si  ergo  deus  fatisfacere  pro  perdito  hominii  gc 
nere  debuit, aliam  quanda  aflii mere  naturam  eu  e* 
portuit.Tcd  angelicam  eum  afliimcre  non  congna 
cbat,  quoniam  illa  erat  aflumenda  natura  quape 
rrjt,quatcnus  per  eandem  reparatio  exhiberetur,p» 
quam  damnatio  inducebatur.  Quod  nempe  pec* 
cauir.altquomo  quantum  poffibilefuit/atisfacerc 
debui  t.qjPropterca  ergo  deus  homo  fafhis  eft,q* 
tenus  inquantum  homo  fatisfaceret  promerendo, 
atep  vtdeus  ydontitatem  efficaci  prarftaret  huma 
nitati  aiTumptar.pro  homine  redimendo. ^Praete- 
rea inter  naturam  angelicam  arcj?  humanam  harC 
exrat  difiinftio,quod  angelus  prima  fua  elctftione 
voltltaria  atqj  deliberatiua  in  termino  ponitur , id 
cft  vitimo  fini  perfefte  ac  vltimate  coniugitur,  auc 
certe  ab  ipfo  inconuertibilitcr,  irreparabiliterq?  a > 
u crrimr,& hoc  propter  fujcStingit  (implicitat  e na 
turar.proptcr  qua  ad  qd  fe  primo  conuertit.fe  totu 
(onuertitdio  aut  qaex  anima  8C  corpore  confiat,. 

„ «on 


Digitized  by  Gocftlc 


t)E  FIDE  CATHOLICA  Ll.  IUI.  i$*: 


no  ftatim  prima  fua  couerfioni  vel  auerfioe  in  tcr^ 
jnino  ponitur,  nec  immutabiliter  fecouertitad  id 
ad  quod  fe  femei  conuerrir, durate  vita  corporea* 

Itaqj  poft  Iapfi»  pernitere  at^  refurgere  poteft.  Ide 
aoq?  homine  fapfum  liberari  decebat  magisquam, 
angelu.  Oftcnfum  eft  aut,  quoda  pura  creatura  Ii  - . 
l>erari  nequiuit;Ideo<$  deum  incarnatu  fides  teftaf 
diuina  % At  vero  omnes  rationes  in  praecedenti  it* 
duftar  articulo, quod  nec  homo  purus,  nec  angel? 
naturam  humanam  reparare  valebat, nunc  quoqj 
afferri  applicarigj  poffuntad  probandu.quod  non 
nifi  a folo  creatore  liberatio  iftafieri  valuit.^  Por- 
ro  aliae  plurime  rationes alfignari  poffunr, videli- 
cet quia  in  incarnatione  dei  potentia  cius  maxime 
fplendet,dum  fcilicet  eain  vni  ncflitperfonamq 
inter  fe  difiamiam  habet  immefam,  bonitas  quo- 
t$  diuina  per  hoc  potiftime  innotefrit,  cu  fe  tam  li  - , 
beralitcr,  tS$  incomparabiliter creaturar  rationali  j 
communicat.Mifcricordia  etiam, dum  taliter  fub- 
uetlit.Iuflitia,  dum  nec  peccatum  manet  inultum, 
necq>  perierat  manet  da  n-matum  :fcd&  lapientia  j 
dei  in  incarnatione  cius  fumme  mnotcfcir,  vt  cita 
patebit.  Eminuero  nec mcliu$,nec  clarius, nec  emi  ; 
nentius,infinuare  hominibus  poteft  quati  eos cre-  — 
atorcxiftimet.quatafit  beatitudo  beatoiv,  quanta 
etiam  miferia  impiorii,  nifi  per  incarnationem  filrf  . 
dennaex  dignitate  legari  penfari folet dignitas  cau  [0|ian. f 
fac  pro  qua  mittitur. Curri  ergo  deus  pater  vnigeni  , 
tum  fuu  mittit  in  mundt!m,vtfa(uetur  mundus  p . 
ipfum,  claulfimc  elueefeit  quanta  firdigniras  con  - . 

dixiois; 


Digitized  by  Google 


ty.  D.  DIONr.  GARTHV.  DIAW;  1 

ditionis  humanae, ad  quanta  fit  beatitudinc  conii 
ta,&quania  incurrebat  mifcria.^j}  Adhuc  autp  in- 
carnatione verbi  amor  dei  ad  nos  potiflimc  pater , 
dii  fe  nobis  t£intime,t3fpccialiter&t£tm(ncdi2tc 
comungit.  Amplius  aut  ex  dei  incarnatione  maxi- 
ma nobis  vtilitasprouenti.  Meritu  nacpipffChri 
•i prepter  veri  deitate  humanitati  vnitl  infinitae 
quodimodo  dignitatis  plenitudinisqjexiftit.Nil 
•ut  meruit Chriltus  fibirie  prarmfcc Ucnttali.fci 
lotii  nobis  im  pendit.  Itaep  Iciensmifericordilfimu* 
conditor, deus  omnipotens,  vruuerfaminfufficicn 
tiJnuximSq;  indigentia  nofhl,  vr  perfere  nobi* 
fuccurrercr , filifi  fuu  charifiinr.u  mifit  inmundit,vt 
per  eu  copiofifiimeiuuirfmur.Ytidc  tcpusChri- 
fiianae  re!  gionisnou  immerito  tempus  gratiae  di 
cttvr,n3in  eo  gratia  dei^pter  ineffabile  meritum 
f Hi  ri  fti  exube  ra  n tiiTi  me  cunflis  i m pen  ditur . <|A<I 
fmcautdei  pcrfcftafunr  ©pera.fcd  pernullim  pu- 
ri creaturi  ii  conucnientcr  & plane  oftendi  homi 
nibus  poterat  vera  perfc&io,  pfeflahumihtas.ea- 
Ijj  omnia  quae  ad  fahtre  necclTaria  funt,  ficut  per  de 
tim  homine  fa^u.Eius  nant^ exinanitio  omne  co* 
fundit  fnperbil  fine  menfura,  eius  quoq?  patientia 
atqj  paupertas  omne  irl.auarttiip  inenarrabiliter 
defti  uit.  A t vero  vt  ordo  vniuerfi  oino  copferet^p 
ut  eratpofTibile„deu  incarnari  decebat  Erat  cinab 
artemo  tres  perfensr  in  vna  efTentia.Er5i  quotp  ab 
©rigme  mundi  duar  naturae  in  vna  pcrfona.quead. 
modii  in  homine  cernim*in  q ex  forma  atqimato 
ria  rdkiitat  vna  naruia  fpcdfica,ac  vna  perfona.  Inr 

angeli* 


Digitized  by  Goog 


CE  FIDE  CATHOLICA  L!  .Tltr.' 

angelis  aut  pfona  r3  fimplex  c i|  natura.Quippe  ift 
«jb^vnuqj  aliud  prorfusnoeft  tiifi  fimplex  fepara 
taq; forma . It aq; ad  coplcmencu  ordinis reip  rcfta 
2>at  vr  eflcnrircs  narurpin  vna  pfona,&  hoc  i Chri 
/io,ld  c,de o incarnato  impletu  cft,  in  q funr  aia,  ca 
ro,itf  diuinitas  in  vna  hypoftaii.Niinloinus  dici 
tur,  q?  tn  Chriito  funi  dup  nature,  fed  tue  natura  ,p 
pria  lumif  pro  e flentia  fpectfica  ,f?c  cm  caro  & a :* 
funt  vna  natura. P.Diu  te  difputStc  fuftinui.&ltbe 
icr  audiui,dS  de  re  t3  incophenfibili  t5,pbabi!es  co 
geris  ratices.  Yerutn  multa  mihi  fe  ingerue, circa  p 
determinata  materia  dubia.Et  anreq  ad  difficilio— 
ra  accelcrc, duo  tibi  in  primi»  dubia  moueo.^Pri  - 
*no  ^ iurc.qliq}  momciuiiChrifttnobiscomumcc 
tur  acreputefad  vcniS.^decundOjCurpoiiusfiliui 
qua  pateram  fpiritusfanctus  fit  incarnatus, 
qj  Rnfio  thfologiqiure,&rq!ilmeritu Chrinobif 
comur.icef&fpuictad  venia  ArticuI.V.  Theolo* 

TRcs  ribi  6 philofop.copediofiusq  valeocau 
fas  propona  2d  dedai  ationc  quarfiio nis  in  - 
dticU*  <£Pr:ma,n2 ficut in  Ada  cecidimus ,p 
ptervniratcm  natHnr.qui  cum  co  comunem  ha- 
bcmus^quarin  ipfoe.at  infefta,  fic  in  Chriftore 
dempM  fanancj:  fumus,  propter  vnitarem  comuni 
<3tcq;  narurg  r.f ; cu  natura  humana  in  eo,q  in  ipfo 
line  macula  fuit.  Er  phoc^prer  vnttii  deitate, toti 
fpcciei  humanp gfam  ad^pifiipualuir.  ^fS»c!acanfa 
«fi  qni5 charitas ota facit comunia  IdcccpC brus^p 
pter  inccparabilc  dilcfiiossfif  ael  huroanfigen0  ar 
do>  S/ncxuu  fuuncb  comunicaic  iuftiflime  potitu 

Tertia 


D.DIONY,  CARTHV*DIALa; 

Tertia  de niqj ratto  eft:  namficut  genus  humant) 

pene.j  diaboli  erat  feruituti  obnoxium, propter  extenfi* 
onem  manus  primi  parentis  ad  ligni  vetiti  guft  u, 
fic  demon  dominium  fuum  in  hominesiufteami 
Iit, dum  manum  fuam  mifir  in  Chriftu,eundecru>* 
cifigi  pr  ocurans,tn  quo  nihil  fuum, 'id  eft,  nullum 
snalum  erat  intremens,  Deniqj  ad  fenfum  confpici 
tnus,qd  vnus  homo  q amicus  eft  regis,  proximu 
luum  a rege  depulfum,merito  dileftionetp  Tua  re  - 
E1  rcconfiliat,  atque  ad  priftinum  gradum  reducit, 
P ,Feftino  ad  eorum  difcuffionem  qua*  me  fortius 
raouentjideoip  de  huius  pun&i  folutione  conten- 
eor,8C  ad  fecundum  te  aggredi  precor.Fateornfm 
pe  rationabiles  effe  rationes  allatas, 

JffCur potius  filium  g patrem  vdfpirftumfanftu 
fateamur  hominem  faftum.  Artic.V!.  Theolog. 

/ A D hoc  deus  venit  in  mundum  vtfuaincar- 
d.  JLnatio  noftra  ciTet deifi catio . Itaqp  confiat 
ideo  deum  nobis  fimilemfaftum.vtnosquotp  ei  * 
alfimilaremur.  Quoniam  ergo  filio  appropriatur 
Imago  feufimilitud°,decuit  filium  potius  incarna 
9 patrem  velfpiritum  fandum . Quoniam  etia 
homo  dicitur  dei  imago , is  enim  aptiiTime  vnum 
tlfimilar  alteri  qui  primo  SC  fingulariter  fimilis  eft 
ci  cui  alium affimilare  intendit,  ^Denique  adhoC 
deus  homo  fa&us  eft,vt  mundum  docendo  illu  <• 
minaret. Quoniam  igi  tur  filio  appropriatur  veri<* 
tas  & fapicntia,re£leipfe  caro,ideft,homo  faflus 
eft, quia  docere  8f  illuminat  e fap/en  tiar  acftus  con  - 
fifiit,  V nde  feriptum  eft  t Scimus  quoma  filius  dei 

venic 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LlB.im.  1$* 

Venir,  & dedit  nobis  fenfum  vt  cognofcamus  dd I 
veru.C§PrJcierea  tam  angelus  apoftota  quShomo 
tranfgreffor  fpccialiter  contra  filiS  peccauerutt  An 
jgelusnancpdci  aequalitatem  cxpetht,qa  filio  pro 
pruim  eft;  Homo  autfcientiam  deiformem  opta- 
uir.Quod  ite  filio  proprie  compctit.cu  fint  in  eo  o- 
mncs  lapiendae  fcietiaeqj  thcfauri.  Propter  quod  de 
us  pater  quafi  zelatus  pro  filio,  vtruc$damnauit.  _ 
Cernens  hoc filius, figmento  fuo  copaticns, patris 
'qj  honorem  minuiatq;  ordinatione  fruftrari, in  ho 
jn  me  pereunte  confpiciens,  & ipfe  pro  patre  zelff* 
exultauit  vt  gygas  ad  currendam  viS.ad  liberandi!  j 
faluandumqj  h o minem.  Infuper  cu  inter  filium  dei 
atq?  naturam  humana  lingularis  quaedam  conue-  - 
nient ia  fit,  quippe  cum  filius  fit  verbii  paternae  m2’ 
its.&procefiio  in  te  lictus,  homo  vero  ab  intellc- 
ftualifeu  rationali  perfc&ionc  fpecie  fortiatur.ma 
gi$  decebat  filium  humanitatem  afiiimere.  Adhuc  * 
autinalrjs  mulrisinfinuaturfpecialis  quteda  affini 
tas  inter  dei  vnigenitu  &hominem:Nam  & beati*  y 
tudo  hominis  in  cognitione  veritatis  cofift it.Co* 
gnitio  aut  Veritatis  operatio  eft  intd  Jc&us,  & fili* 
us  dei  diflFufio  eft  intellectus  pater  ni,  vnde  & v eri  - 
tas  patris  vocat,  qRurfus  ronaf  anima  dei  appella 
turimago,8t  filius  vtiq?  imago  eft  patri$,at<$  fccu 
dum  rationi  fimilit  udi  nise  manat  a patre.  Atuero 
omnia  in  fiiio  dei  tang  in  aeterno  exemplari  refpNf  t 
dcnr.imd  ipfe  eft  vniuerforum  exemplar.in  horni* ' - 
ne  quocp  cunfta  quali  in  quodam  exemplo  relu  * 
ccnr, propter  quod  minor  mundus  oranis^ creata 


Digitized  by  Google 


1 94  a OIONY.  garthv.  dj AtOi  ’ ; 

**  «IV  diAus.  haqt  propter  Ius  inter  verbu  Kbont  v 
«eip  cotmeniennas  amplius  decuit  verbum  hom 
fieri, aliS  perfona,  81  etiam  ideo  ne  induceret 
coqfufionominudiuina*  perfona*.  NX  fi  vel pa - 
leryeWpiritu*  fanftus  homo  fieret,  non  folii  fili- 
us nominari  fiJoi>'  pofiet.  Adhuc  aut  pereunde  de 
cuit  ornnia  refici, per  que  fa&aexrirerSt,  omnia  ai*  . * 
»e  per  verbu  fifta  Gwt,  & fine  ipfo  faflii  eft  nihil . 

■'  Congruebar  ergo  per  vetbu reparari periFpta»  Suf 
ficiunttibiiftaphi!olbphe,an  pluresciuiasrequi-  .< 
jis^P:  Vere  mi  dfie  theologe, omnino  fufficiur.  Ex 
praehibitis  cm  rccordor.quod  licettJ  pater  quam 
fpirjtusfanfhisfitfapietia  8C  veriras,#  omnes  tre* 
perfona:  fibt  coaequales  rxjftam.fcli  ffi  filio  iftara- 
tionabilirer  approprieotur*  Sed  anreqcor  mcOcf- 
funda. \d  argumentanofi,  primo  mihiedifferc  qii* 
fir  vtiio  ifta  dei  & liominis/eu  verbi  8C  camis. 

vni$c  verbi&humanitatis.  Art.  VXI  Thcofo^  : 

0,Mn«m  naturalem  vnionemvnioiftadphi 
jofophciiifcftimabilirer  tranfcendit.omne- 
cy  inrelleflum  proriusexcediuNihilomin* 
quantu  Edetnftruinuir  ac  ratione iuuamur.refpd- 
dendii  eft  tibi.  ^Agnofce  ergo  quodvnioiftapfo- 
nalis  atqj  liypoftica  nominatur,  cjnii  inChriftofic 
verbo  eft  coiqu^ahuman has,  vtfintimpfo  du»  ;; 
pcrfpftf  naturf  vna  duntaxat  perfona.  Ipfa  qp 
pe  natura  Chrifti  humana,  quae  cx  anima  ration*  » 
1«  humanaq:  carne  vcradtercoi>ftar,ad}ttbfiftentt* 
am  verbi  alFumpta  eft,  ita  vtin  eodem  ctfc  pcrfo~ 
«wJiin  quo^vabu  £t<nuht«  GMftit,  naturacphx  . > 

«nana 


Digitized  by  Goc 


fl  iTfjjlflfr  i 

DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  niL  I9f 

inana  fubfiftit.ldeoqj  noeft  in  Chrifto  nifi  vnu  e€ 
luppofitale  a&ualisexiftemrx.  Vtraqjanr  natura I 
tcgra.&in  futs  naturalibus  proprietatibus  inconfu 
fa  permlfit.lpfa  nempe  verbi  diwinirasin  nullo  pc 
nitus  eft  variata  aut gturbara.  Et  humana  Chriftl 
natura  ea  habet  q ad  humanae  fpeciei  pfe&ione  re- 
Ipiciunt  P.O  admirabilis  vniojtKcprehcnnbUislp 
coniun&io.diica  qitarininfiniiudiftantjnvnSper 
fona  conueniunt.  Sed  anteq  obieftiones  meas  ad 
d tu  2,  in  primis  diligentius  veritar*  inquira  . Igitur 
fi  vtraty  natura  in  proprietate  fua  permanliuunc  € 
rum  in  Chrifto  duo  inrclleftus.dute  etiJ  volunta- 
te sT.Vticp  eilemitiChriftointclleftusdittinUSl# 
Creatus,  qui  etia  in  tribus  perfonis  vnusatqndfe* 
iftit,int«He^ufquocpcrea»ushumanui.C6formI- 
ter  de  voluntate  cenfendum  cft  P.InteHeftusK  vn 
luntas  humana  in  Chrifto  d nat  uralibus  fuis  habi- 
tibus, operationibus^  non  vacant  T.Bremter  di- 
co fkur  in  Chrifto  ftmt  duo  ifucllcftiis , volunra  - 
tescpdux.fic  inipfofumduxfapientix&  fcientiar, 
duar  quoq*  dile  «fiionet.ac  dux  iuft  itix,  8C  fic  de  per 
fe&iombuscarcera  ura  vit tutum. P.  Erant  ergo  in 
ipfo  duae  asiones.  The  Ira  eft,  diuina  videlicet  8C 
humana»  Phi.Ergo  in  ipfo  funt  dux  perfonf  :Nam 
operari  H agere  non  eft  nili  fuppofhorum.Thco  - 
logus.  Nonne  tnvno  homine  funt  phtresa&io- 
ncs,inquo  uYmnnec  perfon  ance  natura  multi» 
plkatur.Sunt  nempe  in  Ungulis  nobis  operationes 
fcnffriu.tr,  imelJe&iua\3t  apperinux,  3 ( ramen  nd 
(ii  in  nobis  tuli  yua  natura  fpeufica. 

H i Qy«* 


WD.  DIOOT.  CARTHV,  DlALd 

Qu«d  ergo  miraris  fiin  Chrifto  fint  duar  operatio 
nc5?imo&plures  in  quo  funt  du*  pcrfcfta:  natu» 
rae.Licct  aut  agere  fit  fuppofiti, non  tamen  confeq 
tur^yt  fi  pluresjinr  asiones, fim  cria  plura  fiippou 
ta.  Diu  er  fitas  em  operation  u non  eft  immediate  ex 
j>arte  fuppofitijlicet  fuppofirum  fit  id  $ agit,fcd  c5 
tmgitex  diuerfitate  potentia*  um.quar  funt  prinri- 
pia  quo  agedi.  Sicut  ergo  in  Chrifto  funt  plurespo 
tentiar.fic&ineo  vane  operationes  cenfeodaefunr» 
P.  Non  tam  faciliter  dimitrS  te,  bene  quidem  ref- 
pondes,  fufficienterq?  oftedis  quod  ab  vno  fuppo* 
fi|°  progredi  poffint  variae  a&iones  propter  diucr 
(itatem  potentia»  ex  y na  natura  manatium.  Si  auc 
potentia:  qua:  funt  proxima  agendiprincipia.ex  di 
uerfis  naturis  procedant, non  potiunt  efie  diuerfa* 
tu  operationu  principia.fi  non  fuerint  plura  fuppo 
fita.  T.Vndc  hoc  probasfP.Quia  agere  prjfuppo- 
nit  cfle.Itaqj  natura  qu*  non  habet  propriam  aftu 
ale  ieu  perfonale  exiftcntiam.haberc  non  valet 
frix  fpecici  operanoem  perfeflS.  Si  igiturin  Chri- 
fto natura  humana  non  fubfiftit  propria  fubftan- 
tia,  nec  proprie  rpecieiexiftentiSperfonalitatem^i 
itabet, habere  no  poterit  aftionem  vere#perfe&e » 
humanam.T.  Hacceft  alia  ratio, 6C  magis  difficilis, 
cd  non  infoiubilis.  Concedo  it  aqj  quod  agere  prae 
upponit  effc,&  quod  natura habere  nequit  perfe-* 
ftam  operatione  nili  fortita  fuerit  variS  perfonali 
atem.ISIon  tamen  admitto  quod  necefic  fit  e5,p- 
> ria:  fpecieiperfonalitatcm  habete,  quSuis  hoc  na 
* ^aliter  v erum  fit;per  diurnam  vero  omnipotenti 

. . . ,,  . . 


Digitized  by  Googl 


1 


de,  fide  CATHOLICA  u IIIL  |97 

•m  fieri  poteft.vt  fu  per  i oris  alteriuscjj  natura:  per  * 
fonaIiras,inferiori  naturae  comunicatafuflficiar,  & 
ficeft  inChrifto.Verbi  naquchypoftafis  naturam 
humanS  ad fe  afTumi^&quoniaper  hoc  eflemialia 
naturae  affumpta:  no  variantur, ideo  habere  poteft 
proprias  aftiones.  Qnia  vt  AriftoteIesait,Natuta 
eft  principium  operandi  eius  in  quo  eft.  Verutam? 

• operationes  patfionesty  hu  mana:  licet  Chrifto  ia- 
tione  natura:  aftumptr  aflcribatur}quoniam  tamc 
fuppofito*  eft  pati&agere,proprerea  aftiones  paf 
fionesep  illa:  Chrifto  tanq  perfero  fuppofito  pro 
*prie  artribuuntur.Ni  & diuina  aficribuntur  horni 
ni.humanacfc  deo  in  Chrifto,  propter  identitatem 
perfon^Nihilorainus  intuedu  eft, quid  propter  qd 
dicatur  propter  diftinftianem  naturar.P . Secundu 
Arifto  ttlem  viuerc  viuentibus  eft  etfe.Si  crgoChrt 
ftus  non  habuit  propriae  perfonaliratisexifteriam, 
igitur  nec  habuiftet  proprie  fpeciei  vitam  videlicet 
humanam.T.No  ignoras  qjviuereinterdudicita- 
primu,  & tuc  aliud  no  eft  viuerenifi  vitale  efte, 

&ficeo moChriftus non  habuit^priac fubfiftenrig  ^ 1 hJ- 
viuere,quomo  no  habebat  proprie  fpeciei  fuppoft  n •'**  v cra 
talecxiftcre.  Viciftim  vcroviueredicitaftulecudu  ^um- 
fcu operatione  virale,  vt  funt  fenrirCjCOgnofcere, 
velle,  & hoc  mo  habuit  Chfs  vt  ho,ppriu  viuere  . 
<|Difputatio  philofoph  j cotra  incarnatione  verbi,* 

Articulus  .VIH,  Plulorophus. 

SIpracindufta  rite  concipio  o theologe,  tfic  fic 
deum  afteris  incarnatum, vt  fit  vna  perfonain 
vera  deitate  ac  gfc&ahmnamtatc  confiftcs , 

N 5 fic 


/ 


Digitized  by  Google 


t$4  D*  DIONY,  CARTHV.  DlArcE 

ipfam  videlicet  naturam  ad  priftinS  innocentlarri 
fuam  reducere,,nec  etia  pro  cius  carentia  fatisface- 
Rom.f  w,cuius  rationes  cito  infinuandarfunt.P.  Nonint 
putae  modo  hominibus  originalis  culpa  'T.Sicue 
per  Ade  demeritu  omnes  eramus  pernse  damni# 
prer  originalis  culpae  transfuftone  obnoxipficme 
ricoChi ifti;i  debito  ifto  primordialis  peccati  fum* 
fofuti.Vndenec  imputatur  nobis  adpernan^quis 
Chriftus  pto  ipfofatisfecir,vnde  ipfo  paflo  ac  moc 
iuo,mox  beatitudinisianua  patuit  .P.Quomo  ab- 
ft ulit  Chriftus  originalem  culpa  ''an  naturale  iuftl 
tiam  feu  primordialem  innocentia  retribuendo, an 
pernam  duntaxat  tolledo?  T.Optimc  atq»  vtilitec 
fcifcitaris.fed  vtina  primordialem  iuftitiS  fingulis; 
vti  & Ade  tribueret.Nunc  vero  no  cft  quteftio.Ex 
perimur  nempe,  $ amifiam  originalis  iuftit»*  gra 
tia  feu  i nn ocentia  n on  reddit,nec Tuar paflionis me 
: rito  confert, mfi  per  modum  quem  dicam  Satisfe- 
cit tamen  omnino  pro  debito  feu  perna  exhibeda 
omnibus  pro  primo  peccato.f  Porro  defeftus  qui 
originalem  culpam  fequurur.non  penitus  abftu  - 

Ecet  ao  *‘c,ProPfercluodgraueiugu  fuper  omnes  Ade  fili* 
* osindudlumeft.  Hq  vcrodefeftusfuntmorsinfiir 
Chriftus  mitates'qj  in  corpore,  fomes  in  lcnfualitate,  ignora 
a quibus  tia  in  intelleftu,itemcp  obliquitas  in  volutate: hos 
nos  fua  defeftus  ac  originalis  peccati  pernas  Chriftus  me- 
morte  re  rito  fu*  mortis  abftulit,qtum  ad  fuffkietiam.  Im- 
dfmcrit . mortalitatem  quippequa  nobis  promeruit,  in  fu- 
tura refurreftione  prarftabit.  Gratiam  vero  cotra 
^ fomnis  inclinatione m,8wad  bona  ageda  incertabis 

liter 


Digitized  by  Gocjgle 


OE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.IIir; 

liter  donat  hisqui  fe  capaces  efficiunt, aut  cerre  pec 
alios  efficiu  tur  capaces.  Opportunu  eft  equide  me 
ritum  paffionisChiifti  nobis  aliquo  modo  applica 
ri,nosqj  id  qd  in  nobis  eft  facere,8f  ita  ad  noftra  c® 
operari  falutcm.  Eis  vero  qui  feipfos  ad  comunio- 
nem  Chrifti  difponere nequcut, infantibus  fciliccB 
comunicatur  meri  tumCh  tifti  per  alios  in  fonte  ba 
ptifmatis.in  quo  omnia  peccata  delentur,  gratia  c| 
que  denotatur, fomes  aflt  debilitatur, non  tn  extin 
guitur.P.Iuxtaprofeifione  tuam  audire  nuc  cupio, 
cur  nullns  purus  homo  pro  originali  peccato  fatif 
face  re  valuit. 

qiQuod  nec  homo  put^nec  etiam  angelus  hum® 
nam  naturam  ab  originalis  debito  culpa:  redime  - 
ie  potuit . Articulus  Jlf.  Theologus. 

EX prarlnduftis declaratu  opinor, quod poffc 
originalisamiflTionem  iuftitiae,  quae  erat  gr» 
tia  tott  naturae  collata,  aliam  gratiam  homo 
reparate  nequibat, nili  perfonale  feu  ipfam  perfo  - 
nam  refpicicntem  ac  perficient?., Nam  quonia  pri- 
mus homo  ante  peccatum  in  originali  iuftitia  ipli 
naturae  data  erat,  ideo  aflione  habere  potuit  traf- 
«untem  in  totam  naturam  poft  gratia  vero  natu- 
rae amilTan^aftus&operarioes  eius  perfonales  m2 
ferunt.  Ideoq?  per  eas  fe  ad  gratiam  perfonale  tan- 
lumodo  praeparate  valebant.Scd  per  aftu  feu  me-  - 

ritum  ex  gratia  perfonali  procedens  reparari  non  msrera- 
poteft  totanatura.necreformari.nec  adpriftinam  F ; 1 
innocentia!nreduci,necadebitofolui.Nultascr-  •'*  r 1 

go  purus  homo4nec  Adamncc  cius  fuccellor  rac 

ruo 


Digitized  by  Google 


D.  DIONY.  CARTHV.  DIALCTj  " 

ntofuo  natura  in  primo  parente  viciata  redimere 
potuit.  Praeterea  per  originale  peccatu  vita  atema 
erat  ablata . Vita  aute  aeterna  feu  ccrlcftis  felicitat 
ra  tioric  fui  obie&i.qCJ  eft  deus  bcncdi&us,  eft  qu# 
damo  immenlar  digntratis.Deo  em  in  feipfo  frui  U 
ftrma  quodamo  pfcftio  e.Sicutergo  hic  nulla  ere-» 
acura  per  pura  naturalia  poteft  mereri  fibi.fic  nui  - 
Ius  poteft  ca  toti  naturar  reparare  per  grati l perfo- 
na!e  atqj  finiti  Vnde  neceiTariaerat  in  redempto 
re  dignitas  infinita, quae  nec  puro  homtni,  nec  etiS 
angdo  copctere  poteft.  ^Amplius  vt  nofti  philo- 

mphe.nauira  communis  a rcpfpecifica  propter  jn* 

: deficiente  fuacommunieabilitateJnexhaufTbileiy 
p irticipa  litat e.in  rin  itat  quoda  m odo  dignitatis  pee 
fccxt  omscp  eft,  om  nibu  > nanqjindiuiduis  eminet, es 
inififinitii  quantuinfecftcommunicabiliscft.Nul 

Ius  igitur  ea  reformare  Iiberareqj  potuit,  nili  « infl 
Peccatu  cfficatiar  ad  fatisfaciedu  exiftit.  quod  purj ere 

enormi  - atur*  non  conuenit. % Atycro  oftendi  tibi fupen* 
tatis  infi-  ^“em^dmodu peccatu  innnitae  enormitatis  fit.q  - 
luta;  qrc.  ®iaf ontr3 immelam  fanftiratc  exceifus  eft.  Pro  t« 

Ii  aut  ac  tanto  exce*Tu,fati$faftor  immcnfa: idonei 
tatis  exigitur,  P.  Multa  mihi  decora  propoms  fej 
videtur  quod  angelus  cufit  interdium 5 humanlqj 
< natura  medius,  pro  humana  natura  famfa&oritS 

eji  medetor  efteva!uerir.T.DiIigenriuspenfa:iicec 

cm  fit  angelus  praeftantior  homine  iri  ratione  for- 
mae, quoniam  alterius  natura  8C  ordinis  eft , non 
tamen  in  ratione  finis,  quia  ad  eandem  bcatirudi- 
. utai  orioawi’  vterq?,^  infuper in prasniuitis 

~ " " Ubi 


Digitized  by  Google 


— 


■ 


DE  FIDE  CATHOLICA  UWU  Ify 

tibi  probaui.quod  ficut  rationalis  anima  3 deo  im 
mediate  producitur  ,fic  in  co  folo  fiiuliter  felieba- 
tur. Si  afic  angelus  aut  aliqua  pura  creatura  huma 
nx  falutis  repararet  bcatiradine.non  deberent  ho- 
mines in  folo  deo  fpc  fui  rtai  ucrc,  atqj  ad  eu  omni 
tiocontiert^inipfo  folobcarificai^fedin  huiuf- 
ccmodi  fuo  redemptore  mre  fperartm,fecg  adeum 
conuerterem.ncc  joli  fe creatori  fubiicercnt,fcd  tZ 
It  quocp  liberatori  fe  merito  fubderent.  Et  hanc  ra 
tionem  atfignat  Anfelmus.P . Nuc  ergo  de  ipfadet 
incarnatione  profemur*Et  primo  detidero  quate  - 
nusmihi  ratioesicarnatiois  vnigeiti  dei  explancfr 
qjDe  rationibus  incarnationis  filii  dei* 

Articulus  .IUI.  Thcologui 

IN  Ttipcrioribus  admiratus  es  6 philo  tophe  ,dH 
propter  vnius  hominis  culpa  audiftitotugen* 
aumawu  dlnattoni  fu  i flfe  o bn  oxui,p  fer  t iqtfci  u 
«abaris  qua  ctc»  exigente  id  cocigiffet  iuftitia.  Itaqp 
jicut  tunc  impcrfcrtitabilem  diuinacarqtatis  ccnfu 
ram  mirabaris,  fic  modo  ineffabilem  a^ern*  beni 
gnitatis  mirare  abyffum.  Ecce  enim  ficut  propter  Roma.tf 
- vilius  viri  inobedientiam  tota  erat  viciata  natura,  l.Cor.  tf 
fic  quoque  propter  vnius  obenientiam  atque  mc— 
fitum,  hxc  i pfa  natura  reparata  rede nipraque  eft  4 
JR  Rationabile  nanque  erat  & condeccns  vt  per 
alienam  circunuentionem  decepti.alterius  redime 
rcnturclementia,itcfnquepct  alium  perditi, pera- 
ltum recuperarentur. Quemadmodum  igitur  pri  Gcnefl 
mus  homo  non  propria  malicia  originaliter  ,fed 
/prpenuna  imO  dyabolica  fuggcftion*  pcccawit, 

*.  * . 


Digitized  by  Godgle 


ISS.  D.  DIONY  .CJRTHV;  DfALOJ 

lic  p alterius  picwtcm,Chrifti  videlicet, meritu  cw-J 
dem  reparare  condecuit.Et  vti  pofteri  primi  par2 
fces  demerito  perierut.fic  alterius  merito  redeptilal 
uitp  fierent.  H«c  eft  ergo  philofophe  vnadiuin»  in 
carnationis  caufa,  quatenus  ficut  per  atium  cecidi* 
inus,fic  per  aliu  refurgeremus.  Et  quonilpraeofte 
fum  eft, non  potuifte  liberationem  hanc  effici  a pn 
ta  creatura,  nechumana  ncqjangelica,alfterexhf- 
beri  no  valuit,  nifi  a deo.  Deus  vero  in  propria  fu» 
natura  ad  fati$faciendum& promerendi?  aptus  n<5 
eft, quod  vti<#  propter  naturae  luar  exceffemiS  acci 
dit.  Si  ergo  deus  fatisfacere  pro  perdito  hominii  ge 
nere  debuit ,aliam  quanda  afiumerc  naturam  eu  e- 
portuit.  fcd  angelicam  cum  afliimere  non  congna 
ebat,  quoniam  ilia  erat  aifumendanatura  quaepe 
irilt, quatenus  per  eandem  reparatio  exhibere tur,g 
quam  damnatio  inducebatur.  Quod  nempe  pec* 
cauir.altquo  moquantum  poft/bile  fuit/a  tisfacerc 
debuit.  ^JPropterea  ergo  deus  homo  faftuseft.q- 
tenus  inquamum  homo  iatisfaceret  promerenda, 
atqj  vtdeusydoncitatem  efficaciprarftarethum* 
nitati  aiTumprae.prohoniine  redimendo.  ^Praete- 
rea inter  naturam  angeiicam  arcj?  humanam  harC 
extat  diftindfiOjquod  angelus  prima  fua  ele&ione 
volutariaatqj  deliberatiuain  termino  ponitur,  id 
eft  vlrimo  fini  perfefte  ac  vltimate  coniugitur,  aue 
ccrtc  ab  ipfo  inconuertibiliter,  irreparabilitercp  a * 
uertitur.&hoc  propter  fu£c5tingitfimplicitatena 
rurae.pi  opter  qua  ad  qd  fe  primo  conuertit,fe  totfa 
*onuertit;ho  aiit  qgex  anima  8C  corpore  conftar,. 

*•  »o« 

\ 


Digitized  by  Goo; 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  IIII.  m: 

no  ftatim  prima  fua  couerfioni  vel  auerfioe  in  tcr^ 
jnino  ponitur,  nec  immutabiliter  fe  c5ucrtitnd  id 
ad  quod  fe  fcmel  conuertir, durate  vita  corporea  * 
Itaqj  poft  Iapfupcrnitere  at  refurgere  poteft.  Ide 
*>q?  homine  lapfum  liberari  decebat  magis  quam 
angelu.  Oftcnfumeftaur,quodapuracreatura!i  - 
fccrari  nequiuit:Ideo<£  deum  incamatu  fides  tcftae 
diuina  qf  At  vero  omnes  rationes  in  prarccdemiiti 
du&a?  articulo, quod  nec  homo  purus,  nec  angel? 
naturam  humanam  reparare  valebat ,nunc  quoqi 
afferri  applicariqj  poiTunt  ad probandu, quod  non 
nifi  a folo  creatore  liberatio  ifta  fieri  valuit  .q|  Por- 
ro alite  plurime  rationes  afTignari  poffunt,  videli  - 
cet  quia  in  incarnatione  dei  potentia  «iusmaxime 
fplendet,dum  fcilicet  ea  in  v na  nc&itperfonamq 
inter  fe  diftamiam  habet  immefam,  bonitas  quo- 
diuina  per  hoc  potiffime  innotefeit,  cfi  fc  tam  li  - 
feraliter,  tSqj  incomparabiliter  creatura:  rationali 
communicat.Mifericordia  etiam, dum  talirerfub- 
nenit.Iuftitia,  dum  nec  peccatum  manet  inultum, 
nec  perierat  manet  damnatum  :fed&fapiemia 
dei  in  incarnatione  cius  fumme  mnotcfcir,  vt  cito 
patebit.  EmmucronecmcIiiis,nccclarius,iicceml 
nent;us, iufinuarc  hominibus  potiftquatieoscre- 
atorcxiftimet,quatafit  beatitudo  beatciv,quanra 
etiam  mifcriaimpiorfi,  nifi  per  incarnationem  filrj 
deiinacx  dignitate  legar»  penfari  foiet  dignitas  cau 
fa  pro  qua  mittitur.  Cum  ergo  deus  pater  vnigeni 
tum  fuu  mittit  in  mundi!m,vtfaluctur  mundus  p 
ipfum,  clariil  rmccluccfv.it  quanta  firdi&niras  con- 

diiiois^ 


OT  FIDE  CATHOLICA  L!  .mr.' 

ingelis  aut  pfona  t3  fimplex  e g natura.Quippe  iii 
fjb^vtiuqj aliud  prorfusnpeft  iiifi  fimplcxfcpara 
ta^p forma.  Itatpad coj»leiuenru  ordinis  rcxprcfia 
fcat  vt  eOcnrtrcs  namrjin  vnapfona,&  hociChri  * 
Ao,ldc,dco  incarnato  impletu  cft.in  qfunt  aia,ca 
ro,itcfy  diuinitas  in  vna  hypoftaii.Nihtioinus  dici 
tur,  cp  in  Chrirto  funr  dup  naturp,  fcd  tue  natura 
pria  lumif  pro  cfitntia  fpecifica  fic  cm  caro  ot  a i» 
Junt  vna  natura.P.Diu  te difpurSrc fuftinui,&ltb2 
itr  audiui,d5  de  rc  tS  incophcnftbili  ti,pbabilcs  c5 
geris  ratioes.  Yerutn  multa  mihi  fe  ingerut, circa  p 
determinati  materii  dubia.  Et  amcq  ad  difficilia* 
ra  accelcre.duo  tibi  in  pruni»  dubia  tnoueo.qPri* 
iro  § iurc.qliqj  mo  me»  itu  Chrifti  nobis  comunicc 
tur  ac  reputef  ad  veni5.^;$ecundo,car  potius  filius 
qui  pater  aut  fpirirus  fandus  fit  incarnatus, 
qj  Rnfio  theologi  q iure,&  qlif  meritu  Cbri  nobis 
comuniccf&fputcf ad  veniS  ArticuI.V.  Theolo* 

TRcs  tibi  o philofop.copediofiusq  valeo  cati 
fas  proponi  ad  declaratione  quarfiionis  in  * 
duil«  qPrima,n5  ficut  in  Ada  cecidimus  ,p 
pter  vnitatem  naxHiw.qua  cum  cocdmunein  ha- 
bemus,C£  quae  in  iplb  e;  at  infefta,  fic  in  Chrifto  rc 
dempn  fanancp  fumus,  propter  vnitatem  comunl 
<3tcq;  naturg  r.T;  cu  natura  humana  in  co,q  in  ipfo 
fine  macula  fuit.  Et  phoc^pter  vntta  deitate,  toti 
fpcciei  humanp  giam  adipife;  jjualuit.  qStdacaufa 
cft cniS charitas  ota  facit comunia  IdccqjC hrus^p 
ftcrincoparabilc  dilefiioisfrf  adhumanugen"  ar 
doi  ^memu  fuunob  comunicaie  iuftjflfimc  potuu 

Tertia 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIRIIII.  19* 

Venit,  & dedit  nobis  fenfum  vr  cognofcamus  dc(f 
verfi.qj  Praeterea  ram  angelus  apoftota  quS  homo 
tranfgreflor fpccialirercontra  filifl  peccauciut.  An 
^gclusnancj  dei  aequalitatem  expetht.qd  filio  pro 
prium  cftiHomo  afitfcicntiam  deiformem  opta- 
uit.Quodite  filio  proprie  compctit.cufint  in  coo- 
mnes  lapientia:  fcietiaecjjthefauri.Propterquoddc 
us  pater  quafi  zelatus  pro  fil/o,  vtrfiq*  damnauit . 
Cernens  hoc  filius,  figmento  fuo  copatiens, patris 
ij;  honorem  minuiatqj  ordinatione  fruftrari,in  lio 
mine  pereunte  confpiciens,  & ipfe  pro  patre  zel3e, 
exuftauit  vt  gygas  ad  currendam  via.ad  liberandi! 
faluandumq;  hominem.  Infupcr  cu  inter  filiumdei 
atep  naturam  humana fingularis  quaedam  conue- 
nientia  fit,  quippe  curr.  filius  fit  verbu  paternae  m2 
ti$,&  procefl io  intellectus, homo  vero  ab  intcllc- 
ftualifeu  rationali  pcrfc&ionc  fpccie  fortiatur,ma 
gis  decebat  filium  humanitatem  afiumere.  Adhuc 
aut  in  alqs  multis  infinuaturfpecialisquaedS  affini 
tas  inter  dei  vnigenitu  &hominem:Nam  & beati- 
tudo  hominis  in  cognitione  veritatis  cofiftit.Co- 
gnitioaiit  veritatis  operatio  eft  intdleftus,&  fili- 
us dei  diffufio  eft  intelleCtus  paterni,vnde  & veri  - 
tas  patrisvocat.  ^Rurfus  ronaFanima  dei  appella 
tur  imago, & filius  vticp  imago  eft  patris.atcp  fccu 
dum  ratione  fimilitudinisemanar  3 patre , Aruero 
omnia  in  fiiio  dei  tanq  in  aeterno  exemplari  rcfplf 
dcnr,imo  ipfe  eft  vniuerforum  exemplar, in  horni* 
ne  quoq?  cundta  quafi  in  quodam  exemplo  relu  - 
cenqpr opter  quod  minor  mundus  omnisty creatu 
, N 1 a«& 


Pfalm.iS 


* 


4 'vi 

.A  zcdbyGoogle 


( 


194-  D.  DIONY.  GARTHV.  DIAtOi  ’ 

rac^diftos.liacjpropterlusimervcrbu Kbott  v 
ncip  couocnienrias  amplius  decuit  verbum  hons 
ne  ficti, aliS  perfona,  8£  etiam  ideo  ne  inducere^  <. 
conFufionominudiuinautperfonauLNafi  velpa  - 
ter  vd  (pirirus  fanftus  homo  fieret,  non  folii  fili- 
iis  nominari  fifeus  pofiet.  Adhuc  afit  pereunde  de 
<uit  omnia  refic  i, per  que  faftaextircrSc.omniaa»  , 
ic  per  verbii  faifca  hint,  & fine  ipfo  faflfi  eft  nihil . 

•“  — ' Congruebar  ergo  per  verbu  reparari  perepta  Suf 
ficiunttibiiftaphiIofop!,e,an  pltircscaufasrequi- 
yiS^P;  V ere  mi  dfie  tlicologe, omnino  fufficiur.  E* 
prachabiris  e rh  recordor,  quod  licet  tS  pater  quam 
fpiri.tus  fanftus  fit  fapieria  SC  veriras,#  omnes  tre* 
perfonxfibi  coaequales  fxiftant.fofi  tfi  filio  ifta  ra- 
tionabiliter approprientur^Sed  anteqcor  meftef- 
fundi  ad  argumentandi,  primo  mihi  ediffere  <|li*  » 
fir  vnioifta  dei  8t  liommis.feu  verbi  & carnis. 

«jQc  vn^oc  verbi&humanitaiis.  Art.Vtf  Thcofow  ;• 

OMnem  naturalem  vnionem  vnioifiao  phi 
jofophcinacfiimabiliter  tranfcendit.omnr- 
'c$  intelleftum  prorius  excedit*  Nihilomin* 
quantii  fide  inftruimur  ac  ratione  iuuamur,  rcfpo- 
dendu  cft  tibi. ^Agnofct  ergo  quodvnioiftapfo- 
nalis  atqj  Itypoftica  nominatur,  qniS  inChriftofic 
verbo  eft  coiun-fia  humanitas,  vtfint  impfo  du»  ;; 
perfeft;  natur;  vna  duntaxac  perfona.  Ipfa  qp 
pe  natura  Chrifti  humana,  quae  ex  animararion»  «. 
I»  Itumanaty  carne  veraciter  conftat,ad!i»bfiftenti* 
ani  verbi  aiiumpta  eft,  ita  vt  in  eodem  cfie  perfo- 
aaJiinquo vabu  stcraaUu* fiM&it,ruuiracphu  .* 

• #• 


Digitized  by 


Googie 


DE  FIDE  CATHOLICA  Lia  OIL  I9f 

mana  fubliftit.ldcoqj  n$cft  in  Chrifto  nili  vnu  ef 
fuppofttale  aflualtsexiftembr.  Vtracpant  natura! 
tegra.&in  Tuis  naturalibus  proprietatibus  incon  fu 
fa  permifit.Ipfa  nempe  verbi  dminirasin  nullo  pc 
fiitus  eft  variata  aut  pturbata.  Er  humana  Cliriftl 
natura  ea  habet  q ad  humana:  fpeciei  pfe&ionc  re- 
fpiciunrP.O  admirabilis  vnio.ineoprehenlibilistp 
coniun&io.duea  quarininfinitu  diftantjn  vnS  per 
fona  conucniunr . Sed  ante  § obieftiones  meas  ad 
du(2,tn  primis  diligentius  veritati  inquirS . Igitur 
fi  veraty  natura  in  proprietate  fua  permanlit,tunc  c 
rutu  in  Chrifto  duo  inrelleftus.du*  etiS  volunra- 
tes.T.  Vticp  eft  em  in  Chrifto  intellc&us  dmmust# 
creatus,  qui  etiS  in  tribus  perfonis  vnus  atqndfeft 
iftit.inulkAufquocpcreauishumaiius.Coform?- 
tcr  de  voluntate  cen&ndumeft  P.lntelkftu$8I  rei 
luntas  humana  in  Chrifto  a n at uralibusfuis habi- 
tibus, operationibus^  non  vacant  T.Bremter  di- 
co Ikut  in  Chrifto  ftmt  duo  imclleftiis , volunta  - 
te  $<p  <hur,fk  in  ipfo  funr  dur  lapientis  61  fetentiar, 
du*  quotp  di leftionei,  ac  duar  iuftiiis.  Si  fic  de  per 
fe&iombuscartcra  una  virtutum  .P.  Erant  ergo  in 
ipfo  dus  actiones.  The  Ira  eft,  diuina  videlicet  8C 
humana,  Phi.Ergo  in  ipro  funt  duar  pcrfonpiNam 
operari  Si  agere  non  eft  nili  fuppofttoru  m.Theo  - 
logus.  Nonne  »n  vno  homine  funt  plures  aftio- 
fies,  in  quo  taYrrcnnec  perfona  nec  natura  multi  - 
» plicatur.Sunt  nempe  in  lingulis  nobis  operationes 
fenflriu.r,  intclkftiua:,3C  appetit  iua.\  3 1 ramen  nd 
Cft -in  nobis  tuli  vua  natura  fperifica. 

H » Q,''5» 


DIO NY.  CARTHV.  DIALOi 

Quid  ergo  miraris  fi  in  Chrifto  fint  duae  operatio 
ncsflmd  Mplures  in  quo  funt  duae  per fcftx  natu- 
rae.Licct  aut  agere  fit  fuppofui.non  tamen  conica 
tur,vt  fi  plures  fint  a&iones.fuitctii  plura  fiippofi 
ta.Diuerfitasem  operationunoneft  immediate  ex 
parte  iuppo0tf9licee  fuppofitum  fit  id  $ agit/ed  (5 
tingit  ex  diuerfitate  potentiarum, quae  fum  princi- 
pia quo  agedi.  Sicut  ergo  in  Chrifto  funt  plures  po 
temiar,fic&rineo  varie  operationes  ccnfcodae  funt* 
P.  Non  ram  faciliter  dimittS  te,  bene  quidem  ref- 
pondes,  fufficienterq?  oftedis  quod  ab  vno  fuppo* 
fi§o  progredi  poffint  varix  asiones  propter  diucr 
fitarem  potentiam  ex  vna  natura  manatium.  Si  aut 
potentiae  quae  funt  proxima  agendiprincipia.ex  di 
uerlls  naturis  procedant, non  poflunt  effe  diuerfa« 
t U operationu  principia.fi  non  fuerint  plura  fuppo 
fita.  T.Vnde  hoc  probatfP.Quia  agere  pr(fup  po- 
nit cfTe.Itaqj  natura  quae  non  habet  propriam  ait* 
alc  fcu  pcrfonaleexiffcntiam.baberc  non  valet  (p« 
priae  fpecici  opera  tiocm  perfe&i.  Si  igitur  iri  Chri- 
fto natura  humana  non  fubfiftit  propria  fubftan- 
tia,  nec  proprie  rpeciciexiftcntiSpcrfonalitatemip 
habet, habere  no  poterit  aftionem  vercSfperfefte 
humanam.T,  Ha  c eft  alia  ratio, & magis  difficilis, 
'cd  non  infolubilis.Conccdo  it  aqj  quod  agere  prae 
'upponit  effc,&  quod  natura haUerc  nequit  perfe-- 
ffam  operatione  nifi  fortita  fuerit  varii  perfonali 
atcm.Non  tamen  admitto  quod  necefTefiteSfp- 
ytix  fpecieipcrfonalitatcm  habere.quSuishocna 
• qralitcr  verum  fit;pcr  diuinam  veroemnipotenti 

« . amfie 

. r »«•  i • i j < * - 


Digitized  by  Google 


• • . 

DE FIDE  CATHOLICA  II.  IIIL  1)7 

am  fieri  poteft.vt  fupcrioris  alterius'qj  natura?  per  - 
fon alitas,  inferiori  natura?  comunicara  (afficiar,  &L 
ficeft  inChrirto. Verbi  naquehypoftafis  naturam 
humanS  ad fe  aftumit,&quoniaper  hoc  eflentialia 
natura?  arfumpra?  no  variantur, ideo  habere  potcft 
proprias  aftiones.  Quia  vt  ArittoteIesait,Natuta 
eft  principium  operandi  eius  in  quo  eft.  Verutam? 
operationes  pafitoncsty  humana:  licet  Chrifto  ra- 
tione natuncafTumprtr  aflci  ibatur,quoniam  rame 
CuppofitoRt  eft  pati&agere,propterea  a&iones  paf 
iioncscp  illa?  Chrifto  tanq  pcrfeflo  fuppofito  pro 
«prieanribuuntur.NS  & diuina  afleribuntur  horni 
ni, humanae^  deo  in  Chrifto,  propter  identitatem 
perfonp.  Nihilominus  intuedu  eft.quid  propter  qd 
dicatur  propter  diftinftionem  naturar.P.Secuodu 
Arifto  ttlem  viuere  vmentibus  eft  ctfe.Si  ergoChri 
ftusnon  habuit  propria?  pcrfonaliratisexiftetiam, 
igiturnec  habuiffet  proprie  fpecieiviram  videlicet 
humanam.  T.Nd  ignotas  q>  viuere  interdii  dicit  a- 
«fku  primu,&  tuc  aliud  no  eft  viuere  nili  vitale  efie, 
iliceo rodChriftus non  habuit^pria?fub(iftentip  1 k Jm 
viuere, quom5  n5  habebat  proprie  (pecici  fuppoft  n 5 vcra 
talecxiftere.  V iciftim  vero  viuere  dicit  aftulecudti  ^um* 
feu operatione  vitale,  vt  funt  fentire , cognofeere, 
velle,  & hoc  mo  habuit  Chr s vt  ho  ,ppriu  viuere . 
<|Difputatto  philofophi  cotra  incarnatione  verbi,' 

Articulus  .VIU.  Philofophus. 

SIpra?indu£U  rite  concipio  o theologe,  tuc  fit 
deum  affer  is  in  carnatum,  vt  fit  vna  perfonain 
vera  deitate  acpfcftahumarmatc  confifles, 

i N $ « fit 


Digitized  by  Google 


'vl  O.  DIONY.  CARTHV.  bfAt® 

'!k  quod  in  Ctaiflo  te u ih  verbo  mcarnatofunrca. 
ro  & anima  at qj  diuina  natura,  ac  pet  hoc  artem i| 
dei  verbfi  ex  homine  genirO  cft,84  ex  tempore  ho- 
mo cHe  incerpit,  qd  vtiqj  ex  patre  aeternaliter  pro* 
fluit, 84  in  diuina  perfonalitate  ante  omnia  tempo 
eafubfiftcbac.T.Optime  concipis, 84difpfdiofetra 
^lata  copendiofe  artificialiter^  rcfumis.P.Nuc  er* 
go  tibi  obficiS  qusr  me  vehemetiffime  angunt.  !*•  - 

Copendiofius  quo  vales  propone^ihilomm^coc 
tuu  auda&er  effunde.  P.  Quadocuq*  ex  duobus  fit 
Vere  vnu,vnu  fc  habet  per  modu  potentiae, aliud  p 
mocfua&us.quemadmodu  Ariftotelcs  probat. St 
ergo  natura  dei  84  hominisin  ChriftoadenScoi» 
flituendam  perfonS  cduenium,  vna  fe  habebit  per 
modii  potcm«sr,a!ia  vero  per  modum  a&us.Imcr 
porenua  autc  84a£u,  oportet  effe  proportioni?  nfl 
qualemcuqj/ed  verS  ac  propnam.«T  alis  autr  inter 
ftaturS  diurnarii  84  humanam  tu  infinite  ieuim,p- 
portionabiliter  diftenr, cfTe  uon  valent,  no  ergo  in 
imitare  peribo  ac  eoticuiiunt»  Praeterea  m immtn  « 
fum  plus  excedit  diurna:  naturae  dignitasaitpfint* 
plicitas  qualitati? -natura:  humane,  quf  angeli  etifl 
fum  mi  t flentia  ,n  a uui  cukifcuq;  creati, fedex  natis 
ra  angelica  34 fen(kiua,neHateMis  effici  poteft  vnat 
perfona  ergo  muko  minus  ex  natura  diuina  8iho 
taiinis.  Deiiicp  vera  grnerario/ft  fubfiantialiseead 
e-ptiQjMil  emggni  aderit  ur.nifi  elici generante  lor 
liatur.  Siergo  deus, ex  virgin  e matre  rft  geni  tus, <X 
4U  lubftamiaic  ciL  ac  cepit,  quod  x&crno  verbo  nfl 

cenucfut 


Digitized  by  GoogU 


DE  YflDt  CATWOtlCA  tt  Ifri.  r**# 

conucnit,nifiduoeffc  fuppofitaliai  ipfo  dicamus  - 
^[Amplius  ex  duobus  tnubus  in  aftu  atque  petfc 
^iisnon  fit  vcrcVnum,  Ai  ficui  Aitftotclefprotar, 
quod  aducnit  enti  in  ictu  tft  accidens  ,fed  dwitia 
natura  efl  purus  actus.naura  quoque  humana  < ft 
• quid  completum  in  fpecie,  nullatenus  ergo  tefttl  - 
tat  ex  earum  Copula  q\tid  vnum  feu  v na  pet  fdt>3  „ 
Imo  cum  natura  humana  adut  mat  flio  de»  pcfi 
Tuum  c(Te  completum,  accidinralirerfe  habebit  ad 
’ Ipfum.  Exliis  autem  quar  aaidenraliter  vnitfrftur, 
ndn  proucnit  aliquid  vere  vnuni : Ncn  ergopo  * 
teft  inChtifto  ex  natura  hum  ana  ateuediuira  v- 
naconftarepeifona.^  Atuero  nullumirtuaTiabk 
k veraciter  denouo  generatur.  Quod  enim  verd 
de  nouo  generaiut,neiium  tfle  nouamqo*  natu  - 
famfoniriir.  Deus  autem  pjorfusinuaviabiltseft. 
ron  etgoex  tempore  genitus  cfTe  pofetl.^Adh.oc 
‘fi  Chriflus  eft  v«rusliomo,crgo  in  ipfo  eftanimx 
tationalis&corporisintrinfccafcfmaJifque 
Cum igirur  anima  fitfubflantialis  Endcleibiafim 
forma  corporis.dat  corpori  e fle  Cub/lantiale  y in- 
diuiduatur  per  rpfum.  IrhiimanitatecrgoC bri  - 
-ftirationahs  anima  per  matei  iam  indiuiduatacfl’, 
fedflcur  forma  dareffe  fpecifidtm  ,ftc forma  fin- 
gularifata  fen  rndiuicuata  dat  efle ptifonale ac  hy* 
pcftatiaim.  Natura  ergo  humana  in  Ciniflo  ex 
- indiuidua  fingulanq  anuria  nmtfano  habet  c(Te,p 
jpric  fpeciei  fupf  of  talr^rarufc  u jppnMil  f flet >5« 

N 4 & 


Digitized  by  Google 


tfiO.D.  Diam.  CARTHV.  di  Ara 

, igitur  ficut  in  Chrifto  funt  duae  narurr»fic  erffi 
, & duaeperfonae.Pranerea  ficut  cx  anima  rationali 
BC  corpore  coftimit  homo,fic  ex  hac  aninta&hoc 
corpore  conftituitur  hic  homo»  quod  aliud  ne  eft 
ni(T  perfonam  conftitui.qf  Quoniam  ergo  in  Chri 
ftoeft  particularis  anima  Si  hoc  corpus, videtur^ 
cx  horum  coniun&ionc  neceifario  Hat  hic  homo 
BC  humana  perfona.K  non  fit  in  ipfo  duntaxat  hy 
poftafis  verbi.Inruperperrona  non  excedit  natu* 
ram  nec  repentur  extra  cam,natura  enim  commis 
nior  eft  indeterminatior^  perfona.Si  ergo  perib- 
na  verbi  eft  hypoftafis  naturar  humanae  in  Chri* 

, fto,cxtraeum  non  efTet.K  fic  non  effecincircunfcrl 
jt  pta  atq*  vbique.f  Amplius  fi  Chriftuscft  deuse* 
deo  per  generationem  paternam, verusep  homo  p 
natiuitatem  maternam,  tunc  funt  in  eo  duae  geqc 
rationes,duae  quoque  funt  filiationes  Si  nStpinco 
. non  funt  duae  filiationes.tffe  non  poteft  filius  vir- 
ginis ; Nam  ratione  filiationis  diuinae  non  eft  vir* 
ginis  filius,aIioquin  ab  aeterno  filius ciu* fuiftet.Si 
autem  funt  in  Chrifto  duae  filiationes  cum  non  fis 
in  eo  nifi  vna  perfona,  fequirur  g>  aeterno  dei  vee* 
bo  verofy  deo  realisrelatio  de  nouo  aduenerit,^ 
dato  realiccr  dependeret  ad  creaturam  creator  Er 
cum  filiatio  perfonam  refpiciar,  fi  funt  in  Chrifto 
<du*  filiationes,  erunt  etiam  in  ipfo  dweperfonsr. 

Praeterea  idem  funt  elTc  quiddirariuum  6C  natu* 
ra.fi  ergo  habet  Chrus  duas  naturas , habebit  dt^> 
x(fequidd/tariua.Cunqj  diffinitio  fit  ratio &terml 
nus  effc  quidditatuum  diffmiti  notificans,fi  habe* 

Clniftu* 


Digitized  by  GoogFe 


fjgtL  PIDB  CATHOLICA  LtB.  IIIL  loi 

Chriftus  duo  eflfe  quidditatma.ernnr  vnius  rei  plu 

fes  diffinitiones, quod  Areftoteles  improbat. Al- 
sero fecundum  omnem  Peripateticorum  dofhi* 
nam , h*c  cft  inter  altcrationcm  & generationem 
diftinttio,quod  per  generationem  acquirit  res  ef- 
ic  fimplicitcr,peraIterationem  vero  non  fufeipit 
e(fc  fimplicit,  fcd  cfle  tale  aut  tale.v  tpote  fine  quo 
rem  elfe  nil  prohibet.  Si  igitur  hoc  verum  cft.aetet 
numfuppofitum  tcporaliter  gigni  nullatenus  po- 
teft .quoniam  per  cfle  temporaliter  acquifitn  non 
habet  cfle  fimplicit  cr,&  fine  ipfo  tfle  poteft.^Ad 
huc,  motis  nobis  localiter  mouentur  omnia  quae 
in  nobis  funt.vel  per  fe  aut  certe  per  accidens.Si  cr 
cx  diuina  iremip  humana  naturaCluiftus  lubfiftir, 
--  fequeretui  naturam  diuinam  feu  verbum  falttf  per 
accidens  moucri  hominis  motu.  <J|  Amplius,diucr 
(as  naturas  in  vnam  perfonam  concurrere,  cft  or- 
dinem rerum  confundere,  quod  deo  non  coucnir» 
imo  in  hoc  errauit  Empedocles, Non  ergo  ex  na- 
tura diuina  8i  humana  fumme  diftatibus,  vna  co- 
£tat  perfona.Poifem  praeterea  alia  multa  adduce- 
re 0 theologe/ed  fi  iftad  iffoluerepotcris^lla  etia 
f e polle  foluere  arbitror.  Idcofy  ad  ifta  te  difponc 
foluenda. 

S|SoIutio  Theologi  ad  allatas  inftatias.  Art.9.  T. 

aVcmadmodumtibi  6 philofophcabhu*- 

ius  difputationis  origine  tetigi, in  hoc  po 
tifTimum  naturales  funt  decepti, quod  di- 
irinam  potentiam, atqj  diuinar  nature  proprietate 
ex  naturalicntium  eurfu,natuxaliq?ordincac  Icgc 
• " * , menfurarc 


*?  . r-, 


\I>*v  DIONY:  CARtHVi.-T)I  Al©5 

«ncn  furare  itemq?  determinare  §furopferunt,qua-- 
fi  deus  aliter  agere  no  qo(«t,S  rerum  natur  ahs  4* 

pofiiio  cxigit,vt!ui  ctiam^pr»ctatcs  at^  condtr 

ferum  creata*  diuin5  natnrS  perfecte  ac  plene  oft€ 
dereot.opitiamcsea  dutaxat  deo  deberi  attribui, 
qux  ex  naturis  rerum  elucefcut,  eicgcopeterc  co«- 

fiat  Vnde8Cfupcriusvehemcter  miratus  cf.aucita 
refurreftionc  moiiuorum,immtdiaiaq<p  tum  « 

nina  «lientia  vmoe  intelleftuum  be  ato*  Sic  & ma 
Ingens  te  obftupcfaftiotabevctt,  vendeii  ‘ 

bneauditateroporali.  Rcfiarptcrea  vtadhu  V 

fiemcntius  admtrei is,cu  tibi  de  tranflubfiSuationt 
‘ qux  in  hoftia  (aera  contingit  eloqui  ctpcro,fafiid- 

fcfuero.ctiS  ea  qux  penitus  corrupta  iunt  eadert 

numero  per  diuinam  virtute  rcficmucttiq^fft* 
«Porro  ifta  phflofopbammcxiftimaiio,vil«VCI 
«a  vacua&debiliseft.Effeftusem  finitus, infinitam 

caufx  fur  virtutem  repfentare  no  valet. 

« na  cius  repfentatione  infinitx  occubiti  dehat.vtf 
**  tus  aut  diuinaevt  optime  noft»)  omnmounmen- 
U eft.Ideofj;  velle  eam  metiri  diuinarquoqi  condi- 
tionem natui»  velle  exhisqux  inordine  tcrum 
naturaliter  fiunt  aut  fani,  fcrutzri  omnino  temem 
L liti m extat . Sic  ergo  in  prxfcnti  cx  naturalibus  v«8 
cnibus  retum,  vmonem  verbt  cnm  homine 
ImpofTibtlcm  coir  pt  obarc  inane  cft.ldeoq;  phu** 
foplte  ad  banc  vrnone  credendam  naturalem  ra«- 
• onem  non  confulas.fed  ca  confideres p qu*  tibi  in 
primo  libro  oftendi,  fidlcaiholkicffeadeoaoM 

ia.  Dcniq;  rauoes  ^ubi  patileafi 


Digitized  by  Google 


r' 


©t  nra  catholica  uitir;  ^; 

offch^unt.dcivcrbovero^deo.intirnationf  ne< 
"Incongruenti?  nec  derogante  cxiftere.  N3c  aut  mi 
•ifcftandu  opinor.cjimpofTibilisextitit.^  Ad  pri- 
fni ergo  cbic&ionc  rcfpondeo , ipfa  muh iplicif 
{olui  portlt.q  Primo  nifpe  dicere  portem,  91  tunc  ne 
eefleert  inter  ca  quar  vniumur  tale  fore  proporti  - 
©ne,  ut  Inforat  fe  vnuper  moeffi  iftus,aliud'qj  p«r 
«nodu  potentiae  ,dum  vna  alteri  formalitcT.aiqfiti 
trio  fece  conhwginn/ic  atit  no  vnhiTr  homini  ver  * 
bfl.Non  cm  cft  forma  aut  imrlnfeta  humatur  nam 
? p endelechia  aut  fnhjrcnspoi  fcflio  ^Sccudorcf  • 
f>ondeo,qd  inter  aftum  Si  potemii  q per  naturale 
efficiens  copulantur,  oporretnaturalcjportion^ 
exiftere.leddiuinaf  atq;  humane  naturae  in  Chri- 
Hostito  oSeftp  naturale  cffiticns.fed  fupnatuta- 
Ie,fuperertcntia!etyagcs.^|  Tertio  dico, 9,  ctiSvti- 
xf  in  Chrifio  durinsimatuia  ftu  vcrbfiliabtt fe  per 
tnodflaftus.nS  informamis.fed  pfrcictis  A’ad  feaf 
Tumentis;  humanitas  aut  per  modu  potemir.&e 
inter  ea  proportio  non  naturalis.feueiufdcm  ordi 
*ns/ed  tamen  fufficiens,  quonia  in  flatura  huma- 
na ,qucadtnodu  etiam  in  omni  creataeffentiaeft 
fjdS  obedictialis  potctia,adobediendu  diuinguir- 
tutiin  cu&i$,qc6tradiftioneno  iplklt^Ad 
du  refpodeo , tjd  naturalif  icqucdoueuK<kU*die» 
Qdaut  p diuinS  potetia  cx  natura  angelica  ae  fitn  - 
fhiua  unu  fieri  nc^a^iro  coccdo.Na&  Amiifuphif 
fimi.licctfaUiflimc  dixeriir,artertbani  rn  exftltodd 
qui  pur3  ee  creattn 3 mentiti  funt,  hutrsano<j><oe~ 
f ore  ficfaaJctfc  una  natui2,fifimfi(  ofcjtir 


. ..... 

<04.  D DIONY.  CARTHV.  DIALOS  r j 

Dicebant  nanqj  verbum  humano  corpori  loco  ani 
mx  formahter  eficvnitu.tfl  Ad  tertiam  brcuiterdl  - 
coquod  ad  veram  generatione  fufficiat, quod  gen>  . 
lu  a generante  veram  naturam,  vniuscp  ipccici  c3 
natura  gignentis  fufcipiat . Sic  aut  filius  dei  ex  virg? 
ne  benedicta  veram  naturam  accepit.  Et  ficut/L- 
thanafius  air,homo  eft  ex  fubftantia  matris  in  feciv 
y Io  nam*. qj  Ad  quartu  refpondco  quod  ex  duobus 

in  a&u  effe  efienciar  non  fit  vna  natura,  fcd  vnapec 
fona:&fivi$quod  nullo  modo  fieri  pofiit  ex  eis  ve 
re  vnum.d/co  hoc  veru  efie  per  formalem  atqjm- 
trinfecam  vnionc,non  aut  per  fupernaturalem  af- 
fumptionem  feu  diuinS  potentiam.  Item  in  Chrit 
fto  natura  humana  non  cftatfru  ens,id  eft, actuale 
exiftentiam  propi  rj  ordinis  habens.^  Dcniqj,fi in- 
de miraris,ad  philofophiSAuerroiSterctnitto.No 
em  ignoras  quemadmpdu  in  libro  de  fubftStia  or- 
bis dicat, caelum  veraciter  animatum.  Nihilomin* 
ponens  tam  orbe  que  etiam  immaterialem  refla- 
tur,prout  materia  eft  fubiectu  forma:,  ac  pura  po- 
tentia, q animam  illius  efle  per  fe  actu  ens, licet  no 
arbitrer  te  fi bi  in  hoc  omnimode  confcntire,ficut 
nec  ego.  qjDeniqj  in  fumma  cotra  gentiles  ait  fan- 
dus Thomas, quod  fecundum  Ariftotele  ccrlume 
vere  animatum  Stamen  anima  ciusfolum  intcllc 
ctuaIisfit,&pcrconfequens  non  poteftefte  actus! 
formans  feu  forma  corpori  inhaerens,  licet  pratec 
ca  humanitas  aeterno  verbo adueniar,  nomameit 
accidens,fed  vera  fubft§ria:fcd  veru  eft  qdno£A 
ficceiTaria  ad  fubfift  etiam  VerbUdcoq?  fccudu  do- 

itom 

i ^ 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLtCA  U niliof. 
etores  modum  accidentis  fortitur,  ^Ad  quinnint 
a#o, quod  ex  temporali  generatione  vcibi  aeterni, 
nulla  fit  mutatio  facta  in  verbo,fedin  natura  affum 
jsta.  Non  em  verbu  coimTcetur,mc  vr  pars  huma- 
fiitamoniungirur,  fedpropterexuberaniifTmam 
proprii  fui  efle  plenitud/ncm,eam  afiumit,fi.amij 
ci  perionaliratcm  per  ineffabile  modum  comur.i- 
cat.fuut  fuperius  quoqiaf  crui,diuinam  e flent  rara 
intellectibus  beato»  fine  fua  mutattoc  vniriin  pa- 
tria.^Ad  fexru  dicendum,  quod  in  Chrifto  cft  for 
malis  vmo  carni  s & animae, ft  ex  hac  vnione  reful 
tat  yna  perfecta  natura  fpecifica,non  tamen  perfo 
nalif  fubfiffemia, quoniam  natura  humana (ibijpfi  ’ 
non  relinquitur, feci  in  codc  momento  quo  anima 
carni  vmtur,  vtrunq?  a'  verbo  affumitur . Verumfi 
anima  Ch  rift  i dat  corpori  ei  fpecificum,&  hoc  a4 
vnionem  immediate  confequttur.^Et  per  idem  fe 
quens  obiectio  foluitur.Eftnancj  inClirifiohpca  ‘ 
fiima  &hoc  corpus, non  tamen  perfona  alia  a ver- 
bi  perfona, quia  hsec  animaChrifti  non  rehnquitur 
agf  i r«>9>  vtique  ageret,  nili  ad  altius  iffc  eam  ver  - 
bum  a (Tumeret,  V n inChrift  o ex  hac  anima,  iftcqj 
corpore  refultat  particularis  na  tura, non  aut  fepa- 
rata  a verbi  perfona  ^Adccrauurcfpondco,g>p.. 
fona  quae  cftvnins  ordinis  cum  natura  &fubftan 
tialiter  idem  cum  ea  non  exccdiream.Sic  autem  hy 
poftafis verbi  non  eft  humang  naturj  perfona, nec 
idem  cum  ea.^JAd  nonu  dico,qucd  inCliriflo  funi 
du.T  generat  tones  fcu  natiuitates,  non  tamen  duae 
filiationes,  G ener  atio  enim  refpiut  naturam, filia- 

. lio  - 

,i  * ... 


Digitized  by  Google 


tot.  D.  DION1T*  CARTHV.  Df  ALO.’ 

tioautpcrfon3,3l  cu  inChrifto  non  fit  nift  dium# 
hypoftaGs  cuircali*  relatio  accidere  nequit,  ideo  ft 
Iiatio  q refertur  Oirift us  ad  macre.non  eft  nifi  ra# 
tionis  Nihilomin*eft  realtter  filius  eius,  quoniS  e*r 
cius  fubftantia  ueraciter  natus  eft.Queardmodu  eri 
am  deus  dicitur  reru  cre*tor&dfl;,non  per  relatio 
nem  reaUF.cum  tfl  reahter  fit  caw  creat  orae  domi - 
nu>.l|Ad  decimi  d.co.^vaiiuseft  uerbii  dunraxat 
eife  quidditatiuu.propriu.infeparabileac  naturale. 
Kfic  in  Chrifto  diurna  natura  e quidditaseius.  N* 
tura  uero  humana  licet  in  Chrifto  fftuera  attppet 
fefia  ruriiraquoniScnfineeacffc  poteft  tierbi  p*.  ?• 
fana, ideo  per  mediu  habitus  fe  habet  ad  ucrbu.SC  • 
non  ficut  naturaliter  ad  ciusconfiftcntiSpmmeS^ 

<5  Adundecimfiaio,q>fcdm  phKofopho^ad  uerf- 
generatione  fufnciat.utunu  ex  fubftantia  alterius  * 
fecuridu  fimiluudm£  naturali  na fcatur,fcdquoni£  • 
naturaliter  ex  natura  profluit  elfc  fubftantialc  ac* 
ctuale,  proprerea  afferunt  generatione  ad  ciTe  flat  • 
pNcirer  terminari.  Padum  quocp  fecundueosper 
c/fe  (impliciter  effe  fubftantialc  atep  fpecitiicB.K  nS  ' 
efle  actualis  exi  flentia;  accipere,  nifl  quldo  natur* 
rei  fibdpii  relinquitur.^  Ad  duodecimu  quocpre- 
fpondcr>,q>  ratio  illa  procederet,  fi  unita  effet  ho- 
mini uerbi  gfona  p d tu-  nuatis  circunfcriptione  ucf 
formale  inhxretJ.fic aut  no-eft.uti  ia  patuit.  Ad 
ultimu  aut  dicenda,  rj»  incarnati* uerbi  no  fota  no- 
cft  ordinisre^  cSfaflo,  fcdfumm^  orna  tus,  deco** 
ra^coi'u:nnutio,df  id  fupermsfufflcieterdedthck  - 
Dic  tu  autem  fl;uc  duic  Empedocles:  Per  litem  5C 

amicitia  m 


Digitized  by  GoogR: 


DE  FIDE  CATHOLICA  U .tllf.  io? 

omicitiam  rerum  naturas  nuc  quidem  mifceri,  nuc 
«ienuo  fegregari,  fineuidelicet  diuma  ordinatione 
tcomni  uiilitatc.hoc  uriqueeffet  ordinem  uniuer- 
fi  eonfendere.diuinrque  lapienti*  derogare.  Phil. 
Vt  cerno  incarnationem  unigeniti  dei  contempla 
fedefidcrans.naturalisphilofophi*  principia  fup* 

{redi  indiget, nec  inlegen  uur*  fundare  fe  poteft^ 
:d  ad  omnipotentiam  dei  recurrere  debet.  The  Q* 
logus, Ira  cft:  Nam  in  his  qu*  funt  fuper  naturam, 
tota  ratio  operis  cftpotenria  facientis  Philofoph®.' 
Cupio  ut  de  fapienti a & gratia  humanat  natur* it* 
Chrjfto  diffufius  trafte$,&  quae  mihi  expedire  ag  • 
nofeis  aperias. 

^ De  per  feflio ne  fapienti*  8C  ple* 
gitudine  grarix  huma* 
u*  natur*  in  Chri» 

(to.  Articulus* 


■ 


decimus. 

Theologuj. 

DVdum  dum  de  remunerattone  {anftonim 
JifputarcmuS.afferui  omnes  beato?!  patria 
diuinam  efientiam  clare  atque  per  fpecieni 
cernere.  Cum  ergo  anima  Chrifti  intimius  atqu« 
aurinius  incomparabiliter  mura  fit  uerbo,quam  b* 
arorum  aliquis,  utpote  ad  diuinam  perfon  alit  at  £ 
afTumpra.rcftar  ut  fuut  a primo  creationis  fu*  no 
mento  perfcftccrat  uerbounira  hvpoftaricauni- 
one,(i<  multo  limpidius  uiderit , clariusqj  cogno  * 
«erit  diuina  edentia  a erraticis  fu* primordio  § a- 
HqtVi £in&Of*,  fiuc  angelo** , fiuc  holos  io  patria  . 

Ideo 


• io*.  D.  DIONY.  cARTHV,  DI  ALO. 
Ideo  tibi  coftet  philofophe,  quod  Chrifiui  ctiaA 
fecundum  naturam  aifumptam  nuncj  erat  viator 
purus/ed  a primo  conceptiois  fu*  matern  $ inftati 
ti  excellenrimrausextitit  comprchenfor.*f  Deniqj 
cupi  fitChriftus  eriam  vt  homo  humanat  (alutis  Z+ 
ftorinftrumentahtcr,  fatus  autem  humana fccun- 
dum  praehabita  eft  vifio  atque  fruitio  dci.neceflc 
cft  Chriftum  femp  in  pfectifrimadeifTuitiScfudTe» 
Nam  in  omni  ordine  primum  cft  maximum, & g 
fe  ac  regula  atq?  menfura  feque  ntium.P.  Admiflo 
quod  anima  Chrifti  diuimtatiin  vnitate  pfonace* 
rat  coniunaa.no  ambigo  quin  femper  deum  per- 
fcctifliime  viderit.  Quo  enim  (vt  Peripatetici  itecjr 
Platonici  aftruunOfucrit  aliquid  primo  emi  pro- 
pinquius,eo  eft  ei  in  vniuerffs  perfectionibus  (imi- 
lius.Vnde  dato  quod  ad  fubfiftemiam  verbi  fit  af- 
fumpta  humanitas,  palam  eft  quod  in  omni  diui- 
nant  pfectionu  participatioefit  ipfi  verbo  (imilior* 
T,Subti!iter  infers.KquoniJfic  cft,  hoc  quotpadij 
cio,  quod  folam  humanitatem  Chrifti  plusdiligic 
deu$,§  totum  vniucrfum.&ipfa  fola  clarius  deum 
videt,  plenius  fruitur  eo.atcp  perfectius  poftidet  ip 
fum.quamoesftmulbeati  P.  Hoc  vtiqg  cofequens 
«ftf  Namvnio  inperfonaincomperabiliterexcc-  • 
dit  omnem  vnionem  in  gratia  fola*  Sed  feifeitor  v- 
num.annepejrfecte  comprehendit  anima  Chrifti 
deitatem  iramenfamfT:Non  vriqj.non  em  nili  in 
tellectus  immenfus,immenfam  diwinitatem  perfe 
cte  comprehendere  valet,  cuius  caufam  fuperius  (i 
retines  a(Tignaui.Na  ficut  diuin  a natura  eft  imm?-  . 

fac  actui 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LT.  IIH.  ?o> 

fac  aflualitatis.fic  etiam  cft  immcnfx  coprebcnfib 
litans  Immenfoeaut  copre'  enfibiiirati non  corre  - 
fpondct  nifiintellectusimmenfxvirtutis,qli$noii 
•ftiniellcflusChrifti!  umanus.  qDcnicjf  impiis 
cat  infinitum  inreltigibile  ab  intcllc  <ft«  firu  t o per  fa 
fle  comprchcndi.cum  fit  interea  infinita  diftan  tia, 
& id  quod  pcrfcfle  comprehenditur, comprehen- 
denti quodammodo  extaffinitum.P.Siceflfevi  di 
cis  naturalis  probat  ratio  Sed  vnu  tibi  objjcio.  V - 
«lio  erum  pcrfonalis  maius  clTe  donum  Videtur,  <J 
qualiuunqj  diuiniratis cognitio.  SiigittirChrifio 
domini  dei  pcrfonalis  communicata  cft  vnio,r  o- 
tuit.Kvt  videtur»  cft  ei  dara  perfe&a  dei  cotnprthf 
fio.TLicei  in  eadem  fub  fi  fi  entia  iubfiftat  gemina 
in  Chrifto  natura, non  tamen  fecundum  aequalem 
plenitudinem  communicatur  humanitati  fubfiftf 
sia  verbi^quainel^Xconuenit  verbo»  Idcot^  at 
guisnon  procedu.P,  Videt  ne  animaChrifHtufta 
in  Verboquxin  ipfo  rclucentCT.  Praedixi  quod  d* 
us infinita aftualiter i nfcipfo  cognofutquar  face- 
te poteAkntc  tamen  vnqul  fafturus  cfhvircus  autf 
ititcHc&us  creati  novalct  fimnl infinita  in  aciu  co 
gnofcore.ideoanimaChiiftinequaquavniuerfaui 
tclligit.quxin  luce  diuiniratis  atrp  in  verbo  reipl? 
dent.  Infuptrtuc  omnes  effe&us  alicuius  canfxco 
gnofei  po.Tune  cum  virtus  caufae  perfere  cognof- 
cirur.lJSicut  crgoanimaChrifiidiuinarvimnis  im 
Oicnfam  potentiam. non  plene  coprehendit.fk  nec 
omnia  quae  deus  facere  poteft.  Yerumamen  qux- 
cunq^funr/utfruat^cl  auutjpleiufiimc  notit  ,p- 

O pur 


tia.  D.  ■ DIONY.  CARTHV.  DIAIOC 

ptcr  vntoncrn  cum  verbo.  P,Conucnii  ncCbrle 
#o  homini  cogniti»  alia  § rfta  qua  omniavidc^ 
in  veibotT,  Triplex  adhuc  eicognitiocotrpetin,. 
V nam  enim  habuit  expcrimcntajt  m,  ficut  & cartC 
fi  homines  per  roinifi  criuor  fcnfuum.N  ir  hac  pro, 
feciiredcfcribitur.Secundamhabuit  per  diuinam  il 
In  minationem  tqua  omnia  nouit  ad  qt,i$  fc  nature 
lisrationalis  anima1  virtus  exif  dit . Nulla  enim  ne 
nnalis  peifeftio  ei  defuerat . Porro  cum  fit  capus, 
qui  e fur  propagatorqi  gratiar  habyit  quoque  reni 
«m  cognitionem , qua  lucuiiifiirie  (crrmqidcquii 
ad  n.ifUrium  falutjs humanat  3£gtatix  pertinet  . 
Jpt  barccogniiiouaturalem  facultatem  ttatifcen » 
<ht.<§I*erfgirkum  autem  prophetia:  ac  donum  £u 
jjicmix  reuelatyr  hominibus  Phil,  Nunc  de  grati» 
C lirifti  profetr.ur.T,  Quoniaoatyra  humana  in 
Chrifi  q diuimr  narurx  fuppofircm  eft  coniun^lio- 
Be  vniia.non  potuit  vnio  hxceffe  per  aliquod  ia* 
«ermedium,  qua:  enim  vnaro  pcrfonam^nfiiru* 
qinr,im  mediat  e iunguntur.  Idcccp  licet  vnioqu^ 
fxtertfandli  deo  veli»  via  vel  certe  in  patria  copu. 
|amur,per  habitum  intermedium  qui  eft  gratiaSC 
charitas  jumenep gloria*  fiat  vnio  tamen  humani* 
tarisChrtfticiim  verbo.in  mediata  crar,  fine  emi 
grana  rredia . VerunranenqxcelknnfTimegratii 
habuiqncn  quidem  hypoftaticamvnionetnpiae- 
fiuirrm,(cd ccncon  irinum. Et  quoniam  cftca* 
put  ccc!ef.x,de  exuberantia  fua  omnia  membra, 
idefi , de  plenitudine  eiusomnes  cle£h  fu  lupiunt. 

E-Fiiuta  fit  gi atra  Cluiftian  inf,nuacT,Si  de  g'*- 


» > 


Digitized  by  Google 


©E  tfCE  CATHOLICA  U.  Hir.  t» 

habituali  vniontmfcqutntt  loquamur,  palam 
illa  infinita  non  (it  (impliciter  ,«um  fit  qnid 
curc  creatum.  Nuilaautcm  eflentia  creata  nmpU«r 
citer  infinita  etfevalet.nec  dignitate  nec  mole . Ni- 
hilominus gratia  ifia-quodamipodo  infinita  vo  - 
catur . Primo  quia  ictam  capacitatem  recipienti! 
impUuit.ncc  poteftsreatura  plus  recipere  cj  antm* 
chrifti reccpif  Secundo  ex  parre  doni . Nam  quic> 
quid  adgratix  eminentiam  pleniiudincmqj  pertt 
Siere  potcft,chrifto  donatum  eft  • Tertio  cx  parte 
Verbi  naturae  aflumptac gratiam  influentis  , quod 
Vtiquc  fine  nunfura  plus  gratiae  daret^fi  naturae* 
«ax  cxifterei.  Porro  fi  de  gratia  vnionis.it. rei  ra- 
»c$,illa  omnino  infinita  cft.Per  hanc  enim  clirifius 
occepit  vt  (it  filius  dei.etiatii  fecundum  naturS  I 
>nanam:nen  per  adoptionem.fcd  natur  am,idcft, 
tiaturalis.fecundum  Thomam  in  primaparte.  Ali 
quando  tamen  a fanftis  diftum  inuentmus,quod 
ille  homo  fola  gratia  i verbo  alTumptui  fit , h* 
tunc  gratia  pro  dignatione  atque  beneuoletia  crs 
Ototis  accipi  potcfitP.Dc  incarnatione  verbi  nunc 
laboriofedifputanirous«Iamergofiiubes  profici- 

fcamur  ad  alia . Tlico’ogus,S ic  bbet . Nam  fiqux 
omifia funt, in fcqucntibus plenius  cluccfcent , co 
quod  fequciuc»  att*ciil*,clcchrifli.hunianit*cc  dq* 

jioouncnt. 

JgQgrfd  Chn  ftusde  v irgine  natu*, 
exjftar.  Articulus  Vade, t|* 
mus  Theologus. 

q,  " * QetauuS 


tr*  O DroOT.  CTRTHV.  - THMQ, 

GCrauus  fidei  ehriftianar  articulus, Chriftum 
aretur  d<  virgine  narum.  P.Cttm  in  geo*. 
ratiooematerfeliabaat  per  modupafliust' 
vtpote  materiam  dunuxat  miniftris : pater  vero 
per  modum  aftiui,  videlicet  virtutem  formatiul 
inducens, non  fuftircit ad  generatione  humanSgc 
•Htrix  fola.T.Bene  8C  philofophicc  arguis,  verum* 
%Kondudis:Nam  ad  generationem  Chriftihum* 
oam  non  fohim  mater  concurritjed  etiam  quod*  . 
dam  a&iuuyn  principium, virgini  fcccudnare  prat  . 
fians,at$cx  eis  mundriTimis  fanftiilimiscjj  fangui  . 
•ibus  Chiifto  corpus  humanum  formans  &ap« 
lans.P.Qriod  erat  agens  illud?  T,Non  homo  na* 
fculus/edipiiitus  fan&us.qui  vt  tibi  contcftatus 
Cum  eft  tertia  perfonain  trinitate,  verusfy  deus.  Pa 
fcrgofpirirus  fanftus  pater  eft  Chrifti.T.Dc  ratio 
•e  vt nofti  patris  cft.vt  ex  fua  fubftaria  fimilcm  fi 
tmnfpecic  generer  :Chrifti  aut?  natura  nec  diuin© , 
©ecp  humana  ex  fubfHtia  fpitkus  feni)  i procedit» 
Oiuina  enim  nullo  modo  ab  eo  «ft  .*  humana  vero 
*b  eo  eft  per  creationem , ficut  & aeteramccipfai 
ciuidem  fpeciei  cum  ipiritu  fanfto , non  eft  itaqu# 
Cpiritus  fanftus  genitor  C briftinifi  iir,  proprie,  ' 

©t  deus  creator  creaturarum  pater  vocatur. P.Cufv 
pot  ius  fpiritui  fanfio  patri  ascribitur  corporis, 
ehrrfti  f ormatiofT, Incarnatio  feu  conceptio  diri* 
fii  a&iua  toti  trinitati  c5m unis  eft, quoniam  ope* 
ra  trinitatis  ad  extra  indiuifa  funi,  ecquod  triu  p- 
fo  narum  fit  v na  edentia,. proptep  quod  tres  perit» 

••  Vnus  verus  dciu  iuftt,  ynus  onuum  creator  ac 

4qiu4 


Digitized  by  Goog 


Dfc  Fi OS  Catholica.  LiB.mt.  *t*. 

dpmtnus,principiuni)re£tor&  finit . Veruntaml 
per  appropriationem  dicitur  Chriftus  de  fpirica 
fanfto  conceptus  Incarnatio nanque  Girifti,0- 
pus  eft  maxima:  charita  tis,fumma:  benignitatis  ac 
snunificcmifftmx:  largitatis  Si  muncris.Quonian* 
igitur  mxta  pneinduita  fpiritus  fan&us  eft  amor, 
quo  pacer  SC  filius  feinuicem  atey  creata  omti.a  di- 
hgunt.ideo  opus  tSrar  charitatis  ei  rite  attribuitur* 
^Dcni$  fpiritus  fandus  primum  donum  cft,&in 
fpfo  ratio  doni  primo  reiucrr,atq?  it?  ipfo  Vmuer- 
fa  donantur, ab  hoc  tantae  muniftccnmrjargtuwis 
donum  ipft  optime  appropriatur . lnfuper  cum 
fpiritaifan&o  approprierur  benignitas, ideo  ineat 
Statio  in  qua  diuina  clementia  mtrfttmabilucr  fpte 
det  ei  «fficientcr  iuftcattribHituriP, Sufficienter  fa- 
teor rvfpondifti , fed  quomodo  genitrix  ckrifti  itt 
partu  Virgo  permanicrit, nullatenus  capere quarOt 
noc  enim  ctfcnon  valuit  nifi  egreftus  dicatur  de  id 
tegro  incorrupto^  vtero  .T,lta  eft.PJErgo  in  pro 
grcfTu  chrifticx  matre,  dimenfionum  penetratio 
Fuit.  T,Hoc  confcquens  cft.P, Penetrationem  di- 
mcnfionum  impoffibilc  ipfe  A riftoteles  & com* 
inentator  cius  Auerrois  fortiftitne  arguunt.  Cum 
enim  dimenfio  ex  prropria  natura  habeat  gj  alteri 
dimcnfidirefiftat.non  poifuntfe  mutuo  fine  cor- 
ruptione alterius  penetrare.  Atucrofidimeiifto  - 
num  penetratio  extat  polTibilis.fequirui  pofTint 
duo  corpora  in  eodem  determinato  loco  confiftft 
re,&  qua  ratione  duo  etiam  tria  & quatuor.imd 
$L  mioha^qucrcmriandcmtotum  mundum  itt 

O > **** 


M*  O.  DfOmVfeAfcTflt.  OTttAT 

angurtitfimo  fpacid  pofl<Iocari.T*Sicut  calor  prft' 
Sfim  mediate  facit  cffccalidu  fubtecto  cuunhxret* 
fecun  da  ratio  aut  calefacit  quod  Ubi  applicator,  fit 
dtmcnfionisprimus  immediatusq»  actus  eft  exteit 
(Tone  faccre.k  ordm?  partiu  fuifubiecti.rtfiftercv* 
re  altei  idimcnffoniiccfidariascius  actus  ce n fetat 
Qucadmodu  ergoper  diuini  virtutf  fu b trahi ntr 
igni  necorpus  fibiappfkatu  calefaciat,viar  aude* 
dat,ficur  vberttm  factD  agtrofeimus/ic  inc5prch?« 
fibili  deitatis  miracnlo  di  meitfioni  aufertur  rcfiftf 
di  poteftas.ac  per  hoc  fine  druifione  Stlarfione  vti* 
fecum  compatitur  alteram.^  Perhoc  quoqjfecu* 
dainftamiafoiuttur.  Nonenim  poflunt  plura  co*> 
fora  in  vnolococonfiftercper  commerfurattorffc 
ad  iocdmoctrinfrcum^potentiamqucTMtitralem^ 
fed  per  de itat  isin  frnitam  virtutem,  quar In  tofmi  «* 
tu m plura poteft  producere ^uam ratio quvatcH  . 
ciperc.Phtl  Iftud  valde  mirabiVefh#  mtellectun» 
meum  vehementer  retundens.  Tite.  -Non  minii% 
Verunramctrfi  huius  effe^hiscauftm  confidere^  - 
mirari  ceflabis  ImmenfrnanqueVinotrtiilprdr# 
fus  impofubHe  efiueqjdifficile.^lEnimuerovtnl*  . 
bd  Chriftianp  ven ratis  te  lateat;(ciiTtevefio,Mpio€ 
non  fqkim  dectaufo  virginis  ventre  ChiUhtsxxi-  . 
•im.fccbetiam  de claufo  monumento  furracit, daflt 
ftsqueianuis  addikiputosintroiuit.  P.Audtctddl 
liero  caufas  virginei  partus.  . 

qjCm  Cluiftus  de  virgine  nafri vokbfe  '•  ••  v- 
Artkulust  XII,  . 

■ Theologum 


Digitized  by  GoogI 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  mi.  n?. 

iy  On  decuit  Chriftu  duos  habere  patre?,  m a 

gis  aut  decebar  vr  queadmodS patrem ff  - 
'X  ne  matre  habebat  in  coelis, fic  mater  fine  pi 

'ire haberet  in  ccrris,*|  Praeterea  ficut  in Chri.fto  llu 
mani  natura  ad  dtuini  fubfifietiaefi  aff»:nipra,fic 
generatione  humani  dimnic  gcncrari3:  pr6ut  p6f 
fibile  erat  conformari  cogi  uu  tujt.tl,ropici  ea  fient 
filius  dei  eft  a patre  fine  fuKOnrimm.ittonc.lcfio'* 
«te  atejj  corruptione  gignente  prodii dhfs.fic  quo^ 
cbndecufteuabincohtamiriata.^fraincdrruptafj 
matre  gigni.  Infupcr  indecent ifi  ini u c ffc  r deu m i"!i 
qu5  ignob  liiatc  propr.c  genetrici  aTferere.aur  e% 
cxdcuoceptione  alicj  mdigimate  inertrrere  . InVtf 
ofnocogruebit  ineffabile  ftbi  dignitate  ex  d*t  fri  - 
catnatioc  toruri.  Ideoq»  oportuit  ea  fine  pudori*  t 
iuria,  fine  maritali  fubh  A. oe, fine  oi  cortupnoe  (o 
ciperc,gighereacpoftrnodu  inta&S  manere. Qii?c 
qdempfeftioisincft  cfterisffrmnisjbmotfft  rfkii- 
fum.tgtu  pftandu  erat  bcar.fumf  i!lipuclfx,q  afn- 
pbenedicratrimtarcad  verbi»  d e i CO  n ci  p k n dfi , itf - 
'qjgigneiidu  ab  (terno  fuir  rle&a  Ide 6 t5  virgini- 
lis  integritas, cj  materna  f^ctiditasca  furnitfe  dece  - 
Ijlt.AmphVa  Chrs  venerit  Voluri  < rtlfidi  peccati, 
oportuit  cC  coci pi&gtiKr an  fine  ofpeCcaro  orrg*  - 
fiah,&'ebidfinr  mixtior  vi»  f editus.  Aifhuctft 
venerit  ipe  natui  5 corruptS  ;’e iriri griiie , pri m u c?e  - 
feebat  i^ppria  mfeltegriateialuare.  Ampli9, Voi^p* 
'jdifponrdil  eicdro  'cxig&ig  forrr.f  lcu  aff.  qm  erj>6 
fcdmonfafWwl?  a:a  Chria  primcidibfm  uipfeci^ 
fiUMioc^vutrino  debuit  adtODVpip^c  d»g3itato\ 
x • U * 4 ‘ l*d 


i 


•o 


Jr 


Digitized  by 


its.  D.  DIONY.  CARTHV.  DIAte. 
fcd  virtus  naturalis  hoc  no  valebat,&ob  hoc  afpt 
ritu  ianfto  virgo  eft  itrpregnara^ateriaty  mater 
na  formata  P.  Quado  animaChiiftieft  ranivni- 
ta.arcp  a verbo  atfutrptat  T.In  eodem irfiSti quo 
virgo  gJoriofa  arthangelo  credidit, friluet  diuhtil 
miftetium  obtuliqvnigcnitum  dei  concepit  Cnn* 
tm  dixiffe  r paraniir  pho  ccr  IcftirEcce  ancilla  demf 
ni. far  mihi  fecundum  veibutn  tuum.  Spiritus  fati 
Cusqui  anteeam  fanftifiicauit  in  v tero, implevit  t 
vira,<opiofiUsfuperuenir  in  eam,  & Jn  tndtuifibitf 
punsfto  formauitex  iilibarifiimiseiusfanguinibus* 
corpus  C hrifti.cum  omni ot ganotum  atq;  mem- 
brorum diftinftione,no  fecundum  quantitatc,fcd 
-quoadperfeCioncm,  &iti  hoc  iproirftIrivpi>a? 
corpori  anima, fimulquoqvtiut  epa  vciboaffum 
pta  NunquS  enim  natuta  Cluifii  humana  prepri 
am  fubllantiam  habuit.  P.  Omnia  qurlrxChrifti* 

, ana  compleatur, miranda  funt  valde, & intellecti 
meum  totaliter  obruunt, cflcp  difficile  tatienem  (i 
, dei  fubdcre.T.  Omnia  qu*  afferij  fateo»  t Sed  fides 
non  habet  meritum  ,fi  non  tranfeendit  ingenium. 
De niqj  quo  quis  iugeniofior  extat,&' fidei  afientl- 
re  fibi  labor iofius  fucrit,eo  a mplius  fidei  rationem 
fubdendo  nr«eretur.Nihilominu»,fi  legislatoris  no 
fisi  naturam  virtute  mlp  confici  eres, omnia  credibi 
ia  funt  Ipfeenimeft  dtusimroenfus.jcrernus.of- 
Ha*  7 v potes, cui  omnia  jqucpofiibilia  ac  facilia  funt. Rtir 
leve.  lt  fus/i  fidei  argumenta  perpendas, cito  corentari  va 
lebis.  Virginem  nanq^Chrifti  m parituram  dens 
tn  veteri  lege  per  os  prophetarum  pracdixittoracii 

H 


Digitized  by  Google 


t>E  FIDE  CATHOLICA  LIB.  !ItT.  it? 

lis,  figuris  ar$  miftcrijs  piaefignauit.Et  rcucra  qd 
inirarriur,  fideusper  fcipfum  faciar,quod  per  fub* 
feruienrcm  naturam  efficere poteft  P Penetratio  - 
nem  dimentionu  magis  admiror,qu3  quod  fine  vi 
revjVgocoocpit.Vndcvirginitatcin  paitu  magisj 
virginitatem  in  coccpticne  mirari  me  fateor  Mi- 
nus nanqi  mirandum  opinor,  quod  virtus  diutni 
per  fcipfam  in  virgine  expleuit&  feci^quoc*  m alqs 
vinus  formatiua  in  parerno  femine exifiensagtt  # 
qu5 dc inaperto  aluocoipusverurn  procfiffc»T  Ve 
tum  dicis,  & vt  cerno  dimenfionum  penetratio  te  • 
tommbat,fcdnolj  contra  proptiam  tuam  felierta 
tem  menis  arguet  c.Eeccemm  non  folii  de  diuinifii 
■no  corpore  Chrifti  hrc  credimus,  fed  de  proprijs 
eorporibus  vere  ff  eramus, quod  poft  refur- 
Tf&iOtvm  nouiftmam  omnia  penetrabunt, atq  Cu 
per  coriorum  altitudines  fine  ctxlcfkumot  bifidi- 
vifione  coji  frendunt.  P.  Admirationem  meam  no 
vollis,  fed  auges : frd  quod  corpora  beatorum  eia 
pcnetrjbum.rarionc  glorificationis  forfan  contin 
get.prarfertim  cum  iyxtaproinducrasite, fabrilia  e 
runt.T.Hoc  quidam  exiitimanr,  fed  determinati- 
oni fatrctiThomp  potius  ftandu  eft.quifuperquaf 
tum  fentemiarum  cotrarium  tenet  Glorificatio  c- 
nim  fcu  fubtilitas  non  auferunt  corporibus  fimeto  , 

Itim  veras  dimenfiones  atqicompactas,nonenim 
erum  acrea.fcd  palpabilia, offa  vidclicet&camem  to»LA 
babentia.ficut&Clnifiuspoft  refurrectioem  fe  ha- 
bcrecateftans.  Videtejnquir.&palpate,  quoniam 
Ipiriiej  carn«n&  oflanehabeqfiuu  me  videtisha 


l 


Digitized 


■ irg  DIONY.  * CARTHV.  DTAlSj 
bere.P.  Egftquocp  huic  fementi*  magis  cofentioi 
fed  qmo  polium  harc  fiertfT.  Quomo fieri porelf 
Vt  defunaircfurgarcVt  hominem  iup  vuda?  aquar* 
fine  fubmerfioc  deabulent.vtin  medio  ignm  dlar- 
fi  perdu ren  t,vt  vnus  iec reta  cordis  ahcrimvidcar; 
vt  fol&Iuna  iti  calo  reitertamur  Vel  gcfcanqqub* 
mo  Chiis  de  quine?  panibus  trikp$piicibus  cjuinqt. 
inulta  hominii  fatUr  auir,  remanentibus  duodenni 
(portant  reliquiis»  P.Pui*  naturalis  talia  fieri  pofte: 
ticqUaq  concederet.  Sed  qm  difputatio  primi  libri 
ime  ad  coccdendu  fafta  ef  te  hnmfnioi  c&pntir,  ided 
?,d  diuinaritnenfitatc  porcnrinr  cofugere  cogor  T. 

Sic  in  plenti  materia  ic  conuenit  Facere . No  c m cfj 
dimcnfieibusnaturaliusfibhnukerefjtfere.qinoi 
li  materia:  aquargraui  hominis  corpori  tedere^it- 
e?  igni  corpus  humanu  incendercSi  vero  effer  di- 
mentioni  ii  naturale  reififtere,  vt  homini  i3nafr  ni 
tt^nullatcnuspolfcnt  duo  corpora  timui  ce.fidalSt 
roefle  nuc  explanatu  eft.  I5.  Melios rr.occnrcntbfc 
§ante  .Vndefi  ubi  videt ui  prcgrediamui  ad  alia* 

% Cur  vnigenitus  dei  mortem  crucis  fubicrit; 

Articulus.  XIII/  Theologus.  i 

aVcmadmodu  feifidu  philofophoscorpuij 
humanti  vniiifciiiufq?  indiukiuieft,ppritl 
aiar  cius  infti  un*£iii?no  feparatu  fed  coitui 
Tiii  Enatura  humana  avctboaffumpta.propriti 
Itecp  ceiunftu  verbi  eft  inftrumotti, au  opera  mirj| 
eulofa  atejt  ad  o a q ad humina  prinent  reparat  ib* 
ncexhibcdamiftena  ^Ouiiq^uiChus  inter  deuK  • 
homine  radiator  iik^cu  ytxoqi  comuihuuia^  de 


Digitized  by  Google 


foE  P!DE  CATHOtTCA  il.lttfc.*?# 
vs&h5  cft.Bt  mquSul  ho/K-habrt  vt  mereri&fa. 
ti$fac«€po^it.Pfop^dciiati  ai5tvi»ii5,c(ti(aiiarTi 
plcnS  imo  immcfam  ad  fpmeTwdu,recSfiliandficp 
rabet  idoneitt«?.R*CufcdmphabitaCljf^rcnripc5 
fchenfor  fuerit, 8£  deopfc£tinimcfpOcn$,qm6  pati 
valcbattT.Qm  in  paflioc  Cl.n  fpecialis  racto  ineo  j 
r Bhenftbiliracts  cofiftit,id«o  de  ea  eft  non9  fideiCbrl 
w flianar  articuP.de  qit&c  differendi!  incubit.  Agnof- 
ce  itacp  qrChrs  fimul  erat  coprehefor  &viaior.  I n - 
quStia  igitur  erat  viator  4>mcruit&fibiSinobis,f>bi 
■ut  eflentiaie  meritu  «5  meruit,  fcdaccidetale  durt 
taxat:  nobis  vero  omni  opere  vitf  fufrp meruit .Nl 
- quicqd  fecit  ex  tharlrate  ^cefTit.&tflhpfiim  nobis  i 
pendit  Quonii ergo Chfs  venit  vr  mudu  redime- 
*et,  dios  natur*  defe&us  affumpfit,  qad  fatufacif 
dft  jp  mudo  neceffarh  erant, vel  veritate  naturae  af 

i fumptat  mSftrabant.Vnpafbbilitatt.fiim^fitimin 

corpore,  pauope  <|qjatqf  triftitii  in  anima,  fponen 
■ffumpfic:  quatenus  has  pgnastine  culpa  habendo 
& (aftincdonoftram  naturam  abeifdem  eriperet. 
Alios  aut  defe&us  qui  ad  liberatione  no  prolunt* 
imo  obertem.Ghrfftus  non  habuir,vt  funt  igneri- 
tia, fomes, infirmitas  at<£  Gmalta . Propter  q»  a Da- 
malccno  optime  dichun  efl-,  quod  iodeusbbiitl 
defectus  ChriftuS  aifmrpfit.  non  afit  detrahtbiles* 
^Jltaqj  licet  Chriftus  fecundi!  tuprcmS  animf  parti 
4opicltcfor  extitit.crat  nihtiomin'icdtn  mfertprel 
Vires  viatorKverepalTibihs.PiQuid  de  Chh  pafu- 
onc  fcncire  oporret  T.  Talis  erat  patfio  c i*,  vt-jp  ei 
ScccaMao  modo  libcraii  potiet  geou*  humanij. 


Digitized 


uo.  O.  DION?.  CARTW.  fetALO, 

Erat  quippe  Chrifti  p affio  gcncraliffima,  quoni# 
in  anima  & corpore  ateg  fingulis  fcnfibuspafTus  e# 
imo  in  omni  potentia  animar.  Licet  enim  fuperior 
portio  fumme  delegaretur  in  deo  inqu3turario# 

& perrefpcftum  vnionemcgad  fupcrius.tame  ob 
coniunftioncm  ad  inferius, in  fumma  tnftitia  fuit.  > 
P,Cur  tamgeneralitcr  patfus  eft  ChriftusfT.QuO 
niam  originalis  culpa  hominem  totum  tnfecir,coff 
pori  mortis  neccrTnatrm.fcnfuafitati  fomitem, ra- 
tioni ignorantiam  inuthens. Et  ergo  vt  ab  omni- 
bus iftisredimcremur,C  hriftus  generaMTimepatf 
volebat.^Denitg  acerbifiimr  paflus  eft,  quoniam 
exquifitis tormentis^  tpote  flagellatus  , fpsnis  co- 
ronatus,dauis  cruci  affixuS.Eiat  enim  in  ipfo  viu* 
citas  fenjuum  maxima,  SC  complexio  cqualiffima 
atque  tcnerrima.Cunq;  in  mente  tharitarem  fum- 
mam  haberet,  fumme iniquis  ommbuscp  petitu- 
ris condoluit.  P,  Nonne  mitiori  pafftonefatbface 
re  poruit?.T,Vtique,f?cut  etiam  particulariori, fec! 
iflud  magis  decebat  ad  inflnuandum  peccati  gra- 
uitarem.dirifti  intcnriffimam  charitatem.ad  ofte- 
dendum  perferam  pacicntiam,fummam  obedit 
tiam,&  adprouidendfi  noftncinfuffitietix.Quic- 
quid  enim  moriedo  fuftinuit,pronobisfuftinuit, 

& meritum  fuum  tanto  nobis  copioflus  impartil, 
quanto  ,p  nobis  acerbius  patiebat.  Erat  prarterea 
pafl'to  Chrifti  ignominioflflima , quoniam  crucif 
patibulo  eft  affixus. & inter  latrones  fufpenfus,8C 
hoc  cotra  irreueretia.ftif  biS  fcu  pfumptionf,  fj  in 
(rimo  peccato  cxuuram.PlC$  in  nobboespetnf 
*■  ’ 4 # ’ 


/ 


Digitized  by  Google 


mn  FIDE  CATHOLICA  LI.  mt  tu, 

jp  originali  peccaro  inflide  remaneat.qrao  Chrug 
casfua  paflioe  abftttliflc  afferifcT.  HScqftionefu 
peri®  (olura  recordor.NS  r pe  cogruo  corpori!  moc 
i alitate  pftabit,oemcp  pafiibilitate&ignorariS  tol- 
lec.E  mucro  mortis  fuj  mcrito.id  nobis  ^meruit, 
vt  originalis  culpa  no  amplius  iputetur  nobis,nec 
ob  cfi  differamur  a gloria,  nifi  forte  affuerim  ac  tua 
(ia  peccata.fed  oportet  vt  meritu  fug  paffiois  nobis 
aliq  moapplicerur&comunicetur.Q»  primo  fit  in 
fonte  bapttfmatis.  Maner  tn  inrerim  perng  pdictae 
jpur  funt  naturales  defectus.  Dcniqj  poftenfum  eft 
quomo  pChrifti  meritu  faluari  poterat  tota  natu- 
ra humana,  qlitercrii  meritu  cius  nobis  ^pficere  3" 

a t.NJpropldiuinitatceius  humanitati  vnitS  mors 

fua  particularis  SC  tcporalis  totius  humani  genens 
anort?  cdmun?  atep  f terni  tollere  erandonea.NeC 
cft  cStra  iuftitii,  vt  vnus  amicus  rP  alio  fatisfaciat, 
SJ  Infuper  cu  primus  homo  f ligno  peccauerit^deo 
ChriAusinligno  fatisfecit,  quaten®  vfi  mors  orie- 
bar ur.indcvica  refurgeret,&  qui  in  ligno  vicit  dia- 
bolus, in  ligno  quoq*  vincercrur.a  Chrifto.fact® l 
ChQSfP nobis  maledictu  vt  nos bndicti efficiamur. 
4 Diijpuratio  theologi  contra fapientiam  mundi* 
Articulus.  XllII.  Theologus. 

NVnc ergo corcplcmur  d:fcutiamusq;  ophl 
lofophe , quid  chriftiana  theoria  ,pf  udius, 
quid  lapientia  chrifti  fubtilius,quid  ea  diui 
ciius  ac  rationabilius iTam  inquam  afTurne  panlifp 
pcrfonS  inhdeliw,  fapiennii  ImhiS  mundi,pruden- 
gium  fecundum  carnena paganorum, & item  omi 


Sit.  D.  DtONT.  CARTHV.  DTAtO| 

itm  qui  Chrifti  crucem  irrident,  quibus  ftultum  vi 
detur  in  crucifixu  credere  ,in  ro  fperare,ipfum  a- 
dorare.P.QuoniS  diuina  prouidemia  vnumqueij 
remunerat, & lingulis  prout  merentur  repcndit.fs 
eritqj  chriftus  ab  omni  culpa  immunifjoiftino  in- 
decens clfc  videt ur, g>  ipfe  tot  ac  tata  p tulerit, fifer 
tim  cu  fccundu  te  paffio  fit  c&ftus  culp*,8£  morf 
pccna  peccati.  Denique  omnipotenti,  incommura 
miti  aeternoqj  deo  valde  derogare  videtur,  afferere 
ipfump*i?um,illufum,crucifixu  acmorruu.  Er  cer 
te  quantum  ratio  capere  potcft,*ultu  appare  t fpf 
St 9 fatu  rem  in  homine  tS  abeftiifima  mone  per- 
empto reponere  Drni<$  potuit  deus  alio  mo 
dum  rcdimere.T,Nurtc  igitur  difputant?  me  fuftr» 
tic.P.lmctilTime  audiS.  T.  Vnmcrff  visedfii  miatt 
iuftitia.  Hexenim  duxvinutes  inomnidininoo 
pereemincterrefplcdec,potiffime  tamen  in  reum 
iteratione, diCpofirione  & oparione  dei  circa  crea- 
turas mtelle&uales.beatitudimsfufceptiuas.  In  nui 
foaut?  naturali  effeft  u tam  gloriofc.exccltcter  &i 
plene, hirar  dnsr  virtutes  relucent , queadmodu  iit 
reconciliatione  humana  perChrrfti  paflioncexhjt 
bin.Stcmm  deus  omnia  in  numero  .pondere  atqt 
. tnenfuraconftiruit/juanromagiseaquxadratio- 
liav  pertinent  creaturam,hoc  modo  faplcntitfinac 
ordirurdTimeqjexhibcda  extftunt.  Et  fi  opera  na- 
iur;r  ordina  te  fiunt,  quantomagis  mifteriagatrt* 
ordinate  implere  op  :rtet . q|  QtioniS  ergo  hotta 
pecca  jitr^al‘ena  fraude  fcduftus.ram  fc  qu  a orm 
. fixam  parcitatem  damnationi  obnoxium  fecir. 


Digitized  by  Google 


pfL  FIO?  CftTHOLTC*  LITUI 

gd  diuinidemctia  fic  dccult,q  tlrx  fubuenire  ml*- 
feritr.eiqjfuccurrereq  fubfidqcapax  erar,fc  tn  luua* 
te  no  f oicrat. Infup  qd  ratioabtlius  q vt  p aliu  per 
diti,  pcralifi  rcparctur,p  altu  infc&i8(lgii,pcr  aliu 
remcderentur,atq;  fanetur.  Aruero  qd  iuftiusqi.f 
peccatu  no  manere  inultu.nec  malii  relinquere  in  - 
ordinatu:1 Quid  etia  naturalius  ex  tat, q cotra  i ia  cu 
t are  ccntratn^K  His  oibus  ratio  faris  confentit.T,. 
Oia  harc  in  Chfi  paffione  arrtficiofiffime  evprimu- 
tur, refplendent&' parem  Nuc  qppe  fi  recolis  in  pce 
dentibus  clari(Timepatuir,qucadmodu  ideo  filius 
deihc  failus  fir,vt  primosparctes  deceptos,  ocm 
Speow  intefla  fobolc  l;bctarct.&in  lioc  diuina  be~ 
ttignitas  ineffabiliter  clucefcit.Sed  qm  iufbtia  defi-  , 
oletanda  noeft.qvtiqj  cx  git ,p  culpa  pceimnflig». 
emrd3q;fieri,fic  ipedendaerat  mifericordia,vt  mif 
ceretur iuftitia.  Ideoc^no  fola  potetia  ftd  cnacum 
pitiaicdim?du  erat  genus  Itumanu.  Ideocigo  paf 
C»»s  eft  filius  dei.nocoacfrusncqrinuirus.frriipome 
«repex  vehemetiflima  charitatc.Er  qni  peccata  no 
ftragrau  (T  maerat.&.nordinata  libido  naiurfl  to 
coirup!rfcb  id atr ariff.mfi  pelegit fu ppliciu  Prar 
Icrea,  quoniS  peccSdo  fadti eramus  omni  ccnre- 
ptuac  irrifioe  pennidignijTimi,C?moniofclp  focij* 
JVoptereaCluiftnsin  paifioucfua  contumeliam, 
jllufiones  arcp  obprobi ia  maxima,  in  6 turpiOima 
pet tulit. Ligatus cft  cnim.cofpur  ,blaff |Kmaip,nu 
daty,inifus„prihilo  reputatus.Dcniqjcfilutionib* 
copntat^v  t riosfua  irrifiSe  ab  f icrna  corumdia  li 
^exarerjua  fuicraiis  {ftiniat.oc^angrisfociar^, 

$ cwia 


Digitized  by  Google 


«4.  D.  DIOOT.  CARTHV.  DI  ALO*  3 

Ftulix  Rquia  primi  parenti;  peccatum  inobcdientfacrat 
diurni  pr.rcept!,Chriftus  vfcp  ad  mortem  factus  c& 
deo  patri  obediens,  non  quod  deus  pater  morti* 
fupplicium  abinnocentiffimoSt  vere  fanffciffimo 
puero  fuo  exegerit, fed  ea  exegit  & voluitjsr opter 
qur  filius  mortem  incurrit, hoceft  in  cone  ullam  ve 
ritaris  iremqj  iuftitix  obferuatifiem . Filius  vero  ex 

Heb  9 nimia fuacharitate  oblatus  eft.quia  voluinqfrvri- 

qj  patri  imdtori  trinitati  fumme  complacuit. Nam 
filius  obediendo  in  hisad  quae  non  tenebatur,  no* 
Aram  inobedtemiatnfoluit.fua  poena  noftram  dt 
Jeuit.fua  morte  nobis  immortalitatem  etiam  cor* 
poris  fpcurautt.^Chriftus  ergo  6 philofophe.paf* 
(ut  non  eft  ex  neceifitare.ex  obl»garione,ex  infirmi 
«ace, fed  voluntate  fpontanea,charitatefcp  pura.  Et 
quidem  hoc  modo  deum  effe  paftum  allererenon 
«fi  vtk|9  dittinitatis  digniratiderogire,quiadiuina 
in  Chnfio  natura  nec  per  fe  neqj  per  accidens  paf  • 
faeft  in  eius  partione,  quemadmodum  nec  muta* 
ta  cfi  in  eius  incarnatione  feu  generatione »P.  Oifptt 
tatio  tua  rationabilis  mihi  videtur,  tora  tamen  n A 
iti  ratione,fed  in  fide  fundatur;vtpote  quod  prim* 
homo  taliter  peccauir  at<$  naturam  infecit,  8i  alia 
mulca  fuppomt.cfti*  non  o*mrali  ratione,  fed  fola 
fide  patefcuat.T.  YcrifiitneloqueriS:Nam  ego  arti 
culos  ndei,iutura!itndag>ne  non  praefumo  proba 
re, fed  ab  infidelunnimpugnatioe  defendere,  fimul 
ij;vt  fas efi  rationabilitatem  eius  oficndcre,firmi- 
oti  nempe  fundamento  innititur,  habctqjratioes 
«eduro  piobabdcS,fcd  iunamc  ticcctfarias.agume 

■ uqucb 


Digitized  by  GoogI 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.IIH.  11% 
ta  quocfc  nedum  demonftratiua,fed  vere  diuina.P. 
Diuina  prodigia,  prophetias^  veteres  atqj  fimilia 
de  quibus  in  primo  difputauiinus  libro.ni  fallor  in 
finuas,eo  quod  ifta  vt  illuc  probafti  automati  in- 
nuantur diuinar.  Et  licet  articulorum  fidei  verita  - 
tes  rationi  humana;  comprehenfibiles  at  tj  pcrfpi- 
ciofas  facere  nequeant,hoc  tamen  oftcndum,q>  fi- 
des catholica  a deo  Et  pr*ftita,quo  conccfTo,  du  - 
bium  cfTc  no  valet  quin  prorfus  veri(fimafit.T. In- 
genio tuo  praedaro  congratulor,  quippe  quitotS 
meam  intentionem  tam  compcndiofecocepiftidC 
expreffifti. Vnde  fi  eorum  fundamenta  qua?  diTpu- 
tatiomea  prsfupponit  cfflagitas.ad  prroftenfa  te 
remitto.  Nil  enim  fuppono  cuius  veritatem  in  fug 
ioribus  indagati  non  fumus.  P.  Fateor,  idip  intue 
or,  quod  licet  finguli  fidei  C hriftian*  articuli  feor 
fum  accepti, vehementer  mirabiles  funt,omncsta 
tnen  fibijnuicem  optime  correfpondent,8£quo  v- 
Dus  ad  alium  artificiofius  coparatur,eo  vterc£  crc 
dibilior  veriortp  probatur,  T Nunc  fpiritus  verita 
tis/piritusfanftus.fpiritus  paracletus  mentem  ru- 
am illuminat, prorfus  nempe  ficcft  quemadmodu 
aftruis.  Idcoqj  puri  philofophi  humans  inftituria 
nis  originem  ignorantes &finem,  vtpote qualiter 
primordialiter  fa&us  fit  homo,&  ad  quam  beati* 
tudinem  ordinatus,  de  homine  parum  valde  vera 
citer  eloqui  potuerunt  P.Nucmihio'  iheologe  lu- 
cide innotefeir,  quod  qui  Chrifti  crucem  irrident , 
caufaspatfionis  cius  ignorant,  fitqj  c?fcnr  dc  Chri 
flo  occifo  quemadmodu  de  alio  quocunq?  fcclera 

P to,att 


Digitized  by  Google 


4 


.2 


1 

) 


\ 


i 

i 

» 

,1 


tlC.  p.  DIOW,  CARTHV.  DIALOi 

to,auteo  qui  mortem  tu  a de  re  nequit,  vef  prope* 
Roraa.8  i»frmirat2fuamfuccumbtt.T  Ita  profiteor,  nam 
« arnaliterfapifit,  nec  ca  quae  dei  funt  guftat.  Nof 
afit  fpetamus  in  C^rifto,& colimus  adoramusepe-* 
um,non  vt  fi&  purus, fed  vt  verus  deus.  Ideo  fpet 
no  (Ira  in  eo  finaliter  fundati»', prout  deus  mus  ii 
fetur  P.Nunc acredamusad  reliqua . . 

^De  decimo  fidei  orthodoxe  articula 
Articulus.XV.TheoIogus. 

MOdo  de  refiirre&ione  Chrifti  de  qua  deci- 
mus fidei  exrat  articulus  profari  conabor.  ’ 
P.Quid  pcfr  pafUonem  naorris.corporiat 
<1  animx  Chrifti  contigerat  &vbi  manferundT. 
Naturam  qua  vnigenims  dei  femcl  aifumpfii,mm 
§ dcpofuit.ldeoty  licet  in  ChriAimorte  veraciter  i 
corpore  difet  fTcrir  anima.vmmijj  nihilominus  ver 
bo  manfit  vnitum.  ^Dcniqj  corpus  eius  JactatUlf « 
mura  fc^ulrure  eft  traditum  .animaaut  in  infernu 
ciefccnci»t,P.  Si  verbum  naturam  humanam  nunc| 
depefuit  etiam  poft  mortem,  ante  refurre&tonem 
t hriftns  homo  fuiffcr.eo  quod  anima  mrationa* 
len*  habuiffet&cotpus.T.No  gnorasquodadra 
f tonem  vcritatemtfc  hominis  ne«  (Taria  fit  forma* 
lis  aro;  intrinfeca  carnis  copula  ftfanimar,  licet  igi- 
tur vuita  permanferinc  vetbo  caro  Caninia  ,n©n 
ramen  fbiinuirem  eranrin  triduo  illo  coniun&a  • 
Vetbutn  nempe  imitunfum  8f  incircunfcriptibilo 
e ft,  ideo  que  Iocalisdifiantia  carnis  8f  animsefepa 
rationem  i verbo  inferre  nequiuit.Phtl  Corpus  il- 
iud  a»  nulli  terren*  libidini, nulli  canali  affcftui.nu! 

ita- 


Digitized  by  Googli 


Off  Tim  CATHOLICA  L!.  nr*. < 117 

lique  impuritati  fubiac!iir,fub  terra  (vt  reoOponi* 
tion  debuit.  Praeterea  mirabiliter  fonat  anima rm 
Chri  dcfcedifle  ad  inferos  T,Prjdixi(fi  rccolis)que 
admodum  Cbrtftus  quofdam  de  frftus  natunr  hu 
mana:  ex  pfto  c au  fatos  aflbmpfic,#  aliquos  non^ 

Gt M poft  mortem  fecit.  Defectis  autem  quos  hc* 

|no  poft  mortem  in  corpore  fuftincr,  duo  funr.fe- 
pultura BC  corporis  refolurio.  Similiierin  anima  e 
rantduo  defeftus  propter  originale  peccarum ,def 
cenfus  localis  ad  inferos,  & poena  inferni,  hor  uni 
tutem  defeftuum  duos  affumpfir^vnde  in  coreor* 

Vtpote  fcpulturam,  alium  quoque  in  anima,  fcifi  - 
cet  dcicenfum  ad  inferos.  Alios  vero  nondecc- 
fcarcum  aflamere,  quoniam  caro  cius  in  Iibidmq 
fion  erat  concepta, nec  anima  aliqua  peccari  impti 
ritate  infert*.  Phi.Curfepelirivofuit,  & quare  a ^ 
infernum  defcendit^T.Vtriuf^miiltarfuntcaufa^ 
f^vna  qdc  vtricp  generalis  e,Chrus  nacp  Idcrrahf- 
t>i!es(vt  Damafcen5diffcniit)natur£!iyanje  defert* 
aifutnp(it,qten9eos  p«\tied[eJ  ad  c|s  obligatus  n5  e* 
rat,nosa  debitis  naturj  defc£fybp  liberarer.  Prirter 
ea  fepult^cvtfuf  merito fepulrurxnraqfiqjeorpo  rV.1f.4a 
tade  fepulvh;isadimorrale  vita  educerer  Jtcvrfc  ^8, 

yere  mortuu  endem  fyifle, &dcnuo  vufanrtoRj  fc 
fulturas  fanctifi^aret.atc^  vt  ftripiurasfpphctica* 
adiplerec  Etiterdvjt  p boc  rcfurrcctio  ei9  gloriol?* 
orvericjq;  pateret.  Qii-ppcvt  dixi  no  vtiqjljpide- 
rcuoluto  exrjr  de  fcpulchro,ficur&  pat9*  ruris  vcn 
lre  .noil  r^r^°  Acuero  ex  fepultqra  eius  euiden* 
liilimu  rciunewlioqiscius  argu«j«ntij  accipimus. 

V % Cura 


Digitized  by  Google 


f 

t 

| Xtg.  D.  DIONY.  CARTHV.  DIALO. 

Cum  enim  crucifixttfemcun)  Iudji.&timcrtnt  fte 
Matt.  27  Ararentur  difcipuli  cius  corpus  ipfius,  ac  dicerent 
plebi  refurrexita  mortuis, munierunt  fcpulchat  fi- 
i ' Xoha  iS  gnStcsillud.&militeSadcuftodiideputStcs.  Nos 
ergo  cum  feifeitamur  Iudscos  vbi  Chrifti  corpus  jj 
man ferit, aiunt  difcipulos  cius  illud  dormientibus 
militibus abftulifie.  Quo  circa  arguimus  eis,fimili 
tes  dormierunt.vnde  agnouerant  quia  furabantur 
difcipuli  corpus  domini?  Si  aute  non  dormierunt, 
cur  illud  auferri  tulerunr?AmpIius  aut  anima  Chii 
fti  ad  infernum  defccndit.vt  eleftos  & fanftosillic 
vfcp  ad  refurreftionis  horam  cdfolaretur,&  demii 
lefurrcftione  completa  inde  cducercr.P.  Ego  pu- 
tabam  infernum  locum  effe eorum  qui  insternunt 
damnantur.T.  In  vfu  Ioquctium  comuniter  ita  ac 
cipitur  Sed  fcitoquod  infernus  accipitur  quatuor 
«nodis;  Primo  pro  inferno  infcriori.in  quo  repro# 
bi  funt «Secundo  pro  purgatorio.  Tertio  pro  Iym- 
bo  puer  orum.  QtiartOfp  lymbo  fanftoru  patrii  ab 
omni  malo  purgatorum,&ad  hunc  ChriftusdcfcS 
dit.P.Quamu  tempus  fluxit  inter  mortem  refurre 
Tohl  19.  ftionemty  Chrifti?T.Circahoram  nonS  in  die  pa- 
Marci.  tafceues  feu  fexta  feria  Iefus  expirauit.&T  die  tertia 
Lucar.  i\  a morte  furrexit.P.Cur  nec  citius  furrcxit,nec  am- 
plius diftuIitfT.Qiratenusfe vere  mortuum  fuifie 
infinuaretj&refuire^iois  primitias  in  proprio  cor 
pore  panderet  Si  enim  diutius  diftu!i(Tet,fpem  dis- 
cipulorum nimium  periclitari  ^ermififTct.Sunt  q- 
aliae  caufar  cur  magis  die  tertia  rcfurrexir,videli 
cetvt  fupcrfanftae  mmtatis  mifleriuin  «emenda- 
rer,fuam 


Digitized  by  Google 


DB  FIDE  CXtmiXCK  LIB.  mr.  tt» 

tet.fuamqj  rcfurreftionem  ab  ea  efficienter  efle  <p 
barc  t.atqj  Vc  fe  calefoum,terrcftrium8t  inferti  o* 
reparatorem  exiftcrc  declararet,  fe  infuperredem 
ptortm  oftenderet,  tam  eorum  qui  erant  amele- 
gem  fcriptam  fub  lege  natunr.quacorum  qui  ei  ac 
fubMofi  lege.ttemcpeorO  quipoft  legem  eius  fune 
fub  lege  pietatis  &grati*,qu£  cftlex  Chriftiana.P. 
Cum  decomunerefurre&ione  fuperius  fpecialem 
tradideris  articulum  fidei, cur  nfic  de  Chrifti  refur- 
reftionc  lingularem  inducis  articulum?  pnrfertim 
cum,eiusrefurreftiominus  videatur  mirabilis,  cd 
deusextiterit.T.  Specialis  eft  ratio  difficuitatisin  re 
furreftionc  Chrifti,  videlicet  quod  propria  refurre 
xit  virtute, habuit  enim  poteftatem  ponendi  ani- 
mam fuam.ac  denuo  accipiendi  eandem. lterumq» 
primogenitus  ex  mortuis,  non  fecundumtempus, 
quoniam  ante  eum  furrexerunt, quorum  non  n ul 
los  ipfe adhuc  viucnsrefufcitauit.fcdfecundumdi 
gnitatem  & caufam.  Nam  eiusrefurre&io  noftrae 
refurre&ionis  futurae  efteaufa  atque  exemplum, 
quod  etiam  refurrexit  corpore  luo  corruptionem 
nullam  vidente.  P.  Contra  refurre&ioncm  Chrifti 
arguere  nequeo,  nam  poftquS  mihi  perfuafum  a te 
cft,quod  ipfe  eft  deti$&homo,t»agis  mirarer  fi  n3 
fur rexi fiet  quS  quia  furrexit.  Denicp  plus  miror  qa 
e pafius& mortuus, quam  quia  refufcitatus.T.  Vc/ 
re  effari$,8tin  hoc  ipfo  fpiritum  beatiifimiAuguftt 
Hi  fortiris:Hoc  ramc*agnofcc,quodincorporeg!o 
rificato  furrexit,  neque  poft  mortem  aliquo  mo- 
do viator  pcrroanfit.p.Hoc  diftisconcordat  Et  $ 

P $ * ail 


VQ.  D.  DIONY.  CARTHV.  DIA1 6} 

f>ia  de  ipfa  refurrcfti5«&c5cernctib*e3  in  £ habitis 
tpiixc  difputauimus,  nue  ad  alta  progredi  poteris* 
<|Dcvndt:cime  fideiChnftianp  articulo.  Ar.i6.T* 

NOn  rr  latet  phile fophe  fecundu  Arifto  - 
tclctuu  motus  circularis  omniu  motuu  (ic 
P fecritttmus.eogjfinc  principio  copulet,  [r 
Luct.  | Mfc  n2(^  punctu  fit  re ditu$,3  q cepit  ,pgrcttu$  Sic  v- 

mgenitus  dei  dftsnoftcrlefusQ.fus.qiii in  incarna 
tione  feu  conceptione  fua  de  finu  patiis  dcfccdit  in 
vteru  virgini  j,non  per  diuinv  loci  mutatione  na- 
turae,fed  per  attu  ruptione  carnis  humani, quate  * 
nu$  defcenfionis  fuar  motus  ettet  pet  fe£hi$,poft  te 
furreftione  afccndit  ad  dexrcrS  purris,vt  ad  eu  re- 
direta’quoprocettir,atcpadid  terminaretur  afeen 
fio  ,3  quo  ini h oabatur  dtfcenfio.  V ndc  feriptu  eft: 
Pfalm.l8  A fummoccrlo  cgrtfho  eius,  &occmfus  eius  vfqj 
ad  fummii  etus.Ideotp  de  hacChrifii  afcenfionceft 
vn decimus  fidei  facrr  articulus  P.  V fquequo  afc2 
dit  T.Super  omnes  cctlos volubiles vft$  ad  Fmo  - 
bile  cae  iii.q»  empyreu  dicitur,  id  eft  igneu.non  pro- 
pter natura  igntf,  fed  obexceflum  fubtilitat*  atqi 
fpUndOris,  hoc  eqde  ccclu  focus  eft  beatorum.de  q 
philofophi  mlfprfus  fciebit  neqj  locuti  funi.  P.In 
extoguabilis  eft, inter  terra#  fupremu  ccelu  difian 
tia.nqquid  ergo  diu  in  motu  afc<?dendi  dunuittT, 
Si  credis  eu  def»  clfe  8i  homine,  none  ea  diuinitatis 
fust  vuture,q  folo  imperio  cjlos  in  momfro  plaf- 
maurt,eo(d£  in  btemlfimo  qde  tepore  tranfeende 
re  penerrare;]?  potuit.  P,Hoc  faris  apparet,  fed  nuc 
denuo  penetratione  atteris  dimcfionfi.c.m  verum 

ChuAi 


c 

Digitized  by  Googli 


M FIDE  CATHOLICA  LIB  .IUI  *$! 

Chrifti  corpus  integros  pcnerrafte  aftruisqlosTc 
Hoc  ipfum  de  noftris  quoqj  fperamus  corporibu*, 
quoefti  caput  pceffir, membra  vt  iq;  affcquenrur . 
Deniqr,  quomo  diuina  virtute  dimenfionti  pene  • 
tratio  fieri  quf  at  dihgeter  difcufl'inius.P.  Locus  cot 
refponderc  ZC  ^pponionari  debet  locaro.  CB  rrgo 
corpus hum anu  xr.ixtv  iteJpcompofuu  fit,  no  cor- 
rcfpondet  ei  iupccrleilis  atqj  fimpliofTimusfen  fub 
uliffimus  lotus,  quale  effc  fateris  eglu  eropyrcu  T v 
Sicut  paradifus  rerrefhis  corrcfpondebat  honrim- 
busante  peccatu  propter  perfeftionc  tranquillita- 
te^ anira*,&tamen  fupernatura  liter  homini  da- 
tus cft,quemadmodum  & originalis  iufiitia.fic  ede 
ium  empyreum  fupematura'iseft  fcliciu  loeu  sta- 
turae corporis  non  contrarius, fed  fttmmar  ipfum  p 
ficiens.  Yeruntamcn  caritur»  empyreum  corpori- 
bus correfpondet  fanftorum.fi  confiderenturift 
ordine  ad  finem.  Cum  enim  fit  anima  corporis  fi- 
nis, fecitndumexigemiamanimic  corpus  qroque 
difponi,  pareft . Vndccum  pofi  futuram  refurrts* 
ftionem  corpora  qualitatibus  animarum  penitus 
conformanda  confifiSr.ficut  animat  deofruenres 
omnem  prorfus  naturalem  dignitatem  tranfceu . 
dum,  fic  K corpora  gforificata  propter  redundati 
tiam  animarum  in  ipfa  fu  per  omnem  naturalium 
corporum  apicem,  uiftifiima  proportione  locan- 
tur.Philofcpliu*.  Cum  natura  fit  prindpiutn  mo  - 
tus X.  quietis  eius  in  quo  cft , non  Videtur  elfe  ali  - 
quod  corpus  immobile, ergo ctrlum  empyrcurtt 
YoUbilc  cft  ,fi  eft  verum  corpus.  Theologus  v 

P 4 Corporalia 


Digitized  by  Google 


%)l  D.  DIONY.  CARTHV.  DI  AT  0. 
Corporalia  ad  fpiritualia  refereda  ordinanda^ 
e2agnofcis.ldcoc$ficutftatus  beatorum  in  patria 
tranquilli(Timus,quieti(TimuS,atqi  rutiffimuseft.fic 
Aloeus  eorum  Omnino  quietus  ac  prorfus  tranql 
Ius.  Proprie  tamen  loquendo,  coelum  empyreum 
non  eft  corpus  naturale,  prout  philorophi de  cor  - 
pore  naturali  loquutur,  quoniam  ad  nullam  nata 
ralem  a&ionem  ordinatur,  fed  focus  contemplati 
onis  diuinx  vocatur, no  quod  (piritus  beati  aut  ip 
fa  contemplatio  locum  nccelTario  exigar*  quippe 
qui  omnem  locum&tempus  arcp  continuum  fup- 
excedunt, fed  propter  congruentiam  deputatus  fe- 
licibus locus.  Prxferrimcg  propter  corporarefum£ 
da,v ti  ccclcfia  locus  dicitur  orationis,non  fecundis 
neccffitatcm,  quia  extra  eam  orare  nil  jshibet,  fed 
fecundum  congruentiam  tantum.P.  Erit  ne  loca- 
Saeten  * ^*s  ,n  c<r^°  emPyrco  motus? T.  Fulgebunt  iufti  8C 
Matth  it  tan5luam  fcintiilae in  arundineto difcurrent.Meml 

* ’ nifle  debet  fubtilitas  tui ingenii,  quemadmodudu 

dum  dicebam, intercorporum  glorificatorumdo 
tes,  vnam  fore  agilitatem,  quaad  nutum  vclocifl? 
me  mouebuntur.&vtrum  motus  ille  erit  per  diui* 
lionem  medi’  an  per  generationem  dimefionum , 
non  eft  adeo  certum,nec  ad  fidem  rcfpicicns.P.Ctl 

• pater  arternus.incorporcus  incircufcnpribilisljj  c5 
fiftar.quomoddad  dextera  eius iedereChriftus  ce- 
ferurtT.Chriftus  m.vn  irate  perfonp.eft  duplicis(vt 

IohS  io . nunc  audifti)narurx.lratB  fecundum  diuina  natu*» 
10  * ram  federcpeihibctur  ad  dexteram  parris,  id  ? ad 
aequalitatem  iplms.non  eft  enim  patre  minor, quo 

ttiamjpa- 


L 


Digitized  by  Google 


m FIDE  CATHOLICA  LI.  IIII.  ij* 

Diam  pater  & filius  vnum  funr.Seeundum  huma  - 
fliratem  vero  ad  dexteram  patris  fedet, id  cft  in  ,pf- 
Ferioribus  potiotibu$($ bonis  patris, imo  totiustti 
ritatis  feliciter  fedet.  Solet  nenr.pe  per  dexteram  ,p 
fperitas,pcr  fmiftram  quo^aducrflras  infinuariP, 
Chriftus  vt  deus  nullo  modo  fedet, cum  deitas  ,pr 
fus  immaterialis  flt.illocalis, omnino  carens  (itu, Io 
co&tempore,ergo  Vt  dcus.nullatenusad  dexter* 
patris  fedet,  T.  Qucmadmodu  dextera  patris  non 
corporaliter,fed  ipiritualiterpro  jqlitatemaic  fla- 
tis paternae  fufeipitur,  fle  feffio  filii  Vteft  deus  non 
nifl  materiali!  acftimandaeft.  Dicitur  equidem  fili'  Danicl. 
us  imo  pater&fpiritus  fan£his,atc£  tota  flmul  tri  - 
tiitas  fupergloriofa  Cedere  fleut  feriptum  cfl:Benedi 
ftus  es  domine, qui  intueris  abytfos,&  fedes  fuper 
cherubinjn  quantumvniuerfum  mundum  quieta 
tranquillae^  manens  moderatur,  difponit  6C  regit. 
Principanti  nantg&iudici  feffio  conuenit  P.Qua- 
do  afeendit  Chriftus^T.Poft  refurreftionem  qua- 
drageflmo  die.P.Cur  eatenus  diflufit  6C  quid  inte- 
rius fecit&vbi  mancbatfT.DiftuIit  vt  interim  fe  ve 
raciter  furrcxitfc  eflicaciifime  comprobaret, & hoc  Lue» 
fecit  quia  fe  videndum  palpandumtypnrbuit,&  o 
mnem difcipulorum  fuoru ambiguitate  extinxit. 

Porro'  credendum  videtur, quod  pofl apparitioni 
exhibitam  inparadifo  terreftripermanflt.ad  que  il 
los  traduxit,  quos  in  die  refurrc&ios  ab  inferno  re 
dcmit.P.  Afcenderuntilli  cumeofT.  Vtiq?,eoem 
occifo.omne  originalis culpar  debitum  erat  folutu. 

P.  Qui  afccnfionis  huius  tcftcs  fuerunt?  T.Beariftt 

irum 


Digitized  by  Google 


t14,  O;  DtOIW.  CAR.THV.  DtAIO' 


JUU3.I 


\ 

Mattel 


suum  illud collegiu  ccntu  v/ginricr  bomirG.qurci 
adhuc  viucnti  ac  praedicanti  familiarius  adhpfci  ur, 
illis  cernentibus  ferebatur  inahfi.ik  nubes  fubepit 
cum  ab  oculis  intuendum  atq;  mirandum,  P.  Qn 
ergo  illi  quos  ih  paradifutn  traduxit  et  adunabee*  • 
T.  Poterat  eos  vel  angele**  obfcquio.vel  folo  im  r 
petio  facere  fibi  in  aere  occurrere,  vel  certe  ad  para 
dilum.qui  vtiqj  in  ahifTimo  terrae  litus  crt  loco  pr  j- 
mum  accedcre.ficcp  eos  fecum  perducere. P.Cur  af 
t en  fionem  fuam.oinnibus  ficut  & illis  non  oftrn  - 
dit,  potiffimecum  hoc  ad  fidei  promulgatione  am 
piius  profuitfet?  T.  Quae  a deo  fuht,ordinara  funr: 
fccrcta  aut  diurna  reudare  popularibus,  fpiritualia 
pandere  carnalibus, myft ica.alriflim a,  i temq;  fati 
/ItiVima  aperire  indoftisarqj  impuris,  ordinat  uuo 
«ft,nec  decens,  nec$  conuenicns.Ideoqjncn  nili  te- 
li ibus  a deo  praeordinatis  ,a  fpiritu  fandeo  ihfr  tu  - 
iis,fideaptatis,orari::ne,dcfiderio8f  contemplati- 
one dignis  efferis,  t3  facratiflima  ratr/q;  miranda, 
deifica  ^ineffabilis  C!  riftierat  mamfeftandaafce 
fio.P.Satis  me  de  prarfenti  docnifti  articulo.iam  rr 
go  G libet  procede  ad  duodccimu  m fidei  difcutie* 
dum  articulum. 

Dc  duodecimo  fidei  fanff?  articuIo,fciIfcet  de  fi- 
nali iudicio.  Articulus.  XVII.  Theologus. 

DAracftChrifto  homini  omnis  porefiasin 
cjlo  SC  in  terra.  Data  aurem  eft  ei  ab  ipfo  c$ 
ceptionisfuaHnftanti,  tuncemvniraeftvef 
boeiusbumnnitas.^perconfequensfubie^aeft  ei 
«mnis  creatura  ac  omnis  poteftas.  Sed  poli  te  fu  <- 

regionem 


i 


Digitized  by  Google 


1 


pe  yiM  catholica  Tunt.  .** 

rc&ioncm  dita  cft  ci  fccundu  manifeftationcm  & 
cxercinu  feti  dominationis  exccutionem, & quont 
tm  ipfc  cft  humanat  auftor  fakrisjdco  guberna- 
tio hominum  ad  cum  cft  pertines  Gubcrnar.ttaui 
&rcgiiudi<iaria  quoq?  adeft  poteft  as,vt  fingulis  (e 
eundum  merita  tnbuar.cunftatp  ad  ordinatione 
perdurat  &ad  debitum  finem.  Propterea  o philo* 
fop1tc,fan&a  confit  crurecclefia  futurum  effein  fi* 
ne  mundi  vntueifa!etudicium,quoChriftu$vnl  * 
net  f»s  homines  tudicabir& lata fententia ibunt  fu 
Ibifii  vitam  arternam.impij  vero  iti  Ignem  *ternu. 
Cavete  perpctuUn^quenudmodnfuperiuStibi^- 
ftiTus  fum,  cft  de  lemuneraiioedifputatione  habe 
b5  P.  Articul* ifte  ex  pin duftis  fatis cofe cjtur,vcr5 
tn  dubia  mihi  plurima  affert.  Primo  an  iudiciu  coii 
wfitChro  fecudu  natura  diuini  vfhumana.T.SecS 
duvtrScj  fed  diuerfimede : Nempe  t atione  diurnae 
nature  conuenitei  ficut  &'  patri  ac  fphitui  fanfto 
fudicium  per  modum  autoruaris  fec  principaliter 
iudicantis.  Secundum  naturam  auretn  humanam 
< opetit  ei  iudiciu  qfi  mftrumctaltter  sc  p modQ  ex* 
cqucris.SuuremcChiQshomini  fa!uator,fta&'tU' 
dex  Saluare  aut  vrphabitu  e, aliter  ei  ccucnir  rati* 
onc  deitaris,ali'.qiratioehuanitatis.  N3  vttvbcrtf 
iadixiJdoeitasaccfficatiafaluSdtexdiuinitareeft, 
iatisfactio  aStSCpafTtoexhuamrarc  verbo  vnita . 
Sic&iudiciu  chriex  diuimtate  habet  cfficatia.ex  htt 
ntanitateaut  executionc.  Deniqihanc  executionc 
iudienChriftusvitarfutcfanftitate  patTioniscptr.c 
vito  fortiias  cft  atq?  ptomeruit . Vndc  feriprum  cft: 

* ' Pttcfiatcm 


)igitized  by  Coi  )gte 


d.diony;  carthv.  dialo 

Poteftatc  dedit  ei(haud dubium  quin  Chrifto  de* 
us  pater  imo  trinitas  rota)&  iudicium  facere,  quia 
filius  hominis  eft.  Nam  humiliatione  illa  qua  ab 
homine  iudicarinon  rennuit.ipfeviuorum  ac  mof 
tuorum  iudex  conftiiui  meruit,ficut  etiam  refur  - 
rectionis  afcenfionisty  acceleratione  Aia  partione 
promeruit , haec  enim  omnia  ad  accidentale  prae- 
mium pertinent,  quod  vtique  Chriftus  (ibi  obti- 
nuit,quoniam  nedum  comprehenfor,  (edinfupet 
viator  cxtiterat.P,  Quid  eft  quod  mundum  finien 
dum  efle  fateris?  Generatio  enim  & corruptio  fe- 
cundum omnes  Peripateticosnugcetfabit,  fednt 
que  fecundu  Platonicos.  T,Sicuttnudu  a parte  an 
seponebant  *tcrnu,fic  quocp  generatione  comi - 
ptionemcp  opinati  funtetfeperpctuas/edin  vtro- 
q?  decepti  funt.  Porro  rationes  eorum  nihil  con 
uincunt,  quemadmodum  nuper  innotuit  dum  dc 
mundi  creatione  difpurationcm  habuimus.P.  Vni 
ner  A decor,  ordo  at$  perfe&io  in  fpeciebus  rerum 
confidunt,  fpecies  autem  vniuerfi  fine  generatioc 
& con  uption  e perfeuerare  non  valent,  queadmo 
dum  in  omnibus  generabilibus  conftat.  Nunqul 
ergo  generatio  ftabir,  nec  generabilium  fpecies  in 
tcribunt»  Praeterea  in  ordine  rerum  diuinafapii 
tia  potirtime  claret. Nunquam  ergo  fpecies  rerum 
in  quibus  mundi  ordo  confiftir,peribunr.Pr[tcrcat 
fi  mundi  fpecies  corrumpentur,  vel  omnia  corpo- 
ralia definent,vel  a!iqua&  aliqua  no.  Si  omnia  tuc 
€ cdum&cfemcnra  deficient, quf  tamen  fecundum 
fe  tota  incorruptibilia  funt,  Si  aliqua  SC  no  omnia, 

viderut 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LL  IIII,?)7 
videtur  quod  potifTime  ea  quae  fub  hole  funt  cor  - 
rumpentur,  fcd  horum  plurima,  vtpore  anima  ac 
mixta  elem  etis  funt  nobiliora  diuina  in  cisfplc 

didius  innotefeit  prudentia.  Potius  ergo  ifta  mane 
bunt  poft  finale  iudiciu,qu2elemcta&inaniir.ata. 
qiJRefponfio  theologi  ad  obieCtiones  philofophi, 
cotra  finccfifummaeioncipfccuii.  Arti.XVTU.T* 

aV emadmodum  iuxta  indura  in  tertio  li 
bro:  Principium  mundi  ex  folaacatoris 
vo  Iuntate  depcdet.eo  quodomnia  liber- 
rime,&non  necefiltare  natune  condiderit.  Si<  & co 
fummatio  mundi  non  nifi  ex  Ubettate  voluntatis 
diuina:  pioueniet.Hnimucro  intime  contemplans 
dum  eft, quod  fecundum  ordinem  vniuerfi,infert« 
ora  ad  fuperiora  ordinantur,  media  veto  fine  ade- 
pto mox  cetfant.ltacp  quoniam  corporalia  ad  in- 
telleCt ualia  ficut  media  ad  finem  funt  ordinata,  c5 
pleto  fubftantiarum  intellectualium  ordine  atq* 
numero  rationabile  eft,  corporalia  fecundum  in  - 
telleCtualium  exigentiam  ordinari.Quia  igitur  fe- 
eundum  pr(Oftcnfa,diuinse  fapientix  dece  tiifimus 
ordo  hoccxigit,vtinrcLleCtualium  fubftantiarum 
multitudo  infinita  non  fit/ed  determinata  ac  cer- 
ta, co  $ Capientis  fit  ordinare,  ipfaljj  fapientia  fum 
main  numero,mcnfura,  Spondere,  feu  fpccie  mo- 
do ac  ordinccunCta  ftatuerit.Propterca  completo 
intellectualium  fubftantiarum  numero, id  eft,  cie- 
Ctorum,  congruit  omnia  ifta  corporea  que  propf 
intellectualia  facta  funt, fecundum  intellectualium 
qualitatem  difponi.In  ipfo  autem  finali  iudicio  rc- 

muneratio 


M*.  D.  DtONT.  CARTKV.  PIAIO. 
munerario  tru.quar  p.u?|  dcfuier.&folus  immort* 
lis  Wtf  natus  maricbit.ldeoqjcorporeaq  adincot 
ruptibdem  (latu  ordin£  nullu  habent,  omnino  crf 
/abu  nt,yt  funi  omnia  mixta  fubhomine.Elemc- 

sa  ailt  licet  fccundu  parte  corruptibilia  ffnt , norj 
tamen  fccundu  fc  tora.ideoq;  fccundu  fiibftannS  g 
manebunt,  non  aut  iVcunou  qualitate  qui  nile  for 
tmmur.ncqj  fecundii  alrcranoncs  naturales  ac  mta 
tuas.eo  quod  motus  topli  q cft  primus  motuu  con. 
fcfcet.qjid  primS  ergo  tua  inflanti!  dico.q*  or- 
«o  bumitdiperfeftip  duplex  eft.  Ynafe<undOc(Te 
fiaturale^fecundu  tpias  reijt  naruras  abfolute  icu  f 
r<ipfjs  acceptas,S%c  generabiliu  fpecies  exigit,  ita 
viafummo  ente  $ eft  purus  aftus  yfq»  ad  mfimft 
eotw^eft  potetia  pura  fit  ordin  itus  foederum  itt 

ftar  numero*»  connexa»  dcftenrus,  Aliuicft  ordo 

leupfeft io  mundi  fecundii  coparationc  m Ferio» 
ad  iu  penora,  fcu  Fccundu  dclationedonontnaturae 
admunera  grati* . V nde  cfi  dona  grati*  naturalia 
dona  rranfccndantjdeoad  ea  tururaljs  entiu  ordp 
referi  Poft  nnale  ergo iudinuniiirohis remunera- 


dee 


wgratia  peitmer,  ideo  pnnm* 

rntm  otdo  ceflabir.neccorruptibilrapmanebunt. 

eo  g»  ad  immortale  confiflen ul  habitudine  nulli 
lomra  fuit.Nec  tn  ^pter  hoc  decor  mundi  peribit, 
qmcorruptibiliu  fpecies  in  fuis  cnuffs.  vniiperfaiib* 

lufficienterrclucebut.&corporalia  q rnanFurafunc 

ampbon  ycoitrtabutur  o natu  ac  lumine.E  i,  p hoc 
quinftaua  fc^a  foliiif  Piuina  em  fapietia  poft  fina 
ia  mdicu  raulioimoincopaxabilueramplius  rcfplJ? 


Digitized  by  Googk 


DE  FIDE  CATHOLICA  .LT.  IUI-  x* , 

& t in  emibiis  glorificatis,  imutatis  St  adornatis,^ 
rue  in  naturaliore*  ordin  bus.Nl  in  ordine  gene 
rabihii  tucetis  cljcefca  fcdmfyin  verbo  oia  Idcali 
terpatft.ipfaqt  corrupt.biltakdm  imelligibilccc  iit 
bearis  inrelle&it u « pfcucrabunt  fic  diuina  in  cis 

tfapictia  fatis  clarebit.  Ad  tertia  auttfidcocj?  liccc 
riaia&  mixta  fub  homine  fintclemetispfectiora 
fcdm  gradu  pfretionis  fpecifkc,  n6tn  fcdm  patrici 
patione  incorruptibihstfle  ,feu  ppc  ruf  pmanetiar, 
ldcoq  non  ipfajed  cie  menra  fine  fine  durabunt, 

S De  duplici  iudicio,  & qmooes  in  dienouiiTima 
judicandrdicamur,  cum  tn  quidSanre  fatui  atq;  feli 
ccs  facti  fint  Articulus  .XIX.  Ph-ilofophus* 

INtclfcxi  ni  fallor  fupcriusate  quod  anim^acor 
ppribus  fcparatf.mox  tcmunerationfrfufccpc» 
runt,qu.od  fine  iudicio  fieri  ncquir,crgo  ante  dl 
cm  extremfi  finguliiudicantur,  quid  ergo  ncceflt* 
riBeft  indici  3 aiiud^T.Sicutefie  arqj  fubfifterepro- 
pric  conuenir  homini  ranqu3  perfecto  fuppofito.a 
nimae  vero  rationali  ficut  caufeformahatq;  prine* 
piotoiu  nanque  effefluir  ab  anima,,  fic  mereri  ac 
demert  ri  homini  proprie  conucnit,animar  aut  fi  - 
cur  primae  fontaliqu^  caufir, quoniam  ipfa  per  ra« 
tionem  corporis  rectrix  cft,8£  totius  vitaeradix  in 
trinfecuque  principiu>ficremunerauopfeua&£  co 
fum  mata  cA  totius  ho;  haec  erit  animabus  cor 

ponbt: j reafiociatis,  q>  an  comunc  refurrectioem 
nocotingct.RemuneraiiodeniqtpfuppoitiudiciSa 
Ideo  finale  cofummatu  ac  pfectu  iudiciu.an  nouifft 
dic  eahibcii  no  pt  hoc  e ergo  vniuctfalc  ludiciu 

fpeitf 


de  FIDE  CATHOLICA.  LIB.IIIZ.  t4t, 

hilominus  eft  principalis  boni  malicp  caufa,&  qui 
uis fit  corporis  forma,non  tamen  fic  ficut  & exte- 
rar irrationales  animx.naturalcsq?  formx.Mon  eft 
eft  intelleftiua  anima,  forma  materix  immen  fa,v  i 
fecundum  omnes  fuas  potentias  corpori  coniun  - 
fta,  eo  quod  fecundum  meliores  phiIofophos.ini* 
telleftus  fit  immaterialis.immixtus&inorganicus. 
Et  ficut  Anaxagoras  dixir,nul(i  quod  habes  com- 
mune. qDenitp  tresanimx  potcrif  inquibusfun* 
ms trinitatis  imago refultat,  intclleftus  videlicet, 
memoria&vo!untas,in  corpore{&inorganicxac 
qj  perpetux  fun t.Propterea  anima  feparata  an  cor 
poris  refumptionem.mercedem  adipifeitur  tormS 
ti  vel  gaudii,  quia  adhuc  in  corpore  degens.perra 
rionem  & volunta  tcm,omnium  attuum  fiiorii  d® 
mina  fuit,ipfigi  fenfualitatiK  corpori  dominari  f- 
cficcp  debuitthoc  aut  exteris  formis  non  congruir, 

* quippe  quae  nec  fubfiftentiam  nec  operatione  fc  - 
paratam&ftberam  habet. P.Conuenicnter&philo 

: fophice  refpondes/cd  nue  inftruc  me.  Cum  aliqui 
xternalirercondemnentur, quidam  aut  bcxtifice- 
- »ur,nunquid8f  hij  adhuc  iudicabunturquonmitp 
faluSatcjj  damnatio  certe  funtfT.  In  iudicio  tria  c5 

* currunt,  ludicandorum  prxfentatio,  meritorii  dif- 
cuifto,  fenten t ix  quoqp prolatio  feu  digna  prxmia 
tio . Omnes  ergo  homines  qui  vnqua  fucrut,erur, 

* vel  funt,iudici  Chnlro  prxfentabuntur . Omne* 
‘ prxterea  iudicio  retributionis  ad  qui  fententix  ,p 

latio  pertinet,  iudicabuntur,  fed  iudicio  difcufiioil 
illi  dumaxat  funi  iudkandi„quorum  bonaaliqui- 


Digitized  by  Google 


d:  diony.  carth\ 

busfunt  malis  permixta, quoma  fidesomnisbo  ^ 
principiumefoideo  infideles  taqua  omnis  boni c$ 
pertes  line  difcutfione  peribunt.  Ma!iautem.fidel€$ 
<um  difcuffione  damnandi  lunt.  Boni  ycro  q v«? 
dialibus  culpis  erant  obnoxfj,  cmu  difcurttone  fat- 
uabuntur Porro  viri  pfc<fli8Cvcre  paupercsCh» 
fti  non  modo  iudicabuntur.fed  iudjcabunt  cum  i« 
dicetanquaei  familiariores  KaTcdenres.  Omnino 
damnati  dtCcuiTiqne  n5  egenc,licut  n^<»faluati,fed 
tamea.iudicabuntur,fic  quod  omiua  mLa(a,ipfo^ 
vniuerfis  patebunt,  & in  anima  atque  in  corpore 
pccnam damnationis  recip  ient.  Nam  8C  meritow 
difcufTio  obi^od^  vt  ‘Uvicx  «rdficctur,  fed  vt 

* iudiciueiusiu^um eiTc o,m.nib.u,s  iji.no.tefcat,quo  + 
niam  (ingulorum  bona&mala  (Tnguljseluc^icciu» 
«Interrogatio  philofophtdeloco&teporeacdiij- 
turnitate  indicii  Articulus  -XX.  Philofop-iuSJ 

» i r 1^  ^ nrrilniU  ilinirU 


Cur  hocfT.Quonii  hoc  iudiciuin  fine  faub  erit,», 
mis  aut  mundi  cum  ex  naturali  caufa  no  pendeat, 
fed  ex  fola  dei  voluntate,  ideo  fori  nopoteft.nifi  g 
reuelattonc  , queadmodumetia  initiumupdi  loU 
reuelatioc  innotuit.  Nulli  porro,  deus  fipe  miidi  re 

iielare  dignatuscft,  vt  hoicscffentfemgfufpcdfci  SC 
»fdiP,Cqr  nec  angelisreujlauitfT.Propterco- 
crucntiam,vtpoteadtn(5nuaA4um,qu.l  liberrime, 
atque  itnperialiter  fit  deus  benedifku$8£  vnus,vni- 
— 'irum  ori?.o.  f P.  Pl*Cedcnt  nc  aliq 


DE  FIDE  CATHOLICA  UB.  1HL  14* 

cx  quorum  prafcntia  elici  poterit  inflare  diestana 
horridus  ^T.  Imo  VC5  Antichriftiaducntus,  Heliae 
quocp  8£Enocli&aIia  quarctam.P.Quid  perhoc  ve 
lis  noncapio.T.De  Antkhrifto„Hclia,8l  Enodi 
inulta  tibi  dicturus  fum,fed  haec  in  finediipmatio- 
nis  praefentis  introducere  cogito  «P.  Nuncergode 
locoiudicij  refpondere  digncris.T, Invalklofa*» 
p at,  qui  eft  locus  prope  Hicrufalem  vbi  crucifixa 
us  eft  Chriftus,8f  prope  monte  Oliuct-qvndeChri* 
ftusafemdit  futurum  creditur „ quatenus  ChriftuS: 
in  eo  loco  iudicet,vbi  pro  nobis  iudicari  non  fpre- 
uit.P.Tama  ibi  multitudo  hominum  c5uenicr,  vft 
nec  in  tota  terra  promiffioms  feu  regno  ludiae  fta 
te  poterunt, quomo  ergo  in  t&anguftoJoco  iudiri 
um  ficCT,Tanta illic elfehominu  multitudinccol-* 
figedam,  etiam  fanflus  Thomas  efle  verifimUe  air*. 
qjDcniquc  an  locusiUe  corporaliter  intelligi  debe- 
at, an  fecundum  interpretatione  duntaxat , beatas 
Hieronimus  fub  dubio  videtur  relinquere-.  lofa*- 
phat  nempe  interpretatur  judicium . Verumamen 
quamuis  corporaliter  intclligatur,  quod  vtiqj  poti 
uszfti  mandit  eft, non  oportet  vt  omnes  homines 
inhaevaile contineantur  atqj  locantur, fed  in  ca$C: 
in  circuiacentibus  locis.Deniqj  diuina  virtute  mul 
• ti  in  modico  loco  porfunt  locari, ChriftuS  vcro-it* 
aere  apparebit  in  loco  excelfo  vt  ab  omnibus  coa-. 
fpici  quarat.&eum  co  fanftorum  milia, hoc  cft,o 
rones  angeli  fanfti.hoiesqj  elefti.&ad  manifefta-^ 
du  iudicis  maieftatc.angeli  fancti  vifibilitcrin  foc-> 
^flunipcis  djinonib^^tiS  puto^ 

" Qji 


Digitized  by  Google 


CE  FIDE  CATHOLICA  U ITO.  11 4 , 
gijs  defccdet.quod  vero  puritatis#  luris  fur  fu  m af 
cender  qpem<p,cIcftisiudexduIcifiirredicet.Ve-  Ibicfeafc 
»iite  benedici  patris  mei,  percipite  regnum  quod 
•robis  paratum  cft  ab  origine  mundi . Qui  mox  cu 
Chrifto# angelis  eius  glotiofiiTima  ac  vclocift.ma 
afcenfione  omnium  alta  polorum  tranfccndanr,i- 
pqscp  ad  mifcrisr  cumulu  confp  cftatibus,  cu  immS 
fa  jubilatione  advrantci  templi,  ad  empyrei  orbis, 
ad  fummi  palatia  rcrli  setctnaliter  regnaturi  vola  - 
bunr.P.Magna  difcretioncdifcernit  deus  inter  bo 
nos#  malos, eftfy  judicium  iftud  valde horrendu, 
nec  vnquS  a'  fideli  memoria  obliuifrendum/ed  die 
oro  erit  ne  aliqua  claritas  in  inferno:  T.  Quicquid 
ad  mifcri*plenitudincm,8finfelicitatisaugment5 
eonferr.in  inferis  erit.  Quoniam  ergo  ficut  mmu  - 
11 S in  felicium  intuitus  maxima  cft  triftitisc,  pcrnfcp 
caufa.  ficut  mutuus  beatorum  afpe&us  magna  cft 
gaudiorum  materia:  Proptereatantu  claritatis  re- 
nebrofar  atqj  fumofar  in  inferis erit,vt  fe  mutuo  ad 
augendum  horrorem  confpiccre  quarar,  ad  folati» 
aur  nulla  ibi  claritas  erit.  P.  Vnum  mihi  oritur  du  • 
bium.quid  fcilicet  de  his  teucti  oporteaqq  ante  tc- 
pus  diferetionis  decedunt. 

^ Refponfio  theologi  de  ftatu  que  poft  finale  iud) 
eium  habituri  funr  an  annos  adultos  decedentes,# 
gratia  carentes-  Articulus.XXl.  Theologus.* 

FIrmifiime  tene  philofophequod  perna  fen  - 
fus  nullus  poft  hanc  fuftinet  vitam , nifi  pro 
proprio  aftuali  peccaro.  Denitp  nec  pernam 
infcrnqnifi^p  culpa  mortali,  queadmodii  ex  prae- 
ii $ indubii 


lijB  D.  DtCNY.  CAUtMV  .DlALft; 
tnduftis  tcintcllcxific  opinor.  Quicunque  ergo  aH . 
t eea  tempora  qubus  inter  bonum  malumty  difeer 
trere  quarunt  decedunt,  nili  Chrifto  aliquo  modo 
incorporemur,arternabeatrtudinedeftituntur,net 
tfemen  pernas  patiuntur  fenfibiles,nequein  infer^ 
no  locandi  funt.P.  Qyid  eft  Chrifto  incorporari } 
T Ei  per  fidem  gratiam  aliquarenuscopulari.  P. 
Mullus  ergo  ab  exordio  feculi  faluatus  eft  nili  per  fl 
fkm&gratiamChrifti^Quid  ergo  de  pueris afieris» 
qui  ante  Chrifti  aduentum  dcfun&i  funt>  qui  vti* 
que  fidem(vt  videtur)haberenon  poterant.T.Ve 
raciter  codulifti : Nam  ex  puris  naturalibus  nemo 
poteft  fatuari,  fed  gratia  requiritur  & fides  vel,p* 
priavel  aliena.  ^[Denique  nunquS  deo  pijffimedif 
ponente  defuit  homini  (alutis  remedium:  Pueri  ni. 
que  ante  legem  Mofaicam  fide  faluabantur  paren 
tum,fub  lege  autem  Moyfi,per  circii  cilionem  ,fub 
lege  Chrifti  per  baptifmum.  Qui  vero  fide  paren* 
tum  vel  circucilione  vel  baptifmo  Chrifto  vnitind 
funr, propter  originale  peccatu  a verafelicitare  ex- 
cluli  funr,  quia(vt  tibi  tcftatus  fum)  licet  Chriftut 
luar  merito  mortis  torum  humanum  genus  rede  - 
merit  fecundum  fufficicnriam,  non  tamen  lecundS 
afficietis,  nili  videlicet  meritum  eius  aliqualiter  ap 
plicetur.communicarurque  nobis.Harc  autem  ap- 
plicatio nunc  fit  in  facro  baptifmate , fine  quo  ne- 
mini falus  eft  qui  illud  Vel  neglexerit  vel  fpreuit « 
Infuper,vt  fides  & meritum  Chrifti  nunc  profi  - 
cit  nobis  exhibirum,f?c  proficiebat  illis  cxhibcndlL 
Ph,BrcuJtcr  igitur  dic  qu  j erit  vita  eorum  qui  ne« 

merito 


< 


Digitized  by  Googli 


fote  Flt)E  CATHOLICA  LUIIt.  .$47 
merito  Chrifti  faluandi  funt,  nec  propria  culpa  tot 
quendi.T.  In  omni  opere  dei  diuinafapientia  ordl 
liate  refplendcr.rn  ordine  autem  funt  principium; 
medium  & fihis.Inter  ftatu  m vero  bearitudinis  ae 
que  miferif  medius  eft  fta»us  nAturx,&  fic  irt  eis  p* 
tebit  qui  nec  in  ccrlo,  neque  in  inferno  ponentur  i 
Idcoque  naturalem  felicitatem  habebunt,  natura^ 
Jemqj  eorum  quar  naturalitercognofcibiliarunt  a* 
gnitionem,  naturalem  quoque  dei  amorem,  & c< 
his  emanentem  naturalem  delegationem. P.  Vbl 
manebuntfThe.  Superius  tibi  de  lymbo  pueroruni 
locutus fum,in  quo  manfuri creduntur  Phi.  Noni 
re  vehementer  dolebunt  de  amiffione  felicitatis 
terna:  iucubditatifqUe  tantar?  The.  Dixiflt  m'e  me- 
mini quod  ficut  originalis  iuftifia  fupnaturale  e* 
iitit  donum  adfupernaturalem  beatitudinem  prO 
mouens.fic  eius  ablatio  qua:  eft  origihalls  thlpa  ni 
turalcm  peffeflionem  rton  adimit,necfenfibi!ert 
pernam  induciMdeo  de  amiffione  vita:*terna:c$ 
leftisnon  dolebunt, nec  aliquam  cbrporalem,fen- 
fibilemue  affliftionem  habebuht,fednaturalibu$ 
dei  bonitatibus  perfructur.  Philofophus.  Sciehthle 
fe  xrerna  felicitate  priuatosfTheologus.Sciehtvti 
quc.Philof.  QUomodo  igitur  de  tanti  boni  perdi  - 
tione non  dolebunt  ? Theologus  ♦ Nullus  fapiett* 
triftatur  fi  illo  carcntad  cuius  adeptionem,  hfec  pro 
portionem  nec  habitudinem  habet,  qnemadmo- 
dum  non  dolet  homo  quia  volare  non  valet  ,neC 
triftatur  ignobilis  ruft icusq»  no  imperator elignurv 

Q»  4 ^ 


Digitized  by  Google 


f 


*4tO.  DIONT.  CARTHV.  DIALO*'  ‘>! 
Pueri  ergo  hi  quia  proportionem  nullam  ad  «ter* 
nam  conquirendam  bcaticudinemadcpri  funt.q* 
diam  nec  ipfi  meruerunt,  nec  meritufr>Chrifticit 
applicatu  cft, ideo  nequa§do!cbut.  P,  Certe  ideo 
dolere  merito  poterunt  $ cis  applicatum  non  cft 
licui  SC  c arteris,  qui  ciufdem  cum  eis  artatis  condi* 
tionisty  erant. T, Quia  applicatio  illa  naturale  do* 
num  non  cft,ideo  de  eius  carentia  non  iriftamur, 
ficurnec  pueri  baptizati  dolent  de  hoc  q>titan5 
lunt  diuina  fortiti  charifmata , que  madmodu  mul 
•i  elefti  adulti. Praeterea  fapicns  non  dolet  de  ho< 
quod  per  fuam  potentiam  pnrcaucre  non  poteft* 
tdcofy  vt  ait  Seneca,  In  fapicntcm  non  cadit  inor 
dinata  trifinia,  Non  autem  exritit  in  horum  pote- 
aia puerorum  pernam  damni cuadcre,&  ergo  de 
«a  triftari  non  debent. Et  quidem  harc  cft  rcfpon* 
ilio fanfti Tliomx fuper  fecundum  Sententiarum, 
cui  in  hoc  concordo  q>  nullam  fcnfibilcm  poenam 
habebunt,  non  tamen  exiftimo,g>ca  line  fpeciali 
tdiuin  * difpeniationis  miraculo  carcbunt , quonil 
«ognofeent  fefumma  gloria  ctfepriuatos,  quam 
per  alios  faciliter  poterant  obtinere, qu9  illi  quo* 
que  fortiti  funr.quiab  eis  nec  in  natura, nec  ki  arta 
ae,ncc  in  naturalibus  dificrunt.Entmueroquod  a f 
feritur  non  habuifteeos  proportionem  ad  bcatitia 
dinem  fummam,non  videtur  fic  cfle;  tum  quia  to 
ea  intelleftualis  natura  verar  beatitudinis  capax  ?, 
ob  hoc  eo  ipfo  quo  rationalem  animi  ad  furo* 
ana  vtiq?  trinitatis  imaginem  conditam  habent,cg 
Icftis  felicitatis  capaces  »1111,119  adeam  proponi 

OQi 


L 


Digitized  by  Coogle 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  IIII 

enem  hanc  hafcent.Si  vero  ideo  ad  eam  iir,r  por- 
tionati  dicantur  quia  v irtutes  theologicas  in  ba  - 
ptifmo  adepti  non  funt.tunc  omnes  pagani  dsna- 
ti, improportionati  ad  seteinam  gloriam  foret.  Si 
autem  dicatur, quod  non  (it  fimile,  quoniam  adul 
ti  poterant  virtutes  iftas  acquirere,  vtpote  fi  fccif- 
fentquod  in  fecft.hocquoqjnonvidcturfufficc- 
rc, nam  &ifti  poterant  eas  acquirere,  licet  non  per 
fe,  imo  frequenter  ex  alioium  negligentia  proue- 
nit  9»  fine  baptifmo  decedunt, &fic  de  amitfiorcrc 
gni  cctleftis  dolere  poffent.ficuttf  filiusregis  de  pa 
terni  regni  priuatione  doleret.fi  aliorum  negligen 
tia  priuaretur  eodem.cjuis  illud  per  fe  adipifei  non 
valeat.  qjPrarterea  cumChriftus  fit  totius  generi* 
humani  redemptor, omnis  homo  merito  Chrifti, 
proportionatus  eft  ad  veram  falutcm.Et  fi  paruu 
li  improportionati  ferantur  ad  gloriam, quia  non 
erant  in  gratia, non  tamen  improportionati  erant 
ad  gratiam,  & ergo  non  eft  fimile  de  eis  in  ordine 
ad  beatitudinem  fkruftico  ad  imperiale  deminiu. 
In  fu  per  quod  dicitur, Sapientem  non  debere  de  eo 

triftari  quod  prxcauercncquiim.  verum  efthocfl 

bene  imelligatur,quia  Seneca  ait  hoc.  Sed  fi  bene 
intelligatur  non  fuffragabatur  pofirioni  indutfar. 
Dc  eo  quippe  quod  nullo  modo  cuadcre  poflu  * 
mus  neque  per  nos  neq;  per  amicos  proximos, 
triftari  non  debemus  triftina  inordinata,  modera 
ta  tamen  triftitia  triftari  licite  potft mus, etiam  de 
ro  quod  nullo  modo  pracauere  valemus, qur ad- 
moduS.  AuguftinuJ  fup«  verba  Apoftoli,  qbu» 


*ifO.  Di  DrONY.  .CARTHV-  DIAtd».  ] 

amNoIumus  vos  ignorare  de  dqrmiemibus.vt  no 
coniriftcminifi<ut&'  exteri  quifpem  nohaber , te 
ftatur.Non  pofiumus  inquiens  non  tnftari  defun- 
ctis qbuilibct  cfiaritfimisnoftris,fedtriftarin6d<j 
bemus  quali  omnino  perdamus  eos  qui  hos  prae  - 
'cedunt, fic  itui  infideles  triftamur,&ramcnpal2efl: 
cp  taliu  morte  nullo  modo  impedire  valemus.  At 
liero  b?lbuticnres,ceci&  muti  de  naturalibus  fuis 
effeChbus  rationabiliter  dolent, inquamufuntirrv- 
pcifcCl  iones  naturx,  quos  tamen  nequaquS  pof- 
funt  cu  aderc,fed  virtutis  rationisty  eft  hanc  ordina 
re  trifticia,co  quod  aliter  efle  non  qu<rat.Confoi> 
initer  de  pueris  non  baptizatis  videtur, quod  dole* 
non  dolore  corporali, fed  interiori  triftitia de  feli- 
citate amiifa,inquantu  eius  erant  capacirs;&ea  ca<« 
rcre  nat  urse  imperfe&io  extar.jpur  originaliter  in- 
ilituta  ordinata^  fuerat.Sed  quod  non  dolent  di- 
uinac  moderamine  pietatis  contingit,  & in  hoc  ip- 
io  tnifericordia  dei  in  ipfis  rclucer.qua?  ctia  in  infeif 
no  apparet,quoniS#ipficirracorid»gnu  rorquen- 
tur.P.Oifputab  lu  videt  mihi  materia  tfta.  Sed  qd 
cft  quod  catholici  fanCti^  viri  fibqnuice  contradi- 
cunt.T,  Ad  hoc  tibi  fi  recordaris  dudu  refpondi.In 
Ilis  nanqj  q ad  fide  non  pertinent,^  in  quibus  fide 
faiua  opinari  nil  prolubct/ibijnuicem  contradicti* 
yictfi'im,reuerfcntcr  tamen  &pie  atep  humiliter.  P. 
Quid  facient  ifti  qui  nec  in  cccionec  in  inferis  erut£ 

T.  In  perfeCfa quantitate refurgent.Denit^certurvB 
fcft  quod  no  gener  abunrfncc  manducabunt, nec  bi 


Digitized  by  Google 


* . ' 

tm  FIDE  CATHOLICA  LIB  .IUI  I?» 

1 

Lent,fed  contemplatio  naturalis  erit  vita  coru.  P* 
Locus  in  quo  erunt  tenebrofus  erit  an  lucid  usfTh» 
Dicunt  aliqui  quod  in  locotenebrofo  erunt  intui 
propter  abfentiam  grati*, foris  quoque  propter  fo 
laris  claritatis  carenriam.  Sed  beato  Thomxcon- 
fentio,  quod  nulla  naturali  bonitate  vel  perfeftio 
ne  carcbunt.Phil.Qux  erit  fentenriaiudicis  deeisC 
Thcol  * Quia  nec  peccauerunt  nec  bene  egerunt 
non  proprie  iudicantur.nifi ideo  iudicari  dicantur, 
quoniam  naturalem  beatitudinem  fortiuntur.Ph. 
Eleganter  refpondesSed  vnumdiligentiflime  fci- 
fcitor  a te , quid  nam  cft  illa  pa  ua  placenta  quatit 
tonfurati  Chriftianorum  prcfbyteritamfolenni- 
ter  clcuant, exterique  adorant? Theologus  Tuip- 

(t  ignoras  quam  conucniemer  qucfifti.Philofoph* 
Quomodo-  Theol.  Quoniam  de  ipfo  quem  Cliri - 
(tianorum  prefbyten  clcuanr.&  circunftantes  ad- 
orant, diuiniffimus  Dauid  prophetarum  eximiuf 
inPfaimo  vaticinatus  eihErir.inquicns.firmame- 
tum  in  terra  in  fummis  montium  .Vbi  hxbraica 
vetitas  habet : 2rit  placenta  tritici  in  terra  in  capi- 
te montium  .Translatio  quoque  Caldaicahabcts 
Erit  oblatio  frumenti  in  terra. Philofoph.  De  quo 
difta  funt  lixc?  Theologus-  De  co  vtique  de  quo 
Pfalmus  ifte  in  exordio  loquitur:  Deus  iudicium 
iuu  regi  aa.qjP.Quiscft  rex  hic?Thcologus-Secun 
dum  expofitores veteres  Hxbreorum.omnefque 
dolores  Chriftianos,  Pfalmus  ifte  de  rege  Mettia 
quieftChriftus  dhs  vnigcniius  dei  patris  accipitur* 


j 


v» 


f 


Digitized  by  Google 


O DfONT . CARTHV.  DIAtO. 

f Jeoqj  notu  iit  tibi  p hifofbphe.quod  placenta  har* 
cft  corpus  domini  noftri  lefu  Chrifti,  q fub  fortri* 
panis  triticei  veraciter  continetur.adoratur&fumi 
»ur.  P.O  quid  alteris  modo'1  quid  audio  nuncftltu* 
dis  forfitan  mihi  Elocando  ac  mylticcimclligen  # 
do  ida  ni  fallor  profar  i?, vd  forfan  admiratioe  ob- 
ruere  qittrris  ingenium  meum,  # fidem  qua  fufcc- 
pi  tcntarr, aut  certe  extinguere.  T.Secundum  Ari- 
fiotdem  addiicenrem  oportet  credere.  Verunm  o*  • 
mia  q dixi  vera  fiint.&literalireraccipicnda.^fPor 
ro  occupatio  noftrincgotrj  iocofanoeft  neqt  rid€ 
da.  Qd  autc  illis  auditis  miraris  noreprobo.fed  q 
di  admiratione  demetuntur,  vt  no  crededo  nil  am- 
plius quarrSr  nec  audiant.  A liq  ver  o^uocantur  vr 
fubtiliu’pfcrutctur8c’difc2t  PSic  e(Te  agnofco.NuC 
igitur  benefac,  Sfpali  edilferc  qd  de  pfc mi  materia 
catholica  tenendu  fit  fide.  TNo  tantucrededa  funt' 
ea,  quar  in  duodecim  articulis  fidei  manifefte  pro- 
muntur, fcd  ea  demum  quf  ex  illis  (cquutur,atc$  o* 
mnia  infuper  qu*  in  autentica  continentur  feripnt 
ra  Illa  vero  quar  perRomanam  ecclefia  determi  - 
nata approbita^ funt.  Iraqj  cum  diTpurationo* 
ftra  de  ipforum  fidei  arrcaloxz  veritate  finita  nunc 
fft, ex  pedit  iam  dequibufdamprpcipuis  punfltsad 
fidem  fpeftantibus  eloqui,  inter  qua*  quarftio  tua 
de  illa  paruaplacenta,potilfimadiffi<inimacpcon- 
fiftir.Vndedc  ea  dtl  igenter  tranare  oporre  t,quod 
vt  lucidius  fiat,  a recenti  videtur  inchoandumex- 
ordio.P, Gratam  er  h*c  audio.ftcip  vt  decreuifti,# 
«vi  cupio.  % Exp  licii  liber  Qianus. 

^Incipi» 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  IIII.  7?j 
^INCIPIT  LIBER  QVINTVS.Lih* 
de  quibufdam  praecipuis  punflis  fidei  conncxi$,& 
primo  dc  Euchariftia.de  angelis  quocp  & de  prae- 
gltfliti-r-.nnr  d!nrimo  procem ifi  huius  libri.  The. 

InIIGENITVS  DEI  DOMI- 

g msnofterlefusChriftus.Ca- 
**  o.inquit, mea  vere  eft  cibus, W 
anguis  meus  vere  eft  potus.P, 

Viid  eft  hoc^quis enim  audeat  p** 
iaminu  fuum  manducaret  T, 
_________  'Joli  effici  ficut  equus  imulus, 

quibus  non eitiiuelleftus.  Nonneipfa  fuperctfcn 
tialisdiuinitas  ang  elorumomniumty  beato:  ueft 
cibus^Sicut  ergo  diuinitas  Chrifti  cibus  cft  c 5pre  - 
henforum,fic  caro  eius  cibus  eft  viatoru.JLlla  triu- 
phantesalit  & fatiat atque fclicicacifta militantes 
confortat, furtemar,&  ad  beatitudinem  vera  per- 
ducit. P.Nur.c  clare  conijcio  quia  caroC  hriftt  non 
mfi  fpiritualis  eft  cibus,nec  in  hoft  ia  leu  illa  place  - 
tanifi  reprarfentatiue  fpirirualiterqj  effe  cenfetur. 
T.AUter  eft:  Vere  enim  fubfiantialitercy  in  ea  con 
tinctur  Dicitur  tamen  ca^o  Chrifti  cibus  ipiritua* 
lis  ob  duplicemcaufam.  Primo  quoniam  alit  non 
carnem fed  mentem.  Secundoquianon  accipitur, 
nec  mafticatur  ,ncc  dentibus  teritur , neque  refol  - 
uicur  quemadmodum  alrjcibi;fcd  cum  manduca- 
tur non  mutatur  in  edentem, imo  fi  digne  edatur, 
manducans  in  ipfum  mutatur, Ciirifto  incorpora 
tnr, gratia vcnuftatur , 8£  vere  fpiritualis  efficitur, 
Goftat  igitur  quia  caro  chrifti  corporalis  cibu?  eft 


> 


Digiti 


M4*  D.t>IONY*  CARTHV.  DlALO. 

fecundu  fubftan  til  ,quoni2  eft  veru  corpus,  fcd  efo 
spiritualis  cibus  ratide  effectus , 8C  propter  modd; 
lumen  dt  P,Patecer  precor  declara  quid  fides  chri- 
ftianadecibohoc  reneat,  quatenus  hoc  audito  fd 
0m  quid  quxra  atepoppona.  ^Bxpiictt  ,pcEmiu* 
^Quid  de  diuiniiVima  Eucharistia  doceat  fides  ca- 
tholica, Articulus  Primus.  Theold&us. 

N fuperioribus  patuit,que  .1  dmodui 
ad  falutc  noftra  neceltanu  fit  meri  - 
tu  paifiois  Chrift  i aliquo  modo  ajp- 
plicari hominibus.  Inpalfioencpe 
Chriftieft  quafi  qdS  vniuerfalis  vir 
tus,  comuneqi  meritu  cotra  oes  ma, 
Udas  ta  culpabiles  q funt  tre$,vc$xulpa  originalis 
venialis  atqj  mortalis,  cjpccnales.cjquatuor  funt, 
vtpote  ignoiatia}maHcia.infiFmita$S£  concupifee 
tia,  qjPorro  vniucrfale  virtute  determinati  opor- 
tet ad  particulares  effeftus,  p apta  rpporcionatacp 
media.  Hxc  ergo  p q cotra  varios  languores  virt*» 
paffioisdnica-applicathoibus/acrametarocatur, 
q funt  vehit  qda  medicinalia  vafa  diuinpgrarig,  co 
tentiua  & caufa  t iua,vi  rtu  r is  fuar  effi  catiS  i plenitit 
dine  meriti  CHrifti adepta. Dcniqjcu  cognitio no- 
ftra <1  fcnfu  origine  ducat , nec  aliter  capaces  fimus 
. diuiniradrfnifi  pvelamefenfibilifireru.ideo  p res 
qfdi  fenfibiles ac  materiales  applicatur  nobis  vir- 
tus meriti  Chrifti.fk  tame  vc  res  illecSuenicria  ha 
beant  cu  effectu,  qpipfas  inducitur.  Vn  facrameti 
tu  dicitinuifibilis  gratiar  vifibile  caufalccp  figntT.Pj 
Miror  q»in  irrationabilibus  inanimatiscp  rebus,ui 

tdllcftiuli*; 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  .11. 1-HI*  i ^ 

lelleftuahs  creatura  feu  homo  graria  atqj  falu tc  <j 
rere  cogirur.T, Praeter  ratione niic  ta:V5  eti3  iufto 
deiiudiciohoccotiugit.qtcn^sfcilicethomo  q fo 
It  deo  fuUdit9e(^e  debuerat  nec  valebar/ed  p pua 
Varicationc  corporalibus  fc  rebus  fqbiecir , in  tatu 
humilietur,  q>  in  infimis  fibjentibfgrae  fibi  ope  re 
£rat.P,Qnot  funt  fycrameta;T,Septc,c5.rra  fepre 
morbos  expftos.Eft  naq;  baprifmi  medica  meruit 
$otra  peccatu  originale.  Pccnitetiacotra  mortale. 
Extrema  vnfho,  cotra  veniale,  Ojrdo.cotra  igno • * 

rantiS.Euthariftia  (vel  vt  verbis  tuis  vtar,placcxa 
illa  paruula)cdtr^  mahcil  Confirmatio  cotra  in- 
firmitate Matrimoniu  cotra  cacupifccntia  deqb*>  - 
Qon  eft  modo  dicenda  per  lingula.  Hoc  tamen  te 
(jrire d.efidero,<>  baptifnmseft  facramentu  neceffi 
tatis,  alioruniqifacramemorfi  ianua.  Poenitentia, 
vero  eft  fecunda  poftnaufragiu  tabula.  Sine  ba- 
p.tifmoergo  nonpoces  uluariaquQniam  eft  /piri- 
ruahs  regeneratio,  in  quo  in  Chriftorenafcimur, 
atque  a, b originalis  culpae  debiiojiberamur,  imo 
omnium  peccatorum  quarcun  p in  nobis  inueni  - 
ri  contigerit , remiffionem  gratiam  quoque  forti  - 
mur.Si  rilrj  dei  efficimur.  Pni, Nunc  de  Euchariftia 
trafta.Thcologus,  Inter  facra  menta  prardifta  or- 
doeft,8£digm(fimum  eft  Euchariftia.  Cum  ergo 
alia  facrameuta  Chriftum  virtualicer  & perpar- 
ticipationerncon,tineant,neceflceft , vxfit  vnum 
Chriftum  eflentialiter  continens  . In  omni  fiqui- 
dem  mult  itudinc,in  qua  funt  plura  per  patticipa* 
ii  onero,  eft  vnuro  per  ctfentiam . ' 

Innume 


Digitized 


i %6*  D.  DIONY.  CARTHV  «DIALO- 
In  numero  itaqj  facra  mentorum,  id  quod  fubftitf 
aliter  Chriftum  continet, & perefientiamno  ppar 
ticipationem  fanat,ite  fanttificat,  eft  eucharift  ia 
quarctiam  viaticum,  hoftia,obIario,«facrificiuii», 
f /naxis  feu  communio  appellatur.  P.Defnftitutio 
ne  a tep  origine  hui  ?fa crameri  plenius  inftrucme. 
T.  Prarparate  ad  contemplandum,  idmirandu  9 
tibi  proponam  fpc&taculum.P.  ProHus  paratum 
menoueris.  T .In  nouiffima  cana  diem pafTionis 
proxime  praeeunte.ccrnantibus  cum  Chrifto  difei- 
pulis  fuis, accepit  panem,  gratias  deo  agens, bene- 
dixit ac  fregit, dedit^  difcipulis  fuis.tf  amAccipite 
K manducate,  Hoc  eft  corpus  mcum.hoc  faritein 
mei  memoriam.qj  Sciens  igitur  fefus  proximu  iam 
effe  die  pafTionis  fuae,  volesqj  omnibus  fuis  pignus 
fui  amons  & mortis  fuar  acerbi(Timarartern3me« 
moriale  relinquere, his  vetbis,hoc  eft  corpus  mcu, 
panem  triticeum  azimum  quo  tunc  vefcebStur  co 
uertit  in  corpus  fuum,  & ferebatur  manibus  fuis , 
dans  fc  manducandum  diicipulis  luis  fub  fimititu  ** 
dme  panis, 8£vt  credimus  manducans  feipfum  feu 
proprium  corpus  confecratum.Si  ergo  fides  carho 
Iica  quod  ad  prolationem  horum  verborum  afa- 
cerdoribus,  quibus  fotiscredirum  efttantu  mifteri 
riu,tantac^conce(Ta  poreftas}conucrrarurfubftan 
tia  panis  in  verum  corpus  Chrifti, illud  vtitpquod 
iu  mpfit  ex  virgine,quad  fufpcndit  in  cruce, quod  fc 
der  ad  dexteram  maicftatis  parernar.Similiter  vir  - 
tute  verborumChrifti  vinum  in  fcnguincm  Chrf-* 
fti  couercicur.  Corpus  ergo  Chrifti  eft  in  altaris  h® 

‘ *’  * * • " fti* 


Digitized  by  Google 


PE  fide  Catholica  li.  v .ih  ' 

taleae  tantum, tmgloriolumSfmagmjm.qlc 
C^quaniumeft  nunc  fcdens  in  throno  gloriae  in  re- 
gno laemiT,^Den:cp  in  pluribus  locis &hoftiisv* 
pum  efteo-pus.  Accidentia  quoqj  fine  fubieffco  co- 
fiflu  Vice  incipit  corpus  ChrifticfT<  in  ahari  p mo 
' tum  localem  vel  a' coelo  defcenfum.fedperconucr 
(iotiem  panis  in  iprum.Idemcpdefanguine  eius  ri^ 
te  tenetur. ^[Porro  cum  conuerfio  panis  direftere 
fpiciat  Cluifti  corpus,  tanqul  conucr  fi5is  tranflub 
ftantiationisqj  terminum, vini  aure  conuerfio, fan* 
guinem  eius,  ideo  dire&e  per  fe  at qj  ex  vi  conuer  - 
fionis  & facra  menti  fub  lioftic  formis  feu  fpccie  pa 
nis.folum  Glirifti  corpus  confiftit.Conformitcr  c} 
<5  fanguis  dunta  cat  fub  fpccic  vini  continetur.  V c- 
runtamen  cum  nuc  realiterfcparata  nonfint  cara 
Chrifti  fanguisrp  cius,  anima  quoqj  perfonaq?  ver 
|> , ideo  per  concomitantiam  naturalem, fub  fpccic 
panis,  continentur  fanguis?^  anima  ac  diutnitasip 
fa,id  eft,perfr<fkus8£intiger  Chriftus  Er  pariformi 
ter  fub  fpecie  yinicft  caroStanima.ac  verbi  perfo- 
na  Elucefcir  ergo,  quod  hoftiam  facram  adoriret, 
idololatriam  nonc5mirtimus,quemadmoducx 
creati  nobis  ludaei  falle  imponunt.  Noneft  cxhi 
bemus  larrLr  cultum  purne  crcaturj.nec  adoramus 
^0  •■pus  vel  fanguinem  Chriftifeorfum.fcd  fubvtra 
cp  Ipccie  verumK  integrum,  Chriftum  dciiomnU 
potcnrcmjiominemqj  perferum.  Hrceft  oph»* 
lofophe  fides  catholica, quS  nifiquifcp  firmiter  im- 
mobilitcrquc  fciuaucrit  .abfqac  dubio  in*»erruim 


R fM  (M 


D.  DIONY.  CARTHV  .DIALO.' 

Admiratio  plulofnphi  de  benedifta  at$  CancrirfS 
fnahoftia altaris.  Articulus  .Ii  PMofofhus. 

S Tu  porrabefccit  animam  mcaSt  opprimit  me 
admirar tois  magnitudo  in  hts  quae  difta  funt 
mihi.  Deniqp  ad  mentem  reuerfusnon  miroc 
dixiflfc  Auerroim: Mundum  circuiui,varia$fy  leget 
confpexi, fcd  tamftulcSnon  repperi.vr  eftlexChri 
tfianow, quoniam  deum  quem  coISt  dentibus  de- 
vorant. T.  Nec  ego  miror  hoc  dixifle  homine  fuo 
ingenio  innitentcm,humanat  fapientiar  fpiritu  tu- 
vmdum,&non  tantum  legem  uouS,fcd  veterem- 
fuper  b!afphcmamem.^Deniq;8£  quida  exdifcipu 
iisChiifti  adhuc  in  mundo  fecum  couerfantes,ifta 
audirofermone.abierunt  retrorfuin, dicentes:  du- 
rus  efl  hic  fermo.quis  poteft  eum  audiret  iiant 
|>Iius  non  fequebantur  Chriftum.  Vide  ergo  ne  c- 
os ftquaris.ne  limul  cum  eis  damneris . Nos  eqdl 
Cum  principe  apoftoloi*  cmitfime  Icimus  quonit 
Verba  vitar  acrernar  habct.quitfta  dixit , Vndc  non 
Jiarfitamus  diffidemia.fed  firmitfimc  nouimuf.qfii 
im  quercunep  dixit  facere  poteft.  P,  Quid  ergo  faci 
am?Admiratjocm&  incomprehenfibilitas  prffen 
ais  materiar  me  penuus  concutit.  T.  Aude  cofiiiu^ 
Admiratio  oritur  vifo  cffe&ii, ignorata  tame  cau- 
fa.vr  q videt  edypfim  vclfolts  vellunart(icaufam 
non  nouit  vehementer  miratur, cognita  aure  cati- 
fa  admiratio  mitigatur,  iienue  (i  admirationis  tug 
impetum  moderaridefideras,  (ic  obieftumtibi  (pe 
flaculum  ac  prarfentem  facramenti  contemplare 
cffcftuHijVc  uufam  mox profunde  intendas, inr«t 


Digitized  by  Google 


os  FIDE  CATHOLICA  LI.  V. 
earis,agnofcas,  Miratus  es  hominem  Chriftum 
prium  corpus  confecranrcm , proprqs  manibus  il- 
lud dtTcipulis  porrigentem.fed  rite  confidera  quis, 
H qualis  eft  qui  ifta  efficit,  8C  in  cuius  potcftare  ea 
dem  ineflfabilitcr  efficiuntur.  Ipfc  nempe  eft  ver- 
bum dei  patrisxremum.verbum  incarnarum,ver 
bum  per  quod  fa&a  fnnt  omnia  in  ccrlo  8C  in  ter  - 
ra.  Denique  hoc  verbunji  vifibilia  8C  inuifibilia  inv 
vnenfa  virtute  creauir,&  omnia  poteftarisfusrim 
perio  portat, fapicntia  fua  gubernat,  influentia  fut 
conferuat . Si  hanc  caufam^huiufque  caufar  virtu  « 
tem  fagaciter  fpeculeris,  admiratio  tua  (ni  fallor) 
feleuamen  concipiet.Phil  Necdum  verba  plene  fi- 
nieras,& ecce  mitigationem  admirationis  interius 
fenfi.  Veraciter  enim  itaeft,&  naturalis  ratio  id  di- 
ftat, quoniam  quo  potcftascft  maior, eo  difficili- 
ora mirabilioraqueeffiuir.  Cunque  diuina  poten- 
tia penitus  infinita  exiftar.mirum  non  eit.quin  ei- 
us effertus  &.  opera  omnem  rationem.omnemqf 
comprehenfibilitatem  omnino  rranfcendant:  Ve- 
funramen  cum  quiefeere  velim, n on  me  finit  natu 
talis  quiefeere  ratio,  & manifefta  cotra  prxfentem 
materiam  argumen  ta-The.Quicquid  te  mouet  pa 
lam  piopone.  Cum  enim  ante  reflatus  (Im,no  pof 
fe  fidem  naturalis  rationis  ftjperarnndttflriathoc 
mihi  incumbit  vr  rationes  ruas  diffolua.fideicp  ve- 
ritatem defendam.  P . In  omnibus  fatisfacis  mihiSC 
pleniffimc  prxbes,lfcamcr  irac^  agam  quod  dicis. 
% Qbicftionesphi/ofoplucomraeuchariflia:  fide. 

Articulus.  1IL  Philofophur. 

{L  i CScS- 


■ 

I» 


t 

t ■ 

i . 

• • . 


»* 


Digitized  by  Google 


• fts”. 


I 


I 


I 


tfo.  O.DIONT,  CARTHV,  DIALQj 
% Obie&ioncs  philofopbi  contraEuchatiftijfid?. 
Arc-culus.  :lll.  Phtlofophus. 

CV m c armer  fio  (it  quaedam  mutatio,  neceffij 
rio  terminatur  ad  al  quid.  id  aut  ad  9»  terml 
. natur  mutatio.pet  iplammurarioncmincf 
fc  condf  tuitur , Nam  terminus  mutationis  per  ip- 
iam  mustionem  tanquS  perviam  e(Te acquirit, ni 
lltl  ergo  conuertipotedincorpusprarcxiftens.Ne 
figitur  panis  fubdantia.tn  corpusChridi  conucr* 
fitur.  Praeterea  nihil  didat  a fe  ipfq  loro  vrl  tempo 
fe.fi  aurChriftuseft  fimul  in  calo,8£hoftia,dida* 
rei  localiter  a feipfo.temporahtcr  quoqj  quoniam 
in  cocio  permanet  femper.non  aut  in  hoftia.^  Am 
piius  contra  Juftionem  implicat  ide  corpus  fimu| 
moueriarqj  quicfcere,(ed  (lidcmChnfti  corpus  eft 
fimul  in  ccelo&in  altari  ac  ptxide,  vno  tepore  erit 
tn  qete&moru.l[  Atuero  comcfurari  oportet  locq 
locatu  Jo<’ vero8£  locatu  vt  Aridot.  ,pbat,  ^qualia 
funt.  NoergopotcdintegruChridicorpus  iiib  ti 
modicis  formiscum  dimenfione  perfcfla  iocariSC 
cfTc  AI  Adhuc  vbi  caufatur  ex  loco  Bf.  ex  diuerf]tatc 
locorum  oriuntur  diuerfa.tam  fecundum  Aridorc. 
CilbertuS  lem  gentilem  phdofophum.qua  Gilbcrtum  Porre 
I ortheta  tanum «pifcopum.philofophu  chriftianum.diucr- 
nus  hb.i.  fitas  aut  vbi  arguit (vt  Boetius  tuus  teftatur)diuer 
Jnnupi-  (itarem locoru  n . Si  ergo  Chndi  corpuseft  fimul 
o»  um.  in  diuerlis  lotis,  erunt  diucrfacorpora.daitdiuer- 

Bocihms  fa  funt  locafifvbi  A(  Praeterea  fenfus  non  fallitur  cir- 
ca fenfibtle  proprium  /$d  fenfus  iudicar  in  aJtars  ef 
fepaAe«iflCifinuBVioa*c4rneai8(ftnguinein.Im<t 


Digitized  by  Coogte 


©E  FIDE  CATHOLICA.  LIB.V.  irft 

rtrni  accidcntia&atfiones  ducant  in  cognitionem 
fubft  5u.rtaim  in  patiit  vino  ccnfecratis  perfeud 

icniaccidcntia.&cpcratiocspinis^viiii.poft  co- 

fecrationem  vti&  antc.fcquitur  eandem  quocp  re- 
manere fubflantiam.q Pratrctea  cuCIirifius  ft  Ve 
|itas,non  quatit  errorem  inducere,  fcd  mutare  8t 

traiiffubftamiarcfiibftantiam,  perfeucrahtil  u<nj 

liilominus  eifdcm  accidentibus  ii  operaticnibu*  ■ 
fcft  maximam  errandi  attp  fallendi  occaficnerr  a(*- 
ferere.  Cum  ergo  fecfidum  re  in  hoftia  altaris  fic  fi- 
at,non  videtur  hoc  opus  cfTe  adeo,  «j  Denicp  fi  ee- 
dem  operatioes  maneSrante  cSfccraricnf  gf  Pofrt 
confequens  fit, quod  panis  confecratus  # vinum  f! 
in  magna  quantitate  fumantur  nutrire  ihebriarein 
pofTint.  H acc  aut  accidentibus  formis  non  cenue- 
tiiunt.quia  cxeifdcm  nurrimur&fi  mus.  Aut  ergo 
^"hrifti  cato  carnem  alir.fanguisfy  corpus  inebriar, 
per  confequens  refolueretur.  Vtruncj*  aut  certe 
fub  fpeciebus  panis  & vini  noneft  tantum  rroChrf 
(ii  corpus&fanguis.fed  alia  quardam  fubfranria  ci- 
bans & potans  ac  rcfolutionem  naturaVm  rccipi- 
ens^/nfuper  cum  accidentis efle  fit  inefle.tam  ini 
jtoflibjlecft  accidens  fine  fubietffo  efTf,q  impofli- 
bile dl  ipfum  non  exiffendo exifiere.^ Adhuc  fub- 
iedum  eftde  ratione  accidentisvt  Arfioteles 
bat.  Eedcm  enim  funr  principia cfTendiatcpditfinl 
cndi.  Sed  nilulcfTeporcft  fine  eo  quod  eft  de  ratio 
jc feu  diffinitione  ipfius,  fictit » fTr  no  poiefl  homo. 
fineperfrffHone  rationali,  tccidcs  ergo  rec  vacet 
H vaUiabftg  fubiefto.^  Aluero  cum  efle  per  fe  & 

a 5 cfle 


D.  DTONY.  .CARTHVf  DIALO; 

iffe  per  aliud  fint  difteremisr  cntis.nihilcfle  poteft 
nifi  fit  vel  per  fe.id  eft  fubftat-a  aut  certe  per  aliud 
noc  eft  accidens.  Nullatenus  igitur  accidens  per  fe* 
line  fubiefti  fulcimento  exiftere  poteft.  q|  Ampli* 
accidens  indiuiduarurper  fubftantiam,ergoafub 
ftamia  feparatum  non  habcbir,nifi  ef]e  commune 
«cvniucrfale.Tale  autem  cfTccxtraimellcltufub» 
Hftere  nequit,  non  ergo  ei Te  poteft  a ccidens  a fub» 
Icfto  feparatum,  ^Prarterca  motus  & ftatf  iopet 
«mllam  potentiam  fine  fubieflo  effe  poffunr,  cum 
lint  fuccefiiuc  naturf.fed  in  hofi  ia  fraaio  qupdam 
efficitur. l!la  ergo  in  fubietfto  aliquo  eft.no autem 
in  ilio accidente, quoniS accidetis  non  eft  accide», 
tnec  effe  poteft  in  corpore  Chrifti,quod  impaff  bi- 
!c  creditur.  Nuc  ergo  theologe.fi  ifta  difioluere  po 
teris, admirationem  «neam  diminuc5,&fidcmfn* 
amftabilirt. 

^jj  Refpon  fio  theologi  ad  pnrdiliai 
inflant ias.  Aiticulus,  Quartus 
Theologus. 

QVemadmodum  fecundum  Ariftotclf  tuli 
o philofophe  ars  imitatur  naturam.fic  fc- 
cudum  Aurelium  nofirum  Auguftinum, 
natura  imitatur  artem.  Nam  ficur  srsatqjfcientui 
humana  ex  naturis  rerumclicitur.&in  naturalium 
entium  cutfu  & lege  ac  ordine  radicatur , fic  natu» 
ra  creata  cum  omni  fua  proprietate  & ordine,  a dl 
•tina  arte  qua;  omniureium  exemplar  eft , IdeaK 
ratio  profluit  & «aufatu^SC  iioc  rnicuiqp  naturale 

vo« 


Digilized  by  Google 


M TOH  CATHOLICA.  Ll.  V.  U* 

vocaiur,quodeiar$diuinaoriginaliterfecundum 
propriam  capacitatem  largiebatur.  Quicunqj  er  - 
f o opinantur  ideo  aliquid  impoiTibile  cf!e,quonf 
am  naturalis  ratio  illud  comprehcndeicnequit, 
quoniam  naturalis  rerum  ordo  & cuifus  ali» 
ter  continet  diuinam  potentiam  ex  naturali  enti** 
u m tege  & proprietate  detcrminare.itembp  metiri 
conantur, quod  vtique  valde  itraiionabile  eft , vt 
in  prarcedenibus  nbiofiendi  ^Virtus  quippe  di- 
vina  cum  prorfus  irr  m enfa  fit , illimitata  atque  li- 
t er  rura,  nequaquam  ad  hunc  rtrum  curftim 
ordinem  deterrrinarur,fedalrer&  fuper  naturali- 
ter agerepotefi.  Ei  ficut  praedixi,  cvmdiutm  s in - 
tclletf  us  fit  prima  omnis  ventatis  mcrfura.omnf 
timque  fontale  principium:  ideo  omnis  creatura 
conceptioni  ac  nutui  diuini  intcllc&us  obedit  m 
cunftisquar comradiftionem  non  implicant.  Pro 
ptetea  naturalem  atTiioncm  proprietatem  po- 
tens  eft  deus  rebus  fecundum  afhim  auferre,  VI 
quod  ignis  non  calefaciat  fibi  adiurftum, vel  colo 
ratum  etiam  in  dtcr.on  immutet  vifum.  Nam  SC 
In  corporis  glorificari  poteftate  confiftit,  vtfc  vi- 
dendum aut  non  videndum  exhibeat»  Et  domi- 
■tusnofter  Iefus  Chnfius,tranf:fnsper mediunjt 
illorum  ibar,  id  cft  ,inuifibilirer'Iud;rcrum  rra- 
tiuselapfuseft , quoniam  ipfo  volente  inuifibilis 
Ipfis  fiebat, Hoc  itaquevefur  prxrmbulum  dixe- 
fim .^Denique  ad  primam  infi  artiam  dico  vrt 
tusdiuina  conuerterepotefl  vna  fubPantiSinalil 
aquali  ter  pcxiCcRtc,  £ qualiter  Peri  qat  adurite. 

l\  ^ luducbul 


I 


^4*  O DIONY.  CARTHV  $lht& 

In  duobus  pnrfertim  differt  deus  a naturali  agcti» 
^Primo  quoniam  naturale  agens  cum  fitquafidf 
lainae  inftrumenrUm  virtutis,  vtpotc  ages  a primo 
Igente  altum  attp  direlium.non  nifi per  tranfmii 
tationem  84moruni  agere  valet  Deus  alit  fublimit 
84  omnipotens  cum  (it  prima  ommu  cffcnttaru  ovi 
go,(inc  motu  intermedio  agere  poteft  foio  impe  - 
rio,  84  hinc  dicimus, quod  deusnon  iam  duntaxat 
fufeitare  poteft  defunftos/ed  etiam  id  quod  oino 
Corruptum  «ft,  videlicet  irrationalem  beftiar  ani- 
mam,idem  numero  ad  efte  reducere, occifamcp  b« 
Aiam  fufeitare.  Hoc  aut  naturale  agetis  U5  poteft, 
eo  quod  no  operetur  ni(i  per  motum, 84  quia  mo  • 
tus  qui  rranfijt  idem  numero  repeti  ncquir,quia  de 
intrinicca  ratione  motus  eft  cont inuitas.idco  id 
omnino  corruptum  eft,  84  in  potentiam  materie 
«effit  reparare  noti  valet, fed  deus  hoc  poteft, qup- 
ftiam  (inc  motu  agtr^de  rei  permanentis  ratione 
continuitasnon  eft. «[Secunda  differentia  eft, q>  de 
«isattingit  materiam.non  folum  vt  eft  quStavclif 
lis.fcd  etiam  vt  eft  quid.  AgenS  vero  tlaturalenon 
Attingit  materiam  vteft  quid, fed  vt  eft  quanta,  8C 
fecundum  quod  tranfmutationis  ac  morus  efte  po 
teft  (ubieltum.Etinde  confcquitur  quod  deus  fu- 
pergloriofus  ac  fuperomnipotens  conuertere po- 
teft vnumin  aliud  prarertiftens.non  autem  agent 
flaturale.  In  operatione  nempe  naturali  cu  permo 
f om  aliquid  producituroportet  idc  remanere  rrif 
mutationis  fubieltum.Nam  in  ea  id  quod  eft  pot2 
iit  tale,  fit  altu  tale  cuius  faltionis  dclatiuu  m (ub 

icltuiM 


Digitized  by  Google 


bt  FtOfi  CATHOLICA  tl.  V. 

icftum  cxrat  materia  quanta. In  operatione  aut  di 
uinar  virtutis  nihil  horum  requiritur.  Idcoip  couer 
fio  iAapanis&vini  in  corpus^  fanguinemChriAi, 
exteris  tranfmuratioibus  naturalibus  oppofitxcS 
ditionis  e A.  In  illis  enim  maner  idc  fubicltu,  fed  ac 
cidenti*  tranfeunr,  hic  verofubflantia  tillit.fcdac 
c;dentiapcrfeucrant  P.Si  fubftantia  panis  tranftt, 
potius  annihilatio  quam  conuerfio  panis  dicenda 
cfi.T.Conuerfio  ficut&raotus  a termino  ad  quem 
nomen  fpeciemcp  foititur.cum  ei  go  conuerfio  pa- 
tiis non  terminetur  ad  non  effe,  fed  ad  efle  corpo- 
srisChrifti  non  eA  anmhifatio , fed  conuerfio  appel 
landa  P Quid  dicam  ad  hxc?  fn  fupcnoribuscum 
mortuorum  refurreftionem  audiAcm  futuram  ve 
hemenrer  mirabar,  nunc  autem  multo  mirabilior 
res  metationes  audiui.vtquodicmomninocor- 
ruptam  eande  numero  deus  reducere  poflit.  Vn3 
quocy  exigentium  trandubAantiare  in  aliud.  VcrQ 
tamen  diftis  penfatis  contradicere  nequeo, eo  qdti 
finita  virtus  in  ihfinitummirabilius  incopn  henfi- 
biliusitemq?  fccrctius  agere  valeat, quam  intellige 
re  homo  pote A.Nunc  ergo  procede,  T.  Ad  fecun* 
dam& tertiam  obiectionem  refpcndeo  quod  loca 
Iis  diftamia  ac  motus  focalis  fequunrureffein  loco.' 
Sicut  igitur  res  in  loco  confiftit.fic  localis  diAantia, 
motuscp  localis  et  competere  poliunt  q Porro  fub 
flantia  rei  fecundum  fe accepta  indiuifibilisextat, 
nam  per  quantirarem&dimenfiones  diuifibilis  fif 
Indiuifibilia  autem  fecundum  quod  talia  nutla  oj- 
fk  fio  ad  locum  habitudinem  babciu.fcd  j er  quanti- 

raunt 


D.DrONT*  CARTHV.  DlALtf; 

tatcm  dumaxat  comparantur  ad  locum,  rd  p qui 
liure  vit  rutis,  vr  angeli.vel  molis, vtcflrnii* cor- 
porum , Sicut  dctuqj  vnius  rei  non  eft  nifi  vna  na  - 
tura  fpccifua,  fic  non  r ft  oinj  nifi  vna  figura  ac  di  - 
rocnfio  proprra.E  r fitur  vnum  corpus  vnam  duit 
taxat  dime  nfionem  naturalem  coniunftam  &pr® 
pnarn  !iabct,fic  prr  fe  tffe  n on  pot  eft  nifim  vno  I» 
fo, videlicet  ratione  dimenfionisconiunlhr.Etee 
go  idem  corpus  per  fe  loquendo  dift are  no  potefll 
• fcipfo,nec  fimu!  localiter  moneri atque  quiejce- 
t«,fed  fi  mpluribus  tffe  locis poreft  idem  corpusj» 
'Prercaufasdiurrfas,  ficuuorpus  Chriftiin  cplor, 
latione  propriarum  dimenfionum.in  hcftia  veri 
ratione  conuerfionis  fatf  * in  ipfum,  & non  deter 
«ninatur  ad  locum  prout  in  hoftiaeft  per  dimeni 
©ne$propria%fcd  aliqualiter  propter  dimenfia- 
resp.ms  manentes,  fic  per  accidens  idem  corpus 
fecundum  vnum  modum  cxiftendidiftabirafeip- 
fo, fecundum  alium  modum, fic  etiam  per  actidefr 
fimul  quiefeere  & moueti  poteft,  Iftud  autem  per 
accidens  nuPam  fubfiantialem  diftintfioncmin- 
ddcit-i  Ad  quartam  dicendum,quod  corpus  Chii 
fe  i oppfito  modo  eft  m foco  fu  b hoft  ia  & in  ctrlo , 
fe u prout  catera  corpora  effe  dicuntur  in  loco.Na 
luraliterenim  fubfianna  cum  fecundii  feimparti  * 
bilis  fir,non  ordinatur  ad  locum, nifi per  quantitaf 
tem,&  ergo  commenfurantur atque  pqualiafune  ‘ 
locatum  Sf  locus, ,eo  quod  pars  loci  correfpddeac  * 

parti  locati, fccundmDAriftotcIcui,5upcrnatura!i 
W* 

. i ** 


Digitized  by  Google 


DE  UDE  CATHOLICA  LIB.  Itlt.  18? 

tfratutem  ac  divina  virtute  corpus  chriftt  ratione 
Conucrficnisprimo  ii  immediate  ac  perfe  ordina 
tur  & exiit  it  in  hoftia.Quantitas  vfio  e ius  tr.edil- 
»e  fubfrant  ia,  & naturali  quadam  ccncr  mirantia 
io  hoftia  t/r.vrporcqu/a  fubirftumfuumronde 
feiir.  Ideofy  licet  corpus  ( IiriflicumquStitatefua 
perfeftafub  foitoisfit  hoftisr,  nen  tamen  quanti 
taiiue.commcnfut  atiue  vel  circunfi  riptiue  in  ea  f. 
Icd  indiuifibiliter  6c  vere  indiuifibiliori  fimplicio* 
modo,  ij  fubftanria  fe parata  in  loco  effe  dica* 
tur.Subftantia  nempe  frparata.vr  angelus  licet  n<5 
(it  in  loco  circunfcriptiue, quia  incorporea  eft,ra- 
gnen  diffinitiuc  etf  in  Ioco,8t  ficeft  in  vno.vtcfTefl 
mul  ncnpcffinn  alio  Virtus  enim  eius  termina- 
ta eft  .idcovbi  operatur  ibi  effe  cenfeturtChrifti 
autem  corpus noniradiffmitur in hoftia,  imofi- 
niul&  fcmel  in  tot  locis  effe  poteft,quot  fuerint 
tiofliar  in ipfum  conueriibilrs , Vnde  confequenl 
fii.corpusChrifl  i prou  1 1 fTc  habet  fub  fpecie  panist 
nugis  t fle  ignotum, q(?r  cffentia  fepatatarfubftaft 
tiac.  Adcuiusagnitionc  fic  fc  habet  fecundum  Ari 
ftotelem  noftrum  ingenium,  quetradn  odum  na 
ftua*  oculus  ad  radii  lolaris  in  tuitum, Flnlofoj  h \ 
Hoc  vh  mum  vei bum celeriter  approbo,fed qLd 
pratfentem  difficuliatem  profundiusc6fidcro,co 
plura  pullulant  dubia.TheoIogus.Quicquid  te  ait 
git  ftducialiterpalarr.^jinduc.FhilofopI  us,Ex prg 
«hftis  fcqui  mihi  videtur  non  folum  fub  modica 
liofti* forma  ion  tn  contineri  C HR.  IST  V M, 

(ed 

* • r. 


c 


4 *i  P.  DTONY,  CARTHV.  DIAFO. 

(ed criam  fiib  lingulis  partibus  cius  Cum  ergo  in* 
f nitf  f»nr  partes  continui, erit  Chriftus  in  infinirif 
partibus  hoftiar.Denicp  Ccquemur  nullum  cffc  os 
jjiinem  partium  ,imo  vbicunq?efTet  vnum  mem- 
rritm, «flent  Sifingu^quod  aliud  non  e ft  nifi  qug 
damccnfufiio.qiitrChriftum  quareft  fbnsfapien 
1 r minime  decet.^JInfupercu  fitus  oriatur  &L  cau 
ffnir  a quantitate,  nece# ecfl  corpus  Chrifii  fitum 
fiabcrc  in  h cilia  ^Prfterea  quomodo  atteris  c!  rl 
tfumnoncircunictibiinhc  fria,crnnisranqjcrea« 
ia  rubftanriacum  fit  finita,incircun(criptacfle  noti 
pote  ft.Vbieunq;  ergo  cfi  Chrifii  coipus  incircun* 
fcnprum  erit* . 

Reiponfio  ad rrpficationesphilofophi,  Art.f.  T, 

EA  quar  obicciftj  philofophe,  vera  fur.t  peni 
intoto.  Concedimus  enim  etiam  in  quali  * 
bcr  patre  liofl/f  rotumChnftum  confifttre* 
ficut  # a nimie  in  qualibet  parte, materiar.  P:Quo 
modo  poreft  hoc  eflecT.Sccundu  prarofirnia  Chri 
Rus  noneft  inhoftia  nifi  taticneconuetfionis. 
Modus  ergo  quo  cft  corpus  Chrifliinloco  parili 
eatur  modo  quo  fit  cotiuerfio  panis  in  ipfum  . Sic 
autem  conuertitur  panis  in  Chrifii  corpus.vt  fola 
quideonuertatur  in  quid, non  quantum  in  quan* 
kumtid  eft  fola  fubftantia  corporis  panis,  conurrte 
turin  fubftamiam  corporis  (hriftqnonaute  quaii 
.titasvel  accidentia  panis  conuerrunrur  in  quanti* 
tatem  ficu  accidentia  cliriOi.  Sicut  ergo  Aib  quali* 
^«mennonis  parricida  ameconferrationem 
rfomineturtota  Tcu  peifefa  eflemia  panis , quia 

naturi 


Digitized  by  Google 


m FIDE  CATHOLICA  LIB.  V.  iC« 

natura rei indiuifibiltseft  fecundum  rationem  fpe 
cificam.nec  habet  fubftantia  rei  particibihratc  aut 
extemionem, quantitate  femota,(ic  poft  coniecr* 
t loncm  /bicuntptxtiterat  totum  ac  perfetfta  eifcii 
tia  panis, ideft  forma  eius  ar<$  materia, ib<  poft  c5 
fecratione/n  eft  rota  arcj:  perfefta  effentia  corpo - 
ri>dirifti,&p:r  concomitantum  naturalem, fan- 
guis.anima  atque  diuiniras.  Sed  cum  acudetia  eoe 
poris  chrifti  ab  i pio  rcalitcr  feparari  non  valeant , 
ideo  fuh  eftum  tuum,  id  eft  corpus  chrifti  non  de 
ferunt.  Oportet  igitur  vtvbicunqj  fit  tora  fubftari 
iiachnfti, illic  e(l’e  deantur  omnia  accidentia  eius, 
id  eft  perfe&a  vniuerforum  organorum  atep  mem 
brorum  diftinffcio.habitudo  &quali:a$,&  hoc  cx 
prarditflis  neceifario  fequitur . Nam  ad  cflc  locale 
fubhoftia  primo, 8C  per  fc  comparatur  corporis 
chriftifubftantia.quarindiuilibtliter  ibi  eft,  quan- 
titas vero  8C  accidentia  extera  mediante  fubftan- 
tia.Etergoficut  vbiquein  hoftiaeft  tota  chrifti 
fubftaitia.quar  fecundum  fe  extenfionem  non  ha 
bet.fic  6C  quantitas  eius  vbicp  eft  tota  per  roncomi 
tantum, non  cx  vi  facramcnti.  P.Qnid  ergo  ad  ob( 
ieffca  rnJcs?T,  Ratio  prima  non  procedit,  licet  e- 
nim  cuiufl  bet  continui  fint  infimrj  partes  iecundil 
materum, quoniam  continuit  diuifibile  eft  in  fem 
per  diuifibilia.non  tamen  fecudum  fpeciem.  Natn 
vt  nofti  fecundum  Anftotelem , In  rebus  natural^ 
bus  eft  dare  maximum  SC  minimum , fic  ergo  eft 
dare  tam  modicam  partem,  q>  in  parte  minori  fpe 
sio  panis  ialuau  non  ergo  fertur  cor- 


*4*  D.  DIONT.  CARTHV.  Dl*LO 
pus  Chrifti  in  qualibet  fore  hofti*  parte.de  parte 
««undum  fpeciem  accipi  par  eft.  Eft  aute  pari  rei 
Mfuralis  fecundum  fpeciem  qtneoperarionen»  ha 
btTC  naturr  fpecifice  cougruentem  SfAdfe 
cuneum  6C  rerriumeft  vm  refponlio.  idem  nar>qi 
Cl*  partium  ordo  & fitus.  Dicendum  eft  itaq^lt- 
tusdquanctrarecaufarur.Qjamitas  dentqrduofa 
cit.  primo  enim  facit  fubftantiam  eTequantam.SC 
wceft  caufa  (tms.qui  eft  fpccics  quantitatis*  NI  v* 
Arfdoteles  a<r  .Quantitatum ali  e habent  ficum, 
aliafminime.  Secuudofacit  quantitas  rem  eflelo* 
cabilem  ac  loco  comen  urabiif.SC  tuc  ficus  eft  (pt* 
<*aic  prardicamentum.Scmperergo  (itus  ordinent 
quendam  partium  dicit. Hic  vero  ordo  duplex  efts 
Vn?  c partiu  p cSparatione  ad  totu.K  htc  ad  gen* 
quantiutispertiner, fecunda  Aucrroim.  Alius  eft 
ordo  partiu  ad  locti.&  hunc  ordine  fitus  de  fignar, 
qui  eft  fecundum  doftrinam  pueroru  vnumdecf 
praedicamentoru.Corpus  igitur  Chriftiin  hoftia, 
nrum  & ordinem  primo  modo  acceptu  habet,  eft 
enim  inipfo  naturalis  SC  debita  habitudo  ac  ordo 
partium  ad  feipfas.  Ordo  aurem  vel  fitusfecundo 
modo  diftus.Cfiriftofubhoftiatformis  nancom 
petit. (nnorefeit ergo  nullam effeconfulionf par* 
tium  2sc$  membrorum  Chrifti  fu b hoftia . Ordo 
enim  eorum  ad  locum  extriufecum  non  eft  eis  c(- 
lentulis,  le  d per  d mnam  potentiam  (epararipo* 
teftabip‘ts.Etp  hoccoftar  quoCiiriftofubhoftia 
«operat  licui 8£q1o  non. Ad  Wrimj  dico  ochn-» 
ft as  iccundu  naturi  humani  diftmaur  fub  hoftia . 

M 


Digitized  by  Google 


- — - 

DE  *IDB  CATHOUCA  LIB.  V.  ijt 

fubftantialiter , quia  omnis  natura  crrara  vbiciitf 
fir.adceriu  genus determinati  p reducitur  fpe of, 
^interea efTentia'irer di  finit ur.non  tamen  diffi- 
) nitur corpus  chrifti  fub  fpccic  panis  localiter, qtto- 
nil  non  eft  fic  ibi  qd  ahbicfTe  non  qu  ara^quod  nue 
dixi  circunfcribi  in  loco  Enimueroex  hisdaru  ef- 
ficitur quoChrifto  conueniant  duo  vbi . P.NS  vt 
ait  GilbertuS:  V bi  eft  circun feriptio  corporis  ex  Io 
<i circunfcriptionc  procedens. Nuc  autem  dicunt 
tft  corpus  Chrifti  fub  hoftia  non  circunTcribi  loca 
liter, non  ergo  proprie  habet  duo  vbi.  P,  Nunca4 
aliarii  folutione  inftitiaru,pgrcdetc.  i\Hoc  reftat.  . 
q Profecticio  refponfionis  theologi  ad  obicftiocs 
philofophi  articuli  tertq.  Atticulus  Sextus. Theo. 

POrro  obieflionu  nondii  folutaru  prima  h*C 
eft,  <$fenfu$  circa  propriu  fenfibilc  nequaS 
decipitur.  Et  ad  hoc  quidem  refpondeo,  qd 
fenfus  in  hoftia  facra  circa  fenfibile  fuum  non  falli- 
tur. Eft  enim  in  hoftia  vera  albedodequaiudicac 
vifus^verusqjfapor  queiudicat  guftus.fudicare  vc 
ro  dcfubftantia  rei  fubaccidentalibus  formis  co* 
senta, non  ad  fenfum,fed  ad  mtelle&u  pertinet. Df 
nic$  fecundum  naturalem  cognitionis  ac  inuefti- 
gattonis  proceffum , verum  eft  accidentia  m fub  s 
Hami r nos  perducere  agnitionem.  Ideoquc  natu 
rati  lumine,  fcire non  pofTumusfubfpecicbuspa- 
fiis  & vini  carnem  & fanguinemChrift  i vclari.fedi 
liocfidc  innotuit.  Nec  fcquiturquddChriftusho 
«nimbus  errandi  occationem  prscftitcrit , tam  in  - 
cfUcrabii*  atque  ar  Junii  facramcmu  inftitucns , 

quouil 


l 

l 

« 


1 

i 


Digitized  by  Google 


1$  D.  DIONY.  CARTHV  ,DlAia£ 
Admiratio  plulofophi  de  bcncdifta  at$  frncttffS 
yna  hoftia  altaris.  Articulus  Ji.  Phlofofhuj. 

STuportabefiecit  animam  mcf&opprimit  fflC  • 
admiratio»*  magnitudo  in  his  quae  difta  funt 
mihi.  Denkp  ad  mentem  rruerfus  non  mirof 
dixiffc  Auerroim: Mundum  circuiui, variasqjlege* 
confpcxi.fed  tam  ftultS  non  repperi.vt  eft  lexChri 
ftiano«,quoniam  deum  quem  co!3t  dentibus  de- 
uorant.T.  Nec  ego  miror  hoc  dixiffe  homine  fuo 
ingenio  innitentem, humana:  faptentiar  fpiritu  tu* 
nudum, &non  tantum  legem  nouS,fcd  vctcreirt* 
fuper  blafphcmantem.^DenicySf  quida  «cdiiciptt 
lisCh-iifti  adhuc  in  mundo  fecum  couerfante$,ifta 
audirofcrmone.abierunt  retrorfum, dicentes:  du- 
rus  ett  hic  fermo,quis  poteft  eum  audiret  ii  aut 
flius  non  fequebamur  Chriftum.  Vide  ergo  ne  e - 
os ftquaris.ne  fimul  cum  eis  damneris . Nos  eqdl 
cum  principe  apoft  olo  i*  certiffime  fcimusquonil 
Verba  vitr  aercrnarhabct.quiifta  dixit , Vndc  non 
harfitamus  diffidcntia.fed  firmiffime  nouimus,  qnl 
am  quarcunqj  dixit  facere  poteft.  P,  Quid  ergo  faci 
am?  Admiratio  em  & incomprehenfibilitas  prffen 
4tis  materia:  me  penitus  concutit.  T.  Aude  cofiliu^ 
Admiratio  oritur  vifo  e ffeflu, ignorata  tame  cau- 
fa.vr  q videt  edypfim  vel  folis  vel  lunae, fi caufam 
non  nouit  vehementer  miratur, cognita  aure  cau- 
fa  admiratio  mitigatur,  ficnuc  fi  admirationis  tug 
impetum  moderaridefideras,  (ic  obieftumtibi  fpe 
baculum  ac  prarfentem  facramemi  contemplare 
c ffeftumjV;  ctufatn  mox  profunde  inundas,!  nt« 

. «ah*» 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  V. 
caris.agnofcas.Miratus  es  hominem  Chriftum  ,p- 
prium  corpus  confccrantem , proprq>  manibus  il- 
lud diTcipulis  porrigentcm.fed  rite  confidera  quis, 
& qualis  eft  qui  ifta  efficit,  8C  in  cuius  poteftate  ea 
dem ineffabiliter efficiuntur.  Ipfe  nempe eft ver- 
bum dei  patris aftemum, verbum  incarnarum,vcr 
bum  per  quod  fafta  fnnt  omnia  in  ccrlo  & in  ter  - 
ra.  Denique  hoc  verbum  vifibilia  & inuifibilia  irtv 
menfa  virtute  creauir,8(  omnia poteftatis  fuarim 
perio  ponat, Capientia  fua gubernat, influentia  fui 
conferuat.  Si  hanc  caufam.huiufquccaufar  virtu  « 
tem  fagaciter  fpeculeris,  admiratio  tua  (ni  fallor) 
releuamcn  concipiet.  Phil  Necdum  verba  plene  fi- 
tiieras.K  ecce  mitigationem  admirationisinterius 
fenfi.  Veraci  rcr  enim  iracft,&  naturalis  ratio  id  di- 
ftat, quoniam  quo  poteftas  eft  maior,eo  difficili  - 
ora  mirabilioraque  efficit.  Cunque  diuina  poten  - 
lia  penitus  infinita  exiflar.mirum  non  eft, quin  ei- 
useffeftus  & opera  omnem  rationem.omncmqj 
comprehenflbilitatem  omnino  rranfcendant:  Ve- 
run  tamen  cum  quiefccre  velim, non  me  finit  natu 
ralis  quiefccre  ratio,  8C  manifefta  cotraprarfentcm 
materiam  argumcntaThe.Quicquid  te  mouct  pa 
lam  ptopone.  Cum  enim  ante  teftatus  flm.no  pof 
fe  fidem  naturalis  rationis  fuperarnnduftria.-hoc 
mihi  incumbit  vr  rationes  tuas  diffolua.fideiqj  ve  - 
ritatem  defendam.  P.In  omnibus  fatisfaeis  mihi8£ 
pleniffimc  pratbesjxtantcr  iraqj  agam  quod  dicis. 
% ObieftioneS  phifofoplu  contra  euch  ariftia:  fide. 

Articulus.  III*  Philofophus. 

& l CJU5- 

' v 


D.DIONY.  CARTHV.  DIALO, 

^(Qbicftiones  philofopbi  contraEucharift/jfid?» 
Articulus.  sili.  Plulofophus. 

V m conuerfio  fit  quaedam  mutatio,  neceff^ 
rio  terminatur  ad  aliquid,  id  aut  ad  q>  termi 
natur  mutatio, per  iplam  mutationem  in  cC 
fc conftimitur  .Nam  terminus  mutationis  per  ip* 
lam  mutationem  tanquJ  perviam  effeaccjuirit,ni 
fyl  ergo  conuerti  poteft  in  corpus  prarexiften  s.  Nc 
tp  igitur  panis  lubftantia.tncorpusChriftifonuer* 
^itur.  Praeterea  nihil  diftat  a'  fcipfq  loco  vel  tempo 
fe,fi  aurChriftuscft  fimul  in  ccrlo, 3£hoftia,difta<' 
ret  localiter  a'  feipfo.tcmporahtcrquoqjquoniann 
in  ccclo  permanet  fcmper.non  aut  in  hoftia Am 
piius  contradtftioncm  implicat  ide  corpus  fimul 
moueriatty  quiefccrc.fcd  fiidemChnfti  corpus  eft 
fimul  in  ccclo&in  altari  ac  pixide,  vno  tepore  erii 
in  qctc&moru.^IAtuero  comefurari  oportet  lo^o 
locatu Jo<vvcro&  locatu  vtAriftot-  ,pbar, {qualia 
funt.  No  ergo  poteft  integruChrifti  corpus  fub  tl 
mo  licis  formis  cum  dimenfioncperfcfta  locariK 
effe.^  Adhuc  vbi  caufaturcx  loco  &.  ex  diuerfitatt 
locorum  oriunrurdiuerfa, tam  fecundum  Ariftorc 
CitbertuS  lem  gentium  philofophum.qua  Gilberrum  Porre 
I orrhera  tinum epifcopum.philofophu  chriftianum.diuer» 
rus  lib.i.  fitasautvbiatguit(vcBoerius  tuus  teftatur)diuer 
J rmcipi-  firaremiocoru  n.  Si  ergo  Chrift i corpus  eft  fimul 
e»  um.  in  diuerfis  loi  is,  erunt  diuerfa  corpora.ficut  diuer  - 

Boethius  fafunt  loca&vbi  Praeterea  fenfus  non  fallitur  cir 
ca  fenfibilc  proprium/cd  fcnfus  iudicat  in  altar;  ef 
fc  pa.'icxa3Cruium#non.carn€m^fanguiiicm.Imd 

quok 


Digitized  by  Goo<jjc 


CE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.  V.  i«f, 

fum  accidertia&atffiones  ducant  in  cognirioreiri 
fubfr  3tix\uim  in  panc&  v»no  ccnfrcratis  perfeud 

tcncaccidcniia.&cpcratiocspmis^vihi.poft  co- 

fetrationcm  vti&  antc.fequitur  eandem  quoq?  re- 
manere fubftani  iam.q  P;*tetea  tu  Chrifi  us  fit  W 
lita«,non  qujerit  errorem  inducere,  fed  mutare  8t 
IraiiffubftamiaieA  bftantiam,  perfcucrantil  u<n$ 
litlominus eifdem  accidentibus  ii  operatic  nibus, 
tft  maximam  errandi  at  qj  fallendi  occa  Ac  nem  af- 
ferere.  Cum  ergo  feciidum  re  in  ho  Aia  altatis  Ac  fi- 
at, non  videtur  hoc  opus  effe  adeo.  ^ Denicp  A ee- 
dem  operatioes  maneStante  cflfccraticnc  & pofr, 
confcqucns  fit, quod  panis  confecratus  & vinum  f! 

in  magna  quantitate  fumantur  nutrire  ihebriare^ 
i pofftnt.  Hacc  aut  accidentibusformis non cc  nre- 
ftiunt.quiacxeifdcm  nurrimur&  (i  mos.  Aut  ergo 
("hrifii  cato  carnem  alir.ranguisqrcorpusinebriar, 
8^  per  confrquens  refolueretur.  Vtrunc|»  aut  certo 
fub  fpeciebus  panis  &vini  non  eA  rantum  rroChrf 
fti  corpus&fanguis.icd  alia  quardam  fubAanra  ci- 
bans & forans  ac  refolutionem  naturaV  m recipi* 
ensj^  Jnfupcr  cum  accident  i?  efle  fit  ine  Ae.nm  ini 
foffibileeft  accidens  fine  fubiefto  eflf , y impofit- 
bilec A ipfum  non  exiAendo cxiAere.^Atihuc  fut- 
leftum  cfide  ratione  accidentisvr  ArAoteles 
bat . Ec dem  enim  funt  principia effendiatq:  diffini 
cndi.  ied  nilul efle porcAfineeo quod eA  dr  ratio 
nc feu  diffinitione  ipfius,  ficut  1 (Te no  potefl  homo. 

fineperfeffiione  rationali,  accides  ergo  pecfaf  ef 
fc  valet  abf<j  fubicfto,*j  Aluero  cum  effe  per  fc 

a 3 effe 


1 . 


o 


t 


i 


1 


i 


1 


Digitized  by  Google 


D.  DIONT.  .CARTHVi  DIALO; 

f JPcr  a^,ud  fint  difteremi«emis,nihiIefleporcft 
nm  fit  vd  p«  fc,id  eft  fubftaria  aut  eme  peraliud 
hoc  eft  accidens.  Nullatenus  igitur  accidens  per  fet 
fincfubieai  fulcimento  exiftere  poteft.f  Ampli» 
•ccidcns  indiuiduar ur  per  fubftamiam.crgo  a fui! 
Ctamia  feparatum  non  habcbir,nifi  effc  commune 
«e  vniucrfa!e.Ta!e  autem  ti Te  extra  intclleau  fub- 
Mere  nequit.  non  ergo  efle  poteft  a ectdens  a fub- 
lefto  feparatum,  f Prsrtcrea  motus  & f.atfiopcr 
nullam  potentiam  fine  fubieflo  efle  poffunt  cum 
ISnt  fucceffiuc  natu  rf.fed  in  hofl ia  fratf  io  quadam 
efficitur. Illa  ergo  in  fubie<fro  aliquo  eft.no autem 
in  ilio  accidente,quoni5  accidetis  non  eft  accides, 
nec  efle  poteft  in  corpoi  e Chrifti,quod  impafTbi- 
le  creditur.  Nuc  ergo  theoIoge.fi  ift  a diffoluere  po 
eerir, admirationem  meam  diminucs.&fidemmc 
«mftabilirs» 

% Rdjponfio  thcologiadpnrdiftai 
inftamias.  At ticulus.  Quartos 
Ihcologus. 

Qyemadmodum  fecundum  ftriftotclf  tat 
o phiiorophe  ars  imitatur  naturam.fic  fc- 
cudum  Aurelium  noftrum  Auguftinunu 
natura  imitat  U:  artem.  Nam  ficutarsarcnfcjenria 
humana  ex  naturis  rerum clicitur.&in  naturalium 
entium  cutfu  & lege  ac  ordine  radicatur , fic  nam» 
ra  creata  cum  omni  fua  proprietate  & ordine,  i di 

rerum  exemplar  eft . IdcaSC 
rattoproflmt  & caufaturs&  Jioc  vnicuiqp  naturale 

V0« 


Digitized  by  Google 


t>E  TOE  CATHOtICA.  Ll.  V.  itf 

vocatur, quod  eiarsdiuina  originaliter  fecundum 
propriam  capacitatem  largiebarur . Quicunq; er- 
go opinantur  ideo  aliquid  impoiTibile  efir, quoni 
im  naturalis  ratio  illud  comprehendricncquit, 
81  quoniam  naturalis  rerum  ordo  X cmfus  ali  » 
ter  continet  diuinam  potentiam  ex  naturali  enti» 
um  lege  & proprietate  determinare, itemip  metiri 
conantur,  quod  vtique  valde  itrationabile  eft , vi 
in  prarcedcrtibus  nbiofiendi  ^Virtus  quippe  di* 
vina  cum  prorfus  iir  tr  enfa  fir , illimitata  atque  li- 
Ixrnrra,  nequaquam  ad  hunc  rerum  curft  m X 
ordinem  detrrrrinatur,fedali?er&  fupernauirali- 
ter  agere  poteft.  Et  fit  ut  pra:dixi,cimd.u:m  sin- 
tclleftusfit  prima  omnis  ventatis  menfura.omnl 
iimquc  fontale  principium:  ideo  omnis  creatura 
conceptioni  ac  nutui  diurni  iniclleftus  obedit  m 
cunifiisquar contradiflicnem  non  implicant.  Pro 
ptetea  naturalem  afiionrm  X proprietatem  po» 
iens  eft  deus  rebus  fecuncfnm  aftum  auferre,  VI 
quod  ignis  non  calefaciat  fibi  adiunftum,vel  c olo 
ratum  etiam  in  dicr.on  immuter  vifum.  Nam  X 
in  corporis  glorificari  poteftate  confifiit,  vt  fe  vi- 
dendum aut  non  videndum  exhibear.  Et  dcml- 
wusnofter  Iefus  Chriflus ,tranf:en?per  medium 
illorum  ibat,  id  eft  ,inuifibiliter'lud;rcrum  n a- 
nusclapfuseft,  quoniam  ipfovolcnte  inuiTibilis 
ipfisfiebar.Hoc  itaque vefut  prarrmbuluin  dixe- 
fim .^Denique  ad  primam  infiartiam  dico  q>  vir 
tus  diuina  conuerterepoteft  vna  fubfiantia  in  alii 
afttialiier  pexifleme,  qualiter  fieri  qar  aduene. 

K ^ luducbul 


',r,  : ■ 


' / 


4<4‘  0 DIOPJY.  CARTHV  ,DIAL6‘ 
In  duobus  prxfcrnm  differt  deus  a naturali  agfti 
^Prfmo  quoniam  naturale  agens  cum  fit  quafidf 
Hin*  inftrumentUm  virtutis,  Vtpore  ages  a primo 
agente  aftum  attp  direftum.non  nifipertranfmii 
Utionem  Amotum  agerevalet  Deus  aut  fublimif 
K omnipotens  cum  fit  prima  omnifi  cflentiaru  ort 
go,fine  motu  intermedio  agere  poteft  foioimpe- 
rio,  K hinc  dicimus,  quod  deus  non  iam  duntaxae 
i , fufeitare  poteft  defunftos/ed  etiam  id  quod  olno 

■\  Corruptum  eft,  videlicet  irrationalem  befti* ani# 

Cnam.idem  numero  id  efie  reducere, occifamb  be 
fliam  fufeitare.  Hoc  aut  naturale  agens  ft6  poteft 
eo  quod  no  operetur  nifi  per  motum, X qui*  mo  \ 
tus  qui  tranfijt  idem  numero  repeti nequir,quia  de 

intrinieca  ratione  motus  eft  continuitas.ideo  id  «♦ 

omnino  corruptum  eft,& in  potentiam  materi* 
cedit  reparare  nort  valet, fed  deus  hoc  poteft, quo- 
niam fine  motu  agib&de  rei  permanentis  rattooc 
continuitasnon  cft.qjSecunda  differentia  eft ,q?dc 
itsattingit  materiam, non  fdfum  vt  eft  quJha 'vel  3 
lisfcd  etiam  vteft  quid.  Agens  veto  flaturale  non 
mtingit  materiam  vteft  quid, fedvteft quanta,  X 
fecundum  quodtranfmutarionis  ac  morus efie  po 
teft  lubicflum.Etinde  confequitur  quod  deus  fu- 
pergloriofusac  fuperomnipotens  conuertercpo- 
teft  vnumin  aliud  pnrexiftens,non  autem  agent 
naturale.  In  operationencmpenaturaficupermo 
lom  aliquid  producitur  oportet  ide  remanere  rrJf 
tmnarionis  fu  bicft  um.Nam  in  ea  id  quod  cft  poti! 
fit  tale,  fit  aftu  tale  cuius  fartionis  dclatiuum  lub 

icftuitf 

% 


Digitized  by  Google 


bt  FIDfi  CATHOLICA  U V. 

ieftum  cxtar  materia  quanta. In  operatione  aut  di 
tiinx  virtutis  mi  il  horum  requiritur  Idcofycoucr 
fio  iftapanis&vini  in  corpus^  fanguinemChrifti, 
exteris  tranfimnatioifcusnaturalibus  oppofitxco 
ditionis  cft.  In  illis  enim  manet  idc  fubic&u,fedac 
ridentia  tranfeunt,  hic  verofufcflantia  tilfit,ddac 
rdentiapcrfeucrant  P.Si  fubftanria  panis  tranfic, 
potius  annihitario  quam  conuerfio  panis  dicenda 
«ft.T.Conucrfio  ficut&raotus  i termino  ad  quem 
nomen  fpecicmcp  fot  titur,cum  ergo  conuerfio  pa- 
nis  non  terminetur  ad  non  cfTe,  fed  a defle  corpo- 
irisChrifti  non  cft  annihifatio , fed  conuerfio  appel 
fanda  P Quid  dicam  ad  hxc?  In  fuperioribuscum 
mortuorum  re fut  rctflion em  audifTcm  futuram  vc 
fiemchter  mirabar,  nunc  autem  multo  mirabilio- 
res metationes  audiui.vtquodtcmomninocor- 
ruptara  eande  numero  deus  reducere  poflit.  Vn3 
quocy  exiftentium  tranfiubftantiare  in  aliud,  VerQ 
tamen  diftis  penfatis  contradicere  nequeo.eoqdn 
fi nita  virtus  in  ihfinitummirabilius  incopn  henfi- 
biliusitcm^  fecrcrius  agere  valeat, quam  inteflige 
re  homo  porcft.Nunc  ergo  procede.  T.  Ad  fecun- 
dam^tertiam  obiectionem  refpondeo  quod  (oct 
lisdiftantiaac  motus  localis  fequunrureffie in  loco.' 
Sicut  igitur  res  in  loco  confiftit.fic  localis  diftantia, 
motuscp  localis  et  competere  poflunr  q Porro  fub 
flantia  rei  fecundum  fe accepta  indiuifibilisextat, 
nam  per  quantirarem&dimenfiones  diuifibilis  fi  e 
Indiuifibilia  aurem  fecundum  quod  talia  nulla  oj- 
^ fio  ad  locum  habitudinem  babciu,fcd  per  quanti- 

Uttflf 


D.OTONT.  CARTHV.  DlAttf; 


latctn  dumaxar  comparantur  ad  locum,  vel  p qui 
titatcviitutis.vr  angeli, vel  m oIis,v te fTrn (i* cor- 
porum , Sicut  detncg  vnius  rei  non  cft  mfi  vna  na  - 
tura  fpc cifica,  ftc  non  e ft  eius  nifi  vna  figura  ac  di  - 
mentio propria.Er ficirt vnum corpus  vnamduit 
taxat  dimcnfionctn  naturalem  coniunftam  &pr® 
priam  liabct,fic  per  fe  efle  non  poteft  nifnn  vno  I® 
co, videlicet  ratione  diWnfionisconiunftar.Etet 
,go  idem  corpus  per  fe  loquendo  diftarc  no  poteft 

• fcipfo,nec  fimul localiter  moneri atque  quie.ee- 
te.fcd  fi  mpluribus  cfTe  locis poteft  idem  corpus^ 
prcrcaufasdiucrfas,  ficut  corpus  Chrifti  in  tfloe, 
latione  propriarum  dimenfionunyn  hcftia  ver® 
ratione conuerfionis  f-fta-  in  ipfum,  & non  deter 
minatur  ad  locum  prout  in  hoftia  cft  per  dimenft 
C>ncspropria%fcd  aliqualucr  propter  dimenfio- 
iresp«nis  manentes,  fic  per  accidens  idem  corput 
Ircundum  vnum  modum  exigendi  diftabir  aicip- 
fo/ecundum  alium  modum, fic  etiam  pcraccidft 
fimul  quiefeere  AC  moueti  poteft*  Iftud  autem  per 
accidens  nuPam  fubftantialcm  diftmtfioncmin- 
dticit  i Ad  quartam  dicfndum,quod  corpus  Chii 

• P i oppfno  modo  cft  in  loco  fu  b hoftia  & in  curfo , 
feu  prout  catera  corpora  cfTe  dicuntur  in  loco.Na  * 
turalitercmm  fubftamia  cum  fccundu  feimparti- 
bilis  fit, non  ordinatur  ad  locum,nifi  per  quantit* 
tcm,&  ergo  commcnfuranturatquc  pqualiafune  ' 
locatum  AC  locus, ,eo  quod  pars  loci  corrcfpodeae 
pani  locat  ijcundmn  Arift  o tclcm,Supcinat  urali 

i m 

»• 

t » 

»4 

\ 


Digitized  fc>y  Coogle 


DE  UDE  CATHOLICA  LIB.  IIH.  t#r 

trroutcin  ac  divina  virtute  corpus  C^tifr i ratione 
tonuerfienisprimo  & immediate  ac  pei  fe  ordina 
lur  61  exiftit  in  hofria.Quantitas  veio  eius  ir.edii- 
tcfubfrantia , & naturaliquadam  cener  mirantia 
in  hofliacft.vtporcqufafubirfhim  fuumronde 
fetir.  ideo'qj  licet  corpus  C IiriOicumquStitatefua 
perfera  fub  foimisfit  hoftisr,  nen  tamen  quanti 
tatiue.com  mcnfut  a tine  vel  circunferiptiue  in  ea  cm 
fcd  indiuifibilirer&  vere  indiuifibiliorifimpficto* 
modo,  g fubftantia  feparata  in  loco  efle  dica- 
tur.Subftaniia  nempe  fcparata,vt  angelus  licet  n5 
fit  in  loco  cimtnfcrip  tiue, quia  incorporea  <ft,ra- 
jnen  dirfinitiur  cfl  in  Ioeo,6c  ficeft  in  vno,vreflcli 
mulncnpoflitmalio  Virtuscnim  cius  termina-* 
tacft  Jdeovbi  operaturibi  cfle  cenfeturtChriftl 
autem  corpusnoniradiffiniturinhoftia,  imofi* 
mul&  fcmcl  in tot  locis  cfle  potcft-.quot  fuerint 
tioftiar  in ipfum  conuertibilcs , Vnde  confequeni 
fit.corpusChrift  i prou  1 1 fle  liaber  fub  fpecie  panis, 
magisefle  ignotum, g fit  eflentia  feparatarfubftaft 
ti*.  Adcuiusagnitionc  fic  fc  habet  fecundum  Ari 
fiotclemnoftrumingenium, quemadmodum  no 
ftua*  oculus  ad  radii  folaris  intuitum, Fliilofoj  h \ 
H oc  vlt  mum  vet bum celeriter  approbo,fr d qud 
prjrfcntcm  difficultatem  profundiu$cofidcro,eo 
plura  pullulant  dubia.ThcologusQuicquidte  an 
git  ftducia]iterpa!an>fyinduc.Fhilofophus,Ex  prg 
diftis  fcqui  mihi  videtur  non  folum  fub  modici 
tioflia;  forma  tot  t m c ontinexi  CHRISTVM, 

fcd 

^ *.*  . r.  _a 


i 


I • 


Digitized  by  Google 


i**  t\  DIONY,  CJRTHV.  T)tAl6. 

*fd  criam  fub  fingulis  panibus  rius  Cum  ergo  in4 
fnirr  finr  parrcs  rontinui.rrit  Chriftus  in  infiniti* 

fartibus  hoftiVDenicpfcqiieretur  nullum  cflcol 

^mcm  partium  ,imo  vbicunqteffet  vnum  mem* 
rrnm.eflent  &'fingula,quod  aliud  non  eft  nili  qu g 
oam  ccnfufi  o.qiiar  Chriftum  qiijreft  fonsfapicn 

t-ar  minirr.c  dccet^Infupcrcfi  fitus  oriatur  & tau 
Jf  r nr  a quantitate,  necefTc  eft  corpus  Chrifli  fitum 
raberem  hcflia  ^Prftcrca  quomodo aflerisd  rl 
l?um  noncircunfctibiin  hc  ftia.omnisrancpcrea-» 
ta  fubftanriacum  fit  finita, incircurircriptaeflc  non 
pote  ft.Vbicunq;  ergo  cfi  Chrifli  coipus  incircun* 
Fcrtprum  erit; . 

Refponfio  ad  replicationes  phfTofophh  Art.f.T, 

E A quar  obiecifli  philofophe , vera  iiinr  pcn£ 
intoto.  Concedimuscnim  etiam  in  quali « 

bet  parte  hoftif  rotumChriflum  confift*  re, 

ftcut  tfantma  e in  qualibet  parte  .materiar.  P Quo 
tnodo  porefl  hoc  eflefT.Secundu  prseoftenia  Chri 
J®* ^oneli  inhoflia  hifi  i ariene  conueifionis. 
Modus  ergo  quo  eft  corpus  Chrifliinloco  parifi 
catui  modo  quo  fit  conucrfio  panis  ih  ipflimTsic 
autem  conuci  titur  panis  in  Chrifli  corpus, vt  h>Ia 
quid  conuertatur in  quid,non  quantum  in  quan* 
tum.id  eft  fola  fubftahtia  corporis  panis,  conuerti 
lurin  lubftantiairi  corporis  (hriftqnonautfquan 
titas  vel  accidentia  panis  conuerruntur  in  quanti* 
latem  feu accidentia  chrifti.  Sicut  ergo  lub  quali* 
j * fhroenfionis  Far,,c,da  ameconfecrationem 
continetur  tou  feu  pcifcft*  (flentia  panis , quin 

natunF 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATWOtrCA  LIB.  V.  ita 

natura  reiindiuiiibihseft  fecundum  rationem  fpe 
ciricam.nec  habet  fubftanna  rei  particibihratcaue 
exceniionem, quantitate  femora/ic  poft  confecr^ 
tionem  vbicuntptxrirerat  totum  ac  perfefla  etfcu 
tia  panis, id  eft  forma  eius  arqj  materia, ibi  poft  c5 
fecrationem  ed  rotaatej:  perfeita  edentia  corpo- 
ris chrifti,Sfprr  concomitantiam  naturalem,  fan* 
guis.anima  atque  diuinitas.Sed  cumaccidetia  cor 
poris  chrifti  ab  ipfo  realiter  feparari  non  valeant , 
ideo  fukeftum  fuum,  id  eft  corpus  chnfti  non  de 
ferunt.  Oportet  igitur  vrvbicunqj  fit  tora  fubftan 
tiachrifti.  illic  e(fe  d cantur  omnia  accidentia  eius, 

»d  eft  perfera  vniuerforum  organorum  accp  mem 
brorum  diftinfbo, habitudo  3£qualias,&  hoc  tx 
prardicliSnecefTbno fequitur.Namad e(Tc  locale 
fubhoftia  primo  per  fc  comparatur  corporis 
chriftifubftaniU.quarindiuifibilirer  ibi  eft,  quan- 
titas vero  accidentia  carcera  mediante  fubftan- 
tia.Et  ergo  ficut  vbiquein  hoftiaeft  tota  chrift| 
fubdaina.quar  fecundum  fe  exccnfionem  non  ha 
bet.fic  & quantitas  eius  vbicp  eft  tota  per  concomi 
tantiaro.non  <x  vi  facramcnti.  P.Qnid  ergo  ad  ob 
ieita  rndcs?T,  Ratio  prima  non  procedit,  licet  e- 
nim  cuiufl  bet  continui  fint infimrj  partes  fecundi! 
materiam.quoniam  continuu  diuifibile  eft  in  fem 
per  diuifibilia, non  tamen  fecudum  fpeciem.  Nam 
vt  nodi  fecundum  Ariftotelem , In  rebus  naturali 
bus  cft  dare  maximum  8C  minimum , fic ergo  eft 
dare  tam  modicam  partem,  q>  in  parte  minori  fpe 
sio  panis  ialuaii  non  podicttCum  ergo  fcitur  cor- 

v ? 

X 


I « 


Digitized  by  Google 


DE  EIO B CATHOUCA  LIB.  V.  tji 

liibftantialirer , quia  omnis  natura  crrara  vbiciitf 
tit,adceriu  genus  determinati  i;  reducitur  fpec.f, 
linter  ea  effentia^ter  dii  Finitur,  non  tamen  diffi- 
nitur corpus  chrifti  fub  fpccic  panis  localiter, quo» 
ni2  non  eft  fic  ibi  qd  alibiefTe  non  quara'tquod  nue 
dixi  circunfcnbi  in  loco  Enimueroex  hisdaru  ef- 
ficirurqiioChrifto  conueniantduo vbi . P,Na  vt 
ait  Gilbertus:  V bi  eft  circunfcriptio  corporis  ex  lo 
«i  circunfcriptione  procedens.Nuc  aurem  di«ffcum 
«ft  corpus  Chrifti  fub  hoftia  non  crcunTcribi  loca 
liter, non  ergo  proprie  habet  duo  vbi.  P,  Nuncai 
aluru  folutione  inftitiaru^gredere.  i\Hoc  re  dat.  . 
q Profecutio  rcfponfionis  theologi  ad  obic&ioeS 
philofophi  articuli  tertq.  Articulus  Sextus.Theo# 

POrro  obieiflionu  nondu  folutaru  prima  h*C 
eft, <$fenfu$ circa  propria  fenfibile  nequaci 
decipitur.  Et  ad  hoc  quidem  refpondeo,  qa 
fenfus  in  hoftia  facra  circa  fcnfibile  Tuum  non  falli- 
tur.  Eft  enim  in  hoftia  vera  albedodequaiudicac 
vifus,verustjfapor  que  iudicar  guftus.Iudicarc  ve 
fo  defubftantia  rei  (ubaccidentalibus  formis  co* 
senra.non  ad  fenfum/ed  ad  mtelleftu  pertinci.De 
niq?  fecundum  naturalem  cognitionis  ac  inuefti- 
jationis  proccfTum , verum  eft  accidentia  m fub  # 
Iftantic  nos  perducere  agnitionem.  Idcoque  natta 
rali  lumine,  fcire  non  polfumusfubfpeciebuspa  - 
fiis  & vini  carnem  & fanguinemChrift  i v<lari,fed 
iioc  fide  innotuit.  Nec  fcquitur  quodChriftusho 
«ninibuserrandi  occafionem  prxftitcrit , tam  in  - 
csumbile  atque  at  Juuu  facumcnsu  ioftituens , 

quouil 


Vfti  O.  DIONT.  CARTHV.  OIAI^Qt, 

quoniam  fufficientibus  efficailfimisty  argumcr| 
tisoftcndit  (ec(Tc  verum  Chriftum.  verum  dei  fi  « 
l<um,verum'*dtum, quibus  noiisSC  crediri  s,  c er- 
ultime  confitendum  eft  veiuquicquid  Chriftui 
edocuit, licet coprehendi  non  valeat  ^ \d  rationi 
feqnentcm  refpondet  doftor  fanflus , quod  fictu 
quantitati  diuina  virtute  confertur,  vt  abfque  fub 
icftofubfifterequjear,ficetiIeiprarftaretur,vtca 
rundem  aftionum  palfionucp  (Te  fu  fccptiua.qua* 
rum  anre  conuerfionem  fubftantie  panis  vel  cau- 
to vel  fubieftum  extiterat.  Si  ergo  ex  hoftijs  confc 
cratis  quis  aleretur,  ex  d/menfionibus  diuina  vir- 
tute  fubftantia:  iam  conuerfar  vicem  fuppletibus 
idipfum  contingerer.Et  fimile  eft  fi  hofti^rcfolue 
returaut  incineraretur.  Nec  hoc  ts^m  impolTibilc 
arftimr  turmam  panis jubilantia  quantitati adiun 
* lia.nildiuifibjle  velperfe  confurrvtibilefuperad 
dic.  Veruntamen  Aegydius  de  Roma  ponit  fpeci 
ebus  facramentalibus  confumptis  redire  materii* 
V trunc^  aute horum  deo  vtique  polTibile  fcimuf. 
^ Ad  tertium  dico  accidentis  efie  eftin  elfe,nec 
fic  quali  accidens  non  habeat  proprrj  geneiis  elTc 
artpefiTcntiam.fedquia  naturaliter  afubfianria  iia 
effe  dependet,  eiqj  femper  naturali  quadS  inclinati 
one  innititur, quoniam  a fubfianiia  caufarurcon- 
feruatur  acindiuiduatur.  Sed  quia  quicquidcaufg 
fecunda:  efficiunt^in  primae  caufar virtute  produ - 
eunt.  Ideo  caufa  prima  per  fc;pfam  immediate  cjc 
ccllentioriq?  modo  facere  poteft  in  entibus,  q na- 
turaliter per  ttu£isf*eudasfium#tufi  forte  vna  cau 

M ^ 


Digitized  by  Google 


PE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.  V.  t7x 

(aftcundaintrinfecaneccffitatc,  &efl‘entialirati5e 
requiratur  ad  efTe  alcerms, quemadmodu  impoiTi- 
bile  dicitur  effe  motum  fine  mobili.  Condat  ergo 
poife  deum  immediate  caufare.conferuarc.indiui  - 
duareq^accidens.atqjfubie&i  vicem  fupplere&fic 
potent  accidens  fine  fubie&o exi ftcre.  «|  Ad  quar- 
tum refpondeo.quod  diffinitio  accidentis  per  fub- 
jedtum  eft  diffinitio  per  fupplementum,  videlicet 
per  rem  alterius  praedicamenti,  vt  Ariftotcles  ait . 

I Condat  ergo  non  effe  fubicftum  de  ratione  acci- 
dentis ficut  eft  rationale  de  diffinitione  imclleftu- 
hominis.  Idcoqj  finefubicfloipfum  effe  nonim 
plicat:  Habet  aut  accidens  diffinitione  quocjjpro- 
prrj  generis,  fcilicet  per  genus  Kdiffercntiam.finc 
quibus  intelligi  nequit  nec  effe»  ^ Ad  quintu  dico 
quod  diftinftio  entis  in  ens  per  ferens  inhjrens,  fe 
eundum  naturalem  aptitudinem.non  aut  fecundis 
a&ualem  exiftcntiamintclligenda  eft,  V ndc  ad  ra 
tionem  accidentis  non  exigitur  vraffu  inhrrear, 
fed  quod  naturaliter  ad  inhaerendum  inclinatu  fit . 
Sicut  etiam  rationalis  anima  quauis  naturaliter  fie 
corporis  forma.non  tamen  oportet  vt  fi effe  debe 
at  corpusfecundum]a£titm  informet, cum  immo  r 
talis  fit,  fcd  necefTe  cft  eam  naturalem  infeparabilc 
ad  corpus  habere  inclinationem.  Af  Ad  fextu  nue 
refponfio  data  eft.  Diftum  quippe  eft  quod  virtus 
diuina  vicem  fubftantie  (Uppleat.accidcnticp  indi» 
nidualem  exiftentiam  donet. Veruntame  fcire  te 
conuenit  o philofoph  e,  quod  licet  fecundum  fide 
aiTcramusm  UcramcmoaaidctiaefTe  fine  fubftra- 

S U fubftx 


t 


i \ 

i • 
# * 

‘ •*  ! 

s 

I 

j 

I 


\ 


1* 

! 


Digitized  by  Google 


*74-  D.  DIONY.  CARTHV/  DIALOJ 

w fubftantia,  fola  ta  men  quantitas  caret  fubicfto* 
Alia  vero  mipfatanqul  in  fubie&o  fundamur,vc 
albedo  in  ruperHcie.SC  faporac  alia  in  quatitatene 
dicantur.  Quantitas  deniqj  per  fcipfamcxiftitaciti 
diuiduatur&faftioniac  motui  qui  inhoftiaexfHc 
fubqcitur,hoc  nempe  rationabiliter  accidit.  NI  cl- 
uis quantitas  fecundum  communem  ratione  for- 
mae indiuidualis non  fit,  tamen  in  quantum  cft  ta  - 
Iis  forma, habens  videlicet  ex  propria  natura  litum 
Stordinc  partiti  per  fcipfam  eft  indiuidualis  SC  ali- 
orum fubictffrim.  P Satis  te  farigaui  obieftioibuf 
mcis,8(  tuquocg  HudiofilT>mceas  foluifti,  8C  certe 
Vt  video  naturalis  philofophiaChriftianis  valde  ne 
cellaria  cft, ad  defendendam  fidem  catholicam.T. 
Itaeft.Nam  propter  nos  datu  eft  tu  sphilofopha- 
ri.  Denicpficut  creatori  creatura  deferuitac  parer. 
Isc  noftrardmin  ilTimae  theofophi*  veriiaticp  theo- 
logicae, omnis  naturalis  fcietia  famulatur  itet$  obe 
dit  Rerum  nanqj  8£fcientiarum  cft habitudo  con- 
formis.?. In  difputationibus  aliorum  fidei  articu- 
lorum quafdam  rationa'esperfualioncsmduxift^ 
quibus&  fi  fidem  non  demonftrafi;!,  conuenienti! 
tamen  ipfius  ^rationabilitatem  cfegater  probafti* 
Defidero  igitur  vt  circa  praefenrem  quoqj  materiS 
idem  efficias  T.  Quo  prarfens  fidei  noftrar  de  facra 
mento  alfcrtio  mirabilior  eft.eoratioi  humanj  mi 
nus  innititur,  V eruntamen  quod  optas  pro  v;iri  - 
bus  temtabo&profequar.  Rationes  autequas  in- 
ducam non nifim fidei  fundanturarriculis.vcfcill 
(ctdcdarcmquam  refte  & vere  corrdpondear  ff- 


; 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE.  CATHOLICA  LI.  V. 

des  euchariftix,  exteris  fidei  veritatibus  ac  funda  - 
mentis, pium  etiam  exigunt  auditorem.P. Age  qd 
concipis.  Dominus  aut  cuius  fidem  eatenus  diligis* 
protegis&honoras, reddet  tibi  vicifTitudinem  pro 
laboribus  tuis.  T.  Pcrfeftus  amor  de  mercede  fua 
non  cogitat,  fed  hoc  totum  defiderium  eius  eft,  ve 
honorem  exhibeat,  SC  quicquid  boni  poterit.dile  - 
£io  fuo  communicet,  nil  aliud  metuens  qnam  dile 
Aumotfcndere,vel  feparari  ab  eo.Nihilominus  a- 
gam  quod  portulas,  dominus  vero  meus  qui  pro 
mc  mille  palTus eft,  cui  inuiftilTimi  martyres  verS 
atepeondignam  vicifTitudinem  repederfit, faciet  cil 
mcinutilirtirnoferuo  fuo  qui  non  c5patiorei,nec 
vt  dignum  8C  iurtu  c aflequor  eu.qppc  q in  tepore 
pacis  vincor  a me  metipfo  SIper  grauia  variaqj  pec 
cara  recedo  ab  ipo,  ficut  bonu  eft  in  cofpefto  fuo. 
•pRationabilescSfideratioes  de  facrameto  altaris. 

Articulus.  VII.  Theologus, 

PAulo  ante  cum  deplenitudine  grati^Chriftl 
c5fabularcmusdedaraui(fircrines)quemad 
modum  illa  vicitfim  infinita,  interdum  vero 
finita  dicatur.  P.Mcmini  te  dixiffc,etiamhabirua  - 
lem  animx  Chrifti  gratiS  maiore  cfTe  gratia  omni 
um  fimul  fanftoru,&quod  plus  amet  deusChrifti 
humanam  naturam  quam  totum  vniuerium.T, 
Optime  recolis. Cutnqjvcraciteritafir,nihil  (nifaU 
lo^rationabiliuSjdigniusduftiusqjconfiftit.quatu 

Vt  Chriftus  fecundu  quod  homo  omnem  rcucrcti 
am,honorc,8£  glora  q pt  deo  patri, toticp  fupbea- 
tiflimj  trinitati  repedat. P,  Aliter  vere  grai*  no ecr. 

* S i .T.Hoe 


176-  D.  DfONY  * C^RTHV.  DIALQ. 
T,Hoc  autem  excellentiori  conuenientioriq/  mo* 
clo  fieri  nequit,  q per  hoc  quod  indefinenterdea 
in  miflarum  offertur  folennijs  fubfpccie  panis.  P~ 
Vnde  hoc  compribas?  T,Suromumde6«trimtat| 
honorem  & laudem  exhibuit , quando  femetipm 
Heb.  9.f . pro  nobis  in  crucis  patibulo  deo  patri  hoftiam  v| 
f fb,  S uam  at<U  PrQ  totius  mundi  peccaro  fatisfaftorii 

non  ex  debito.Ccd  fpontanec  obtulit.  P.Hoc  ex  fi- 
dei fundamentis confequitur,&  ante  euidenter  ii$- 
notuif.T, Talem  ac  tantum  honorem  nunc  inde- 
nnenter  nullo  modo  verius  aptiuscp  deo  impen  - 
dere potcft,q  in  hoc  quod  inceffabiliter  deo  offe$> 
tur  per  facrum  miffcriumtquieft  fcmcl  oblatus  iq 
preciu  P,  Hoc  mihi  magis  declara  T, Sicut  in  paffl 
ȣ.  oneluapro  peccatis  noftris  oblatus  eft  quia  volu- 

” it.exoluensquac  non  rapuit , atqj  per  hoc  honor2 
deo  iniufte  fubUrum, eidem  rcftituit.fic  nunc  quo- 
tidie in  mifiar  officio  pro  noftris  offertur  peccatis* 
ac  per  hoc  omnium  diuinoru  fit  Commemoratio 
beneficiorum  .laudatur,  adoratur  & glorificatur 
niuina  maieftas,  peccata  noftra  confitemur,  dam- 
namus, deplangimus,  peccatores  deoreconciliaq 
tur,SC  omnipotenti  immenfo'cp  deo  debira  reuerS 
tia  exhibetor.  Den  jqj  ipfie  Chriftus  vt  homo  pro  - 
pier  propriam  dignitatem  deum  hae  fua  oblatio 
nelumme  honorar,  cum  tam  preciofiffimam  arm 
digniflirnam  & verediuinifitmamhoftiam.vipo- 
|e  proprium  corpus  & fanguinem  dcoimnolan- 
dam  pr»ftat,&  inca  diuinar  dementia  dile&ioni$ 
«bonitatis  memoria  rcnouat.Nepcquo  homo  q 

pci 


Digitized  by  Google 


fcE  FIDE  CATHOLICA  LT.  V.  177 

p carnis  atcy  vitior  fi  mortificatione  fefc  deo  crea- 
tori facrificium  hoAiamty  obtulerit,  dgme  r,  ma  * 
for  aut  feculo  aptior  fuerit,  eo  deum  vehementius 
Veneraturae  magis  meretur.  Qualiter  e? go  Chri- 
ftusvt  homo  deum  patre  adorandum  honorat.fk 
fiobis  quocp.non  fibi meretur, dum  fetam indefi- 
ticntcr  in  hoftia  facra  immolari  iacrificanty  iuber. 

P,  Cum  ChriAus  paffione  fua  pro  mundi  fcclerib* 
pleniffime  fatisfecerit , qd  opu<  eA  eum  quotidie 
prohominum immolaripcccatisfT,Vbcrtim  faf 
fus  fum  tibi,  cp licet  ChriAus  palTionis  fua:  merito, 
ac  fanguinis  precio, pro  peccato  originali , imo  8C 
omni  peccato  pcrfcXifTime  fatisfeceiit.quantueft 
«x  parte  ip fius , nece fle  eA  tamen  vt  meritum  eiu$ 
robis  per  applicatione  quandS  comunicetur  atrp 
preAetur.  Harc  vero  cortumio  licet  in  omnibusfa 
tramcntisecclefia:  fiat  potiffime tamen  inEucha- 
fiAiafit.  Deniqj  quia  indefinenter  & quotidie  deu 
offendimus, hoAia  placationis  inccftabilirerindi- 
gcmus.^JPrarterea  quo  quis  alium  intimiusamar, 

& itemprarcordialius  diligit, eo  fibi  vicinius  vniri  Apoca 
defiderat.  Si  ergo prnfemus  quanta  charitarc  nos 
deus  dei  fihusfecundu  diuimratem  dilexir,ncqua- 
qua  mirabimur,  fed  dulciffime  8i  affeXuofiAime 
amplexemur, q'  per  carre  aflumptam  nobis  in  fa 
cramcnro  copulari  defiderat.  Airorj$cflautcifla 
jpprietas  vt  amante  itmgar  amato.  Quoniam  er- 
go Chriftus  fecududiuirranatura  no.s  in  taiu  di'e- 
xit.vtfibinatura  noftram  in  vnitatcpfonecoifige 
m,qa^ximior  vnio  efle  non  valet,  qd  miramur 

S 3 quod 


17$*D*  DIONY.  CARTHV.  DIAta*  j 
quod  p naturam  affumpta  nobis  tam  propi  nquc 
I-Cor.  15  vmri  cupit, ficu  t prarfcmi  peregrinatioi  pofi>(  ile  ex 
tat.  Et  quoniam  nunc  per  fidem,  non  aut  pci  fpecf 
em  ambulamus.non  potefi  nobis  nuneChrii  :us  e 
fpeciem  copulari.  Propter  quod  rcftatvt  per  facra 
menti  velamen  fe  nobis  nunc  copulet.P.  Cer  e tuf 
licere  poteft  vnio  per  gratiam,  & no  exigitur  vnio 
ifta  Chrifti  per  eflcntiam.T.  Vnio  per  gratiam  quS 
uis  vere  fupra  omnia  meritanofira  portet  forfice- 
re,'non  tamen  ardentirtimo  amatori  haecfu  fficir, 
nec  ipfa  perfefta  eft.f  Amplius  autc  quo  quii;  (ftu 
antion  quempiam  charitatecomple^itu^coipfi 
in  omnibus  potius  auxiliatur, prouidet  attp  ra  ede- 
tur.Cum  ergoChrifius  fecundum  naturam  diuinf 
in  tantum  nos  diIexerir,quod  ad  contemplandum, 
fruendum,  portidendumtp  fe  nos  fecerit,  quod  vtl 
cpaddulcirtimam  amicitiae  dileftionem  veracuee 
pertinet,  reftat  vt  nobis  fibi  tam  chariffimis  fidelif- 
fimcC&vt  tantam  condecet  charitatem)auxilietur. 
prouideat&mediatur.  Cum  ergo  fintfecundu  prae 
oftcfaCHrifti  facramenta  quaedam  medicinalia  va« 
fa,iftud  nullatenus  perfere  ficti  poterat,  nifi  inv- 
ito facramentorum,non  folum  gratia, ficut  in  cae- 
• teris,  fed  gratiaeinfuperplenjtudo,gratiarucjfons 
vere  contineretur.  Ex  hoccquidem  gratia  nobis  co 
piofirtime  propinatur . Nam  quo  fonti  quis  magis 
appropiat,  eo  deriuis  ipfius  quantum  ex  partefon 
tis  eft  exuberantius  haurir»P.  Cum  vnio  fit  chari- 
tatis  erte<5fus,diuinaed:leflioniChrifti  in  facramS 
to  prslcmia,  fatis  corrcfpondet,  T.  Aducrte  aper- 
tius 


Digitized  by  Google 


fcE  FIDE  CATHOLICA  L1B.  V.  .tf? 

tius.  Quo  amator  perfcfhis  dilcflo  fuobcneficia 
plura  impcndit,eo  digniorem  ei  dilectionis  arram 

&'picnus,ben  eficiorumque  memoriale  relinquir, 

dum  abeo  recedit, quatenus dileftus  gratus  fibi 
txiftat  .Quoniam  ergo  tharitasCbriftidiuinafu- 
per  nos,  fumma  ac  incomparabilis  & vere  incom* 

crehcnfibiHsextitit,3tquebeneficia  ciu$  omnem  lirt 

guam  ac  ratic nem  excedunt, congruebat  vt  Chri - 
5us  fponfam  fuam  ,quar  cft  ecclefia.corporali  prae 
fentia  poftafcenfionem  relisurus,  efficax  eidem  ^ 
itemque  condignum  diletfionis  pignus, padionis 
memoriale, beneficiorumque  arram  defererct.  ^- 
lucefcit  autem  quod  nobilius  memoriale,  pignus, 
feu  arradfe  non  valuit  nificorpus eius  & fanguis^ 
quippe  qua:  pro  nobis  affumpfit&  obtulit, atque 
diuin*  pcrfonalitati  coniunxit.  jProrfus  ergo  de- 
cebat fub  faciamentoifto  mirabili  dominica:  no- 
bis dileftioms,  partionis  & beneficentia:  memori- 
am rclinquiperpetuam.  PbilofopbuS.  Libenter  te 
audio, quoniam  rationes  ift*  quamquam  rebel- 
lem non  cogant,  dulciter  tamen  fonant,  & ratio- 
nabilem cfle  fidei  traditionem  infinuant.  Nunc  er- 
go proccdcT.  Vniucrfa  ecclcfia:  facramen  ta  ad  fu- 
tura adipifeendam  falurc  ordinata  inftitutatyfunt? 
Fututaaute  beatitudinem  adipifei  nequimus, nili 
in  quodS  fpirirualc  effe  transferamur,  &hocin  ba- 
etifmo  contingit, tn  quo  denuo nafcimur.Poft ad 
eptionem  vero  ipiritalis  cSfiftetiatficut egemus  ali 
$bu$  fpiruuales  morbos^  eft  peccata  curantibus. 


Digitized  by  Google 


l*o-  D DIONY.  CARTHV,  OlAtO.  ' 
ficquoqj  egemus  fpiritali rduIio,cfle fpiriule cBfet 
nante,  alente.Sdoboranre.  Vnum  ergo  facrameti* 
torum  cibus  eft  animar,  cibus  vero  non  rantuvir- 
tualiter/ed  fubftantialiter  quotp  vult  vniri  cibado. 
i,j""1rcrgo'n <u«|wriftw  racramcmoChriftusno 
?JSpcf  modum  Clb‘ pr*ftetur.ideo fubftantialircf 
•n  eodem  continetur,  f Atueroin  lege  nature  lege 

Vana  era"r  hoIocaufta  "4  Tc  efficatif, 

coftarf*  <iuia  gratam  no  continebant, 

- «eadem  etiam  idolis  immolabantur  agentibus  & 

IiTair.  fi!.  quod  deus  totiens  eadem  in  prophetis  reprobat  fi 
Hicrc. I*  cutfcnptum eft Qui immolat bourm.quafiquiiti 

*^c,atcan5m-  Certum  eft  fignu  quod  veteris  le- 
gis hofti*  ad  veram  hoftiam  pfeipfam  efficace  at- 

Ifaiar.  f6  $P  *?mf m ac  imemam  non  alterius  ty 

pu  ordinabantur.Talis  igitur  eft  hoftia  noue  ledi 
legis  vtiqj  grati*,  fcd  nulla  cffcpotcft  Iioftia  ta  fis 
nin  corpus&fanguis  domini  noftrilefuChrifti  Nc 
cefiano  ergo  in  noua  /ege  c orpusChtifti&fancuis 
faertficantur  .P.  Ante  te  dixifte  recordor  fe2| 
veterem  a deo  donatam,  quomodo  igitur  mo  te- 
ftaris  deum  illius  facrificia  legis reprobafTetT  Pro 
*0n?  ‘ran'> £«* figna erant  veraeho 
^ pCrJ  k fan<fl,ficannaJ  fine  fide  Chrifti 

•Ilis  ftatucrentfibt  faJmcm . Deniqphoc  tibi  pofte- 
bus  r S Panda™Jnre  ndo  enim  adhuc  firmiori 

bilimcnusfidefuldre^&adparticulariaeiiis 

fundant 


Digitized  by  Google 


— 7”"" — — - — — I— 

DE  FIDE  CATHOLICA.  Llfi.V.  itu 

fundamenta  magis  defcendtre.Enimuero  oftcnfi* 
rus  fum  tibi  quod  ficuteuchariftiaefacramcmueffc 
fumme  mirabile,fic  a deo  ram  euidenrcr,  tam  mul 
liformiter,tam'(p  fingularitcr  declaratu, vt  fit  fum- 
me  credibile,  nec  aliqua  de  veritate  ipfius  hscfita- 
tio  fit  habenda ! Deus  nanqj  cognofcit  noftrum  fi- 
gmentum,nec  requireret  a nobis  tam  incomprch£ 
fibilia  credi,  nifi  pletiifilmeatq;  aperte  offenderet 
fc  talium  cfie  a florem.  P.Hoc  affeftuofe  exjpcfto* 
prornifiioncm^tuamlsetanterfufcipio.TYndiqf 
quaerit  deus  occafionem  fubuenicndl  atq*  faluafi  - 
di.  Cum  itac$  fides  fit  tSto  amplius  meritoria, qud 
minus  comprehenfibi!is,ideo  queq  deus  hoc  fa  - 
ciamentumta  miiabiliter  inftituit.qtenusUos  tr* 
dendo  maximum  meritum  fortiamur,&  etiam  vi 
rationem  nofiram  diuinar  autoritati  omnino  fub 
damus.ff  Porro  finaliter  addam  quod  in  fuperio- 
nbus  tetigi,  non  fcilicetme  comprehendere  potit 
quodlefusifte  quem  colimus, tam  incomprchen- 
fibilem  doftrinam&  fidem,  prafertim  autem  defa 
cramento  tradidiffer,  fi  a deo  no  fuifTct,fcd  feipfum 
qusrfiifet.  Omnes  enim  qui  proprium  honore  qu{ 
rcbant,  fiue  haeretici  fiue  legislatores  peftiferi, a fi- 
dei difficultate  prout  poterant  recedebant, ea  doc? 
tesad  q hocs  amplius  inclinaf,&qhumanu  intellc 
£tu  no  multu  excedur.  queadmodu  inructib9  lege 
mahumeti  h^r  efest^  A rrii,neftcnj  ac  fimiliti  cofiat 
Hac  cefiderationefupi’ap,pbaui.t.Adhucvnufor 
mabo  articulu  exnaturali  c6fidcratione}fpviribp  fi 
de  tuchariftij  co^bido  Ce  poffibfle  iteejeredibile, 

Dcduftio  i 


Digitized  by  Google 


»?l.  D.DJONT.  CJRTHV.  DMLO: 

y 

^JDcduftio  oftenden?  Ernhariftixfacramemam 
credibile  «ite  arep  poffibile^x  his  qua:  deus  natura 
litet  facit.  Articulus  V 111.  Theologus. 

EOrum  qux  fiunt  , qu(dam  natui  aliter  fuinr, 
nec  ea  miramur.qux  aut  non  naturaliter  ac- 
cidunt admiramunfednucdifcutiamus  fub- 
tili  indagine,  qusr  horu  m fecundu  veritate  difficili 
oramaiorafy  fint.P,  Quorunaturalcstationes  vel 
caufas  cognofcimus,ea  mirari  cef1amu$:quar  vcio 
innaturali  ordine  fiunt, mirabiliora, difficiliora  8C 
maiora  merito  peihibentur.T,Iam  nunc  reiinqua 
mus  iftas  differentias  natura  le  & non  naturale, 8C 
contemplemur  efferus  naturales  ac  miraculofos 
feufupernaturalesinfeipfis.futjjpenfemusquiho 
irum  difficiliores  atq  maiores  rite  putentur.Natu 
raleafit  & non  naturale  non  funt  deraticneeffe- 
t^us/ed accidunt  ei.  P, 'Conceptum  tuum  eloque 
re.  T,Tranflubft3tiarione  vnius  exiftentisin  aliud 
f>exiften?,qucmadmodu  in  confecrationecontin- 
git,ante  vehementer  miratus  es,&'ramen  cum  to- 
tius mundi  creatione  audiffcs, miratus  no  es, eo  q» 
naturali  ratione  creatio  elucefcat.qup philofophis 
quoq;  quibufdam  innotuit  P,Ita  eft.TjQuid  ergo 
difficilius  opinaris,couerfionc  no  emis  in  ens,  vel 
conuerfionem  vnius  emis  in  aliud  Omnis  opatio 
atq;  conuerfio  duos  terminos  habet,  videlicet  a ^ 
& ad  quem  ,8^  quo  terminoru  maior  extat  diftan 
tia,  eo  maior  exigitur  virtus  ad  operatione  feu  c5 
towfioncm  agendam  at'$  explendam»  % Cum  er- 

......  i w 

. «•  * < **  • * 


Digitized  by  Google 


DB  FIDE  CATHOLICA  LIB.  V.  i$y~ 
go  in  creatione  terminus  a quo  fit  penitus  no  en$* 
quod  vtiq?  ad  terminum  ad  quem  qui  cft  ens.quo 
dammodo  in  infinitum  diftet , confequcns eft,  vt 
creatio  maiore  virtutem  requirat, difficiliorcp  dica 
tur,q  quaecunqjconuerfio  fiue  mutatio, quae  inter 
duos  e terminos  pofitiuos  no  in  infinitu  diftates. 
^[Tranfiubfiantiatio  autem  panis  in  corpus  Chri 
fti  terminoS;habet  pofitiuos,videlfcetpanc  dCcot 
pus,quorumnon  cft  immenfa  diftantia,cu  vrerqj 
Iit  pura  creatura, 8£  in  vnoprxdicamcntoexiftes: 
difficilior  eft  ergo  creatio, q rranflubftantiatio.  P, 

Ex  parte  terminorum  bene  concludis, fed  aha  re- 
flant confideranda, videlicet  quia  repugnat  rei  exi 
ftentifvt  in  feipfam  aliud  conuertetur.T.Hoc  tibi 
fuperiusimprobaui.P,Memini  te  iftud  foluifle/T, 
Audi  lucidius . Si  feifeitemur  ab  aliquo , quid  ubi 
difficilius  maius  videtur,  vnire  quae  feparatim  exi# 
ftunt  8C  funt.vel  ea  quorum  alterum  nullu  efle  ha- 
bet,aut  certe  quorum  vtrunque  nihil  cft,P,Refp5 
deret  vtreor  facilius  foreeaconiungi  quaeexiftiir, 
quoniam  minus  diftant.T.In  refurreftione  defuit 
iti  quid  fitfimo  in  vltima  refurcitatione  mortuo- 
• rumquidfiet,nificorum'coniunftioquoru  vtru- 
queexiftitfRationalis  equidem  anima  immorta-  . * . 
Iis  eft, materia  quoque  ingenita  & incorruptibili* 
eft  .Cu  m ergo  anim  a feparata  corpori  reun  itur,c  o 
. pulantur  ea  quorum  vtrunque  praeextitir*  P,Vri- 
, quc.Theologus.Cum  homo  generatur,  vniuntitf 
’ ca  quorum  aliud  nullum  eficprachabuit. 

Quonti 

*.  ,wiA  ■ 


Digitized  by  Google 


tJf4i  0.  OlONY.  CARtHV,  DW  16,  f 

Quoniam  v t Ariftoteles  aflcrit.Jn  eodc  adlu  no# 
praecedit  potentiam,  nec  forma  naturalis  cfl  ha« 
ber  extravel ante  materiam, quo  ad  lua  orgi  tem. 

. , p,  Hoc  omnes  Peripatetici  dicunt.non  tarr  e i FU 

Ionici,  Ego  aut?  Peripateticis  prorfas  confi  itio.  ] 
T,  A mplius  ergo  miranda, magisc^diFfu ilis  fini  1 
turalisgcner^JO  hominis  in  qua  anima  dent  nef- 
fe  produci tur^quS  refufeitatto  in  qua  anima  f rare- 
xiflens  corpori  copulatur . Cur  ergo  memm  ruiti 
fefurreflionem  tantum  miraris, £ mundi  cr  tatitt 
hem,imo  rationabilium  quae  quotidie  creant  ur  a« 
trimarum  produflionem  furda  aure  pertranits^ 
Quae  tibi  obrjcerc  poffem  ,ante  foluta  cognofco. 

T, Locationem  integri  corporis  Chrifti  in  anguftd 
loco  in  hofiia  mirari  non  fufftcis.^location  r ro- 
ltus  mundi  in  nihilo  non  attendis  neep  miraris.N^ 
pe  vt  Ariftoteles  tuus  teftatur, Extra  mundum  ni- 
hil cfl, nec  tempus, nec  locus, nec  vacuum. Quider 
go  fulcit, quid  locat, fuft entat,conferuar^  orbem* 
Praeterea  elementorum  ordinationem  intuere  X 
fltum.  Si  confidcrctur  vniuscuiu$$  natura  fecudii 
feipfum,  quid  mirabilius  qua  firmatio  ierrae ftiper 
aquas?  qui  aquarum  concludo  ne  terraoperianif 
Pblm.31  ftcutdedeofcnptum  eftiCongrcgansficutm  vtr« 
aquas  maris  ponensin  thefauris  abi  (Tos.  fDeni^, 
qua  proprietate  defeendit  naturaliter  ignis  in  ge- 
neratione mixtorum  :Haec  omnia  drus  benedift* 

H felix  fcmclmftttuit,  & nunc  vfque  immobiliter 
perfeuerant.Nonne  aequalis  virtutis  eft  haec  fc mei 

fctiflcjSC  indcfincmcriufcruarciSum  autem  & a- 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CAHOLICA.  LI.  V.  i$f 

fla  naturalia  multa  quae  ratio  fic  effeconuincit  8C 
inuerfi^modu  tamen  compnhcdere  nequit.  Quis 
enim  explanet  quemadmodummateria  &form^ 
Vnam  naturam  efficiunt.cum  fint  primo  diuerfa, 
quomodo  etiam  vnacum  dimefionibus  vbilibes 
fi  mu!  fune.  Porro  quis  diuinar  virtutis  potentiam 
atqj  omnipotentis  dei  imperium  in  totius  mundi 
difpqfttione,  in  cadorum  rabidilfima  ac  celerrima 
atcpquotidianareuolutioe  fati^mirctur^P,  In  iftis 
atq?  conformibus  dei  refplendct  maieftas  T,Pr* 
ter  iftaqusc  naturalicurfu peraguntur SC  ordine  de 
us  quardam  (ibi  referuauit.quar  opportuno  face  - 
rer  te  mpore,ad  ftabiliedum  coprobanduqj  fidem: 
& haec  magis  miramur,  non  quia  vere  maiora,  fen 
quoniam  rariora.Quotidiananepc  dei  opera, non 
facilitate,  fedaftiduuatc  viluerunt.  En  quomodo 
modica  p upiiia , totius  hemifpcrij  fpecies  recipit . 
Quomodo  fimul&fcmclinnumerabiliu  pen£  rem 
colores, formas,figurasqjfufcipir, quomodo  quod 
liber  punttu  coloris  totum  mediu rep(et,quomo- 
do  in  eodem  inftanti  radius  (olis  ab  orienre  vfcp 
in  occidente  diffundirur.P,Ta!ia  plurima  efle  non 
ignoro, in  quibus  primi  opificis  ineffabiliter  fplen- 
det  prudentia.  Sed  redeamus  ad  ea  qua:  fidei  fune. 
Theologus, De  parua  ilta  placenta  ifta  tibi  fuffai- 
unr, an  plura  requiris?  P,  Hac  vice  fufficiunt.poft* 
tnodum  vero  vtifpondeba$,me  plenius  inftrucs. 
t|De  angelorum  cufiodia* 

Articulus  Nonus. 

Theologus/ 


Doce» 


t*£  D.  DIONY.  CARTHV.  DIALI  ; 

DOcemur  quocpophilofophefingulis  o •* 
l ninibus  finguloseiTe  deputatos  ange  >s4 
conceptionis  exordio,  vt  eos  cuft  odia  t,  4 
nocumentis  prarferucnt,  ad  bona  infligent,  C in 
hisquaeai  beatiritimis  adeptione  fpettant  a iu- 
uenr  atqj  prouideant.P.Secundii  Peripatetico  in* 
telligennae  quas  tu  angelos  vocas, funt  locoS  o- 
perarione  immobiles, quomodo  ergo  ad  hum  mt 
depurantur  cttftodiI?Deniqj  fecundu  eofdem,  in  - 
telligcntiarnon  multiplicantur ,mfi  fecundu  ni  me 
rum  vel  orbium,  vel  motuum  eorundem , no  i er 
go  lingulis  hominibus  finguli  deputati  funt  an ge* 
li, cum  homtnum  numerus  tam  cariorum  qua  ccb 
leftium  motuum  numeru  valde  excedat.  Prxrrrea 
quomodo  agunt  in  hominesfT,  De  numero,cirdi 
ne  St  natura  fubflantiaru  feparataru  aliter  loquii 
fides  catholi  ca,qu3  naturalis  phiiofophia.Sed  nuc 
accipiamus  vnum  punftu,S£  cactcra  poflerius  pet 
trafiemus.  P,  Nunc  deipfacuftodia  difputemus, 
Qiid  ttaqj  neceflaria  cft  homini  illa  cuftodiavNa 
ne  ratio  fide  illuminata  fuflFiciens  cft?  T, Exigit  or 
do  rerum  inferiora  per  fuperiora  difponiacrcgi» 
Cuergo  homo  ratione  mteileflualisquafortitui? 
perfeSionis,  cum  angelorum  natura comunicct, 
atque  ad  eorund?  confortiuac  felicitatis  arqualita 
tem  pertineat, prout  ante  oftenfumeft.ordinatifll 
mumeil  homines  angelorii  direflione  gubernari, 
illuminari, iuuari,, nec  ratio  cu  fide  fufficicnseft.eo 
qdab  vltirno  fiae  homo  longilftmc  diftct,6i  pro- 
pter 


i 


i 


Digitized  by  Google 


r DE  FIDE  CATHOUCA.  UV.if?; 

ptcr  aduerfas  aereas  potertates  propnaty  fragilim 
tem  ac  multa  pericula  difficillime  ad  eum  pertin- 
gat. V nde  angelica  indiget  ope.quf  aduerfarios  no 
Uros  cohibeat, ne  quantum  dcfiderantarcppoifenc 
noceant,  refiftant  81  temtenr.  Gratiam  quoqj no  - 
bis  procuret, ad  bonum  i ncitet  nos.obfequium  no 
Urum  perfici  a t,deoty  offerat . P*  Q i om  odo  gube  r 
nant  atque  illuminant  nos,  &an  localiter  defceti- 
dant  ad  nosc*  T.  Gratiam  infundere  & fapientiana 
creando  pr^fta.efoiiuseft  dei.  Angclivero nosgu 
bernant , quia  intelleftum  illuftram,  intelligibiles 
ci  fpecies  proponendo.iremque  imaginatiuas  for- 
mas m interiori  feniu  for  mando, ex  quibus  anima 
docetur,&  quid  operandum  fit  intuetur  .^Praeter- 
ea dixi  tibi  quod  angelus  illuc  eft  vbi  operatur.no 
circunfcriptiuc,fed  diffmitiue.Ideocg  angeli  ad  ho- 
mines localiter  veniunt.recedunt  & redeunt,  pro- 
ut homo  meretur. vel  deus  difponit.vel  ipfi  decere 
agnofcunt.P.  Non  intclligoquomodoangeliin- 
telligibiles,&  item  imagi  narias  fpecies  in  nobis  for 
men^proponant&imprimant.Pr^rerea cum  fine 
fpiricus  irtimarerialc$8£  fimplices.qualitermoue- 
ri  potiunt:*  Sicut  enim  agere  8L  mouere  eft  formar, 
fic  moueri  & pati  ad  materiam  pertinent.  Infuper 
cum  tanta  fit  angelorum  virtus  & fapientia  atque 
folcrtia,mirumeft  homines  potfc  errare  quibus  ta 
les  ac  tanti  affiftuntcuft  odes.  Theologus  Tria  pro 
ponis.dequorumprimote  tantum  dubitare  non 
dccc^quippe  g innatuiaUUpientia^aeximiuses. 

biam 


Digitized  by  Google 


)!S  D,  DIOMf.  CARTHV.  DIATO. 
Nam&philofophitam  Peripatetici  qua  Platonk?, 
homines  a motoribus  orbium  feu  mtelligenttfs  il- 
luminari Kdirigi  adruunt , licet  fingulis  ho  mini  - 
bus  (ingulis  praede  angelos  non  nouerunt.Deni- 
cp  ficut  in  libro  caufarum  dicitur,  in  feriores  intclli 
' genti* vultus  fuos  in  fuperiorum  lumina intelligS 
liarum  prarjciunt,atcp  ab  ei(dem  docentur  arqj  per 
ficittntur.P.  Cumnoftra  cognitio  a fenfu  oriatur t 
iremqj  dependeat, quomodo  ab  angelis  doceri  po 
left  inrellcftus  humanus?  T.Hlc  dubitatione  Aui 
cennaalqcy  naturales  Coluerunt.  Verum  ed  cquidl 
quod  nodra  cognitio  originemhabetalcnfu.fed 
cum  anima  fcientijs  atqj  virtutibus  fuerit  adorna 
ta,  tunccgleftmm  illuminationum  capax  efficitur, 
P.  An  anima  illuminationem  acinteHigibiles  for- 
mas ab  angelo  immediate  atqj  in  propria purita- 
te  recipit,an  mediante  corporeo  aliquo  medio?  T 
Hffquarftiones  ad  fidei  neceffitarcm  non  pertinet 
Et  ficut  de  eis  vari*  fenferuntphilofophi,(ic&thc- 
©logi.  Hoc  aut  paIam,quoniamquodin  corpora- 
libus facit  (Ttus.hocin  fpiritualibus  efficit  ordo.CH 
ergo  fit  anima  in  vmbraintelfigenti*  condita,na- 
turaliter  vtitg  abea  illuminari  poted,  fedan  medii 
tecorporalivehiculojvelfpiritualiterinflucdo.an 
formas  imaginatiuas  formando , di  fputabilced* 
Verutame  hoc  certiffime  noueri$,quiafecudu  fidi? 
etiam  indoftijlliterati,  pueri,  imo  infames,  vkif- 
fim  diuinitusfpiritualiter  fupernaturali  manerieil 
luftrantur,quod  deanimaChridi  ante  innotuit, 8C 
Iolunne  Baptifta  cognoiaroui.p^Quoniam  ea  q 


DS  PtD3  CATHOLICA  LIB.V  t?* 
fidei  periraflunda  aflumpfimus,  de his  ic  fatigari 
amplias  nolo, ^ Ad  fecundum  ergo  rcfponde,  X* 
Qjomam  gr^ndisSCnimium  grandis  nobis  reftat 
Via.ea  quae  per  fe  atep  dire&e  adfidem  non  fpeftSs 
celeriter  pcrcurramus.^J  Ad  fecundum  igitur  dico 
quod  ficut  angeli  non  habent  materiam  phifofo- 
plucam,  ncc  coipusfibivnitum,ita  nec  fuccefftuil 
temparalem^  inotum  habent,  fed  in  inflanti  mo- 
lientur. P.  Nunquid  ergo  in  eadem  inflanti  funt  io 
ccrlo  &apud  nos^T  Ncquaq.fcd  cum  non  fint  po 
ri  artus,  imd  (int  potentialitaci  permixti,  moucn- 
tur  loca, non  rempore  difereta.  Ponunt  aut  theo- 
logi tempus  di  fretum  in  quo  funt  plura  nunc  vicif 
fiotdmata  ac  proxima, 8(  fic  inter  nunc,  quo  cft  an»- 
gelus  in  ccclo,&  quo cA  in  terra, eft  nunc  mediumt 
|n  quo  mouetur.P.  De  hoc  plurima  fcifcitarcrjecf 
ob  caufam  iam  raftam  poft  pono.  Quid itaqp ais 
ad  lertuim^T.Muhos  hominum  deperire  imd  fal 
nari  paucifTimos.nccdiuinacprouidcnrifnecango 
licar  cft  cuftodiar  derogans.  Nam  cum  fit  homo  ar 
bitrij  liber»,  volens, ratiocmam^.nondecet  cum  4 
deo  vel  angelogubernante  compelli  aut  nccetfira 
ri.fed  moueriSf  allici,fcmper  nihilominus  proprie 
«lectioni  relinqui.  P Pagani  attp  increduli  vniuerfi* 
nunquid8iip(iangcIoslinguIoshaben^X.Prorfua 
habent.P.  Ad  quideum  nihil  ,pfint  eifdentf  X.  Pro  - 
ptcrnoftrammaliciam  nddcimtt  bonitas  dei  ope*», 
«ari  quod  in  fe  cft.ca  mep  decet.  E t ent  iu  m ordo  re* 
quii  it.  Ideo  omneshomtncs  angelos  habent  cuftat 
rvunraiaer  reguruut  corpora mil 

X dana 


190.  D.  DIONY.  CARTHV.  DI ALO,' 

danat  a Tuper  mundanis  ccrlorQ  corporibus  ,(ic  na 
turale  e homines  ab  angelis  gubernari.  Poirro  qd 
dicis  hanc  cis  nihil  prodeifc  cuti  odiam,  (cito  quod 
f artim  prodcft.partimcj!  licet  accidentalirer  obeft, 
Prodeft  quippe  quoniam  tam  matus  nemo  te  po- 
tcft.quin  ad  minus  per  cuftodem  angelum  a mul- 
tis retrahatur  peccatis.  Non  enim  in  toto  fritftrafc 
angelorum  foiertia,veI  creatoris  intentio.Obcft  <j 
que  per  accidens, quoniam  inde  damnatio  inoftta 
grauior  iuftiorqp  videtur, & peccata  quoq?  enormi 
ora,  $ tantis  ac  talibus  parere  nolebamuscuftodi- 
bus.P.  Qnaliter  pareremus  quos  nec  nouimus  ne 
qj  audiuimustT.Hocnoftraeft  culpa  quod  no  no 
uimus  eos  Ipfi  nempe  inuifibilirer  anim£  noftrj  Io 
quunturexhoitando  monendo^  eam.  Nosaute 
exterius  futi,  ad  caduca  eonuerfi,in  peccatis  demer 
fi.non  aduertimus  neqj  fentimus  eorum  inftinctiL 
Si  vero  quod  in  nobis  eft  facct  emus,eosa  vticp  o - 
pe  ad  falutem  per  t ingeremus.  P.Iam  fi  tibi  videtur 
de  ordine  angelorum  SC  numero  differamus. 

*Dc  numero  angclont&ordine.Arric.X.Theolo, 

A Liter  (icut  difTcrui.de  numero  & ordine  iub 
ftantiaru  immaterialium  quas  p hilofophi 
imeliigcntias.nosantangelosappiUamus 
erudit  fidcs.q  philofophia humana  P. Sicut  ptetig» 
fecudu  fummos  Peripateticos  numerus  inteUigctia 
tu  ve!  purificatur  motibus,  qui  in  ctrleftibus  funr, 
vt  tot  fint  intelligcriar  c^t  motus  ccrleftcs,aut  certe 
quot  funr  mobiha.Nunc  ergo  declara  quidChrifti 
anatcilctur  doftnna.TIn  propheta  vcrifTime  feri 

ptum  cfti 


Digitized  by  Googl 


DE  FrDS  CATHOLICA  U.  V.  m 
ptu  efhMilia  milium  miniftrabanr  ei,#decie < mil* 
€$« mena  milia  afTifiebamei.  Quod  de  ai  gelis  & 
deo  cui  afTift  uni  & miniftrant  accipi  pareft  P.lnco 
parabiiiter  pene  excedit  numerus  ifteangcloifi  nu 
sncrum  a'  pliifofophis  afTignaifi,fcddu  an  ntimci* 
practaxatus  determinate  defigner  multitudine  an- 
gelorum an  non:T>Hanc  quarftjonemAiiopagiti 
Dionyfius  ioluit  in  libro  de  bieran h<a  ccrleft  i.  Nui 
loenim  modo  numerus  ille  complebitur  multi- 
tudinem angelorum,  fed  in  eo  innuitur,  quod  ,•  r- 
fus  innumerabilis  fit  angelorum  pluralicas^Scrlprti 
quippe  agnofcimuS:Nunquideft  numen  s militi! 
cius^id  eft  angelorum  dei.  Deniqj  dixi  tibi,fingulis 
prxefit  hominibus  angelos  fingulo5,qui  tamen  o- 
mnes  de  nouem  angelorum  ordinibus  infimum 
chorum  conftiruunt.vrDionyfiusdocet&probar. 
Ad  minus  ergo  rotfunt  de  infi  mo  ordine  angeli 
* tiuc  in  vniucrfo  mudo  homines  funr.&forte  mul- 
to plures  exiftunr.  Certu  aut  opinor  i2  abu  plures 
effe  homines  in  mudo.q  numerus  tibi  indubus  co 
lineat.  Plures  igitur  fur  de  infimo  ordine  angeli  t| 
milia  miliu&deues  milies  caena  milia  P.Qd  po- 
nis ordmes  angeloutf  T.Deo  reuel5te,non  homine 
indagate  fcimus  qa  noue  fune  videlicet  angeli,  ar- 
changelt, principatus,  poreftates,  virtutes,dnatio- 
ties,throni,clierubin,feraphin.P.Curdibafunt  mi 
lia  miliu  miniftrare, decies  vero  milieS  caena  milfa 
deo  a'Tiftere.  T.Quaqo^S  angeli  fancti intima  dei 
Vifi6e  falicifpfru5e  <^da  tfi  ad  minifteria  exteriora 
tuiuCf^hiouniftiau  ditu^uis#  'p'  deo  afliftat. 

T i Q;»ivt 


Digitized  by  Google 


*?r.  P DIONY.  CARTHV.  DIALq 

Qui  vero  ad  exteriora  non  mittuntur  agenda,ap-  ’ 
propriate  perhibentur  affift  ere,  quoniam  ad  inferj 
oranunqud  defcendunt.P.  Cum  omnes  angeli  jj 
hominibus  prarfunr,  de  infimo  choro  fint,  yiticfq» 
(oli  infimi  ordinis  angeli  adminiftrent.T.  Angelo* 
rum  minifteriumnon  tantum  cofifiitin  cuftodia 
hominum,  fed  in  alijs  multis, fed  quoniam  hoc  tibi 
euidenter  pandere  nequeo,  nifi  «rleftium  hierar- 
chiarum,  angelorumfcp  ordinum  diftinftionemac 
proprietates pofuero.ideo  hanc  quarfiionem  in  fci 
quenti  articulo  declarabo.Nunc  vero  intantu  per* 
hibeo.quod  de  pluribus  choris  qua  yno  mittutuw 
P.Dilationem  hanc  arqaanimiter  fero.  Y num  aus 
interrogo.  Sunt  ne  numero  pares,  angeli  fingulow 
chororum^T.Non.P.  An  plures  cotinenturin  in- 
ferioribus choris  qua  fuperioribus*  T.Secundun* 
lacratiffimfidiuinifAmu  ac  theologifliimu  Dionyfi- 
um.  Quo  fuerit  in  ccrleftibushierarchqs  ordo  fug 
ior,co  plures  in  ipfo  angeli  continentur, ficip  defefc 
ciendo,  femper  chorus  inferior  pauciores  contines 
angelos,#  huic  pofitioi  fandus  Thomas  cofemiu 
P.  Secundum  hocangeloru  numerus  prorfus  oi- 
tioinaeftimabilisextat.T.  Y erum  eft  quo  ad  nos* 
Veruntamen  non  duntaxat  deo,  fed  omnibus  in  - 
fuper  beatis  in  patria  certiffime  agnitus  cft.omni* 
um  qui  in  ccclis  funr  angelorum  ac  hominum  nu- 
merus. P.  Hoc  ipfum  ante  probafti  cum  de  felicita 
te  difputabamusfan&orum.Sed  parum  tibi  obij- 
cio.  Nam  vt  Ariftotelesarguir, Conformis  eftnu* 
merus  motorunwttg  mobilium, Cura  ita^  intelll 

geiiat 


bE  FIDE  CATHOLICA.  Lffi.V.  i9J, 

genti*  motores  fine  orbium , non  multiplicantur 
vitra  orbium  numerum, vel  motuu  corundc  Frar* 
Kercacrdo  rerum  connexione  iortitur.&no  multi 
fleantur  entia  nili  fecundum  exigentiam  ordinis 
vniuerfi.  Non  ergo  multiplicamur  fubft an n.rfepa 
ratae,  nifi  vt  exigit  ordo  ccrlcftium  orbium,  qui  c£i 
cis  connexi  %nt  ^ Atueroquo  aliqua  a primo  en* 
te  minus  recedunt  ac  diftant.eo  fimpliciora  funtK 
minus  multiplicantur.  Diftantia  vero  a primo  c5 
politicis  eft  ratio, ^ multitudinis  dtuerlitatisqjcau 
fa.Sequiturergo  quod  quo  in  ccrlis  fuerit  angelo» 
t horus  deo  vicinior  atcpfubIimior,eo  pauciores  in 
ipfo  contenti  funt  angcIi.T.  Tres  rationes  inttcdu 
xifti, quarum  eft  prima  Ariftotelis.fecudaRabimo 
tertia  aut  Plaionis.Poiro  rationes  iftasdilToiue 
re  facile  eft, Nam  Atiftoteles  perfonaliter  conicfta 
iuscft,  rationem  fuam  probabilem  ctfcac  topica, 
non  autem  demohftratiuam.Itac#  adeam  cito  re* 
fpondco,quod  inferiora  ordinantur  ad  fuperiora, 
non  autem  ccontra.Cum  ergo  fubftanti*  fepara* 
t*  ccclcftibus  fin  t praeftantiores  mobilibus,  ipfe  fi* 
na  luer  ordinat*  non  funt  ad  fpheras  ccrleftes.  Vti 
de  non  oportet  eas  parificari  numero  orbium.ne* 
fp  motionum  ccrlcftium.  <|Denicp  de  ratione  effeti 
tialiqj  proprietate  intel|igcnelar  non  eft  mouere  or 
bes,  vel  mediante  otbe  in  hunc  mundum  influerta 
Quamuts  ergo  motores  coelorum  ipfis  mobilibus 
pares  fint  inquamu  motores, no  tame  inte  lligaiar. 
*|Ad  fecundum  quoqj  dicendum  ,\quod  inrelligeii 
iiarum  connexio  ad  orbes  iccleftcs  non  eft  efien* 

T j lialii 


294  D.  tttONY.  CARTHV.  DlALO: 

lialis,imo  fine  orbibus  di  efle  A'  agere  poffunt.neC 
funr  ordinare  ad  orbes  finabrer/edcocomitanter, 
ficut  principale  agens  ad  mftrumcntate.  Verunta- 
nien  fpecies  vniuerfi inftar  numerorum  connexae 
funr, fecundum  naturalium  gradus  peifeftonnm. 
Porro  reriiatario  rr.agispondeiandaeft.quonl 
am  propteream  bearusGregoriusafTtrir.inalfio- 
ribus  angcloru  ordinibus  pauciores  dic  perfottas 
feu  angelos,  fed  hoc  ad  fidem  non  pertiner.an  ptea 
res  an  pauciores  finr  in  afturibuschoris.Nihilomi 
nus  magni  Dion  yfij  politionem  faluando,cuivti- 
tjj  magisconrenrire  oporter.dicendum quod ratio 
ifia  necclfaria  non  cft.nifi  ad  hunc  fenfum,  £ ange 
Ii  deo  viciniores  runr  fimplicioris  effcmiar,qa  plus 
I abenr  deaftu  & minus  de  potecialiiate admixti». 

' Non  tamen  opot  tet  vr  numerus  perfonarfi  fubli- 
miorfi  chororu  minor  fit  numero  angelorucho  - 
< roruifeiiorfi,8^hoc rationabiliter  dicitur  Cuemift 
deoinftiturafit  infidi  molmo.vun  rebus  creatisre 
fplc  deat  diuina  pfe&io,  decet  vr  prima  ac  fumm* 
in  ordne  vehementius  multiplicentur , quatenus 
per  hoc  diuina  peifeflio  in  entibus  excellentius  e- 
lucebar.  P Nunc  luxia^pniifTum  de  diftm&ioncOf 
dmurn  angelorum  profequere. 

<|De  ot d mbus  atqj  hierarrchijs  cccleftibtif 
Articulus  vndecimus. 

Theologus. 

R2ucfanre  fpiritu  vernatis,  nouc  effe  ordinet 
angelos  agno  cimus. T res  vero  funt  hierae 
dux  angelic  aequat  ii  vnaquar^sics  m fc  or- 
dinet 


Digitized  by  GoogI 


DB  FIDE  CATHOLICA.  * LlB.  V.itf.  ' 
dincs  habet  ,P.  Ne  infruftuofe  loquamur, primo 
mihi  diffinias  quid  fit  ordo  quid  etiam  hierarchia. 
T.Ordo  angelicus  prout  nunc  de  eo  colloquimur, 
rft multitudo ccrleftium  fpirituum,in  aliquofpe- 
ciaii  gratiae  dono  communicantium.  Hierarchia 
Vero eftiacrr  rationalium  pcrfonarum  principa- 
tus per  gradus.aftus.gracias  arque  officia  ordina- 
ta diftinftus.Phi.  lam  fingulorum  ordinum  pro- 
prietates declara.  Thcol.  Quilibet  ordo  angelicus 
ab  illa  perfectione  feu  gratia  denominatur,  quam 
fpeciali  appropriatione  forcitur.^  Porro  primt  hi 
«rarcli*  ordines  funt  feraphin.cherubin,  throni. 
Quorum  diftinftio  fecundum  tres  adtus  ad  fruiti- 
onem pertinentes  accipirur,’qui  funt  dileftio,  co  - 
gnitiOjtentio  feucomprehenfio,  Seraphin  itaque 
nomen  habraicum  cft  ^incendens  fcu  calefaciens 
interpretatur.  Hoc  igitur  nomcdefignar  g>  angeli 
primi  chori  {ftuantmimo  omnipotentis  dei  atdee 
amore, carerofquc  angelos  diuinadileltionein- 
flammant.qj  Praeterea  chcrubin  quod  item  habre 
nm  vocabulum  eff,  fciemia  plenitudo  interpreta- 
tur, innuirque  angelos  ordinis  fecundi  , fingulari 
fulgere  claritate  fcientia,  & in  omni  fplendorcar- 
que  acumine  fapicntif  e(Te  prae  ipuos.qjT  lironi  au 
tem  ideo  dilti  funt  tertii  prima  hierarchia  ordinis 
angeS^quiadiuinitatisfedes  funt:  Nempe  ad  deum 
in  fe recipiendum  atque  tenendufamiliaritet  funt 
aperti,  Vt  proprer  vicinitate  q habet  ad  deti,  in  eis. 
deusfcdeic.ac  d eos  iudicia  fua  ehibeaf  ditponere* 

T 4 , P.Cuiu 


Digitized  by  Google 


«6.  t>.  DlONY,  CARTHV.  btALJSg 

P.Ctim  prxdifli  tres  aftus  ad  ft  Ultione  tr  pcriwf 
tes omnibus  fint  beatis  cotr  munes, uir  ab  cis  pfj* 
tnarhicrari lux ordines appeliantutcT. Non  fpptii 
denominantur  ab  ipfis  afhbuSi  fed  ab  cxcclicnA 
afiuum  prxdiftoium,  Scrapliin  nanepnoab  amo 
re, fed  ab  exceffiuo  amoris  ardore  nomen  foro»  t 
funt  Sic  cherubin.ab  eminenti  feientiarum  acUttrlk 
tie  nuncupantur.  i|}  Denicp  licet  in  fupernis ordini- 
bus fimquxdam  vniucrfis  communia, quilibet  ut 
ordo  ab  eo  quod  (ibi  completiuc& fingulartur  co 
Uenit  dicitur  *P.  Quo  quis  deum  ardentius  diligit* 
co  vtiqjeum  profundius,  daiiuscj?  e ognofdt,pr£fer 
tim  in  ccrlo,vbi habetur  de  deo  diftinfUcoghiticu 
Cum  ergo  ferapliin  deum  fc  ruentius  amct.Vidcttti 
quod  eutti  darius  no/canr,  No  igitur  thciubin  ab 
excellenti  plenitudine  cognitionis  diuihx  nomen 
accipiunt.  T,  Fateor  quod  feraphin  lucidius  deucd 
gnofeunt  quafn  cberubih  Nihilominus diipltcira* 
tionc  diftafunt  eherubin^bcminefdifcictitia  Pii 
tno  quoniam  donum  fapientix  familiarius  rccepe 
runt,&  in  ipfis  exteris  ipfcR?  donisprxfulgct.qSe 
eundo  quoniam  cum  fcientix  plenitudinem  habe* 
rc  dicuntur, comparatio  hui  us  cxceffus  rcfpeflu  iri 
feriorum  ordinum  quos  illuminant  fntelHgfd*  in  ' 
nuitur.  P«  Nunc  fi  libet  ad  mediam  hierarchil  pro* 
gredere.T:  In  eaquocg  tres  ordines  funt,  Videlicce 
. dominationes, virtutes^oteftareS.qucru  proprie* 
tas  iterr/qj  diftinff  io  per  comparationem  ad  exuri 
minifterium.mundi^  regimen  fumitur.fic  tamS 
vim  cis  liliinitaia  vinus  ad  mundi  difpofitroncn* 

«McJbga* 


Digitized  by  Google 


fcE  FIDE  CATHOLICA  Lt  V. 

intelligatur,^  Porro  ad  regimen  bonifommunii 
tria  exiguntur.  Primum  cft  vr  fu  aliquod  dirigent* 
circa  agenda  # imperans  ea.  Secundum  eft  effica- 
lia  excquendi  dirigentis  imperium  Tertium  e im- 
pedimenta repellere  qur  boho  pads  ftiht  aduerfaa 
Lorum  itatj  primum  pertinet  ad  dominatioc*.  Se- 
cundum ad  virtutes,  quibus  cb  vigoris  fortirudi- 
liem  miraculorum  afleribitur  attio.  Tctkiu  ad  p 6- 
leftakes.quibus  competit  daemones  cohibere, acre 
asejs  malignitates  arcere,tte  tantum  obfifiam  no* 
Cfeantfy  hominibus,  quantum#poficnt  # veilenr. 
Dehisficait  oftauo  ccrleftishierarchif  capitulo, dl 
uinus  DionyfiusDominationes  dicuntuf,  qiionil 
ab  omni  indecenti  feruitUte,#  fubieflione  funt  li* 
bcrx.atqjad  principe  luminum, fonte  omnis  priti 
tipatus#  vitara  prima  hicrarchia  immediate  fur  «* 
Ium  aftar.tiec  vlla  quacunt  Violentia  pr*mi.  fcd  in- 
diflolubilcm  atq;  eminentem  fupra  fubic&os  fibi 
fpiritUS  factos  angeltcOS  dominatione  adcpt$  fim  t4 
jber  quam  ad  dtuinae  dominationis  imaginem, fub 
icftos  confirmant,#  perdeiformes  inditas  fibi  gi  4 
lias,  inferiores  fibi  affimiilant  ,atqj  ad  dei  formem 
imitationem  perducunt.  ^ Porro  nomen  fanftaw 
Virtutum  infatigabilem  Virilemqi  defignant  inefic 
fortitudinem  dfcntqs  ordinis  huius,  ad  efficiendi! 
Omnes  operationes  fortiifimas  ordini  fuo  Congrui 
fntes,ncc  iri  aliquo  imbecilliterinfirmatam.fedin 
deiformern  imitationem  potenter  reductam,#  it2 
fibi  fubi  cetos  ad  fuperfubftantialem  dei  virtutem 

OfdinatifiTiincconucrtcntcta.lPoMO  nomen  po- 

Icftasturi 


Digitized  by  Google 


DICNY.  CARTHV.  DIflto; 

tcrtitum  <(IcAiu  ordinariam  declarat  fp  rituum 
huius  ordinis  potentiam,  ad  influxiones  diuinaS 
Inconfufihilitrr  participandas,  atq:  ad  communi  ~ 
candasprarfiiias  ftbi  bonitates  infime  hietare'  ipf 
ad  ampliorem  diuinitatis  amorem  atcpnotiti§  c£ 
trigcdo.^i  Fmerea  infima:  hiet  arch  i$  ordines  po- 
icftarcm limitatam  habcnt.veladvnam  prouinci- 
am.SC  fic  fiunt  principatus,  vnde  fpiritusde  prime* 
ordine  v Itimsr  hiera rchisc  regnis  arcj?  eo»  u m pi  in 
cipibuspracfuni:ve!ad  vnam  perfonam.quod  dn 
pliciter  accidit,  quia  id  quod  circa  perfonam  exer- 
cent: vel  pminet  ad  bonum  commune, licet  per  a.' 
iium  per  fion*  compleatur , Se  fic  fiunt  atchangcli, 
qui  prarcipua  nunciam  Aut  id  quod  circa  pofcnS 
effircmntad  gfona  fingulariter  pertnet , Se  fic  fiunt 
angeli  quafi  minima  nunciautcs,  Se  finguli  eorum 
ftnguhs  pt&fiunr  hominibus,  P,Ex  deiet  minatio- 
ne indulta  refiponfium  mihtimclljgoadqiisrftio- 
rem  qua  petebam  qui  angeli  mitteremur  T Quid 
«tgo  puias?l\Tc  potius  opro  audire,!  h,EUiccfcii 
cx  prarhabitis  ijdquadoqp  ordinibus  inferioribus 
minift rare  ficu  mitti  coucniar^affifterevcro  tribus 
ordinibus  Dominationes  aurem  quafi  medio  mo 
do  fic  habent,  Se  cum  vtrifiq:  communicant.  V,  Et 
hoc  ficqui  videtor  quod  plures  mirrantoi  que  affi- 
ftaue.  T,SecudumGregorifi  iiaeft  Sed  fecundum 
Dionyfitim  qui  ait  mobiliora  in  entibus  vehemen 
tius  multiplicari, oppofirum  eftrencndnm  Nem- 
pe fecundum  cum  plures  fiunt  ardi  angeli  quSan- 
gdi  ,p!urc$prin<Jpaiu$  quam  ardian  geli,  plures 

po 


Digitized  by'  Google 


I 


t>E  FtrE  CATHCLrCA  LIB.  V,  29* 

p otcfl  at cs quam  principatus,  fi cq:  afcedt  do  multi 
ludo  ord  nis  fct  h n ordinem  angelorum  in  per 
fomsmulium  valde  excedit,  & forfitanplures  eoa 
tinet  quam  di.o  infimi  ordincsHuic  quoqjpofiri- 
oni  magis  eo  dentiendum  opinor  P,Cum  fecun- 
dum difta  a ce  quidam  homines  in  prsrfcmi  vita 
tantae  graci*  atq? excellenti* fuerint, vt  minima 
nunciarent  vi  angeli , vel  magna  ficut  archangcli , " 
Vel  regnis  prareflcntvt  PtincipatuS , darmombus 
Impetatcntvc  PoreftateS,  miracula facerenr  ficue 
\irtutes,  carteris  formam  feriemque gubernandi 
pixftarent, quemadmodum  Dominationes , de  - 
um  in  fefufuperent,  vt  Throni , fcientia  quoque 
fulgerent, vtCherubio,  atque  charitateferuerent 
vtScraphin  Cur  etiam  non  omnia  ifta  eidem  an- 
gelico ordini,  «idemque  angelo infunt  & compe- 
tunt Theologus,  Etiam  vmuerfapt  atavia  eidem 
poliunt  angelo  conucnire,  multo  vtique  cxcellen 
tiori  potentiorque  modo , quam  af.cui  viator/. 
Etenim  qui  miner  ett  in  regno  ccrIorum,idcll,in 
fmu' angelorum  ,maioreft illo, id cft  , Iohanne 
Bapnfta,  ouo fandior  nemointer natos muhe  u 
furrexit . Vnde  innorefeit  nouiifimum  angelot  5 
emmentiorem  prorfusexiftere  perfe&ifTimo  viato 
rum,quamdiu  m via  eft.P.Si  ita  eft, quomodo  di- 
Itinguumurper  harc  ordines  ange!orumrT,Qt  it 
Vnufquifque eorum  aliquod  prsediilorum  ex  pro 
pria ratione, fpeciality  modo  fortirut  Nihilomi- 
nus vnus  angelus  virtute  alterius  # per  participa- 
tionem doni  fupciious  agit  quodfop  enoris  eft . 

P,Mulu 


Digitized  by  Qflogle 


$00.'  D.  DICNY.  CARTHV,  DIAL 

P,  Multa  mihi  dixifti,quar  mihi  dubium  ingerunt 
& dc  his  plenius  ccrtificari  concupio.  T,Compeii- 
diofius  quo  vales  ca  propone. 

^Inquifitio  philofop  hi  circa  prarindu£la,&  dei* 
ftionibushicranhicis.acalijsquibufdam  vtilibuS 
dubiis.  . . Articulus  XII;  Philofophus. 

QValis  dl  ifta  ordinum  angclicbru  diftin  - 
£tto?^  unquid  per  effcntiales  differentias 
tradita  cft?  T,  Quid  quxrismodo?  Quis 
cni  m in  v ita  ptscfenti  < fit  ntiales  differentias  fubfti 
tiamm  fepara tarum  cognofcerepotcft  ? ad  quatit 
notitiam  fic  fc  habet  intcllellus  noder , ficut  ocu- 
lus noftua:  ad  lufnc  fohs  ,fccundu  Anfioteleruu. 
J\Arbinari$ergo  non  pofle  hominem  in  hac  vi- 
ta ad  cognitionem  effentia:  fubftantiaru  frparata 
rum  pertingeret  T , Quid  hoc  attinet  ad  pratiente 
indaginemdiocautcm  dico,  ^cariim  per  effcntiS 
feu  vitimaram  differentiam  cognitio  pr*fcnt i cft 
flatui  ve!  impofitbilisaut  cerre  difficilis.  Dcnicp  fi* 
cut  dc  hac  quxftione  inter  gentiles  philofophoi 
difTentio  cft  ,fic  & inter  philofophcs  chridianos, 
imo  inter  viros  praecipuos  valde  ca  holicos.  Fhi. 
Opto  tamen  audire  a te,  quid  fu  ipfe  magis  exifti  - 
tnes.  i,  Viri  dodiffimi S.Thomas  8t  Aegydius  de 
Roma  afferunt  nos  non  pofic  hanc  cogniriohem 
naturaliter  adipifei . Vetuntamen  vir  valde  prarci 
puus,  & in  Peripatcticbru  omniuqjantiquoru  phi 
lofophia  multum  edoftus  Alberms,oppofitu  reni 
ftt.cui  magis  cofentio.prarfcrtim  propter  duo:  Pri  * 
®9  quonam  omnes  pcoc  Peripateticos  meliores 

tidcIK 


Digitized  by  Googlt 


pE  FIDfi  CAHOLICA  tt.  V.  $of 

yjdelicct  Auiccnna,Auerrois,Algazef>Mexanderi 
Auemphotc,  Alphorabius  quoq;  hac  aftruum.li- 
ccun  mo iq  poncndition  concordent. Secudo  qa 
principalis  ThomjX  Aegydij  ratio  vtpote quod 
intellegas  n ofter  nihil  incclligere  line  phantafma 
iispracintuitu  potfit.mihiinfurficiensapparct.  NI 
CC  pnrdi&i  philorophieamplene  (oluerunt, nec  e- 
nim  valere  videtur, 'quoniam  eafuppofita,  nam* 
rati  ratione  demoftrari  non  potTet  immortalitas 
anima:  rationalis. Si  enim  finefpeculatione  phari- 
tafmatis  nil  prorfus  contemplari  valemus^mnif 
vnc£  a£fc o animae, etiam  in rclte&iua  8C  fumma 
corpore  dependeret , nec  fine  eius  minifterio  fter| 
pollet . Qiiod  autem  fine  alio  operati  non  poteft, 
nec  fine  ipfo fubfiftere valet,  vt  Thqmasquoque 
concedit  I No  ergo  fine  corpore  anima  cfffe  poUew 
Sed  ad  hoc  ifti refpondent , anima  feparata  ha  - 
bet  alium  modum  eltcndi  extra  corpus , quam  iti 
corpore, 8C  per confcquens alium  modum  intelU- 
gendi,&  fiefine  corpore  confittere  poteft.  Haec  au 
temfolutioprafupponit  quod  erat  probandum , 
Vtpote  animam  polfe  feparari.quod  nihilominus, 
probant , potiflftme  per  hoc  quod  intclleftus  ab  - 
ftrahit  ab  hi:,Knunc8iinfua  operatione  perficif, 
per  reccltum  i materia, &ira  fi  ne  corpo  re  agere  po 
teft.  ^Haec  autem  ratio  arcp  confimiles  nihil  con** 
itincunt.fi  intelleftus  fine  phantafmate  in  hac  vita 
intelhgere  nequit.  Diceretenim  quifpiam  qdquatt 
tumcunqp  intelleftus  abftrahat  vfemper  tamen  a4 
phanufa*  dependet, quod  inorganica cofifiat  po 


. Digitized  by  Google 


'D.  DTOMY,  CARTHV.  DIALO.' 

_ ter»tia,&ficnullain  anima  aftio  apparet  qamatt 
ria!mrtute&'  forma  libera  fit,  & ergo  ex  nulla  a- 
nima*  operatione  immortalitas  cius  pa-erci  Ope 
ratio  enim  argmi  formam , & ex  qualitate  agendi 

perucnimus  ad  agnitione  fubrtanr  ar  rei. Ocnicpde 

l.ac  materia  latius  difpuiarf/i  ad  ^ pofitu  pe,  tine 
rer  P, Difficultas  ifta  vi  optime  noui  hinc  inde  ,p- 
babilisr  ,fcd  reuertamur  ad  intctu.O*  dinuergoan 
gelicoru  diftinftio.p  accidcralcs  differ  eiia*  ac  pro 
prietates  eft data.T,(ra  eft. P,Ponui  ur  ne  accidcta 
»es  iftar  diffcrcti*  foco  e tfcmialiu  differemiaritt  T, 
Non, imo  quis  erfentialis  angelk  oru  ordin»  diffc 
rentias  diftinftc  feiremus,  no  tamen  pereas  trade 
returdiftin&io  ordmu.P4QuarccT,Qi«onii|in  dif 
linitione  ordinis  pofitu  eft,q>  in  eode  munere  gra- 
li<r,courniant  geiufdc  fum  ordinis,^  ■ferii  ex  dif- 
linitione  hierarchisc  in  pkedenti  articulo  pofiia  cq 
Itat. Gratia  aut  ad  cffentiale  differentia  perfectio- 
nem vel  diflinftione  no  pertinet.  P,Diftir»<ftiord 
P<r  eflemialia  potior  cfi  q p accidentalia.ergo  di  - 
lUnCtioordinu  angelicoru  magis  accipienda  c fc* 
cundii  gradus  donoru  natura:,  cj  muncru gratiae . 
Prarrcrea  fpir/tus  angelici  fedufa  gra?ia  adhuc  or- 
dine haberent  a: ordinata  concfhone  ad  inuicc,S 
cur  jjecies  vniuerfi.T, Sicut  oft  cndis.diftinCho  or 
dinu  angelicoru  eft  inchoatiue  radicaliter^  a nam 
ra.fcu  fecundi!  naturales  angeloru  differentias,  co 
plctiue  tamen  eft  ag  atia  natura  informante  ac  p- 
ficicnte,Cu  en.m  I rhierarchiafacer principatus^ 
iiacuocumfl.tej  pfouivlacrarchuaec,^  fe  & fib* 

fubicdtos 


Digitized  by  Google 


t t 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  V.  jo*. 

fiibieflosadprioiufn  principem, omnis  regiminf? 
fontem  ordinate  redu  ere  :hpc  .tutem  rcdufbo  n5 
nifiper  gratiam  fir,ficur&vltimus  finis,  videlicet 
fruitio  diuiniratisfupernaturahgcxiftft.  P,Diftm- 
A io  rerum  a fu  mmiscarS  proprietatibus  operati  - 
©nibusqjfumendaeft/cdnunciarcnvnimano  vi- 
deturfumma  proprietas  angelorum,  ficur  nec  di  - © 

gnifTimaaftioarcliSgclorum  eft  maxima  intima- 
re,^ ita  de  alijs . Non  ergo  ordinu  eft  conuentcn- 
ieralfignatadiftin&io.  T,  Palam  eft  q,  nobiliores 
proprietates  a&ionesqj habent.fccunduquod  b« 
ati  funt  deo  fruentes,  nec  v nc|  ab  int  imis  • e ceden- 
tes,§ officia  quar  for/nfccus  exhibent , fcd  per  ili  as 
non  fortiunrurrationcmhicrarchicam.nec  mutu 
amin  principiado  acinflucdo  fubaUernationem, 
Ideotjj  diftin&ioordinu  per  digmtfima  datur  an- 
gelorum officia,  prout  hierarchicam  proprietati 
participant.  P,Sccundu  di&a  a te,mundu$  ifre  quo 
ad  praefentem  peregrinationisftatum  ceflabir,tuC 
itaq?  annunciario  atep  praelatio  ifta,darmonu  quo 
que  cohcrtio,miraculoruaffcodcfinct,ergo&Gr 
dines  angelici  , qui  per  harcdiftinfttonem  adepti 
funt,tunc  ccfTabunt.T,Qno  ad  hoc  cefiabut  quod 
non  habebunt  operatioes  ta?es,qualcs  iam  ltabf  r, 
non  tncetiabur  fccundu  fubftantianecpfimpiict- 
«er.qa  nec  ro  ordinu  in  fola  exteriori  adminiftrati 
oneconfiftit.fedetiam  *n  mutuapurgati5e,illurm 
natione  ac  pctfeft  5e,ac  fubordmationcquemai 
modum  S Dionyfiuspleniusechcct.  Deniqjhcet 
tunc  ipfum  cx(e*iQHS  miniftcrij  opu*  ccfTabtt, 

non 


Digitized  by  Google 


D.  DIOMY*  CARTHV.  DI  Ara 
oon  tamen  virtus  81  gratia  per  quas  ad  opera  ida« 
fleiquanrum'inipfiseft  permanent.  P.Cum  iuxt* 
praehibita  omnes  angeli  fanfti  diuinam.  contem- 
plentur  eflfentia m,  quid  cis  tieceffari^eft  illumina- 
tio mutua*  H>nrfu$  quomodo  purgantur  m qmb* 
immundicitia  nulla  eft?  quomodo  demu  perficiii 
tur  .i  femuicem  <u  m omnes  ex  diuina  fruitione  p- 
3 fefli  beati'^  fini:  «|  Infuper  cu  amor&cognuio  ad 
fruitionem  feij  felicuatiseffentiamqu*  aiolodeo 
cft  fpectent, quomodo  ais  vnum  angelum  ab  alio 
ad  ampliorem  dei  noticiam  atqj  amorem  pduci  i 
T.  Tres  eife  nquerisactioes  hjerarchicas.fcilicet  pur 
gationem, illuminationem,  perficientiam.  Ordo  c 
nimhierarchicus  in  omnibus  angelis  eft,vt  a fupU 
oribus  inferiores  purgemur,  illuminemur  ac  perfl 
piantur  Hg*  autem  operationes  tam  actiuar  5 paf 
fiuap  acceptae,  non  attribuuntur  angelis, quo  ad  ea 
|n  quibus  eTenrialis  corumbeatitudo  confidit.  O- 
innes  nancp  immediate  fecundum  propriam  rapa 
citatem  diuinam  cernunt  eflintiam,fedquonianv 
iam  ante  palam  dedaraui,quare&  quomodo  noti 
omnes  beati  deum  videndo  atque  multa  in  ipio  de 
4iuiniseffectibus,occuUis^miilertis  atqi  diuinom 
Operum  rationibus  recognofcii  t,  fed  fuperiores  ata 
* geli  horum  plura  in  verbo, dei  vident,  quam  inferi 
orcs,tdeo  de  iftis  nus  alium  docet,  prout  hierar  - 
chia?  intentio  exigit.  ^Porro.ad  doctrinam  tria  cot 
Currunr,  videlicet  ignoranti*  expulfio, luminis  iri" 
fhixio,&ipfa  cognitio*Propter  primum  horu  vnust 
angelus  purgare  alium  dicuur^non  ab  impuri  mi  re 

trcUixU 


Digitized  by  GoogI 


de  fide  CATHOLICA.  LIB.V,  $o?< 

¥el  curpa,te  Jfi:utDionyfiusait,anef  ientia  mino 
rarionetp  lumiuis.Propter  iecudum  vnus  alium  il- 
lumina Propter  tertm  n 3uc  3 C perficitEt  per  hoc 
omue$tu.r  inflantis  v'cirru  dem?*a,foluraefunt. 
Dicendum  ait  a 1 /bimi  n,  q uod  a nor  8d  cogni- 
tio ctvniQne  ad  deum  procedentes  funtdc  fubftS 
lia  beatirudmis.  Eft  auc  5C  a moracq;  notitia  dei  ex 
diurnorum  confiJerationc  effefluum  manans.&ji 
muim  accidentale  concernens.  SC  quo  a 4 ho»  do  - 
cec  atqn  infl  im  nat  fuperior  inferiorem.  P.  H $c  tua 
re  pon fio  naturali  ph  bfophi.rpulchrecocordar* 
Nam  /c  in  libro  de  ca  i*T  ? d cirurdntelligenti*  in- 
feriores  prorjciunt  inteljeilualts  Tuos  vultus  in  Iti 
minaincelligeoriarum.ordinum altioru  m 3£  doce 
tur  ab  eii  T.  Verum  dicis.  Denicp  fcia^quodfecu- 
dum  Jiuini  Dionyfrjdog  na,  angeliprim.rhierar- 
Chiae  cognofait  diurna  mylcria.&eflfcftjs  io  ipfo 
diuinarlucisfutgore.  Angeli  vero  fecundae  Hierar- 
chicin  /niuerralibus  rarion  bus  rerum  SC  formis  4 
prima  hierarchia  (ibi  influxit.  Angeli  aut  infimae  hi 
«rarchi«  in  rationibus  fpec  ebusip  rerum  particu- 
larioribus ac  magis  diuifis.&pluriiicatis.  Vnde  for 
mcinctlligibiles  corii,  noflrofunrinrelleflui  am- 
pliusproponionatje.P.  Hoc  nihilominus  in  libro 
de  caulis  habetur,  quo  ad  duo /Itimapunfta.  Sed 
qu  ero  vtrumne etiam  angeli  ordinum  primirhi- 
crarchig  fe  inuicem  illuminant?  TVticp  Vbiagno 
fds  quod  triplexafflgnarurangclomm  diftmitiO, 
fecundum  m ignu  LJion yium  Vna  eft hierarcha- 
sum  ab  inuicem.  Secunda  ocdinu  eiufdem  hierar- 

Y chi* 


D.  DIOMY*  CAfcTHV.  OIAlO^ 

fftiar.  Tertia  angelorum  eiufdem  ordinii  In  quali 
bet  equidem  ordine  fune  angeli  p imi.mcdnS:  vlc| 
mi.(nh‘>'ig  turomiibirs  femper  fuperior  inferie^ 
fem  pireft  docere.  Deniqj  anima  Chrifti  propte? 
vnionem  cf» /erbo,  fummosac  primos  illuminat  §* 
jingelonP.  Cure  gp  ducifti  primchirar.h  r angn 
ijps  in  ipfo  cf  minar  chritatisiplcdorc  immediate  di 
furnos  effe&usconfpicere  T.  Qj  a plura  m deo  cci 
gnofcuncquamccceri,8^uouiamdeadi:ifrur*jr( 
C^rre.infcrioresqj  hierarchias  per  icere. 

^fln  le^ijjano  pfuloibplii  quomodo  augefi  ia  bo- 
ni  q mA*»  Angulares  a^u5,^circiiftantias  homini! 
COgnoCeerequaea  ir.  Articulus  ,Xltt.  PhilofophuS, 

DVbita  itio  infuper  mihi  exoritur.Sienimafi* 

;eli  hominibus  per  cuftodiS  praefint.opor* 
cr  quod  omnia  qu«  circa  homines  accidit 
lciauc,Sftn  jiuiduales  quaf  p proprietates  ipforuni 
cogoofcaat.  Quomodo  itacp  hoc  efle  poffit  non  vi 
deo.  T,  Ad  hoc  quidam  diuertimode  refpondent, 
(edillaom  tto.&nunc  tecum  fuppono.quodangt 
ii  incorporei  funr,  8C  materiali  fenfu  care n res,  pro- 
pter quod  cognitionemarebusviffbiUbus.a  epe- 
rc  nequeunt, nec  et  ia  m fufficir  fidei  noftrae  Auiceit 
n*  pofitio,  qui  hcet  faluet  intelligenrias  lingularia 
portccognofcere/aluare  tamen  non  poteft  neq?cc! 
eedit,  quod  deus,  vel  intdligcnticr  fcu  angeli  fingu- 
lana  nofcaiit,  fecundum  hic&nunc,  cxtcra$qj  indi- 
ttidualcscondiriooesac  circunftantias.P,  Quidcc 
go  refpondes^T.  Formae  inte  ttigibiies  quas  angeli 
Jabcnt^abldc^  diuime  mentis  ptoccdnt , idealtfq} 

te- 


Digitized  by  Googl 


DE  FIDE  CATHOLICA  IU.  V,  toy 
for  marum  virtutem  propor  tionabtliter  fe  ruant  8C 
continent.  S cut  ergo  deus  per  Ideas  feu  exempla» 
res  fu  x Capienti  r rationes  omnia  diftin&e  eognb- 
Jcit,inquantum  Idex  funtformar totius  fubftan- 
liar  rerum  produ£fciue,vide!icct&forn  p iiemcjjm* 
*criae  qmcindi  jiduariomseftrad  x.fic  ipecies  intef 
I-gibiles  angelorum  prout  expreta:  & exemplatae 
atep  produftar  funt,ab  Idcatibusformiscenam  at 
€p  diftin&am  (ingularium  noticiam  cantant  P Se 
' eundum  hoc  angcL  omnia  praefeirent  qua?  nobtf 
contingere  potiunt.  Et  eu  Cingularia  infinita  finr, 
infinita  cognofcerent.  T.Norr  onr.nia  quar  nobis  fi» 
turafunt  arqj  contingere  pofiunt  angeli  prjmdet. 
Nam  per  indicas  fibi  fpccics  cognofcunt  cautas  in 
natura  ord.nem habentes, SC  quicquid  in  caulis  il 
1?«  eft  determinate  vel  fimpliciter  aut  frequenter. 
Futura  autem  comingentiain  caulis  fuis  determi  - 
nara  non  Cunr.idco  non  ante  in  cis  cognofcuntur  f 
quam  determinationem  acquirant,  quod  mne  fit 
dum  aftuafiter  fiunt,  q Ad  a'iud  dico  quod  fingu- 
lariamon  funt  fimpliciter  infinita»  Angeli  autem 
V’iafpecic,vnoqueadUt  plura  intelligunt.  q Por* 
ro  qu  ede  natura  i cognitione  ac  fpeciebus  conn.a 
tis  angelorum  Cuntdifta.dcdxrnonibus  quoque 
accipi  debenr..  Quoniam  vt  Dion ylius  aper titiime 
fatus  eft  naturalia  dona  in  dgmonibus  fplendidif» 
(ima  integerrima  ac  perCpicacitftroa  perfeuerant.P. 
De  daemonibus  grandis  mthidifputatio  tecume* 
rit.Theolol.  Paulifpcrcxpefta,  vt  qu*dc  angjt- 
Li  rciUtu  in4u<*ra, 

Vi  qpa 


Digitized  by  Google 


5of.  D.  DIONY.  CARTHV.  DlATCK-(f 

^De  cflentiali  diftinftioc  ac  fimp!iritarcangcltc*t 
rum fpirituum. Articulus.  Xllll.  Theologus 

QVidde  fpccificaac  naturali  diu  er  fuatean- 
gclorfl  exiftimas?P.  Palam  eft  quod  fec5- 
duPcriparcticos  intelligctiar  fcu  angeli  im 
tnarerialesfinr.alioquirrno  diceretur  ab  cisfubftj 
lia:  feparatar  Dcnicp  numerus  fcu  diftinfto  duplex 
cft.v  idclicct  formalis  &materiali$,vel  fpccifica&iti 
diuidualis*  Primum  numer  u facit  elfentialis  differ? 
lia, qua:  femper  a'  pcrfe&ionc  forma:  accipitor.  Se- 
cundum vero  facu  materia:  per  quantitatem  dini- 
fio.  Cu  ergo  angeli  immateriales  at  cp  incorporei 
fun.foio  numero  feti  indiuiduaiiterdiftingui  non 
. poffunt,  fed  finguli  a felnukem  differunt  fpccificc, 
Vnde  tot  funt  in  angelis  fpecics,quod  fuppofita,8C 
«contra:  Hoc  igitur  fecundum  Ariftocciis  ateg  fu» 
tum  pkilofophiam  refpondco.Platonicicnim  ali- 
ter dicunt,  Nam  in  oraniimellcftu  creato  materi! 
faltem  conftituunt/cd  nunc  doce  me  (i  fecundum 
fidem  Chriftianam  aliter  opinandum  cft.T.Com 
pendiofe  & elegan  ter  rcfpondes,  hoc  aut  agnolcc; 

' quod  ad  fidem  ml  pertinet  vtrum  angeli  immaterl 
alc s fin t an  non.Idcolp  ficut  inter  phiio&phos,  fic 
inter  theologos  quocp  de  quardioneprxienti  non 
parua.pia  tamen  contentio  cft .Originesnempe  SC 
Auguftinus  non  duntaxat  materiam,  fed  ctil  cor- 
pora quardam  tenuia  atqj  acria  angelicis  dicut  fpi- 
f itibus  effe  vnita»Ncc  mirum  fi  hoc  afferant,  cu  ia 
naturali  fciemia  vtcrqj  cotii  Platonicus  fuerit.  HoS 
igitur  tantos  viros  multinoucUorufequuntur,  fpi 

yipiaU 


Digitized  by  Google 


*>B  FIDE  MTHOtlCA  tT.  V.  30$ 

ritualem  materiam  ponentes  inangelis*  Alijvero 

qu.bus  Dionyriuscapitancuseflevidctur.angeloi 
^corporeos  immatetialcsip  effe  teftantur,quibui 
Peripateticorum  concordat  doftrina»  P Qu| 
rrgo  petitionem  tu  eligis?  T.  Tccum  concordo  iit 
©mmbusPeripateticos  requens,pr*fcttim  propiet 
Dionyfijautboriratem  quem  in  hoc  fandus  tho 

tnes.Albertus.^Hgidius.concordiicrafrequiirur. 

P.Sunt  ne  ange  Ii  eiufdem  ordinis  fperiei  vmWT* 
SicurpracdixiDionyfitisin  quolibet  ordine  anges 

Ioruni.primos,medios,  vlrimos^conftitait,  Vn* 

de  confiat  quod  etiam  in  eodem  ordine  fit  fortifi- 
ca angelorum  diftintf  io.  Porro  Thoma$&  Egidi* 
iis  tot  ponum  fpecies  in  angelis.quod  funr  indiuf- 
oua^uorum  pofitionem  iam  concorditer  ample* 
ctamur.P.  Cum  ergo  fecumupracmdufta  tam  in* 
numerabilis  fit  angelotum  pluralitas,  primus  funi 
musty  angelus.vlcimosangelorum,  maxime  autc 
rationales  animas  inarfiimabili  pen^excellr tiaat- 
^ incomparabili  quafi  dignitate  prarcelJit.  t.  Ho< 
^>fum  memoriter  teneas, quod  tam  rite  concludis. 
Erit  namp  poftmodu  vtilehoc  ipfum  penfitre.  Em 
liero  cu  quatfiio  ifi a fide  no  tangar,idco  amplt^de 
radifputare  no  Iibet,cu  tn  Valde  difputabilis  exter* 
q[De  vifibifi  apparitione  angelorum  arc&cotporl 
bus  abeisaffummic  vi/ 


i ^ . "'■^'^“''"^'-•poraiiicrvi.- 

fibilircrtp  hominibus  viciffim  apparere  P» 
*n  veraciter  corpoream  formam  affumSt,  an  fp* 

V | Cieiil 


d by  Google 


$?*..  D.  OIONV.  CARTHV* 

cies  •!]«*  quar  videntur  in  felis  hominum  fcnfbnf 
formentui  te  fianiiT.CoipusrcalitcFindut  m,afi* 
ler  fabati  ncn  poffent,  qi  ar  dtninitus  (cripta  funr* 
P.Qualecft  illudcT. Ipfi  m cfc  acicu,  ratio,  «xp eri 
r entaq? comprobant*  Aci  nanque  maxime  fluxi* 
iilis.tjanfrr.uiabiln&in  omnem  extatf  guram  vrt 
libilis.^l  Deniqncum  angeli  lalucr  apparentes  repi 
led>fpairam,corun  <f  corpora  vclui  fumus  ftbi - 
io  euan*  fiant, & nec  fundi  nec  eor.fcdi  pofim  {I 
lamrn  quidam  tcnrauerunt,  palam  cfl  corpora  ia* 
Sia  dfc aerea. P Confla»  acrem  inuifibilcir  cfle  c3 
rei  coloratus  nec  lucidus  fu  de  fe,nrcttanfmurari« 
iius.ui  minaiiuusty  v ifus, quomodo  etgo  in  aerea 
corpore  angtlivif  biliteife  cflendum«T  Bcncco 
cludis^quodin  sffunpricrc  huiuftrcdiacrcinin* 
fp iflari  oportet, & ad  tetiar  pioprietatem  accederem 
f\Qua  vinute  facie  Itare  angelus?  T,  Omnis  pete* 
Has  a domino  deo  cfl,  fed  inde  non  dubitas,  itrtf 
id  fetfeitari  te  rcor,  vtrum  raturali,an certe  ftpcr^ 
raurale  vii  tute  angeliiusfpitiius  corpus  effumar* 
& ad  libitum  fuum  il!udinfp(Tct,foimctai<s  d«* 
f onat  V I loc  qua  ro  T. Qua  fl io  ifi a patua  no  efr« 
Denique  MagiflerSenietniatum  libio  fcctindotC 
tf  arur,quod  iffumptio  ifta  deo  prppaiamc  contine 
gat.  Vctuntamcncumdarmonesquoqucd»  meti 
permittitur cotpora  induant, hominibufquc ap fl 
teant  ,eos  vi<  iflim  teniando,  per  artiendo,  tetren* 
do  R efpondeo  quod  fpiritualis  fubrt  amia.corpo* 
ralidommctur  maieiia'#  eam  immutare,  mouc* 
tc  iibique  v aUat  coap tar c . 8:  hoc  propter  natura  • 

Umcx 


Digitized  by  Google 


— 

Nfc  CATKCtT&A  L1B.V.  >w~  . 

I«m  excellentiam  fuper  corporalia  irta,#  eiiani 
propter  induftriam  fuamquapoteft  fcmina^rurrl 
colligere,  ac  per  hoc  acrem  adunare,  iremque  fpif- 
lare.  Philofophus . Quomodo  pc  fiunt  harc fieri** 
Angelus  hanqjfimplcx  eft  fpintus,#  quaii  er  col- 
ligit (cur  na  rerum,  Vrrumfolo  imperio  aut  me*  , 
dio  mott.fTheofoguS  Ratio  te  # ex  prrie mia  do- 
tere  hinc  queunr.quomodocnim  inulligertia  mo 
netcorpotcum  ebrium. qualiter  etiam  anima  pcf 
prcptiameffentiam  informat#  afluat  corpus  fd 
nique  videres  ad  fenfum  quemadmodum  frequeri 
|ercircacbfcfic$a'damohc  multa  miranda  ron- 
rngant,  furit  ibi  pioicfiioncs  vtenlilmm.  Arepi- 
tus  arque  compulfus  ollamm  ,ac  multa  fimilia. 
Veiuhtancti  nemocaufarr  horum  motorcroqud 
cernit,  quamuis  curfli  afrantes  ifta  adtrmorefi- 
cr  i minime  di.bifetit  Fatcriteopr  rtet  rpiritualcrrl 
ft  bHanriam  ren  quidem  folo  i.uiu  sutimpeiio* 
fcdoeeulta  ac  rpirituali  virtute  in  corporea  poffea- 
gerc  atque  imprimere.  Hiilofophus.  Vellem  hinc 
clarius  edoceri.  Theologus.  Fx  philcfophoTum 
dotfrira  vet itarem  nb  lueidc  pandam.  A uicenna 
ait  ad  fclam  conceptionem  intelligenrir  in  inferii 
oribus  feqiti  cfftflum,  arqrc  ad  nurum  corpora- 
lem matuiarr  eius  parere  imperio.  Auenoisdi- 
reffe  oppofitum  afhuir, tantam  ponens  labim- 
dtneminicr  intclligentiam  # cibem  quem  mo- 
net, quod  alu  m mcucrc  non  poffir,  n<  que  ali- 
quid agcic  in  hunc  mundum , ntfi  per  oibcm  , 

V 4 titt 


Digitized  by  Google 


t!E  FICE  CATtfCLICA  UB.V  M 

frgms  potiffime  reprcfentar  fpiritualts  proprietates 
fubftantiar.idro  in  cotponbiis  illis  prcpnetatcsi* 
gnis,&  maxime  fplcndor  apparer. Quando  igitur 
angelus  licmincm  de  fcipfo  intendit  inftrucic , tuc 
format  in  eorpore  dmilnudmes  ac  proprietates  ad 
hoc  aptas, fu*  videlicet  natur*  conucnirmcs.tt 
tunc  angelus  qui  loqui- ur  appaurc  dicitur.  Quan 
do  vero  de  angelo  fuperiori  v ei  deo  intendit  dote 
te  format  atq-  qualificatt  orpu?  preut  is  de  quo  <n 
flruere  cupit, requim  Idecfy  idem  angelus  diuerfl 
mode  ft  cftendens,  quandoq; loquitur  in  prifona 
dei.dum  fciliat  de  deo  hominem  infhuit,&  tunc 
deus  pethibetur  apparrretquandoq;  autem  in  pef 
fona  jppria.&ficipfe apparere cenfeturlnterdum 
veroin  pfona angeli fupcrioris,&  itaSeraph  vel 
Cherub  apparere afferitur.  E nimuer o queadmo* 
dum  Auguftinustcftaturinhbrodc  trinitate:  Ap- 
paritiones quibus  deos  apparuifle  deferibitur.  an- 
gelorum fum  mmifterio exhibitae, &.  inipfisfecun 
dumThomam  corpus  abangclocft  formatum, 
affumptum  ac  motum.Nam  Scundum  Dionyfifi 
tcnclati  ones  non  pertingunt  ad  nos,  nifi  per  hic  * 
rare liiam  angelicam  ,Vt  (it  in  omnibus  ordinatus 
proeefTuf. 

^De  d;  monib<)& impugnatioeipforu.  Arti&T» 

PRacterea  queadmodu  tibi  diiferui  fingulis  p * 
e(lc  ad  cuftodiam  angelos  ia  n fi  os,  fi<  nouc« 
ris  fingulol  quoqj  Ito  mines  daemonem  ali  • 
<|uem  adexetcitium.malorutyhabcre  inftinflum, 
P/ionnc  fuffiut  homini  fragilitas propria, irem*s 

diffitul- 


* 


Digitized  by  Google 


|>4.  t>.  tJTCK?.  CARTHV.  DIALO; 

difficultas  pe  t uenicndt  ad  deum  nffi  ab  exterreri  c| 
que  tmpugnatore  temptetur?  T . Plane  (efficerer* 
fed  quoniam  h*c  vita  via  cfl  ^percgtinatio  aiq:r* 
flium.flaiuity  militi*  fimitis, exigit  ordo  mi  rr  & 
conditio  hominis, vt  permittatur  tempiari  id  c ab 
•duerfartjs regis  fui  impugnari.quati  nus  fde$  eiui 
tC  charitasjndeo  pTobentur.ac  per  hccgloiiofu» 
coronaretur,  fi  tenranoni  fpiritui  * fficaciter  fideli- 
tercjirefiiicrit.P  Breuite%m  !ii  infinua,  quid de cfjc 
fnonum  natura  &'  qualitate  purcsrenfcndum.ait 
Iciltcct  naturaliter  mali  fint  an  non  T.Vei  itatis  fcti 
fturateftante  didicimus  angelos  bc  nos  ac  irafo$ 
omnes  fimul  a deo  efTe  creatos, nec  beatos,  net  ml 
feros.net  bonos  bonitate  meritoria,neq;maIos  fed 
in  quadam  pufcftione  naturali  vel  informia  gia 
cia  vel  formata  g atia  t;6  rame  beatifica,  fed  ad  bc 
fttftudincm  pdudfma:*  orum  fpi  ituum  moxpotff 
creationis  exot  dium  fu*  quidam  ad  deum  tenuer 
Ii  funt.per  cognitionem  artp  amorem.  Quidam  au 
tem  adfeipfosiouerfipropnumqut  honorem  in* 
ordinat  ffme  cupientes  a >Jeo  auerfi  funt,  8 jrgra 
tiinuenti  Porro  ad  deum  fecor.ueitcnies.ipfafu» 
conuerfione,  gratiam  confirmationis  Veramque 
felicitatem  fottiti  funt.Sf  angeli  appellati  Auerfl 
Vero  irreparabiliter  a deo  tep ulfi  fur  t,damna« 
inonefque  vocati  Phi.Angtli  ctgo&'d*monesiif 
communi  loquendo  in  naturalibus  difiinfioincirt 
l»on i habent,  fed  ficutange^i  incorporei  Caprinei* 
pioin  natura?tbus  perfeci  exiftunr  ita  <fcd*mo* 
ncs.ThcoIogus.Ycrcconciudis,namin  communi 

loquende» 


Digitized  by  Google 


t>E  FICE  CATFCtlCA  LIB.  V.  .31** 
loquendo  de  natu*  ali  ecrt  m poteftate  atque  fci- 
entia  confoime  videtur  ctfeiudicium.  In  fpeciall 
amem  quidam  da  mones  aliquibus  angelis  in  na- 
turalibus rxccllcmio:cstreduntur,de  quo  pof  ea 
colloqttcmur  lueidiu«.PIiiloft  Qualiter  ter  rate  ho 
mines  queunt?  1 luol  Prof  01  tictiabi*itcr  ficut  an 
geli fanfti, hc minc<  fua  pt  aientia roborant  intclle 
£\i\m  illufltando.fpccies  videl  cet  ei  vel  influendo, 
velin  imaginat  ua  potentia  eas  formando,  fle  dae- 
mones  pervimitem.fubtiliiatrmcj.  fctcnaturarjt- 
cctincfTeniiam  ;mm*  immediate  agere nequar# 
em  in  corpus  tamen  imptimere  poflunt  organi 
immutando, farguini.  q fluxum  itiducendo,exq- 
tus  anima  ad  conci  pifccndi  m difponitur,#  ad 
inafa  plurima  ind  natur. Infr per , varia j formas  aC 
multa  fantafmata  animae  reprefentant,  & ad  me- 
moriam ea  reduciitquse  obbuifcioportet  Ea  quo 
quequae  recolenda  fur  t a mentis  mcmoriadelenr. 
Non  tamen  diufte,  quoniam  in  mentem  animae 
direftenon  influunt,  fed  mdiredfe,  quia  dum  ho- 
minem inutilibus  occupant,  tr.al.fquc  meditationi 
bus  intentum  cffiour.qaconfldcraticnc  vtilitmat 
que  bonorum  eum  impediendo  aucrtunt,  HuIoC 
Vt  cerno  quar  tam  de  angelis  ditf  a funr.quomo  - 
do  videlicet  in  corporalia  agant  & rr  curant  hic  ij- 
quereminici  Si  contueri  oportet,  fed  quod  pluri- 
Kiu  moret  irdtuam.Theol.  Fapit  mer  ,pp  one, 
^Difputatiof  ht’ofoi  liqualuer  in 
sr  petis peo atu cadere  pcttiir.  , 

Atitcului.XY  il.l  litlofcj  1»** 

Cum 


D DIONY.  CARTHV,  DIALO; 

CVm  volutatis  obieCtum  fit  bonu  apprth#* 
furo , nunqua  poteft  cfife  peccatu  vel  errof 
in  voluntate,  nifi praecedat  error aliquis  m 

intcllc^u  fcu  rationisiudicio.Intdlfaus  nanq^vo 

lun  ratem  dirigir,eiq  fuuro  reprarfentat  obie<ftum4 
Icd  cum  angelus  fit  immaterialis  fubnamia.ro  cft 
m ipio  rufi  inullcflualis  cognitio.  Talis  aurem  eo 
gnitio  fecundum  (e  cfTt  non  poteft  et ronea.oa ex 
cefectu  imclligcndi  error  fubftamiarimellcfhialis 
proccdii.Namineoquodquisinrelligir.ncn  vti« 
crrar.Vnde  fecundum  Ariftorelemjmclktfuscft 

femper  i eftus,  famafia  autem eft  refla 6f  nome* 
fla. Nullo  igitur  modo  in  angelis  peccatu  veler  * 
ror cadere  Valuit.Denic^  fecundum  Ariflotelero, 
Omnis  peccans cft  ignorans/um  ergo angelusfit 
a principio  omni  naturali  per  feflioc  coplctus.nc- 
quaqu3  errat  ignorans, ergo  nec  peccans.  Praeter* 

«a  dupliciter  contngit  peccarcfecunduAiiftotel<?# 

videlicet  vel  cx  ckflione  mali  f.nis , ficui  dum  as 
corruptus  cft  habitu  prauo,  quoniam  habitus  in*» 
thnauit  in  proprios aflus.vt  luxuriofus  ex propo* 
liro  actus  venereos  cupitj  vel  ex  impetu  paftio-* 
nis, ratione  ab  actuali  confideratione  boni  SC  veri! 
retrihentis,&  talis, fecundi*  AriftoteJc,paftioef«f 
fante  dolet  6f  pernitet,  fed  horum  nullu  in  angelo 
itatim  creato  cfle  valebar,  quia  nec  habitum  mali! 

rabcbat,nccpaflicnem,quoniapaffioinfenfuiL* 

cunraxat  parte cofiftit.  Adhuc  fecundumPcripato 
ticos,Intelligentia  quam  tu  angelum nominas.cflt 
*gcns  infallibile,#  no  mansa nullatenus  ergo  pei* 

€9 


Digitized  by  Google 


t>E  FIDE  CAHOLICA  Lf.  V.  $ 77 
«are  valebat.  Amplius,  cum  angeli  fint  prima:  at* 
qjdrgmflfima:  dei  creatu  ra:,funt  deo  iimilltma:#  di 
uinar  natura:  perfectionem  imitantes  plcniflimc, 
deus  autem  omnino  incommutabilis  cft,  quomo- 
do ergo  illi  deiformes  intellectus,  non  fotum  mu- 
tari, fed  & infuper  peccare  valebant.  <|  Atuero  an- 
gelus fine  dfcurfu  &compofitione  fimplici,fcihceC 
apprehenfione  intclligit.  In  fimpltcium  aurem  ap- 
prehenfione  non  acctditerrorpcrfe,necinagnitio 
fleproprijobic&i.  Cum  ergo  angelus  dciformem 
tmelieflum  liabcat,ipfascpcnuuquidditates&prQ 
prietates  puro  ac  fimpliciintelleftu  fine  fanrafma- 
tum  permixtione cognofcat, nullatenus  vrappa- 
tet  vel  eriarc vei  peccare  valebat,  ^ Ptatterea,  an- 
gelus  eft  femperin  actu,  non  ergo  poteft  peccare, 
quoniam  fecundu  Ariftotcl£inhisq  femp  inactu 
funt.malu  no  accidit  Ideo  nempe  fecudu  Auicen- 
nam  Cupra  fpheram  Iunx malum  cofiftere  nequir. 

•I  Determinatio  theo(ogi,quomodo  in  angelo  po 
terat  peccatum  accidere.&prxinductarum  obtecti 
onumfolutio.  Articulus,  XVlII.Theofogus. 

COncordauimuc  antein  hoc,  quod  iecudum 
Peripateticos  dxmones  ponendi  non  funt, 
quos  tamen  efifc  experientia  infallibilirerdo 
cet . Ideoqj  Pecudum  eorum  doctrinam  eft  difficile 
manifcftare  quemadmodum  in  angelo  peccatum 
cadere  potuit.  Veruntamen  hoc  ipfum  tibi  deo  prg 
ftateoftendam.  P.Hocaffcctanterexpecto.T.Si- 

curomniscreaturaeoiproquocreaturaeft.de  feni 

Wcft.ee  in  nihdtcndcn«tavcnibilis*nifi  indefi-  ^or 

cicater 


Digitized  by  Google 


git  d.  Diovr.  cwrav.  dimo: 

cienter  conferueturddeo,  quod  Albertus  affcrft.' 
ArtftoVem  quoque  dixi  le,&  A. licentia  palam  te 
Itatur.  Sic  omnis  inrel!e&is  creatus  in  quintum 
*ft  creatu*,  precare  84  ab  vliiw  > fine  p jteft  defiet 
re,  nifinipcrn:trtt'‘a!»  atiquodono  imnob.lurtur 
in  deo.  iic  erga angelicus ipirirus  in  quantum  erat 
crcatts.labifis  arque  defefitbilis  rctitit.vn  Je&peC 
care  valebat. qj  Prartereacun  bonum  & fiuisco- 
Incidant  fecundum  omnes  pti  fofophos,  Uem  eit 
ordo  bonorum  5C  finium.  Sicut  itaque  fofu<  deus 
cft  primum  fummumquebo  ium,ficipfe  folusclt 
vniuerforum  vlrtmus  finis.Omnia  igi-tir  ordinata 
turinipfiim&!  ipie  a i aliud  no  i ordinatu,  firdeft 
fibiipfi  caufa  & firws . Quicquiiautem  ordinatur 
a d aliud, peccat  X deficit,  fi  non  conuertaturSf  oc 
rimatur  ad afiud, cumpeccatum  fit  receiTusab or- 
dtne.  Angelus  vero  l berfu»t,5£  ad  deum  ordina* 
tus,  per  naturam  ergofc  auerrere  a deo  atque  adi 
•bud  conuertere  potuit/olus  autem  deus  qui  fibi* 
Ipfi  finis  ert,  hoc  naturaliter  hibet,  vt  peccare  noi» 
quatat.  Philofophus  Qua  forma,  & quo  ordire 
auerfus  eft  angelus  a deo  ? Theolog  Angelis  coit* 
ditis,  dereliquit  eos  deusvtconfiderarenr  feipfos, 
*c  per  hoc  creatori  grat  texifterent,^  ei  adh  ure- 
rent. Quoniam  ergo  omnes  angeli  in  naturali  fa- 
cientia pcrfe{li  creati funr,  in  hoc  errare  non  pote 
rant,quin  fe  a'  deo  creatos  cognofcerenr.  Vgrun- 
Idmenlutc  bona  qux  per  creationem  adeo  erani 

adU 

, « 


Digitized  by  Google 


t>E  FIDE  CATHOLICA  l/B.  V.  jf* 
adepti,  qui  Jam  eorum  non  referebant  ad  deum , 
V uus  ergo  furnmusqj  angelus  in  omni  naturali  de 
CO<-ea:  fapientia  exccllentilftmus.feipfom  a deo  fa 
{tum  cognofcens,non  ordmauit  nec  retulit  fc  pro 
priamqitc  perfeftionem  avi  deurr.  ac  vltimum  fi  «• 
Hem,  fedconfiderausfeinfe,  atqueingenita  pro* 
pda  puldiri: itudine  dele&arus, nec  daiS  fibi  emi- 
tiemnfiman  dignitatem , creatori  cum  gratiarum 
fiifiione  aftribens/ed  fe  omnium  creaturaru  fpleti 
didiifimam . iremque  per  naturalem  decorem  al  - 
tilfimam  pen*an?,a  deo  auerfus  eft  ad  feipfum 
«onuerfus^defiderans  fic  carteris  angelis  domina  i, 
ratione  eminentiae  naturalis.quemadmodum  vni 
uerfiselegamior  extitit,  vndceiucefc.it  peccatum 
tius  fiiilfefuperbiam  Nimexcelleciainiftamin  - 
ordinate  expetqr,  quia  fub  ordine  vltimi  finis  non 
permanfit*  Qnandocunque  enim  aliquis fub pri- 
ori ait  io  rique  tine  ac  prine  pcconftituitur,  comit* 
gt  peccatum  fivelipfe  fe  fu  o fu  peri  ori  non  fu  bij«* 

C r,vel  IT  fibi  fubiefti  ei  extra  ordinem  primi  fupe  * 
riorisque  finis  obediant.vdut  fi  dux  fub  rege  non 
fub  dat  fe  regi,  velli  milites  duci contra  regis  decr« 
tum  obtemperent.  Et  hoc  erat  pcccatumangelo- 
rum, primo  apoflate  angelo , fcilicet  Lucifero  ad  - 
Ijarrentium  .quomainei  extra  ordinem  vltimi  fi  • 
imparcbanr,cu  tamen  ei  adharrere  n 5 debebant, 
flifi  inqultilipfefuofefuperiori  fubiccilTet. 

mu>  ergo  angelocu pfig  omuifi  imitate  cOccpir, 


Digitized  by  Google 


jto;  D.  DIONT.  CARTHV.  DIALO, 

8C  fuperbi*  Iu*  conceptum  alqs  prodidit,  atqj  qf 
potuit  fibi  attraxit.ficqj  < arteris  peccati  occatio  fu- 
it. T.  Ita  plane  erat.  P.  Precor  te.  Angelus  ramfubli 
mis  #(apicn>\hanc  fuperbiam  voluntate  noncon 
Cupiuit  nili  intellectu  quo<p  conceperit  eam  T.  Ita 
eft.Nam  fine  p?  armo  mtclleftus  iudtcio, volutas  ni 
h ldeftdctat.P,L)uin  igrur lucifer  iftam  mafignit* 
te*n  m:nte  concepir,#ud  efferum  transferre  op- 
tauit  Jremqjfacegit /emit  ne  (e  errare# iniuftc co- 
gi rjre ac  agere  \ St  fciuic  no  eft  verctimite  quodhii 
iufmodi  cogitationi  confcnferir,  ft  non  fciuit,  noti 
vtitp  tam  tagax fubnlstycxcitic.T.  Dupliciter tibi 
refpondcre  iam  valeo.  Primo, nam  vt  attBernarcft 
Sciu;«  fe  mile  cogitare  # ige^e,  non  tamen  fufpt- 
cabatur  deum  illud  vlcifci  debere, quia enim  foli 
det  bonitatem  erat  exper  t us.iu  ftiti*  non  eft  rigor?  < 
cenfiram^  veritus.  Secundo  dici  poreft  cu  fanflo 
Tiioma.quod  aliquis  pote  ft  incommuni  de  operf 
dis  reftum  habere  iudicium,nihilo minus  circa  par 
t;cularc  agendum  errare,#quidem  nobis  hoc  aed 
dit  ex  paffiois  impulfu.PalTio  aut  hutufmodi  in  an 
gdis  cum  incorporei  (inr.locum  non  habet.  Atta- 
men potuit  in  eis  iruelieiftus  deficere  circa  particu- 
laria opera, m quantum  v num  contiderando,i  llitp 
minus  inhaerendo,  ab  alterius  contideratioeimpe- 
diebatur,  ^ Eft  auc  aliquid  appetibile  fecundo  vm£ 
coti  Arationem, quod  tamen  vniuerti*  penfandis 
penfaus  fugibtle  eft  attg  vitandum  Itaqj  angelus  Ce 
in  fe  nim»scontiderando,noaut  fetn  ordine  ad  cre 
atOr  em  fapiciucr  pciartdo,  appetiuii  excellentis 

priam. 


Digitized  by  Google 


V 


” m FIDE  CATHOLICA  LIB.V 

priam.non  fecundum  diuinar  «rquiratis  exigenti?, 
VQlens  caeceris  angelis  caufa  pcrfefhonis  exiftcre, 
? isty  ex  propria  pote  flare  influere, & quafi  collari* 
libi  naturalibus  donis  cflfe  contentus.  Sic  ergo  licet 
habitualiter  fe  errare  agnouerit,  aflualite  r ta  tnen 
pon  aduertir , propter  vehementem  in  fuo  decor* 
delegationem,  inrenfum^  dominationis  affe&S, 
conuerfionem  quocp  ad  feipfum.qua:  omnia  tan  • 
io  fortius  ei  inerant, quo  horum  maius  incitamett 
tum.amplorcm  videlicet  naturalcmemincntiam 
|n  fc ipfo  con/pexit.P,Erat  mora  magna  imercre- 
•ationem  angelorum  X culpam?  T,Non  potuit  in 
primo  creationis  fuae  inflanti  eife  malut,  led  mox, 
imo  poft  minimam  motam, fi  umen  mora  diccri 
da  e(f,poft  creationem  peccauerunt . Primacnim 
«legione  fen  voluntatisconuerfioneimmobiliter 
h®  funt  boni  vel  mali,bcati  ve!  miferi, quoniam 
pd  quod  fe  angeli  per  cle&ionem  primo  conuer- 
terunt.in  eo  irreparabiluer  fixi  funt.ficm  X anima 
in  ea  conuerfione  qua  a corpore  feparatur, perpe- 
tuo ftabilitur.  P.Ceciderunt  omnes  fimu!.T,Ytiq^ 
F»  Ergo  angelus  Lucifer  in  eodem  indanti  pecca* 
tum  fuum  in  feipfo  concepit,  alqsip  oftendit  X in- 
citauit,80lfiaduerrcrunt  & confenferunt.  T,  Hoc 
(equi  videtur, nec  inde  mireris,  nam fimile  huius 
in  a ftionibusicii  mutationibus  inftanrancis,qua- 
tum  eft  vna  caufa  alterius  cernitur.  Simul  nanqj  t£ 
P°re  funt  illuminatio  aeris, vif?ofucidi,arcp difcre- 
tiovifus.  Motus  autem  voluntatis  angelicae  indiu* 
eft,t deo cj  principium  eius  non  praecedit  ter- 

X,  mitxu«\ 


Digitized  by  CjOOglc 


D.  DIONY.  CAWHVi  DIALQ, 

piinu  cius . Motusergocaufatusab  co,  fimul  crai 
cum  c o.P.Vbimanfcrunt  angcii  mali'? T , In  aer* 
csl  ginofo.acjtcpeftatibusapto.vidclicerin  medi* 
acris  regione . Aliqui  autem  vbertim  ad  homines 
tentandos  defeendunt , quidam  quocp  ad  inferoft 
peccatores  deducunt,#  illic  nonnulli  femperma- 
nere  creduntur, vt  malos  affligant.  Porro  poftdig 
* uciicij  omnes  fimulin  tattara  redudentur.De  Lu* 
cifero  qupcp  aliqui  femiunt  qd  Chriftu  temauerir, 
ac  vi&us  abeo  in  iehennl  retrufus  fit, non  inde  e- 
^reffurusnifl  Antkhrifti  temporibus.  Alii  opinan*  . 
tureum  ftatitn  cum  peccauit,  propter  magnitudi- 
ne^1 fcderis  ad  inferna  proiedtii.  P,Nunc  inftatias 
folue.T, Sufficienter  ni  fallor  folutar  funt.Iam  eflk 
pajuit  qualiter  in  intellectu  angeli  error  fuit.  Quod 
aut  ait  ArjftoteJe$,imeIleftufemper  efle  reftum* 
verum  eft,  nec  fic  angelus  intclligendo  erraufr,  qd 
pujtauerit  verum  aut  bonu  cfle,q>  vel  malii  vel fal- 
?um  exiftit,  fed  vnu  non  debito  fufficiemiqj  modo. 
picnfando>&  fic  etiam  ignorans  quodamodoex- 
tit(^quoni?m  vni  intentus  aliud  no  aduertit . Ad 
tertifi  dixi  qualiter  ludiciu  mentis  angelicar  obnur 
bulari  impediriqjvaluir.  Ad  quartfiquoqjrefpori 
<ii,sd  Peripatcticot  fi  doftrinain  bac  parte  experiS 
aiam  fajuare  non  potefi.Verumarnenquodqicut 
cic  (notoribus  o»  biu  qui  eos  nunc  mouent, verum. 

$ certum  eft.  Ad  quimu  dicendC  «j?  in  ftmplici  ap- 
|tTil)enficneang<lic!'intelIc(flus,noncft  erroracci 
picus  verum  pro falfo  velecontra.fcd  non  confio 
^rjndo  cnjua  qua:  cir^a  rcBUonfideiare  opor  * 


Digitized  by  Google 


OB  FIDE  CATHOLICA  LIB.  V. 
tct.AJ  vltimurndico,q>di<flt1  Ariftotelis  Auic2 
ncnon  demaloculpx.fed  de  malo  naturae  accipi 
debeat.  Dentcplicct  angelus  non  beatus  femperin 
affcu  fit, non  tamen  eft  femper  in  aftu  eode  & v - 
no.nec  eft  purus  aflus  ficut  intcllcflusdimnus/ei 
eft  potentialitatipermixtus. 

4f  Oe  comparatione  multitudinis  angelorum  ,ae 
d*monu,hominucp maloru 8C eleftoru  Art.19  P, 

ANteiam  dudum  de  beatorum  multitudine 
angeloru  locutus es,nunc  vero  de  darmo 
numquipro.apfi  fiint  numero  quaero,  an 
tot  fune  quot  angeli  funt.  The.Nequaqua . Ferrufi 
ranqj  decimus  chorus  cecidifle.non  quod  aliqu an 
do  decem  angeloru  chori  vel  ordines  fuerint , Cd 
quoniam  tot peccauerunr  quot  ad  vnu  pertinens 
chorumnon  tamen  hoc  pr*cife  inteUigcdum  ex- 
iftimo.fk  ergo  decima  circiter  angelorum  pars  ce- 
cidit. P,  Omnes  ergo  quiprpuaricati  funt  de  vno 
choro  fuerunt;  T,Nec  hoc  arbitror.imd  de  lingu- 
lis choris  aliqui  pecca  Te creduntur.praefertim  cum 
Apoftolus  nofter.quofdam  eorii  pFincipes.quot* 
dam  autem  pote  flates  appellet.  Et  ad  hoc  fune  au 
thoricates  SC  rationes  quas  foFfitan  introduc* . P, 

Qjidde  hominunumero putas;  V^SecunduGrC'  Hphcfi  Z 
gorium  tot  funthornioeseiefh futur*,quoc  funt 
angeli unffci. Tantus  ailr  erit  numerus  reprobortl,  c0u0f{3 
vt  coparattoneeofti  dcA  ,qui  tamc  angelis  pares 
putatur, pauci  vocetu  r, ficut  feriptti  eft : Multi  funt 
vocati, pauci cleffci  P.bner^ergo  holm  danidow 
Biqltimclinc  d*aiOft3incoparabiliter  q'i  excedet . 

X ~ 4 

, - * . — 


Digitized  by  Google 


It*  P.DIONY,  CARTHV.  pIALOf 

T,Scqui  videtur  ex  prj  didis#  plure  Serunt  homJ 
ocs  reprobi,q  (imuI  angeli  fandi  .hominesqjcle- 
«i, ac  dxmones  vniuerfi . Omnino  enim  apparer, 
qd  plus  qui  in  duplo  excedet  numerus  homini* 
jmpiorum  multitudinem  hominum  clc&orii, ali- 
fer pomparatione  eorum  clcdi  non  effent  pauci 
yocan. Cum  ergo  par  (it  hominum  elegorum  ,ac 
angelorum  pluralitas.ad  minus  tc*  cxifttrenttc- 
pr  obi.qu  ot  funt  etedi  hoies  ac  angeli  fandi.Cuc| 
multo  plures  putandi  (int,quemadmodu  compa- 
ratio illa  mf?nuat,&  dxmones  ipfis  angelis  valde 
pauciores  confiftSt^confequens  fit,  plures  futuros 
h omines  reprobos,  quam  fint  angeli  boni  ac  dae- 
mones,  eleditjj  homineS.Hxctame  fic  dixerim  i^ 
quantu  ex  prxindn^a  autorirateconfequitur,8C 
fandorum  didis  concordat  Prarterea  ficut  in  be^ 
1 1 tudini  s patria  v ntu  fcutufq?  fandoru  felicitas,  a« 
liosquoqj  bcaroscxhilarat,  fic  in  inferuo  cuiufli* 
bet  pccna  alterius  miferiam  auget. ' 

Pe  naturali  (cictia  potcfUtccjj  dpmonu.  Art.?o,T. 

PRscrerea  ficut  praedixi  fecuiidu  diuinu  Diony 
fium  in  libro  De  diurnis  nominibus, natura  - 
lia  dona.vt  pote  acumen  lngenij,fcienti*  cla 
ritas,  naturalis  quoc&poteftas  in  daemonibus  inte 
gra  atq?  p^rfe&a  manferunt . Ideo<$  quascuncpde 
paturali  angelorum  fciemia.virtutc  ac  pdfcdio- 
ne  funt  dida,  de  dxmonibus  quoqj  accipi  parcit, 
P,Vtrum  tanta eft  naturalis  pcrfectio in  daemoni- 
bus, quanta  philofophi  attribuerut  imclligentijs? 
X , Quicquid  fecundam  veram  philofop  hiam  in- 
' ^ / * lelli^cnt^ 


Digitized  by  Google 


KDK  CATHOLICA.  Lrt.V.  jif 

tcll/geiujjs  attribui  potcft,hocdarmonibus  conui 
nit  quo  ad  fubtilitarem  fcientiar  ac poteftatis  vigo 
rem  A fimplrciritemcflcnti»,^  multo  amplius  3 
bufdam  dartnonibus natiirahtcr  competit,  prcrfcr 
tim  Lucifero.  PjQualiterhocfT,  Secundum  Peri  «* 
pateticos  vt  ante  iam  claruit,numerus  imdiigentf 
aruii)  compar  eft  numero  coelorum  vel  ((leftiunt 
inotuum .fecundum  fidem  autem  Chriftiaham  ili 
numerabilis  eft  multitudo  angelicorum  fpiiituufl 
ideoqjiublimioru  ordinum  angeli, qui  femperdeq 
affiftunt,nec  coelos  mouft,  betfc  ad  cbrjioralia  mj 
nifterium  vel  habitudinem  habent, incomparabili 
ter eminentioresperfeftioreiq;  fu  m intcl(igcmh^ . 
pro  ut  philofophi  de  ipfis  loquuti  funt.Ipfi  eqiiid? 
de  eis  loquuti  non  funt  nifi inquantum  hunc  fenfl 
bilem  mundum  gubernanr,8£ad  orbes  ccrtcftes^i 
portionem  ac  habitudinem  fortiuntur,cisi$  influ- 
unt. Cum  itaq*  fecundum  prardifta  Lucifer  Omni 
tim  angelorum,  etiam  flantium, aliiffimus  fberir- 
cogitari  non  potefl  quantum  eius  naturalis  digni 
*as  feu  perfedtio.intelligentiar  fummar,quar  fecun- 
dum philofophos  primo  mobili  pracfidei.perfe  * 
flionem  excedat.  P,Aduerto  ex  prstinduflis  inar* 
ftimabilcm  effc  naturalem  Lucifeii  perfeflioneni 
in  fcientia  at<$  potentia.  T,Vnde  hoc  elicis.  P Se- 
ctidum  pr*  habita  finguli  angeli  fpecifice  differuf, 
Quilibet  ergo  eorum  afcehdendo  ab  infimo  vftp 
■d  fummu, alium  cffentialiper  feftioni*  gradu  rta- 
KCndit.  Lucifer  igitur  tot  cflentialibus  perfeclio  - 
ftnm  gradibus  infimum  angelum  excedit , qt  fun® 

X 5 angelo** 


D.  ttiONY.  CARTttV.  DtAt (5; 

angelorum  fuppofua,  quse  omnem  ;ftimationent 
exuperant  T.Laudo  mgeniu  tuum. Et  certe cu  vi- 
ro ingeniolo  & docili  duputarc  iucundu  cft.  Por- 
to horum  tc  volo  tenacem  habere  memor  S,quo 
diam  ad  futura  vriliffima  erunt.  Veraciter  nanq^Jf 
ci non  valet  quSta  (it  Luciferinatuialis  perfectio, 
IncLftha  fubulitas.poi  eflas  fcientia.  Ideo  nunc  ho 
mines  t en  rari  non  finitur, fcd  in  diebus  filij  perditi 
otus  foiuenduf  cft.de  quo  tibi  plura  dicere  habeo, 
P.Nunc  breuiter  de  fcientia  dasmonnm  rralU . T# 
In  creatione  angelot 5 concreatf  funt  eisfpccies  re 
rum, ficui  & artgclisfancftis.In  ipfiscrgofuntfpe 
. cies  ordinisvniuerfi.ita  quod  ordine  reru,virtut£ 
ftellam,  curfus  cjloi^,  vires  heibaru,  oimc$  qiitati 
tiaturaUrieew  optime  noufrinr}&  eo  fubtilius.quo 
Simplicioris  effentiar  funt.altiorisfypfeftionis  fpecf 
fue.  Sicut  igitur  angili  g formas fuas intelligibilci 
particularia, & ea  q ipfis  cotingunt  agnofcut.inquf 
tum  ille  ab  Idealibus  diuinar  mentis  dcdu&ar  fun« 
formis.ita^  dxmonrs naturali  (cientia  particula- 
ria eorundemfypf  oprict  ates  &opcra  nofcunt  cor 
dium  vero  intueri  fecreta  folius  eft  dei,  quippe  cuf 
fola  v ci untas  ad  nutum  paret  arcp  fubijcirur,8(ab 
eo  duntaxat, influxionem  imprefiionemc^fortituf 
Dxmon  ergo  per  fpeciem  concreatam  cognofci* 
tem&  quxmipfa  funr.fedantequScaufaconrm- 
gen<  a5>na1iter  operatur,  non  eft  in  eacflfeflusipfl 
usn  c eft  determinata  ad  ipfumideo  talia  pure  c3 
tingentia  non  nofeit  dxmon,  nificum  affcu  in  cau- 
U,  fu w.  \ Denique  alia  eft  daemonum  naturalis  to- 


Digitized  by  Google 


bfe  inbE  CAfliOLicA  lib^  v.  w 

gnitio  no  adeo  certa  per  f?gna,id  eft  ex  quibus  fre- 
quenter effertus  confequitur,  talia  quoque  per  est 
perientiam 8£  longitudinem  temporum  fubtilitetf 
indagantur  &fciunt.Quamui$  etenim  a rebus  no* 
Hriam  non  accipiant,  nec  propter  localem  propirt 
quitatem,aliquid  magis  confpicianr,  vti  nec  angd 
!u$;hxc  tamen  experimentaiisfeiemiatemporu  ni 
diuturnitate  acuitur,  quoniam  in  feiplo  compara 
tionem  argumerttationcm'qj  faciunt  .^Tertia  eti- 
am eius  cognitio  competit , non  naturalis^  fed  per 
reuelationcm  angelorum  fanrt orum, eorum  vide 
1 icet,quar  narnra  liter  fciri  non  poiTunt, talia  autem 
cis  angeli  prout  decere  fciunr,vei  deus  difponil  in- 
fmuant.TripIici  iracp  acumine  vigent  ftientiar  vi-4 
delicct  fubtilttate  naturar , Experientia  temporumj 
& reuclationt  fupernorum  fpirituum . Philofop* 
Quid  de  naturali  eorum  poteftate  cenfcndum  c * 
d.fferts^Poflum  ne  naturalium  rerum  artiuas  paf- 
fluascp  virtutes  colligere, mutuo  applicare.ac  ea  ef> 
f cerequtc  in  naturali  rerum  potentia  continen  - 
tur,  feu  quar  ex  huiufmodi  applicatione  producuri 
lur.T,Propter  naturalem  fuam  induftria.prcpriag 
quoqj  naturse  eminentiam  agerepotfunt  in  corpd 
ra  inferiora,  rerum  femina  congregare  ,eaderoc]j 
ad  determinatam  materia  applicare , & ea  ad  quae 
ft  naturalis  virtus  extendit  producere.lnfuper  pati 
loante  pandebam  quemadmodum  in  hominem 
agere  atque  imprimereqi  arant.  P!iiIofophus,Si 
hscc  ita  fe  habent,  tunc  multa  miranda  facete  pof- 
funr.  quoniam yiAYICENNA  tcftatuscft* 

X 4 K Si 


I 


D.  DIONY.  CARTHV,  DIALO* 

Si  agnofccrct  homo  naruras  virtutes*#  rtrtm,tn 
r abiliora  vere  produceret, cj  magica  arte  fieri  p©£ 
(int.T.RcftecohdudiSi  Deniq;  verbo  Auiccnn* 
nofterquoqj  Albatus concordat.  Vertintamedc 
damonu  poteftatc  noloiam  in  particufaripiofa- 
ri,fed  in  communi dumaxaf.  Pofimodu  aiitcm  in 
Cpcciali  inde  diligentifTime  colloquemur,quando 
de  diuinatiene  & prcfiigqs  ate#  miracuiii.quaed* 
monumope  fiUntf,tnquircrauS.P,Faciuntcrgone 
darmones  intnfcriot  ibus  iftis  corporibus  cunba  <| 
complacent  eis:T,Non  quantu  pofiiint  nec  quan 
tum  volunt , fed  quamum  permittuntur  efficiunt. 
Dixi  enim  fuperius  qualiter  angeli  de  ordine  vir- 
tutum cos  coerceant,  nc  aliqnid  agam  nift  prout 
diuinar  prouidentiaf  djfpofmo  exigit  vcl^mimt. 
^Dejprardcfiinatione  at$  pfcientia  dei,  Art.  ti.  T. 

DEnicpin  prarfentis  editionis  libro  fccudo.de 
prouidentiat  & fato1, 6C  qualiter  entibus  ne 
ccflitatem  non  ingeran^difigenter  vt  noftl 
ophilofophedifputauimus.  Pifterea  de  gratia  iu 
ftificationc*#  deijibro  quarto  di/Tcrcbam^.P.Quj 
illic  dixifti,  nunc  reiterare  non  expedit  «lucide  em 
itcml#  plenifTime  funt  digcfta.T,  Quoniam  igitur 
diuina  lapientia  v niuerfa  complebitur,  imo  cun- 
ba  & fingula  artetnaliter  tamquS  prarfentiaintuc 
tur,  confequcns  eft,  vt  quicquid  iatVs  grati*  & pie 
tatis  hominibus impartituf.abvrerno  prjftarede 
creuit . P,  Etiam  de  minimis  der  donis  hoc  fentirc 
dportet.T.Ex  dibis  libro  quarto  de  remuneranti 
&*,agnofcis  hominum  quofdamfiiluandof,quor« 

dam 


Digitized  by  Google 


fcE  FICE  CATKOLICA  LI.  V.  ; )*, 
dam  autem  danandos.  P,FauIo  ante  dicebas  mul- 
los vocatos, paucos  autem  clcftos.T,Hi  igitur  g 
nunc  per  mifcricordiam  & gratii  dei  in  fide  & ch* 
litate  fatuantur,  qa  tralis  mifcriccrditei  cripiun- 
tur,in  bonis  i!uminantur,&  dcocotifcruSre  in  bo 

no  confummanturprardcftiiiari  dicuntur, #repro 

boiu  coparationc  thfti  vocantur.Porro  qui  iufte 
relinquuntur  & percum.pnefciti  appePantui  & re 
probi.ac  odio  habiti, P, Quid  cftprardcflinatio.qd 
item  prarfeientia,  & quar  in  fuper  differentia  horitf 
T.Qnauis  fapientia  ac  feienna  dei,  in  fevna  ac  fitn 
plic  illima  indiuifafy  fir,  tamen  propter  varios  reM 
flatus  ac diuerfos  affctftus  nomina  multa fortitut 
Dic  ii  ur  enim  prarfeten  tia  fc  u praruidentia  refpt  flu 
futurorum  fiuebonoru  fitie  maloru.Difpofitiorc 
fpcftu  faciendoiu.Prardeftinatiorcfpcflufaluan- 
doru.Prouidenria  qucc£  rcfpcftu  gubetr.ldoru  . 
Ab  aeterno  itacp  prfdcfimauit  deusquofdfi  Iioic,*. 
id  cft, elegit  eos  vuiTcnt  bonmiieper  gratiS,  & bc 
ati  poftmodu  per  gloria,  cmnia  media  ad  bearim 
dine  obtinenda  ncccffar  a piarparandoei$,&  hoc 
ex  fua  fota  bonitate, liberrima  voluntate, atqj  inef 
fabiti  pietate, quatenus  in  eis  mifericordia  fua  arter 
nalttcr  reluceret : quos  iufic  derelinquere  cogita  - 
tauit.&'  propter  peccara  fua  perire  permittit,  qua- 
tenus dmina  in  cis  iuftiria  insrtcrrum  re fplendeat  # 
bosreprobaffeacodio  habuifiedeferibitur  EHi- 
ect  prffcientia  dei  tam  bonosqua  malos  tefpiciar, 
famen  quia  elefli  ad  vitam, prcpnu  nomen  foni- 
3t  fum,quonia  Idcfttnau  vocamurjpropterca  ma 

do  io* 


Digitized  by  Google 


|}d.  a DION?.  CARfHV,  DIALOJ. 

do  cSmtinirer  vtuntur  do  flores  nomine  prxfri?* 
tiaequo  ad  malos.vt  fcilicet  praeuifi  ad  mortem, p 
Iciti dicant iir.P.Diffinitioncm  horum  audire  defi- 
dero.TjPraedeftinatio  eft  prxagnitio  fcu  pranpar* 
lio  beneficiorum  deiquibus  faluantur  eU&i.Rcjji 
fcatio  autem  fcu  prarfdcntiaeft  praruiffo  cufpg  ms 
Iorum  in  praefenti,#  prrparatto  pcrnar  aeternae  in 
futuro. Rurfui.prardeftuiauocft  pra: ordinatio  ha 
minis  ad  felicitatem  ccrleftem.Itcmfpprxdcflina- 
tio  e fi:  propoli  tum  finaliter  mifercndi » Et  dcnuo, 
pradcft  inatio  eft  praeparat  io  grati*  in  via.ft  glo- 
ri* in  patria.  P,Pr*dcftinatio  igitur  eft  caufa  fala 
tis  8f  gratiae.  T,V tiqj  Nullus  enim  viribus  fuis  po- 
teft  faluari,#  vtl  teftatus  fum,  gratia  qust  prarde- 
fiinationis  efferus  < ft,  non  ex  noft ris  meritis  da  - 
tur.P.Eftnecrgo  reprobatio  feuprjfcientia  cauf* 
damnationis  i ndurationisqj  reproborum^ T,Ncq 
quam. Nam  licet  deus  gtoriofus  & fanftus,  t§  bo- 
na quf  mala  cognofcat,eius  tamen  fcientia  bono- 
tum  dun taxat  caufa  cenfctur*  P,Gum  prardeftina- 
tio  ac  prarfeientia  feu  reprobatio  dei  ab  aeterno  itt 
deo  confiftant.necexrcbus  depedeant,  prarfertint 
cum  aliud  non  finr  nifl diuina  eflemia.  Nullus  quo 
que  fua  virtute  vel  meritis  quaeat  fa?uari,lj  eft  haec 
diuinorum  aequitas  iudiciorum  fvel  certe  cur  deus 
iuftus  &t  bonus,rcftu$  fapiens.pctius  prardefti- 
Roma  9 nauttvnumg  alium. T,0  homo  tu  quis  es  quire 
Webr  io  rpondcasdeo,videergobonitarem,feueritateiTicg 
dei, &time:perpcndens  quam  fit  horrendum  mci- 
der  cin  manus  dei  v iuentis.  P,N5  milii  fufficit  ift  s 

ttfgou* 


Digitized  by  Google 


DE  FXE  CATHCITCA  UB.V.  »5 t 

reiponfio . Dr us  tn  m r»il  fne  ratione  r fficttlrgittf 
ira.T  Refp  ondc  milii  phiiofcphica  refpcnfionc. 
fMonncdeus  cft  caufa  mundi  & ordinisrcrum.P, 
Cum  fircundu  Ariftotdc  abipfoccclu&  terra  de 
pcndeant.ordo quocp  fit  optimfi  ui rcbuj,ac pro- 
prius fapicnt:r  diurna*  cfWtusJioc  negari  non  v* 
ler.T.Cur  ergo  in  primordialiereauonedumnul- 
la  prsrceficranr  merita,  deus  vnam  creaturi  altera 
nobiliore  pei  fectioreip  condidit?  P,  Aduerto  quo 
tendis , & propria  rcfponpone  me  capere  niteris* 
T.Ne  catcnusfuperamrubefcajjVtvcritarem  ab- 
fcondas,  P.Secundii  Platone,  Diuina voluntas o- 
tnnium  reru  prima  cft  caufa . Prima:  aut  caufar  cata 
lam  inquirere  e fi  voce  proprii  ignorare.  T.  Ita  eft 
Ego  tibi  refpondeo, omnia  agit  deus  magnus  atqi 
«crribilisfccundu  propofitS  voluntatis  fur,  qugll 
«et  Occulta  inpcr(crutabilis4$  cofiftat,miufta  tamf 
aut  irrationabilis  efle  nonpoteft^Deniqjficut  An 
Icimus  meus  dcuotitfimus  doftor  in  fuo  Profolo 
gion  pulchre  difleruitt;  In  cmni  opere  dei,  miferi* 
«ordia  kifiitiacp  miiccniur,  Vniuerfa:  equidem  viae 
domini  mifericordia  & vcritas.Itatp  tam  bonus  cft 
deus.vt  iufium  fit  eu  mifcrenquibufdam.  Etrur- 
Cus  tl  iufius  e dcus.vr  deces  fit  eu  cjfdl  rdinqre.E- 
ttimucro  cu  fecudu  tuu  Piat. ideo  de9  mudu  creaue 
rit.vt  inrcbv  diurapfdorelucerer,decuitin  gbuf- 
d5demeri5,in  ceteris  dtuinl  ofidi  iuft  itil.Cur  aC* 
|»oti9iftuqi!!ue!egerir,noJi  velle  difcuterc,fin6  vi* 
pire.P,qd  ipli’  reflat,  volutati  diuinj  qs  valet  refi  - 
icrcficigo  vult  gfdi  petite,  gspotcft  impedire  ? 

T Voluata 


Digitized  by  Google 


D.  DIONY*  CARTHV.  DIAf  d. , 
Voluntate  antecedente  vult  omnes  homines  faf* 
•ari.n ec$ mortem  peccatoris defidcrat  .quoniam 
quantum  in  fc  cft , cuneis  fuffictentcr prouidit  ad 
falutcm . V oluntare  autem  conlequcnte  ac  bene  - 
placiti.qup  vbirp  fetnp  imple  tur.folos  elegos  vul* 
effici  faluos.R  eprobos  autem  nonviilt  hoc  modo 
pcrire.niff  conffderara  eorum  iniquitate. P,Pote(k 
ne  igitur  pnrftitus  faluari.vcl  prardeftinatus  dana- 
rtf.T, Nulli  eorum  libertas  aufertur.Deniqjin  fen- 
fu  diuifo  poteftprard*ftinatusdamnarf,&  prxfci- 
tus  faluan.non  autem  in  fenfu  compotito, il  eft  in 
talibus  neceffita*  confequentiar,  noti  coftfequ?tis« 
P,Nunc  Dyale&ica  vteris.  Veruntamen  vi  cerno 
aliud  non  eft  niti  vt  timeantur  Judicia  dei.T:Vtiqi 
Quis  enim  cognouit  fenfum  eius, au  t quis  vafeteo 
gnofcerefi  amori  vel  odio  dignus  finaliter  tnueni- 
etur?P,In  pnrindu&is  nefeio  quid  de  Antichrifto 
mihi  locutus  es  .quid  autem  per  Antichriftumin- 
telligas.prorfus  ignoro*  T.Dehocfpecialem  tra- 
natum inducam.Idterim  autem  paul.fper  paufe- 
mus.  Tu  vero  tempore  huius  paufar,autenticam 
lege  feripturam,#  quicquid  in  ea  tibi  obfcurum  iti 
uener  is, tempore  opportuno  inquirendo  propo* 
nas.  ........... 

^Explicit  Liber  Quintus. 

f INCIPIT  LIBER  SEXTVS,  PRIMO»' 
prooemium  de  Antichrifto  & fallaciis 

«i«S* Theologus.  ~ * 

Dominu# 


Digitized  by  Google 


PE  FIDE  CAHOLICA  tl.  Tt  f)| 

O m inusnofter  Iefus  Chr  iftus 
qui  fecundum  diuint  naturam 
/niuerfa  crcauir.atcpperhuma 
niratl  aflumpt*  omnia  repara 
uit,  inter  multa  quar  ingratiiflk 
mis,  perfidisfy  ludatis  Ioqueba 
rur,hocquoqjeifdevaticinatus 
«ft.  Ego,  inqutens,  veni  in  nomine  patris  mel.SC 
non  reccpift is  me.  fi  alius  venerit  in  nomine  fuo  il 
Ium  recipietis.  P.Hf  c propofitio  coridirtonal»  eri, 
tnl  igitur  ponit,  r.In  verbo  induftoharcvox.fi^nd 
dubitatme.fcd  certitudinaliier  rite  ten?da  eft  Cee 
tiriime  nempe  C hriftus  praedixit, alium  fore  ren* 
turum  a ludaris  pro  Chriftofufcipiendu.P,  NS  fa 
iis  intellrgo  ifta.  r,C  hriftus  in  euangelio  ait ;Nori ' 
fum  mitius  nifi  ad  oues  qur  perierunt  domus  l fra 
cl.vtpote  quoniam  plebi  Ifraelitaril  primoattp  $- 
cipue  mirius  eratillis  autf  in  incredulitate  manen 
tibus.iuftaad  gentes  tranfmigratio  faftae&Iraip 
dum  Chriftus  cor*  I ndari*,  verbis  itemcp  miracu- 
lis fe  veru  cric  Meflfy*  ipfis  in  prophetis  8C  lege  ,p« 
snirium  fateretur.&rpfi  nihilominus  increduli  per 
«nanercnt.conteftatuseft  eis.Ego  veni  in  nomine 
patris  racijVidelicet  a deo  mirius,  K non  recepiftit 
«ne, credendo  in  me . Alius  veniet  in  nomine  fuo, 
vtpote  non  mirius  u deo,netdei/edpropri*  glori 
am  qusercnj.illu  recipietis  tanqul  verDChriftu.P 
Quis  erit  ifte  aiiuS?T,Ig  de  quo  ante  iam  dixi,  qu2 
Antichriftuvocaui.P,Vocabiturira?T.Chriftus8C 
Axuichriftus  ao  funi  nominaptopria,fcd  propri- 

• ‘ ‘ ctatem 


*4'.  D.DrONT.  CAfcTHV.  DI  ALO.' 

ctatem  quandaminfinuant.Sicut  ergo  Chriftus  q» 
§>rio  nomine  IcCus  appellatur,  K propter  plcnitudi 
fle  gtatiar,  q a deo  fpiialiter  auctus  c,  Chri ftus  anr» 
«omacice  dicitur  ,qu5ui$  multi  di&i  fumChrifti;5iC 
Antichriftusproprtu  nome.nefcto  quod  for  tictur» 
£>eni<$  ipfcac  eius  fcquaces  non  vtiqj  Antichriftu, 
ied  Chriftumeum  vocabunt.Nos  aurem  eu  Anti* 
chriftumjd  elt.Chrifto  contrarium  dicimus. Et  J 
uis  multi  dicantur  Antichriftijd  eft.Chrifh  aducp 
/arq,ipfctamc  antonomatice  Antichriftusiufte  v» 
€atur,quia  vehementius  C irifto  acciusecdeft;  ad' 
iicrfabuur.qul  vnqulqfpia  aduerfatur.P.Qn  hoc 
^coVPrptereadeifta  materia  pleniusedoccri  cupio. 

De  aduentu  Amkhri(fc,wftimonia_fcr!ptur.e  ait 
lententicae.  Articulus.  Primus. Theologus. 

Ouiac  veteris  teftamento*  vernat 
docet, ante  cdfummatione  fcculi,  ac 
<5  fecund3  Chrifti  aduentu  qucndt 

clfc  i mp  q 11  m u mfu  p er  bi  tfi  m u c$  ha 
tnincventuru.q  maximam  homi- 
num parte  decipiet.&fe  verum  e(I"t 
Chriftfl  perhibebit, P. Cur  huc  impnfimu,curite- 
ty  fupcrbiifimum  noroinafttfT.  Impius  erit,  quo* 
stiam  conrra  deum  peccabix,eius^  cultum  pro  viri 
Imis  dcftruer.  Superbus  denic£erit,quoniamfe  fili 
«m  dei  iaflxbit.Er  quia  maximus  erit  domini  no* 
ftriTefu  verivticp  Chrifti  blafphemator  ac  hoftis* 
idcoimpqtTimumeumac  fuperbiilimumdixt,  vn* 
deSC  Antichriftus  periexcellenriamjrebellionis  vo* 
catur.P.Um  nunc  pande  icr/pturas  de  eo  nfame#. 

T.NaiUft 


Digilized  by  Google 


I 


DE  FIDE  CATHOtICA  LlB.  VI.  jjf, 

T.  Nullus  Euangeliftarum  deipfo  conticuit.  Por  * 

1 0 verbum  in  prjfenris  exordio  libri  indu&um.in 
lojiannc  eft  fcriprum/Mattheus  quotg  euangeli- 
(fta  de  Antichrifto  verba  domini  noftri  IcfuChrifU 
conferibens,  Orate  inquit,  vt  non  fiat  fuga  veftra 
tueme  vel  fabbato, id  eft , tepore  inconuenienti  SC 
Uimiu  tardo  Erit  enim  tunc, id  cft,terapore  Anti- 
(hrifti,tribulatio  magna, qualis  nunqfuirabjnitio 
fnundi,ne<5  modo,ne(p  fiet.E  t nifi  breuiati  fuitfcM 
dies  illi, non  fieret  falua  omnis  caro,fed  propter c» 
leflos  breuiabuntur  dies  illi.  Tunc  fi  quis  vobis  di 
scerit.eccchiceft  Chriftus,autiHic,nofitc  credere < 

S urgent  enim  pfeudo  Chrifti  &pfeudoapoftoIi,6C 
dabunt  figna  magna  prodigia,  ita  vt  in  errorem 
inducantur,!? fieri  poreft  etiam  eletfei,  Hutc prrtef  Luar. 
ca  verbo  euangelifti  MattheiLucas  8C  Marcus  con  Mar  i$ 
cordant.DeniqjbeariffimusPaulusapoftol*dcAii  tuffal* 
iicjuiftiaduetu  fccudeadTcffal.conreftatus  e;Ni« 

U ait,  venerit  difceflro  primu,&  reuelatus  fuerit  h3 
yeccari.filius  perdiriois,ide,Anrichriftus,q  aduer- 
?af#  extolliuupra  ome  'dicitur  deus  aur  $ colif, 
ita  vt  in  teplo  dei  fedeat,oftcd?s  fe  r2q  fir  deus.Cu 
inserit  aduerus  fcdm  operatione  fathanj.in  oi  vir 
tute,#figni§,#,pdig'ns  m£dacibus,#in  ol  fedu&i 
Beiniqrans.his  3 peur,eocj>charitatc  veritatis  n3 
receperut.vtfalmfierer.f  Demuin  Apocal.Iohan 
iris  multa  deAntichnftodefcrfptafunt,^  cogruislo  Apo.  a 
eis  apduca.P.  Verba  allata  plurimas  mihi  qftioes 
#dubiagignut  Primo  eqde  de  tepore  AnticlrriiH 
imcrro^o^anfiilicct  cius  adventus  ffeire  qurat? 

Scc  u- 


Digitized  by  Google 


§**•  D DIONY.  CARTHV,  DI  ALO. 

fgSecundo  quam  diu  cius  perfecutio&regnum  dq 
rabut.qTcrtio  de  lignis  atqp  m iracu!is,qusc  per  cf| 
fiendaiunt.  Quarto  per  quem  modum  mundu  fi- 
bifubqcict  ^Qjintoqualutreius  adue mus  erit  fe 
(undumoperationem  diaboli,  q Sextovtrum  ve- 
rum deum  colet  an  idola. T.  AntequS  tibiadift* 
refpondeam.c  x pediens  reor  vt  vereris  quoq?  legis 
teftimonia  de  Antichrift o anneftam  P. Ita  eft. 

Introduco  teftimonio*  veteris  legis  de  aduen 
tu&  fraude at<p  malicia  Antichrtfti,  Arri.ILTheol. 

aYamuis  de  Anti,  hrifti  aducmujicty  fal- 
lacia nec  diuinus  Dauid.ncc  Efaias,n<c  Hi 
eremias.nec  alii  prophetae  tacuerunt,  ni- 
hilominus fapiemUTimus  Daniei,diuinorum  fecre- 
torum  fpeculator.atqj  regnorum  fuccetfionfi,  ac 
temporum  mundi fummusdeferiptor,  de  eo  pleni 
us  atc$ profundius  fcripfiti  Itaq? quaruor  regnisp, 
cipuis,  quorum  vltimum  atqp fortiiTimum  tntdli 
gitur  Romanorum  imperium deferiptis,  de  Anti 
chrifto  mo*  fubiungens  propheta:  Confiderabam 
|nquitcornua,id  eft,dccem  regna, in  quae  ante  An- 
tichtiftiaducntum  diu  idetur  regnum  Romano», 
quemadmodum  ait  Apoftolus : Nili  venerit  dif- 
cclTio  primum,  id  cft.feparatio  ab  obedientia  Ro- 
mani imperii  Equitur  in  textu:  Stecce  cornu  ali- 
ud paruu  lum  ortum  eft  de  medio  eoru  m,i  d e ft  A ns 
tichrklus  primo  paruus,  vtpote  de  ignobili  tribu 
Dan.ex  parentibus  vilibus  nafcirurus,de  medio  e - 
orum,  id  eft,iji  vno  regnorum,  quia  in  Babylone 
nafcctur.Scqu.tur  in  tcxtu;Et  triade  cornibus  pri- 
‘ ‘ ' ‘ mi$  s 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.VI*$7 

mis  cuulfa  fune  a facie  eius, id  eft,  Antichriftus  tres 
reges  de  decem  regnis  occidet, primo  videlicet  re- 
gem Aphricar,  Aegypti,& Aethyopiae,  prout  expo- 
nitur in  Hiftoria  Scolaftica, quo  fafto alij  fcptctn 
feeifubijcienr.Scquimr  in  rextu:Etcccc  oculi  qua 
fi  hominis  erant  in  cornu  ifto.id  eft,  alra  fcientia  e- 
rit  in  AnticIirifto,&  os  loquens  ingetia.id  eft,blaf- 
phemias  magnas.  A fpicicbam  propter  vocem  fer- 
monum  grandium  quos  cornu  illud,ide,Anticbri 
Ilus  loquebatur.  Et  v idi  quoniam  interfefta etfec 
beftia.&pcnffec  corpus  eius.  Aliarum  quoqjbefti 
arum  ablata  efTec  potcftas,  quia  poft  diem  iudicif, 
de  quo  ante  dixit  propheta, [omnis  cefTabit  praela- 
tio. Cum  vtic^Chriftus  tradiderit  regnum  deo  S£ 
patri.  Seqnitur  in  textu:  Poft:  harc  volui  difccre  de 
bcftia  quarta.  Si  de  cornu  illo  quod  ortum  fuerat 
ante  quodccciderSt  tria  cornua, id  c,de  Antichri- 
fto*  Afpicicbam  8C  ecce  cornu  illud, id  eft,  Antichrl 
ftus, faciebat  bellum  aduerfus  fanftosX  praeuale- 
bat  cis, donec  venit  antiquus  dierum.id  clarerem51 
iudex,8iiudiciu  dedit  fanftisexcelfi, quia  A ntichri 
ftus  regnabit  donec  Chriftus  eu  fp/ritu  oris  fui  occi 
dat.  Confequenter  in  textu  propheta  exponit  fe- 
ipfum.&quae  praemidt  planius  referat.  Beftia  ind- 
ens quarta, regnum  quartu  erit  in  terra, quod  ma- 
ius erit  omnibusregnis,ipfum  videlicet  pr^eden- 
tibus,&  eft  Romanorum  imperium  Et  alius  fcili- 
cet  Amichriftusconlurget  poft  cos, & ipfe  potenti 
orcrit prioribus, quia  totiusmundi principatu  ob* 

tinebit.quemadmodum  inPfalmo  dicitunOmni- 

Y utn 


Rom#tf* 


t.Tcif.  4 


i\s.  d.  orovr*  cakthv.  dialq; 

um  inimicorum  fu  orum  dominabitur. Subljcier  p« 
nim(ibi  Iud;ro$,Sarraccno$,Tartaros,Kquod  dq 
fofiu;  eft,Chriftianorum  quocpqut  plurimos.  Vii 
de  in  textu  dicitur.  Tres  reges  humiliabit,  ficui  ex* 
potitum  eft. Et  Termones  contra excelfum  loque I, 
ijuia  dominum  noftrum  Icfum  Chriftum,  vnigens 
tum  dei,qui  eft  virtus&C  fapiemia  patris, totis  Viri" 
bus  fine  timore  iniaffime  bIafphemabtr,ficianftoS 
aitiffimi  coterct,  id  F, veros  Chriftianos  interimet, 
^putabit  quod  poflit  mutare  tempora fiCleges^p" 
pter  ineffabilem  Tui  cordis  feperbiam,  Et  traden* 
tur  fan&i  videlicet  in  manum  eius,  vTtp  ad  tempus 
&tempora&dimidinm  temporis, id  efi^pertres  an 
nos  cum  medio  dominium  eius  durabit.  H*brc- 
tis  entm  nomine  temporis  fignificat  annum, & pet 
pluralem  numerum  annosduos.Sequitur  in  textus 
Et  judicium  fedcbir  vt  auferatur  poteftas  eius&dT 
fpcrcat  vfq;  in  finem,  pene  quia  Antichriftodiuiua 
virtute  perfpto.omnesChriftodeferuient.  P.  Nut 
precor  tereuerteread  ordinem  ,at<p  vetutab  exof 
dio  me  de  Xntichrifti  principio, medio, ac  fine  Tfof 
snes.natiuitatem  eius, vitam  & mortem  dcfcribfs, 
t.  Quatenus  fundamento  innitamur  firmo  ac 
bili,  primum  autenticx  te  fi  imonu  inducam  Teri* 
pturar.  P,  Hoc  fapientiale  eft. 

•0  Explanatio  eorum  qux  in  ApocalyptiiohanniA 
deantichnfto  fcributur.Articulus.nl. Theologi. 

ECclctiam  domini  nofiri  Iefu  Chrifii  tepore 
Antichrifii  prsriertioi  conculcandam  prarui 
dens  bcatiiiimus  cuagclift  a Iobanes  in  Apo 


os  fids  cvnnLic*  lis.  vr. 

calypfi  ita  exorfiis  cft;  Detus  e It  mihi  cacamus, X di 
ftum  cft  milir  Metire  templu  &altarc,&  adorares 
in  co.id  eft.cos  qui  vere  vrpote  vita&fide,ad  ecde 
fiam  pertinent  ascribe.  Atrium  aurem  quodeftfo 
ris  te  mplumence  fora$,&nc  metiaris  illud.quoml 
datum  <ft  gentibus  ad  conculcandum,8Cciuitatcin 
fanftam.id  eft.ecdcfiam  orthodoxi  calcabunt  m? 
fibus  quadraginta  duobus.Senfus  eft.Eos  quiin  ec 
elefia  pcrfcucrantcr  fideliterip  tempore  tentatidifl 
non  permanet, non  metieris.  Porro  merifesqua* 
dragintaduo  tres  annos  & medi3  c3p!cnt,tantoiy 
tempore  manifefta  Antichrifti  perfecutio  duratu- 
ra defcribitur.Nempe  fi au  maxima, ira  quotj  bre- 
uifiim  a erit.Ideoqj  diftum  eft;  Ciuitatem  fanftam 
culcabunt  men fibus  quadraginta  duobus.Practer- 
ca  contra  antichnfti  perfidia  KelyasSdEnach  ex  pa 
f adifo  rerreftri  venturi  prgdicatqrity  funt.etiam  eri 
bus  X medio  annis.  Yndc  in  (itera  fubditunEt  da- 


bo duobus  teftibus.id  eft.HelyaeXEnoch  meis,  X 
prophetabat  diebusjmillcducentis  iexaginra,  id  3, 
Irib*  annis  cii  tnedio.amifli  faccis«i  humilib*  vefti 
bus.Sequif  in  Ira:  Et  c&  finierint  tefiimoniu  fufl.be 
ftiaqafcedit  de  abytfo.i  antichrtis  natus  dehuana 
(emine,  veni&cgfathana  coopante,faciet  c3tra  eos 
pliu.SCocci  de  t illos  Tadc  cqde  deo.  fin?ie  antidu  us 
HditXEnoch  Iterimct.SC  corpora  eot^iaccbut  in 
fcpuha  trib*  Jicb9ifmcdio,X  n3  finct  poni  in  mo 
numctis.panttchfiformid.ne.Xmhabitantester.il 


.iterreni.4runo  ccouerlatio.in  cglis,  viddicetanti 
thf  1 a&fretcs  gaudcbqi  fugiiUsi.de  morte  eot* 

X 4 


Digitized  by  Google 


540.  D DIONY.  CARTHV,  DI  ALO. 

Quoniam  hi  duo  prophase  cruciaucrum  eos,  eoa 
tra  A michriftum  ei  ustpfequaces  efficaciter  prsrdi- 
cando.  2 1 poft  tres  dies  & dimidium  fpiritus  vitae 
a deo  intrabit  in  eos.quia  poft  tantum  tempus  re- 
uiuificandicreduntur.vtquidam  exponunt.Et  au 
dicrunt  vocem  magnam  de  calo  dicente  cis:  Afce 
dite  huc, 8C  afce  nderunt  in  calum  in  nube,&  vide* 
sunt  illos  inimici  corum.id  cft,  Antichrifto  credat 
tes.  Infuper  alio  loco  multa  de  Antichrifto  f cripfic 
Apot.  IJ.  inApocalypfi  Iohannes.  Vidi  inquiens,  de  mari  af 
cendcntem  bcftiam  habentem  capita  feptem,  Etia 
Ibide*  17  aho  loco  plurima  de  eodem  vaticinata  compro- 
bantur, de  quibus  in  ordinis  dicendorum  profccu 
tionefermo  patebit. 

^Prarambulum  8C velut  qusedam  profeifio  ad  in* 
telligendum  fapienter  atqj dilcrete,  ea  quse  de  An* 
lichriftofcribuntur.  Articulus.  IlII.ThcoIogus, 

POrro  de  Antichrifto  multiinconfulremulta 
loquutur.Sedaduerte  qa  hoc  valde  piculo* 
fum  tcmerariutjfttP.Cu  iuxtaphabira,ipfei 
itiquus  &mendax  futurus  fft , cur  tSru  eft  difcnrae 
t^TeiC  fc.de  eo  incerta  diflerere?T.Ne  cum  venerit.&ea  qug 
de  ipfo  funt  fcrtpta in  co  non  apparuerim  neq?  ex- 
merint,  non  iamAntichriftus.fed  veiusChriftuscf 
fe  putetur.  Enimuerocum  totum  proccffusfui  ne 
gocium  aliud  prorfus  futurum  non  fir,  mfi  pallia- 
tio  ac  fimulatio,  hinc  maximam  cotrahomincs  p- 
fertimcjClinftianos  apparenriam  portet  elicere,(i 
feriptaa  Chtiftianorum  doftoribusdeeiusadue- 
tu#vita&iignis,inipfo  nequacj  implercntur/icc  cf 

■ 


Digitized  by  Google 


DE  FIDS  CAHOtTCA  LI.  Vl. 

fent, dicer  et  equidem  Chriftiani$:En  ifta  & i fi  a de 
me  vcftri  dixeri  magiftri.  Cum  igitur  ifta  in  me  ve 
ta  non  fint,  innoufeit  me  non  vtitp  efie  Anrichri- 
ftum  nec  talem  vtiipfi  fcripferunt.P. Multum 
lude  refpondifti  & rationabiliter  valde,  fed  pan de 
nunc  plenius  quid  dee o certiflimc alteri quarat.Tv 
Quicquid  in  feriptura  autemicadeeo  cft  feriptum* 
quatiam  paulo  anrc  partim  addu&afunt  Secundo 
quicquid  Romana  ccclefia  de  ipfo  cocordicer  aft  ai 
ir.P.Quar  fumhaec?  T.  Quarcunq*  ex  autenticarS 
teftimonio  fcnpiurarum  veraciter  «jnfequun  ruri 
P.Ea  quae  deinceps  deAntichriftodi&uruseSjqua 
certitudine  recipi  jubes?  T,  Non  alia  dicam  quam 
qux  feriprores  catholici  confcripiciunt.P*  None  i| 
la  ccrtiffime  verafunt  ^indubitantifiime  fijfcipie- 
dafT.Quemadmodum  A uguftinustcfiamr, Nul- 
lius fanltcrum  ntcpfideliu  feripta  recipieda  furit, 
quia ipfi  dixerunt,  nifi  a ut  orum  feripturar  canoni- 
car apoftolorum&propherarum.  Porto  alij  quan 
tumlibet  fan&i  61  magni  non  (impliciter  recipiunt 
tur,nifi  inquantum  fcripturisautenticis,fcihceta* 

f oftoforum  & vatum  innituntur atq;  concordlr.’ 
taq?  expolitiones  do&orum  fidelium  ext  onenti 
nm  feripturas  canonicas  deAntichriftoprofanicf, 
quamuis  probabiles  at qp  catholicae  fint,  non  tame 
adeo  certae  funtficut  (eripiunt ipfaecanonicx.Cu- 
ius  ratio  cft,  quia  facra  feriptura  varqs  poteft  mo- 
dis exponi.  Dcniq? aliqua  quaequidS  doftorcsde 
anttchrfto  intclligut,alqde  aliis  quibufdam  expo- 
•uim.qucmadmodi»  imuemibus  dolorum  c6m3 


Vf*.  t>.  DiCMf.  CAMttV.  fclAt»; 

«a  fu  per  Caniefcir.  8f  A poca!  yp  f m.cluee  fci  t .Silnifl 
trodo  igitur  caqrae  ego  iant  diram  in  tantS  eertl 
tudinalircrrccjpi  volo.in  qramC  autcniirf  fcriptit 
tartccorditercefcnlt  Qtsrveioa  dcftcnbustra 
dira  fum^rfietllegSda/apicteraceeptldafunt  iri 
lpdtfcrcte.P,Nunc  de  amiti  riadttYtpcrlcqrrur. 
%Vttfi  anticfifi  aductus  poflit  f fciri.  Atfi.V.l  hc. 

aVemadmodu  fuper  quartu  ftmcniw  fan 
flusl  horras  oftedit Mutetur  parum? 
Iireia,  Aduemti  Chriftiad  f nale  liidictit 
ligna  quardS  prrtedcm,  mhilcmtrusaduemusil* 
le  incertus  dicitur.&tanej  fur  in  notfc  ventutusp* 
bibetur  N§  vt  fcriptu  cfhCu  dixerint  p axR  fccuri* 
ta$,tunc  repentinus  eis  fuperucniet  imcmo$,firmli 
tci  antuhr.fti  aducntufgraquscdfpnrcurrem,^ 
tamen  aduentuseius  prarfcirinifidcoreuclStcnS 
valet  Et hocGorratrflatur fuper cpiftoli ad  Tcfl* 
loniceft  fecundi.  C oiminiter  narq;  dicunt  dc&o*  ' 
res,ptrfecutronem  anthhriftitmprouifemBdc  fu- 
perue  ntura^Prr  rerca  tu  ittxra  erargclui  Matthef 
«nox  poft  antichiifti  perfecmionc  fcl&Iuna  obfcut 
randi  fint,8fcito  poftl.qcChriflusad  indicandum 
«rem  unis,ficuiRabann$8(  T hornas  farentur.Siatt 
tichrifti  aduentus  prarfeir»  valet  cr,  tunctempusij- 
«piudiaj  vltimi  pnragnofcipoffet.qcl  cuSgeliodif 
fonat  P.Qutrfunt  ftgna  q dif  it  dicq  q ite ipadum 
tu  an  tichrifti  perffure  creriuturT.Quaui*  in  cui* 
gciio  ftgna  pon-lf  dic  iudicij  pcurfma,  vtpote  pug* 
fiar.tcrrotes.pfcudo  r phetp.abiidStia  Tpieratisat* 
9iinuiiaain  fiem  $ ,1  horna;  cdifl«tu,o&  i facile  fci* 

tc  iit 

, . -»? (r-  - A 


i Google 


Dii 


jtk  nbe  CAtHOLicX' libvi.  .yj 

f*  in  fpcciali,<|  cru  i h*c  ligna  poft  qu(  fici  iudic;[i. 
Signananq; in  euangelio potita  de finemudi', non 
•i  duntaxat  ad  vltimu  Chrifti  aduentu  ptinent,  fed 
*d  tFpusquogdcftrullioisHierufal^&ad  adneri 
tu  qChriftus  cccictiXqtidic  v ititat,  queadmodii  irt 
fpift  ola  ad Afjtiu  afltiiit  Auguftmus.  Signa  qppc 
Jidift a videlicet  pugnr  terrores, deceptiones , nuil 
tiplic  at  io  mali,  ab  exordio  mundi  fucru(,n<cali9d 
hotuadfinr  mundi  ffeile  prinert  videtur^  ftctindif 
AuguftiiiMiti  dicatur  g>tunc  amplius  inundabor, 
fed  cjtiit  quStfi  tutw  cxcrefccntincertu  t ft,  Non  effc 
fciturfecudu  § mtrfurS  trefcemiifmuru  derunei 
em  Chrifti  aductu,  ideo  ex  tu  ffriri  r.o  poteft  Chf  1 
adultus.  Veriimft  poft  dnticbrifti  m fcrt?  euidentia 
apparebur  mox  futuri  iudicnfigna,qbobiadurr- 
kem.mali  vero  paruipIdent.V  5 ad  reprobos  refpl 
• eitq>di&ueftCu  dixerim  pax  & ftturitas.Adclc* 

- &os  aut  q>  diis  ait  A refectibus  hominibus  f>  timei 
tcfift  Xhfup  ftgnaamichtiftiadiie.nl  Cpceifurafunt 
i Vrdoectapfhs,difcefrio,ftt'iIiirrribulationesctcle-  > 
fiar*q  do  ftofres  cirea  v.erbS  apPiponunt.P,Siexfig 
i itis  fdiltis  n6  ejunt  illa  pfeiri  qiO  funi  figna,  tuf  fig 
•ia  vocitur? T.Iccirco  figna  didit  ur,  qa  nifi  ipfa  p- 
cefferim, illa  nd  venient  qiiofcipfa  fignacefentur. 
K6  em  veniet  antichriflusnifldifcefiiopneear,  nec 
Chriftus  iudkabir»  donec  omnia  qutr  dida  funr  H 
; am.non  tamen! oportetex  hisfignisprafeiridete* 
minatum  tempus  aduentuumprardidorum.  De- 
tiiqr  figna  dicuntur,  quia  quantum  infccft  fatis  ini 
innans  inflare adnemum  qi  cmnp"rianr# 

y^4  Gh 


. DE  FIDE  CATHOtlCA  it  V,  54; 

Xi  5^  dediti.  Nihilominus  aliqui  poteiuntem  ad  - 
: «entum  fatis  perpendere.difccfficncccflfta.quc* 

< *d*nocUim  & jpriir  usClirifti  aduc mus  occultus  cx 
•titera^non  quiaf  gna  non  apparebant  ipftm  effe 
-natum  moriftramia  , cx  quibus  merito  debebant 
Iudaci  cius  penfaffcaduentu , imo  grauite  r pecca* 
banrqi.ia  eius  aduentem  ignorabant,  et  m vide- 
bant prophetiam  lacob  de  ablatione  regni  a Iuda-  , 

. cffeimpIetam.Ebdoinodas  quo®  de  quibus  Da-^cf1 
•niel dixit, finiiis,  ...  • ...  ...  D»nie.7. 

* S Quod  de  Amichrifti  aduentu  quidam  viriffim 
► decepti  fint.  Articulus  VIl.Thtologus. 

. R gterea  fciasinhoc  nonnullos  fuiffe  dece - 
- JJpti,  # Antithriftuio  iam  vcniffe.vel  de  pro  - 
‘ JL  pinquo  venturum  c fle  dicebam. VndeB.  Hic 
ponimus  in  libro  dc  viris illuftnbus  dc  quodam  Iu 
daviro  defto  comemorat,  cjdamichrifium  circa 
-tempora  fua  venturum  afferuit.  Er  certe  quid  hoc 
dehomine  ifto  mirum  eft,cum  beatiffimus  Antho 
nius  fanflo  Athanafio  tefte  putaucrit  harrefim  ar- 
rianam  anticlitifticonfiftcrepra-curfatriceinarqf 
fiouiffima. Sicut  vcnciabilis  illcScuerus  in  libro  de 
vitiiS.Martini,ExiiIimareinquitponumusnucdc 
jpxim  o antichr iftfi  eflfc  venturum.  Non  tamen  di 
j.co  S.  Anthonium  aut  Seuerum  deceptu, quia  non 
. f mp  Jititer  fic  affirmabam , fcd  verifimilitcr  taliter 
1 opinati  funt.  P.Quid  mouebat  tantos  viros  ad  ita 
diccnduntf.T,  Magnitudo  aicp  acerbitas  perfccu- 
i tionis,  prarfen tem  e ffe  mundi  ocecafum  eis  videba 
tur  minar»,,  vipotc  quiafigna  illa  qusc  Chriftns  in 
t w 'euangelio 


Digitized  by  Google 


I4<-  b;  bioNir.  tAkTWV  / dialos 

euangelioponit,q  & nunc  fa  pe  prarraflafuntad* 
tflc  videbant,  P.Cum  itixta  Apofloltim  Amithrf 
Ilus  non  veniar  niti  difcctfio  t Romano  imperio 
antecedat, mirum  mihi  videtur, qp  viri  tam  magni 
iam  propinquu  rffe  Amichrifti  aduentum  pnraue 
eint,pr  jfertim  cum  ipfornm  temporibusRcmanil 
imperium  tam  vehementer  Viguerit. T,  Apolo* 
Ius  de  difcciTicne  illa  valde  obiture  locutus  cft,& 
v t ante  iam  faflus  furti , quis  nullus  C hrift  ianor  8 
de  veritate  verborutn  Apoftoliimbigat  non  ta- 
men omnes  verba  eius  nec  facrasfcripturas  vnij- 
formitet  concorditer^  expcnunt.Dcnicp  tempo- 
ribus illorum  virorum  non  eratRomanu  imperii? 
in  tanto  vigore  vt  tempore  Pauli  apoftolt.  P,  Vel- 
lem prrallegata  verba  Apoft  oli  cuidentius  mi* 
htcxpcneres,T,Hocconuenit.  Verum  a me  n friat 
nunc  quoqr,  id  cft,  anno  domini  14  31  non  modi- 
cum efTe  rumorem  de  antichrifti  aduentu.  Nempe 
epiftola  qutrdam  a quodam  mifTaeft, multa  miri 
tulia  de  antichrifti  iam  vtaftruit  nati,  ortu,  vita  8C 
fignis  comple ltcns.Sed&  vir  quidam  famofus  8C 
doltus  prrdicator  egregius  Vincetins  diftus.iti 
Sationibus  fuis  antichrift  nm  nunc  natum  pubf  cc 
prard!cauit,attp  de  materia iftai,  librum fertur  com 
pegiflequem  multi  vidcrut.P,Noua  vt  diriturpU 
tent.  Porro  verba  nare  meum  inflammant  affectu, 
Kinciram  animum.  Vellem  epiftofam  illam  audi 
te,8L  quid  tu  dehisfentiac  optoagncfccre.T,Epi- 
rtolam  illam  feripto  commendare  inconfultum  vi 
detur,  ct  i tuta  multas  ridkuIe&itn.Talcscquidrmf 

vtairtd 


Digitized  by  Google 


fefe  frlftfe  CATHOtTCA  LlB.Vt  j*# 

Vt  aiunt  truftar  peffiintconfrgifpiflola.et  vii<> 
fjpc  coftfmfum.P.Nonaffitmido.ftdrrcttando 
>»in  toncnora , quatenus  cx  ca  argumcntadi  oc* 
caftcncm  cb’ciamiTaC©piofim  tibiinquirendi  jte, 
que  arguendi  materiam  alias  offeram  .P,  Quid  tv 
putas  ti  fenris  .T.  Vniuctfis  hinc  indcpenfatis fa- 
f>  entiaius  atque  honefiiui  rcor,  nec  leniter  crede-* 
ie,nec  pertinaciter  ca  negare, fed  deo  totum  cctn- 
ynittcrc,fcque  ad  expe^andumdicm  ncuifljit.u  m 
defibemer  aptare  P.Ncnne  ex  verbis  apcftoli  tui 
induflis  tibi  videtur.necdtm  inflare  amichrifti  c<f 
nenti  tn.  ptarfertim  cum  difccffto  nondum  appa- 
reat .T,  Dixi  tibi(fl  retines)  non  aequaliter  a fingu 
lis  verla  exponi  apcfloli  Infuper  quoqdc  oflcndl, 
non  tam  euidcnscflc,Vtrum  dtfccffio illa  ratiuka- 
trm  ar mhtifi i,  an  certe  teuclaticrcin  ipGus  przcc 
dcr.P3Nuncdeap  bflolivcibiScffemur. 
q Explanatio  veiboti  m apefl  oli  de  antichrifli  t€ 
nclaticne.  Articulus.  CflauuS. Theologus. 

N fecunda  quam Pea  fi  mus  Paulus  apefl o- 


} 


lus  TefTalcr  ictnfibus  fc  t ibit  epifl  ola,  h ortatui 
cofdcm  rcirflarc  exiflimfnidicmdominf.id 
tft.dicmnouifTimum  , Dcniqucdc  dtlationedicj 
illius  coscrrtificans^uo  tar  gitquar  illum  prarce- 
dent.  Primum  eftdifceffio  .Secundum  antiehrifll 
f cur  latio.  Ait  itatp:  QponiS  mfi  venerit  dtfceflio  pri 
infi,&  reuelatus  fuerit  homo  peccati  no  veniet  dfis 
adiudkiu  Philof.Nune  palam  hsrc  verba  explana. 
^Theologus,  lfla  dif<  effio  fecundum  glofam  &.  te- 
ftiiremii  Geirp  ti  alia*  Ujjpliatcr  f ©uft  imelligi, 

Primo 


&»$  - D.  DIONY*  CARTHV.  DIAf  Oi 
Primo  dedifccfiione  gentium  a Romano  imperii 
quod  iuxtaprartada  in  decem  regna  diuideturat- 
q>  deficet  antequam  veniat  antethriftus  Secundo 
intdligiturdc  difceffionefiue  inobedientiaparti- 
(ularitim  ectlefiarum  a Romana  ecclcfia  perfeif' 
mata  varia, qur  etiam  diem  domini  anteibit. Ter- 
tio dc  dcfcc  ffione  non  omnium,fed  quorundam  4 
fide  catholica:  Harar  tres  difceflfioner  ante  anrichri- 
ftum  vemuiar  creduntur.Sequiturin  textu:  Etre- 
uclarus  fuerit  horno  peccati  filius  pcrdmonis,id?g 
antichrifius^quiamonomaticediciturhomopec- 
cati. propter  plenitudinem  omnis  culpat,# quia  q- 
fi  homagium  peccato  efficiet.Qui  antichriftus  ad- 
ucfatur  omni  veritati,#  extollitur  fupra  omne q<l 
dicitur  deus,vel  falfa  opinione  vt  dar  mones.Ocs  e* 
nim  dij  gentium  dtemonia,  vel  gtatiar  adoptione, 
vifunt  homines  fandi  Iflis  feprffrretamithrift*, 
# nedum  iftis,  fedderaura  extolletur  fupra  idq<3 
colitur  deus, id  cft,  fupra  verum  deum,  qui  e vnuf 
tn  edentia,  # trinus  in  perfonis  quem  foJum  decet 
!itria,#cui  ml  vere  poreft effe  arquale.  E cce  qu Ira 
fuperbia  imprihominis.non  folum  fupra  fando», 
fcd  etiam  fupra  deum  extolli  P,  Virum  fuperbior 
erit  antichriftus  Luciferof  T,Hoc  videtur,#  a'  mul 
tis  conceditur.  1 Hc  quippe  dicebat, fimilis  ero  altit 
fimo:  Ifte  vero  extolletur  fupra  deum.P,  Secundi 
prahabita,  maxima  inerit  anrichrifto  fortia, ergo 
fciet  deum  effe  immenfum,  # per  confeques,  ft  no 
etfe  deo  maiorem  ,T,Quod  didum  rft  extolletur 
ftipradcum,non  iu  accipio,  quod  fc  deo  dicet  ma 

ioicnu 


Digilized  by  Google 


\ # 

de  FIDE  CATHOLICA.  LIB.Vf.  $4* 

iorcm.  Si  enim  hoc  diceret  manifcfte  deciperet.  E- 
rit  enim  lummus  hypocrita , peflimusiji  fophifta. 
idcoqjncqua?}  fedeo  dicet  maiorem, fed  eius  vni- 
cum  filium-  Et  forte  ficut dominus  notter  iefus 
Chriftus  fe  deo  patri  pqua<rm  confubftamialemqj 
veriflime  docuir.fic  8i  ifte  fe  deo  patri  fal  fi  iTime 
qualem  aftruct.quod  tamen  non  admodum  certu 
Videtur, quia  nec  certum  habeo, cfd  dicet  deum  in 
f>erfonis,tnnum,vel  faltem  dualem, .quemadmo- 
dum Macedonius  dixit  % quod  tamcndiccre  com  • ; 
pelleretur, fi  fe  deo  patri  confubftantialem  fatere  - 
turatep  arqualcm . Porro  ludari  Chriftum  expe  * 
ftant  venturum.non  verum  deum, fed  purum  lio 
minem.Iicet  fanfbiflfimum.P, Quo  modo  ergo  ex- 
lollitur  fupra  deum? i\Hoc  de  omni  fuperbo,  po- 
tiffime  quoqj  dcantidtriito  elatiifimo  dict  potefr, 
eo  quod  propriam  gloriam  quarrat , magis  tuam 
§ diuinam  volens  fieri  voluntatem.  Antichriftus 
praeterea  dominum  noftrum  lefum  Chriftum  qui 
vtiqj  verus  deus  cft,5C  verus  homo.non  in  v na  na 
lura.ted  in  vna  perfona  aperti  (fime  blafpiiemabir. 
Et  quod  nosde  illo.hoc  ipfc  Si  fui  de  Chrifto  no- 
ftro  audebunt  affcrcre.Dcindcairapoftolusdravt 
in  templo  fedeat,  oftendens  fe  tanquam  fit  deus. 
Veniet  nanqjanuchnftus  in  Hierufalem,dicensfe 
Chriftum  in  lege  ludaris  promifium,&  mox  cre- 
dent e»  ludari.  Templum  quod  deftruxerum  Ko  - 
mani  aedificantes  jn  quo  anriehriftus  fedebir  ado- 
rari fc faciens, vt  verum MeiTyani.  Sequitur; Et 
nunc  quid  detinear,  id  cft  retardet  antichriiii  adu£ 

tura? 


Digitized  by  Google 


d.  mox r.  cwrnv.  muo:  '* 

lumiSchisoTefalonicenfesvidelicet.quianondfl 
rftfcefTio  faftieA,  vi  reuelef  nihilominus  anrichri- 
|tas  in  fuo  tfporc.a  dea  vucp  praeordinato, in  quo 
deo  iufte  permittente  omnem  fuam  inpq  Timl  v« 
luncatcm  ftnrvlla  refigenda  impleturus  cognoiH 
«urt  cuius fafi  typus  apoltolt  tempore  m Nerone 
ChriAianos  perfequenre  pnccelTit.ldeo  fubdit:  Nt 
miltermn  iam  operatur  iniquiueis.id cft,dialoluf 
per  feruii m ac  filium  fu.umNerouem3fp,incipe$  ei 
ut  operarur  mitii  Aerium  iniquitatis, id  cft , occulti 
Km/ticam  iniquitatem.  PerfecutiamiancichrifH 
pr«iijr  irariuam  Sequitur;  Taurum  \rtq  tenet  nue 
ten  ta  r do  nec  de  medio  fiat.  Quid  hfc  dicere  veliti 
poAolus  AuguAinusfe  nefeire  fatetur,  Qpodni- 
Iulo  minus  in  glofafra  modie  txponitur.Primofic* 
Hoc  reflat  anre3anti<hpiftnsappierat,tant3,id6 
qui  tenet, nunc, ia  eA,perfoni  que  iamPLomanum 
tenet  i mperhim .teneat  ilhiddoncc  Romani  pote- 
ftas  imperqde  medio  fiat  fine  deficiat. Seciido  fies 
Hoc  re  Aatanrcqul  amichriftos  reuelef  ur&ven»ara 
id  e A,  qui  tenet  nun^ided,  perfonatenen*  fide  c* 
tholicam  ^ teneat  ipfam  fide,  donec ipf» fides  deme 
dio  fiat,»dc  A, infirmetur  8C  refrigefeat, non, tamen, 
prorfus  occumbatqioniam  fides  ChriAiana  nun. 
quam  Aacu  iAo  durante  feu  mundo, penitus  aufe- 
retur,fcd  tempore  antichrlAi  magis  quam  ante  mi 
nuetur.Tcrcio  ficQ/itener^d  c,rcs  qu;  anrichrifti 
aduenrumretardic.tcncar.ideA.illumretardet.do 
nec  res  ita  de  medio  fiar,id  c A.tollatur&ceffet.  H$C 
verares  «A acceifasad  fidcrn,quaeanre  antchriAi 

atuai 


Digitized  by  Google 


jpE  ; FIDE  CATHOLICA  LIB,  VI.  ^ 
pduentum  cc(Tabit,ira  rt  ad  fidem  nullus  accedat. 
Qjario  ficjQjji  tenet  teneat , id  eft.occulta  iniqui- 
Msfeu  myfterium  iniquitatis, quae  nunc  antichrtfti 
•duencum  retardat,  dffferat  illum,  donec  ipfa  da 
medio  fiat,  id  cft,vt  homines  peccare  non  eruhef- 
f aut, quia  vt  dicit  glofa,  ante  antichrifti  aduentti  rt% 
non  amplius  erubefeent  homines  adulterari  & fu- 
rari,quam  manducariSf  ambulare,  Quinto  fic.hoc 
reflat  pnufqjam  anttchriftu?  adueniar,vt  quite- 
tict.ideft,  qui  fidem  habet,  teneat, id  eft,  in  ea  per- 
fiftat,  donec  myftcrium  iniquitatis  de  medio  fiat, 
id  eft, occulti;  fi^ique  mali  manifefta  de  Ecdefia* 
exeant. Sexto  ffc;  Hoc  reft at 8£c.  vt  qui  tenet, id  eft, 
accciTusadffderq  quo  per  mifericordiam  SC  gra- 
tiam  dei  aliqua  ad  fidem  accedunt,  teneat,  id  eft, 
retardet  antiebriftireue  lationem,  donec  iftcacccf- 
fus,  dc  medio  fiat,  id  eft,  malus  ad  fidem  «ccedat, 
atque  euidenterfnnotefcat.  Tunc  quippe  omnes 
ad  Chriftum  non  pertinentes,  maT15^fta  a fide 
difcedenr.Philofophus.  Diligcntiffimede  apofto- 
|icis  dilleruifti  fermonibus,  & rirc  pen  fatis, 
longe  (ni fallor)  adhuc  aduentus  deeft  antkhrifti. 
Theologus.  Noliincanfu!te&  tanquam  ex  ah* 
rupto quippiam  diffinire.  Philofophus.  Quid  cr* 
|o/ibi  videtur  i 

qiQuatfunt  ex  quihu* 
videtur  nondum 
inftareantichri 
fti  aduetus. 

A«i<iiIustNoaus,TheoIogas. 

DifccffiOr 

» v ‘ ' 


Digitized  by  Google 


5?£.  D.  DIOMY,  CURTHV.  DI  ALO. 

Dlfcetfionem  iam  nunc  fex  madis  expofirS, 

I » itichrifti  rcuelationcmjd  eft.apcrta  pcifc 
.uaoncm  ac  praedicationem  etfcpraruenm 
ram.apo ftolica  palam  proteftacur  lententia,  ait  e- 
tiim:  Quoniam  nili  venerit  difcefiio  primum  ,&  re 
uelatus  faetit  homo  peccati,  id  eft,  mendacilTimus 
X'Teffa.1  at<5  falfiflimusantichriftus  8£c.fic  ergo  difcefiio  rc 
uclarionem  eius  praecedet/ed  natiuitatem  quoqjei 
us  prarucniet.fupcrius  difcufft.idtyex  verbis  vene 
rabilisBed.c  deduxi,  quod  potius  intclligendu  fit 
difcefiionemhanc  apertam  antichrifti  aduentum 
prarcefiiiram,  quo  concefib,  non  fequeretur  ,ppcer 
ea  longe  cfie  antichrifti  natiuitatem  feu  occultum 
aduetum,  quoniam  nondum  eft  impleta  diTcefiio. 
qjCumcnim  inter  ortum  antichriftieiuslprcuelati. 
' onem  triginta  credantur  anni  intermedqefie  ven- 
turi,infra  tempus  tantum  difcefiio  iftapofie  imple 
ri.pracfertim  cum  iam  magna  ex  parce  videatur  im 
pleta,  Nam  tria  illa  cornua  de  quibus  ante  iam  fer 
mocft  lubitus, fcilicet  regnum  Aphricar,Aegypti8£ 
Ajtthyopiar,  diu  a Romano  imperio  abfeifa  funr. 
Denicpquc  harrefes  oriucur  Kfcifmata,8C  nccfum 
, mo  Pontifici.neqj  Romano  Imperatori  debua  ex 
hibetur  retterentia  vclobedtcntiaa  fubieftis.  Non 
tamen  exhisfeire  quis  valet  n.itum  aut  cito  nafei 
turum  perdirionis  filium,  quia  harc  atep  fimilia  ma 
la.facpein  ecdefiaorta  funt,  etiam  magis  q modo. 
P.  Sunt  ne  alia  ex  quibus  elici  quarat  propinquum 
ve!  remotum  fore  antichrifti  aduentum^T.Com- 
muniter  traduc  dolores  quod  ante  antichrifti  ad 

uentum 


Digitized  by  Google 


pE  EIDE  CATHOLICA  LI . V|. 

neru& fanclam  q dns  nofter  Iefus  Chriftus, 
natus, conuerfjtus  8C  pa  fus  eft.quam  nunc  Sarra» 
feni  legem  rencnrcs  Mahumcri  occupant, Chrifti 
nnis  reddetur, Sarracenis  dcuiftis  atcp  cxpuIfis^Nfi 
p e ipfcquo^Mihunict  &eiusfequaccs  propria  na 
a Terunt  legem, Chriftianorum  gladio  deft.  uendS^ 
ficut  enim  gladioinialuir.ficgladio  dei*  letLiccc 
autem  omnipotenti  glorioVqjdeonif  prorlus  i«n 
poffibile  (it  nep  duf.cde.tamen  humano  modo  lea 
q-iendo,  tatis  Sarracenorum  ie/truffoo  non  vide- 
tur de  facili  n.jq^  celeriter  po.Tc  c5p!eri,praefertim 
cum  ia  n in  terra  fannu  fo  riores  tuber*  munit.o» 
nes  ac  propugnacu’a  contraCliriltfanorum  inuafr» 
o.nem  dicantur  qulfuflenus.Infuper  multi  vt  fee 
tur  Tartaroru m legem  illam  vbertimaccipiunt.a 
fu  non  appaer  admodum  nrv  propinqua  Sunt  e* 
tiamalia  multa  fer  pta  qu  e per  reuelationem  ma- 
nifcfta  dicuntur,  ex  q ubus  conlequeni  eft  no  i ad 
hac  propinquii  eTe  Amidiiifti  aduentum.  De  qui 
hms  omnibus  nihl  omnino dctercnino/iec  incer- 
ta pro  certis  recipio , quicquid  vero  in  icripfura  ca 
non'ca  de  ipfoconfcribimr.ceriiTtme  credo. ^ te- 
neo. Porrd  quando  veniet  quid  ad  me; Non  <?  me 
itmnoife  temporavel  momenta  quae  parer  poftt- 
it in  (ita  poreftare.  Vunam  ego  inrcrim  taliter  viuf, 
vt  me  dominus  paratum .inueniat  ,fiuea.imort£ 
naturalem,  fiae  ad  amichrifti  ptrfecutionc (ine  ad. 
txtremam  iu  licium.  Curi  ofas  autemdt  inutiles  <J- 
ftiones  vanis  fuperuacuis'q?  relinquo.  Aoiichriftil 
qjfc  tfcutivnmcwtil4*ntUio,qnaado  veniet,  pto* 

2 


DB  FIDE  CATHOLICA  LIB,  VI. 
fcitur.Et  dcnuo,  quia  de  Chrifto  ait  propheta,  q3 
de  virgineprodier,  Proprerea  aliqui  dicut,quodfe 
Antkhriftus  de  virgine  natum  edffe ret,nec  inueni 
(tur patrem  h tbere  in  terris , nihilominus  de  pa- 
tentum concipietur  feminibus/ed  mox  anima  cor 
pori  eius  infula,  defceder  in  eum  diabolus  .Et  ficu* 
Magifler  fcntetiarum  enarrat  libro  fectido,  tue  Ltt 
ctfer  foluetur,8i  vt  opinor,  ille  occupabit  polfidc- 
bitipeum  ex  vtero  matris, cuius  virtute,  induftria 
&operatione,puer  gignetur,  adolefcet,  aletur,  8C  in 
Ungulis  v%  in  finem  dirigetur,  Vnde  tota  eius  vi- 
ta erit  pcccatum.&fecudum  doftores, ficui  in  Chri 
fto  a conceptionis  fuse  inflanti  erat  plenitudo  fpi- 
ritus  fanfli.omnitKpdiuHiorum  dona  cari  lina  tum, 
fic  quod  tota  eius  vita  extim  fanftitas  pura,  fic  ir» 
tftum  defccndct  fpirirus  nequam.erttip  vniucrfaip 
fius  vita  iniquitas  at  15  fallacia.P.Quid  vthp  mens- 
ic  puer  ille,  vt  fic  nondum  difcrctionis  tempus  for - 
titus  polTidcatu  r?impleaturqj  daemone^  Prf  terca 
fica  nat  initatis  fu*  primordiis  dirigetur  a d*mo- 
n*,erit  quafiinftrumcntum  diaboli.nec  magis  fua 
snalicia  (ibi  imputanda  videbitur,quamd*mort  ia 
cis  at qj  freneticis  «T,S  ubtili ter  arguis,  quoniam  p- 
indufla  tibi  admirationem  efficiunt . Verumami 
auditis  quae  reflant,  vehementius(ni  fallor)  mira 
berisKfortius  quorp  obneies.  Ueocp  ad  hoc  refpon 
dere  differo.donec  pofteriuscchiemeiuiori  refpon 
deam  loca.P,  Hanc  dilationem  xquanimitet  fero* 
Porro  quaein  hoc  differutfti  articulo,  certa  omni- 
nafunt*  amentis*  icftimonia  fcdpmtx  innixa.  T, 

v Z l Q«ad, 


■. -szjr 


3^.  D»  DIONY,  CARTHY.  DIAf  O. 

Quod  dixi  Antichrifiu  in  Babylone  gigncndu.nl 
legi  Te  recordor  in  fcriprura canonica,  (cd  netyag» 
nofco.xnde  id  {3  fcripturaro  canonicam  quaeat^  - 
|>ari.  Praeterea  quod  dixi  eu  de  proiapi*]  Dan  nafci 
turum,quamui$a  doctoribus  perfcripturamprq 
t>C(ur,a  ironiares  tamen  ille  quarad  hocinducun 
tur  alne  accipi  valent  Id  equidem  quod  paulo  aft 
Induxi  de  l.broGenefioS;  Fiat  Dan  coluber  in  via, 
quidam  doctorum  quos  & Nicolaus  de  Lyra  fug 
itaiama(Tequitur,noniam  de  impio  Antichrifto, 
fed  de  fan&oSamfone  exponunt  .P,  Quomo  pp* 
feTt  liocfiertfT,  Hocmirunocft;Niinfacrafcri- 
|»tu  > a per  leonem  f<rpe  Ghriftus,  interdum  autem 
defignatur  diabolus  Nempe deChriftoIohawiefc 
V icit  aic,  leo  de  tribu  Iuda  .Et  de  diabolo  Petrus : 
Circuit  inqt.ta-g  leo  rugies,  qugres  quem  deuaret 
Sunt  nanqj  in  leone  fortitndo&  feri t as. Dicitur  igi 
turChrirtusIeo  proprerfortitudiuem.dacmon  fi* 
pter  feritarem  .Sic  &Samfon  colubro  compara#, 
iremcpCeraft^nJSiipfe  aduerfarios  Ifrael  pia  frau- 
de decepit,  que  madmodum  in  libro  Iudicum  legi 
mr  Et  Anu.  h ift  usetiS  illis  fifis  appeliuf, propter 
infeftiones  mortiferas,  impiascp  fallacias  qubu* 
populum  feller. q Amplius  autem  quoddixi  IohS 
nem  in  ApocalypHideonon  conumerare  tribum 
Dan,  tribubus  cxtcri$,quia  de  eo  prodiet  Antichri 
IHis.abaliquo  podiet  negan  Ea  icm quippe  ratiSe 
de  tnbu  Effrain  diceretur  gignendus,  quomS  neC 
ili  im  commemorat  P,Cur  non  computat  cScuru 
tribubus  alii»  ? f .Qoouia  principi u idololatriae  de 

popul# 


Digitized  by  Google 


fcfe  nte  cathclica  trii.Vin* 

populo  cxtitir  ,Dcea  enim  erat  Hierobeam  prim® 
fex  ifracl.qui  duos  aureos  vitulos  fccit,a  • uius  pcc 
cato  decem  tribu;  vfq;  ad  captiuitat<m  fuarr  ren 
rcccffcnnr  Hanc  caufam  quidam  aiTignam.nec  te 
f>rcboeam,fcd  ipfaijuoq;dc  tribu  Dan  teddi  ro- 
teft.Vt  tnitn  in  libro  JudicufcribiturjidoiriMrhae 
inanlir  in  tribu  Dan,  v (ip  caprini tate  m ipfot  u . A b 
eovtiq;  tempore  qttovaftaueun  Lacbis.qd  diuaft 
Hicroboam  tempore  fuiq,  Vnde  circe  frit  tribu  in 
Dan  prius  ad  idololatriam  dec Imi iTe, oram  gene* 
alogiam  E flfra  tn.  Sed  ad  hoc  fasratibabilitcrdici 
foifet, quod quauis tribus  Dan  primo idololatt* 
luerit , non  tame  eatenus  carreros  ad  jdolofatriam 
introduxit, ficut^getiies  Effraim.P^.aergo ter 
titudincrecipiiubcs.q  de  JoccfrgenercAhticfnifti 
dixifti:  T.Non  talinee  tanta  vt  recipienda  «II  feri- 
atura canonica,  fed  probabiliter  tatum,  quoniam 
doftores  catholici  tajiteraiiit,^  fcriptura:  diuinae 
cScordare  vidcmur.Hrc  aut  ideo  fatfusfi;m,c,u« 
riiSvtfupra  oftcdi,piculofum  f deAntichrfio  n ul 
taaficrerejcj  p fcriptura  auteticS  n6,pbanfuraper 
te,&vtagnofcaturquadifiretiocvtcndu  cfi  in  his* 
quar  de  filio  perditionis  tradnnritr,  . • 

^ De  progreflti  &vitaarq?aduemum  Ahtichriftt 
in  Hierufalem. Articulus  .X  1.  Theologus* 

Vemadinodum  tradidi,no  omnia  fiire  va 
€ I lemus  quae  homo  peccati  vfq;  ad  iuam  re 
V 4 uelationrm  feu  mamfefi  am  tnChrifi  u blaf 
chemiam  ager.  Tcmpustair.cn  ipfius  anatiuita- 
tcvfoi  ad  sriccfitatm  anuum  m quo perfccut io  ei- 

z .S  ..  ** 


Digitized  by  Google 


}f7.  D.DIONf.  tARTKV.  CIAIOJ 

us  ebulire  incipiet, nominatur  ipfius  occultu?  adttf 
His,quamui?  fortafTu  non  omnino  tunc  ociofus  i 
fallacia, do&rina  & fignisexifiet . Sed  tempus  quo 
aperte  fcChjtftum  pjardicabii.Chnfiiaroj'q interi 
mef,reudatio  ipfius  vocatur,  Ii oc  porro  certum  f. 
quia  interim  inhabitator  eius  diabolus  inltrueteD^ 
attj  ad  mox  futura  mala  agenda  dilponct  .Cu  er* 
go  in  loco  3 natus  fuerit,  aut  circiter  vel  alibi  ma- 
ti ifcfte  praedicare exorfus  exsilerit  multoscpfibi dif 
cipulos  feccrit.atcp  exercitum  ingentem  ac  rcbufi  S 
collegerit,  veniet  tandem  in  tertam  fandam,  &'  in 
Hierufalcm  tanquamin  ea  redemptionis  huma* 
ti*  operaturus  myfleria  Cumcp  vrbem  Hierufa)? 
©brincritjudaei  ei  ac  haerebunt,  quibus  dicet  fe  ve- 
rum  efleMefiyam  ipfis  promiiTum.Quicredcntes 
in  ipfum, aedificabunt  templum  i Romanis oJin* 
deftraftuin,&  in  illo  fedebit  Antichrifius,  oftcdf* 
fe  luis,  id  eft.adorandumfe  exhibens,  tanquSfttdc 
us,dei  vnigenitus.verusfyChriftus.Circunfcidctfc 
quoq?,v  t dicunt  do&ores.vt  Iudaros  alliciar,  & le- 
gemMofaicam  approbare  fe  fingat. Plfbs  vero  Hg 
braicafamilarius.vtait  Haymo,Antithrifto  alti- 
ftct.Veruntamcn  praedicantibus  EnochfcHelya, 
qui  ex  ipfis  fatuandi  fucrinr,  conucrtentur  ad  Chrl 
ftu  de  q poftmodu  loquar . Praeterea  de  hoc  an  an 
tichrift* luxuriofus  erit,  doflores  diucrfimode  fen 
tiunt  .Nam  in  Scolafl  ica  htftcria  fertur, quod  pro* 
v pter  fan&itatis  fimulationem,  quatenus  cfficarus 
fallat,  caftus  futurus  fit . Alq  afiruunt  quod  lubri- 
cus erit  in  abdito, fedcafius  in  publico. Id  vcroqS 


Digitized  by  Google 


bfc  FIDE  CATHOLICA  im.  fVt.Jti  • 

\\  Danfcle  fcriptum  eft  :2t  erit  in  cocupifcent!)*  fjg 
. tninarum.dc  Aiitichiifto  qdam  intcHigiu^quoi 
. tamen  ncccffarium  non  videtur, quonil^r  altf 
probant, capiruIumilludmJxtimintcIJigitur  de  Ait 
tichrifto,#  Antiocho  .Quod  non  attendens  Por- 
phirius  calumniatur  prophetam. 

^Dc  modis  quibus  Amicluiftus  gentes  fc ducet' 
Articulus  .Duodecimus» 

Theologus. 

BOnum  eft  quod  omnia  appetunt, nec  potefc 
aliquid  diligi  nififub  ratione  alicuius  bonf- 
taris,vel  exiftentis,vel  apparentis  .Cum  igi- 
tur fetudum  prrehabita  Antichriftus  impnfiimuf 
fitfuturus,non  poterit  tot  adipifei  fautores,™!?^ 

. pter  bonitates  quafdam  apparentes  De 

«riqj  in  Apoc alypfi  ita  de  Anrkhrifto  ait  beatitfim* 

- Ichannes;Vidiinquiens,aliambefliam  afeenden- 
, tem  de  terra,  & habebat  oorhua  duo,  fimilia  agni* 

& loquebaturvt  draro  .Quod  elegantercxpone* 
fandus  atqj  venerabilis  Bcda:  Agni  ait  corrua  p- 
fert  Anti. hriftus, qua  draconis  venena  latentcritl 
. fundat, quonia perfanftitatis  hypocrifim,  eam cj 
in  fe  veraciter  dominus  habuit,  lingularem  fibi  in- 
efle  fapientiam  mcntiiui  & vitam.Itaqrduo  cor- 
nua Antichrifti,  duobus  agni  fimilia  funteornu- 
bus  lapientia  arqj  vita.  Sicut  enim  Chriftus  etian» 
vt  liomoa  printipio  in  omni  fcientia  & fanftita- 
trerat  pfcflus.fic  antichrifi’  auxiliate  diabolo  ms  ' 
gna  habebit  fcictt3,&  vita  fecfidu  appar?tia  valde 
tcligiofam^inhisduob9coinubvpfurin.osfalfer» 

2 4 ^De- 


Digitized  by  Google 


jf*;  d.  diony.  cakywv ; Dittefc 

Oeniqj  iuxra  doftorcs  febc  modis  infelices  fedu  - 

m:S^knciavciborum,fimiIationevfriuriim,tcft| 
monWcripturarum.oft  endendo  il!as  vt  t ificari  in 
Ipio, operatione  nuraculctum.promitfione  diuitj 
*rum,&  terrore  perfecutionisjiis  modis  muli  os  da 
cipier , quemadmodum  in  Apocalypfi  feriptum  i s 
Cauda  eius  trahebat  tci  tiair  partem  fiellarum, « 
eniftreosin  erroreni  .Malos  equidem  trahet  p mtt 
Dera.boncs  per  tormenta, fitrpliccs  per  doftrini 
f Uimos  vero  perfigna  attp  miracula,  [taq;  Anti- 
«Hirtus  docebitnouam  legem efle malignam  NI 
Vt  mDanit le i abetur ; Cotra principe princip u,ic| 
ert, dominum noflrum  lefum  CfitiAumcofurgeti 
& in  tantam  fe  fupei  biam  eriget, vr  leges#  ccrimo 
Dias  vel  rem porum  curfus  mutare  ecnctor  Porrtf 
vi  inDaniele  ptej  hetatumagnofcimus.Amichri- 
fius  dominabitur  thesaurorum  argenti  Si  aurUn* 
Veniet  nempe  duce  diabolo  thcfaurosabfioditos,, 
quibus  ditabit  auaros  quorum  falfam  prorperita- 
tem  aliis  pro  cxempIoadfallcndumortcndct.R 
IWuor  vt  hementer,  etir  deus  tamam  pcimitret  in- 

nfTtpotcftatem  homini /mpioad  fallendi  m.  T,fi 
dehs  deu‘  non  permittit  nos  vnquam  tentari,  vi- 
tra quam  ferre  valemus.  Sed  de  hoc  poflmodum 
cuidentius  coloquetr  ur.P.Secundum  omnia  pr^ 
©ftenfa,mira<ula  funt  quart qutrdam  fidei  Chrifti- 
•na:  rtgilla.fi  ergo  Antichi  .fcus  miracula  faciet,  to 
bur  fidei  prorfus  diffoluitur . Deniqjquod  commis 
fhe  cft  boni  Si  imptjs^lTe  nonpotert  fuffioensat 
gumsmum  diuir.*  veritati#,  fi  igitur  Antkhnftut 

- — cnaitia 


Digitized  by  Google 


fcE  FICE  CATHOLICA  LT.  V. 

miracula  agrt,atgumentum  f dei  ex  fritaculk  fum 
faturo  inua'idum  exiat.i',Horurortff  cftfiofpccia 
lf  ro  requirit  articulum. 

I|  De  fignis#prodigis  quibus  A michriftu!  liomf* 
lies  fallet.  Auiculus  ,XIU.  Theologus. 

DE  Aniichrirto  Icques  ApoftoIusiCuiuse- 
rir  inquit .aduetuus  in  oir.ni  virtute  huroa- 
nf  potenti;. in  f’gni$#prodighs,id?,inpfir 
iiis#in  magnis  mi  tabilibus,, faciet  enim  diabolica 
ope  portenta  magna, vt  volat  e ih  acre, i gnf  de  cf* 
to  defeendere,  arbores  repeme  florere  atty  fimilia. 
Dcniqj  minora  quoq)  cfficiet.vr  carcos  vidcic,futr- 
dos  audire.claudos  ambulare.  P,  A h cScedis  ipfuM 
n i , acuta  dic  ta<fhinim:T, Ratio  miraculi  duplici- 
ter  affigratur:Vno  enim  modo  miraculum  fecun 
dum  Auguflinum  Vocatur  qufcqiiid  arduum  vet 
jnfolitum  fuprafpem  aut  facultate  adm  ira  ntis  ap- 
paret, &’  ficea  quar  naturali  ordinecurfuty  reru  n5 
fiunt, dicuntur  miracula.#  conflat  talia  ml&aait 
tichiiflum  fa<Rutii,ffcut#Magi  Phara&nis#Sy- 
mon  Magus.Secundo  #proprie  miraculum  dici* 
fur  quod  omne  naturar  facultatem  prOrfus  exce- 
dit, fic  quod  in  rebus  creatis  r.o  cfl  aliqua  virtus  t* 
tum  adiiua,  fed  folum  obedienr  ialis  potentia,  qua 
deo  creatori  narura  creata  in  cunftis  deferutt  &'pa 
ret.qu*  contradiiVionem  non  implicSr,vt  funtvir 
ginc  parere. mortuos  fufeitare,  cordis  archana  co- 
gnofecre,  futura  penitus  contingetis  ac  indetermi 
rata  certo  prafole.  Et  talia  non  poterit  Anticbri- 
Ilus  veuciur  tacere,  fed  in  prsfrgto  umu . P,  Eti 

qu« 


Digitized  by  Google 


|*i.  D.  DIONY.  CARTOV.  VlAtOi 

quar  malis  quoep  conuenium  diuinam  vcritai?  iiif 
ficiemernon  coprobam . Sieigo  Amitluifiuscar- 
cis  vifum/urdisauditum,&e.rcftituet,languoreS 
. «irabit  A fimilia  facietjndignum  videtur, quod  ia 
tuangcboialiadcClinfroadfidem  firmandanar- 
fantur  .'RMulta  funt  qua:  fidem  ftabiliunr  t u vir— 

. cunftamtj*  certis, #alijsquibufdam  fibiconiuitis, 
quar  tamen  fecundum  fe&  fine  relatione  ad  alia  nit 
de  accepta  ad  fidei  robur  nequaquS  fuffic iunt,  vet 
bi  gratia,vt  quod  de  domino  noft  ro  dulciflimo  v- 
Digenito  dei  patris  Iefu  Cbrift  o Icgitur4quia  darn  o 
ne* expulit, ca-coj  tlluminauit,  paraliticosq? cura- 
uit.&alia  multa  fecundum  fe&'iinde  ad  fidei  firmi* 

. tatem  non  futficiunr,quiaSf  ira!i  talia  deo  peitnie 
tente  facere  quarum,&  per  naturalem  feientia  mc- 
decinarcp  artem  effici  valenr.vt  langorcs  quida  cu- 
tentur,quosChriftus&fanfti  cius  difc/puli  miracu* 
Jofecurafie  legunturlmo  vt  cito  ofiendam  opera 
#ionc  diaboli,  talia  multocp  infuper  mirabiliora  ef- 
fici poffunt.  Veruntamen  fi  prainduiTtaChrifti  o- 
pera  cum  certis  circunftantrjs  accipiantur.&cfi  co* 

. paratione  ad  alia  quaradipfum  refpiciunt.fiilicct 
quod  folo  imperio  ifta  peregit  fine  operatione  ali- 
cuius naturalis  virtutis,  vel  a daemone  vel ahascc- 
cultaradhibitar  runcifia  fidem  fatis  corroborant* 
Prarterca  quod  Chrifiiam  multi  multa  figna  fccc- 
funt.quar  tamc  magica  arre»vel  naturali  vmute  fi- 
eri poffunt,  fine  qdc  confoim5r,furcdamus  eosta 
, ba  p diuin»  inuocatione  nominis  operatos.^  no  0 
iccrctas  faliacia$.Nos  ergo  gcertiflimc  imo  expeti 
•-  mem  aliter. 


Digitized  by  Google 


»f)E  FIDE  CATHCtICA  LIB.  YJ.  5 & 

mcralitcr  fiirrus  quales  fuerim  & fint.g  in  rofra 
Jfgefigna  ifta  fcccrur.pcreain  Fdeinihuiirur.Ag 
nofeimus  nanqquod  tuqucc£&  curffingnofoe 
Valent  qui fccundumChrifti lege mreligiofiviuere 
volunt,  quod  veri  atcp  pcrftfti  Chrifiiani  humili* 
mi  fint,dcum  furrme  amantes,  veritatis  zelatore», 
nil  magis  quam  cum  darmonecomunionem.aut 
ferdus  habete  virames.to tam  fpcfuam  in  deo  ve* 
ro  &viuo£gcntcs;&ei  folipura.abfolutalj;  men- 
te femp  ,p  viribus  vacare  op rames, q en'5  ardua  v| 
ti  ducut  vt  ra!.c  viuere  ac  deo  placere  pualeat.Ide 
oqjfaluaror  ineuangcl.a  t.Si  qsvolucrir  volutat? 
mea  facere,  cogrcfcat  de  do&rina  mea  an  ex  deo 
fit.Vcracitem^cl.fiformif  viuit,cxperimetalif  fa- 
pit  chrianp  fanftitatcdoctrinj.PMulra  ia  mihipul 
«hra  dixiftt.Scd  dicere  aliqspcffetChrifiu&Wdifcl 
pulis  nodiuina  virturc.fed  magica  ifta  fccifTr>f  cue 
f£vos  de  alrjsSt  antici  f 0 allitis  Nec  fuifTe  ros  ve 
racir  fdios  fcd  hypocrita  &'fimilatorcs  atq  malefi 
tos.Na&pcffimihofes  magna  fa-pe  fancriratf  con 
fingut&fimilat.T,  V t tibi  planerfidea  lati®  Joqnar* 
^JRefponfio  theologi  adobieftioncm  philofo- 
phidc  miraculis  Antidnifti.  Articulus.  Xif  II. The, 

NOnomniuc  fides &ncuit  dnsg  funtciiis. 
Pono  kripturafacra  fatcnCredidetur  irq 
ens  quotquot  pordinati  fuerm  ad  vit3  ptee 
nS.Vfi  &vifisimerOu  rragnisChriftianoiv  mirari* 
lisrquidam  credebant  , quidam  ea  magra  arti  af- 
fcribcbanr.Ncc  enim  ex  tertus  fafta  ad  fidem  falora 
rem  fufficiuntjOifi  & deus  per  gratia  in  tetius  agat. 


I 


GQ  L 


t>.  DICKlr,  CARTHV.  DIAl*} 

Iri<9  quemadmodum  6 p hilofophe  arguis,  fic  efil 
profheor.Sed  cuAuerrois  tuus  dicat, Operario  ar- 
guit formamQu  id  amplius  tibi  facere  polii  m<^ 
quod  te  ad  Chriftianf  cxpeticmiatn  yitaiemiuo* 
Sicut  nempe  0peratio  arguit  forn  5,fic  vita  ficetis 
&!conucriati0  legem.  Vciurafricnl  cctdc  quibuf- 
dam  miracu|jS  aigui  quarar,quen  admedr  m atgii 
ifti.ncn  ramcn  de  chinibus  qua  Cbi  ibus  # ini  fece 
funt, quippe  q^ar  a felo  deo  fieri  pofTind.  P.Si  in  !c 
gc  tua  fignafaftajfunt,foli  deo  pcflibiba  de  talibus 
Fateor  argumentum  meum  ni!  cmnino  procede- 
re. T,Vi  argUrr  ertatiois,  # Vr  palem  effer  in  forbi 
comenifofoyerum  e ft  ,ea figna  ad  fidem  proban- 
dam non  effc  idonea  ej  malis  quotp  pofiibJaftnt 
atq? communia, fedhaber  fides  cath6l(tatiAimo<* 
nium  diu  mi  figilli.quoniS  eaChriftuS  # fui  egetur, 
quf  nifi  a'  deo  fieri  ne  queunr.Vhdc  faluator  in  cui 
gclio,Si  inquit,  nOtfvcniffcm#opcra  fecifle  m,quf 
nullus  alius  facere  poteft,  peccatum  non  haberet . 
Et  nihilominus  denuo  ait:Qu  i credit  »n  me, opera 
* quar  ego  facio,#  ipfe  faciet,#  maiora  hotum  faci 
et.P,Quacfunt  illa,:TlMuIta#vcre  imum»  rabilia. 
Quis  enim  iam  numerat  quor  innomine  (JirifHi 
Cliriftianisprarciptiismortui  fufritaii  funt.  Quoti- 
ens fantfi viri  cordium  aliorum  fccretanoLciunr, 
# fotura  penitus  indeterminate  certiffimeprsrdixe 
runt.Sunt  autem#  alia  multa  valde  miranda.vrpc 
netratio dimcnfionum,&fufciiation  oituorubria 
tOrum  .P,Vcllcde  his  in  fpeciali  plenius  informa^ 
d.T,  Nondum  iftud  cp  tafii,qujuiaoficpofutcte 

Chriftia 


0B  FIDE  CATHOLICA.  LIB.VI 
Chrtftianorum  miraculis  fpecialcmtra&atumin 
d jcere  .Itaqj  poti  pauca  implebo  quod  cupis. 

4 De  miraculis  vel  potius  mirabilibus  magorum 
Pharaonis.  Articulus  .XV.  Theologus.* 

aVarenus  de  Antichrifti  miraculis  difta  ac 
redicenda  minus  homines  moueit,&faI 
tacia  elTe  patefcanr.inrroducendamopi  - 
Hor in  primis  fcnpturam  autenticam,cuiu$  vticp  tc 
ftimonio  patear, quam  mira  quamq?  ftupenda  mi 
gica  arte  aut  certe  vt  clarius  loquar  diabolica  ope, 
fieri  quarant.P.Quar  prorfus  funt  hrc  ?T,Cum  po 
pulum  fuum  olim  Ifraeliticum  deus  benedifius  3 L 
fanftus,  de  rerra  Aegypti  ad  terram  repromifTidis 
fen  Chaqaaniiqtroduceret,  moyfenqj  & Aaronad 
Pharaonem  taquam  tanti  negotii  exeeutorestrif- 
mit  teret,  ligna  magna conceflit  eis efficere, quate- 
nus  fi  Phirao  rex  Aegypti  verbis  non  crederet,fig 
nis  falcem  fidem  adhiberer. Icaiuprimu  fignSMoy 
fi  fuit,  quod  eo  iuben  te  frater  eius  Aaron  virgam  I 
terram  proiecit, quae  protinus  cfrvcrfa  in  colubru. 
Porro  vifohoc  ligno  vocauit  Pharao  fapienresfu 
osmagos  atq;  maleficos,  fecerunrfcp  ipfi  per  in  can 
tariones  fuas  Aegyptiacas&archana  qufdam  fimi 
liter  8C  proiecerunt  virga sfuas,quf  in  dracones  co 
nerfg  funt.Itacjin  hoc  primo  ftgnoaffimulari  funt 
iqagi  Pharaonis,  Moli  feruodci  viuentis.  sglnfup 
percutit  Moles  virga  aquas  fluminis,qu*  mox  in 
(angut  nem  vcrfaefunr,&[  fuit  eruor  in  01'  terra  Ae- 
gypii  Ptfcesquocp  mortui  func,&  flumen  compu- 
truit, feccntutq?  maltha  regis  incantationibus  Tuis 

funditer 


Digitized  by  Google 


stff.  D DIONT  CARTH.  DIALO* 

fimiliter.Po  \ hjc  edax  it  de*per  manu  Mo  yfi  ran» 
in «fti nubilis  numeri  quae  operuerunt  terram  Ae  -• 
gypti  intrantes  domum  regis,  atque  reliquias  cib  % 
rt orum  edente s,&  (Irata  Acgyptorum  implentes. 
Et  in  hoc  demque  tertio  comparati  funt  Pharao-. 
nis  malefici  miraculo  dei, fecerunt  quippe  fimili-- 
ter.  Praeterea  deo  per  famulos  fuos  agente,  verfuf 
eftpuluis  terrae  in  cyniphes  .Et  in  hoc quoque ft- 
militer  agere  cupiebant  Magi  Pharaonis  nec  pote 
raot.fed  defecerunt  in  ifto,dicentes.Digitus  dei  e(fc 
hoc  Ph  I.Miror  quod  cyniphes  quae  vtique  minu 
tiiTima  animalia  funt,  producere  no  valebant,  qui 
ranas  vtique  dracones  produxerant.The  Quem- 
admodum Aaguftinus  fatetur:  Poterant  prorfuft 
dxmoncs  quorum  auxilio  Pharaonis  malefici  pr£ 
di&a  egerunt  cyniphes  facere  magis  quam  draco- 
nes^ a deopermiffi  fuiffent.  Multa  equidem  po(* 
fiinr.quar  tamen  facere  deo  perhibente  vel  angelifc 
nequaeunr.  Philo.Qux  erant  alia  prodigia  per  ma- 
num Moyfi  in  terra  Aegypti  i The,Decempotifl't- 
me  plagis  percudit  deus  Aegyptum,quarum  nunc 
tres  pofitac  funt.  Alia:  verotn  Exodo  deferibuntu** 
inter  quas  vna  crat,quodtribus  diebus  QL  noftib* 
dcnfiifimt  tenebrae  fuerunt  in  terra  Aegypti  .Por- 
to apud  filioslfrael  lumen  radiebat  diurnum.  Plu 
Qjomodo  potuit  e fle  hoc^The.Per  omnipoten* 
tiam  dei  fol  radios  fuper  terram  Hzbreorum 
pandit, quos  a terra  Agypd  retraxir. 

^|Dc  fallacibus  (ignis  Symonismagi. 
Assiculus  .^Vf«  XhcolQgus, 

Quenud 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LT  VL 

Vemadmodum  a mundi  principio  fanfti  c| 

| | !am  fuerint  qui  veriChriftidefignabant  ac 

^praefigurabant  perfonam.vt  Abcl,lofeph, 
5au  tuTr,  5L  alrj.Sic&  pefTimi  quidam  homines  an 
ticlinAi  figuram  Atypum  portafle  videntur.  De- 
ci iqj  <n  anti<hnft6  tanquam  in  principe  & fonte 
malicif  triamafa  concurrent  Primum  eritfal.a  do 
ftrina,  & quoad  hoc  eius  perfonamharrcfarcha:  fi 
gurant.vt  Manichcus,  Arrius, Pelagius  Neftotius. 
fecundum  erit  mirabilium  operum  efficientia,  8C 
quoad  hoc  Symon  Magus  eius  praefertim  fuit  ty- 
pus. Tertium  erit  perfecutio  onhodoxstrecclefir, 
31  quo  ad  hoc  figunt  amichrifti fuerunt  tyranni, 
& maxime  Nero.quiprimus  inter  gentiles  princi- 
pes pcifecutuseft  chriftianos, de  quo  aitapoftolus 
Nam  myftetium  nunc  operatur  iniquitatis  .Phih 
Quxfunt  ilia  mirabilia  Symouis  Magi  Ea  diH- 
genter  aduerte.quia  plurimum  conferunt  ad  intu- 
endam antich  ifti  fallaciam  Etquamuisinfcripti» 
ra  canonica  non  habeantur.tamc  a fanftis  viris  c* 
quifiteconfcriptafunt.  Igitur  apoft  olorum  tem- 
poribus fuit  in  Iud*a  quidam  nomine  Symon  ma 
ximus  magus, quiin  typo  blafphemiarum  anci- 
chrifti  venturi fe  primam elfe  virtutem  diccbat.fi- 
bique  credentes  immortales  forc,8£  omnia  fibi 
pofftbiliaefie.lnfupet  in  libro  Clementis  le  gitur.di 
xit:  Adorabor  vtdens,diuinis  honorabor  honori- 
bus,& quicqd voluero, facere  potero .Denicp  vt  re 
fert  S.Hieroni.,addidit,Ego  fum  fermo  dei,egofpe 
«iofus/goparackt»/goojpotc>/£ofapictiaa«i- 


D.  DrONY.  c/uvrave  DIUO. 

ergo  tam  imniu?  magica  arte  miranda  effe 
fit.fcrpenres  «neos  fecit  moucri.datiijscijfreas  at 
tplapideas  ridere  vel  lo  qui, canes  cantare.  Procrea 
a i principem  apoftolorum  beatiif  mti  Petrum  di- 
cere aufuseft,  Ego  ubi  o flendam  diuimratis  meae 
potentiamvtrepcnteadoresmaEgofum  pHm^ 
virtus, volare  potfum  peraera,nouasa  ba  esface 
re, lapides  inpan » m mutare.in  igne  fine  leftone  du 
rare.  Dixit  quoqj  ad  ruumimpertum  falfera  medii 
Itedecg  dei  virtutem  exigere.  i|Itaq*cu  Penus  apo, 
ftolus  ianft  o rpiricu  plenus.rontra  hunc  difputaf- 
fetat  p ipfius  fallaciasdetexiflet.Sfm  ixunis  mira- 
culis fulgens.poputum  a Symoneauerriifet, cerne* 
feSymoriconfufum , Romani  profeftaseft,qua 
tenus  ibi  d uinum  forciretur  hanorc.  Romani  ne- 
pc  omnium  coluerunt  portenta  deorum  Qui  Sy* 
mon  aNeroneimperatore  tamreuerenter  fulcep- 
tus.tan'^  vehementer  dileif^iiseft,vteumputaue- 
rit  totius  vita:  fu  arae  falutisSCRomanc  'vrbiscufta 
d S.  Qjibus  auditus  .Petrus  ab  AnthiochiaRomS 
acceffit,iliic<p  prgdicationi  infiftens,  maximi  pop* 
li partem Chrifloadeptuseft. Interea vt  Leo  Papa 
teftatur.Dum  ejuadimvice  Symonaote  Nerone 
ftaret  fubito  eius  eft  immutata  efhges.earenusvt 
iam  fenior  iamadolefcentior  apparerer.  Qjto  vfa 
NrrohunceiTc  verum  dei  filium.  credidit  CuiSy- 
m5,vt  certirft me  inquit,  fcias  o optime  impera; or 
m?  verumefTc  ftliudei,  decol'are  meiube,  & pol: 
tres  dies  reftirgam.prfccpit  igitur  Nero  carnifici  vc 
9un^  decoJU;cc,qui  Syuunem  fc  daaputa;c  exifti 

maig 


Digitized  by  Google 


PH  Fias  CATHOLICA  lf . Vf.  . 
lnans  deco’Uuit  arietem . Porro  Symoii  magica  se- 
Seillarfusdifparuit.atqi  arietis,  membra  damcoH» 
gens,  tribus  fe  abfeondens  dtebus,  fanguis  autoccf 
5 arietis  congelatus  pmanfic,tertio»ta<lftdie  fe  Ne- 
roni Symon  oftendens^fac  inquit, fanguinem  me 
um  effufum  extergi,  quoniam  vt  fpopondi.en  ego 
qui  pauloantetruncabar.terria  die  furr^xi  .Neto  c| 
que  confpicienscum.  obftupuit.verumqj  cum  de* 
filium  e (Tc  differuic.  Interdii,  praeterea  exiftcweSy- 
tnonc  cumNcrone  in  domo)d*mon  in  fpecie  Sy« 
moms  foris,  loquebatur  ad  populum.prapterea  e- 
um  Romani  in  tSto,!ubeb5t  honotc,  quod  ctim«a 
ginc  rtatuerutjmncqi  titulufu ppofuerut, Syntoni 
deo  fanfio.  Poftremo  PetrusSt  Paulus  apoftoli  ad 
Neronem  ingredi,  vniueifa,lm»at  maleficia  dete- 
gebant: Petro,  diccn  te,qu  ia.  ficu  t in,  Chrifto.crit  na 
tura  diuina&humana.fic  in  mago,  hoc  ipfa  du*  fc* 
tent;  fubftantiae.v  tpote  hominis &duboliqL>tni- 
q^eita, ritibus  Marcello  8C  Leone,  S.ymou  ad  Petr  $ 
dixit:  N-  diutius  hu£  inimicum  meum fuffineam* 
mandabo  angelis  meis  vt  de  eo  me  vindicent  .Cus 
Petrus  :Ego  ait  angelos  tuos  non, pau<cQ>imdiplS 
n\c  timent  Ad  quem  Nero  tvfpottdii;  N°**  metis 
is.Symonem,  qui  diuinitarem  fnS  rebus  affirmat  £ 
Adquem  PetruS:Si  in,  eo.diuinitaseft.dicat  qdniic 
Cogito.SC  ne  mentiri  aut  fingere  qmppiajnaudeat^ 
cogitationem  mea.m,primp  auribus  ruis  infanda. 
Cui  Nero,  Accede  inquit^quid  cogitas  pande.  A^ 
«edenscp  Petrus  ad  imperatorem  aittlubemihjor* 
flaccum  panem  afferri,  quem  alUtum,b^nedixir% 

a.  abfcoiA 


3*9.  D DIONY.  CARTH.  DIALO. 

9bfcondir&  dixit:DicatnuncSymon,qui  fedcu  fin 
(it  ,quid  cogitatum,  quid  faftum  .Symon  refporv 
dic  . Petrus  potius  dicat  quid  cogite  ego  ,Et  Petrus 
?it;Quid  cogitat  Symon  me  fcire  docebo, du  quod 
(ogitauerit  fecero.Mox  Symon  indignatus  dama 
uit;  Procedant  canes  magni&deuorenteum.  Pro- 
tinus^ apparentes  nigerrimi  canes, impitum  fece- 
runt in  Petrum . Quibus  cumPctrus  panem  bene- 
diflum  obtiriififet  fugerunt.  T uncPetrusNeronidi 
cebat  ;Ecce  fa&is  oftendi  me  fcire,quid  contra  me 
cogitaucrit  Symon, & qui  fe  angelos  contra  me  ex 
bibituru  afTeruit.caiies  produxit.Tunc  Symon  re- 
fpondit:  Audite  me  PetreSd Paule, fi  vobis  hic  nil  fa. 
cere  valeo,  veniemus  vbi  me  de  vobis  vlcifcar,  e- 
go  vobis  iam  parcam. qiPoftharc  imumefcens  fu- 
perbia  Symon,  ft  moi  tuos  poflc  fufcitare  iaftabar» 
Itat]j  iuuene  quodam  defun&o  vocaueruntRoma 
ni  Petrum&  Symonem.hoc  concorditer  difcernen 
tes.vtqui  mortuum  fufcitarc  non  poffct, mortem 
fubiret.ltaq? Symon  ad  prxfentem  accedes  dcfun- 
ftum,  fecit  quod  mortuus  caput  agitate  eft  vifus, 
quo  fafto  vniuerfi  clamabant,&Petru  m lapidare 
volebat  Petrus  autem  impetrato  (ilemio  dixit : Si 
rcuixerit  mortuus  furgat,  ambulet,  maducet.loqu* 
tur.Sinautem.fciatiscflefantafmaquo  mortui  ca- 
put mouctur.  Separatur  igitur  Symon  afefto&  pu 
erpermanfit  immobilis,  Petrus  vero a longe  ftans 
clamabat  &dixit : AdoJefcens  in  nonune  Iefu  Chri 
fti  Nazareni  cruci ftxi.furge . Statimque  furrexitdt 
Smbuiauu  .Cumque  populas  Symonenj  Magum 

Ufk 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  VI.  $70 

lapidare  vellet, prohibuit  Petrus  diccnsSatis  cft  c I 
quia  fe  fuperatum  cogn ofcit  Magifterenim  ncftcr 
nos  docuit,  quatcnuspro  malis  bona  (reddamus . 
qjTunc  Symon  ad  domum  cuiufdam  Marcelli  dis- 
cipuli Petri  canem'  magnum  ligauit,  Marcelloque 
dixit : Nunc  enim  videbo  an  Petrus  ad  te  ingredi 
poterit  * Poftmodum  venit  Petrus,  fignoque  cru- 
cis fafto, canem  foluit.qui  omnibus  blandiens  fo- 
lum  perfecutus  eft  Symonem  Magum,  quem  ap- 
prehendens in  terram  deiecit,  & cum  ftrangulare 
incepir.PorrdPetrus  accurrens  cani  praecepit  ne  e- 
um  occideret.  Canis  ergo  Symonem  non  laefit,fed 
veftimenta  eius  penitus  dilamauit.vt  nudus  omni 
no  diffugeret. Ideoque populus  SC  maxime  pueri 
cum  C2ne  S ymonem  infecuti  funt,  ac  de  ciuitate  ta 
quam  lupum  fugarunt.  Cuius  pudoris  obprobri- 
um  Symon  Magus  non  ferens,  per  annum  latuitu 
Quo  elapfo  ad  Neronem  reuertens,  & in  eius  de  - 
nuo  amicitiam  venit . Conuocans  igitur  Symon 
populum  Romanum,  fc  aftrult  a Galileis  nimis  of 
fenfum,  atque  obid  vrbem  quam  haflcnuspro  - 
texjt  velle  relinquere,  ac  caelos  confcendere,  quo- 
niam iam  diutius  in  terra  non  dignaretur  mune- 
re. Vndeftatuta  die,  turrim  excelfam  afeendens,  fe 
inde  deiecit,  volareque  orfus  cft,  lauro  coronatus. 
Dixit  praeterea  Paulus  ad  Archiapoftolum  PetriT; 
Meum  eft  orare, tuum  vero  imperare.  Vide nsquo 
queNeroSymone  in  aeris  alto  volatc,ait  apoftolis 
«Hic  ho  veraxcflvos  fallaces.  Petrus  demu  ad  Pauli*. 

a & Erige 


Digitized  by  Google 


j7i„  D.  DIONY.  CARTHVi  DIALQo 

Erige  inquir,caput  tuum& vide.Cum<ySymonc  tw 

! rotantem  pi'ofpiccret,air  Petro  ;0  Petre  quid  ccw 

JS^perficequodmchoanUam  nJc^Chnftusnof 

vbcat.Tuc  Pfrtus,Adiuio  inquit,  vqs  angeli  fatha 
ltxsne  eu  amplius  in  aerefcratis.fed  fibtjpfidimitr 
tans.  Mox  ergo  a darmotubus  dimiflus  corruit,  ci 
fraftiscp  ceruicibus  cxpirauit.^profundiiTimu  in- 
ferni quo  Antichrifl  us  ‘quocp  fubmergetur,damna 
tiis  introi);  . Deniq;  impi|huiui'Symom*  magi  in- 
tentus iiuantumNeronidifplKuir.qu^^ 

Paulum  diuinos  apoftolos  interfecit : PjMulta  mi 
hi  miranda  deAntichriftimiraculis&Symonisma 
gi  fallacrjs dtflcruiftuSed  quomodo  tot  tama  fii 
ne  fubfidio  diuino  efftei  quarant  non  video,  hinctj 
cloccri  defidero,  prariertim  de  hoc  quod  pauloan- 
te  dix’ift',IocoSymonis  decollamm  arietem*  Non 
enim  v ideo  quomodo  daemon  exteriores  ludifica 
ic  Valeat  ienfus.cum  fenfus  fit  virtus patfiua.K  mo 
iieatur  ab  exteriori  obiero,  circa  quod  fccundunt 
/riftbtelem  non  errat  nec  fallitur.  * • ' ‘ 
^[Qualiter  fubfidto  ac  operatione  diaboli  feu  ma- 
gica at  te  effici  quxanr/qu  ^A  ntidiriftusfafturuSf9 
& pf  sccellbr,t  ypusqj  eius  5y mori  magus  peregit. 
ArticulusD^cfmuficptimus^  1 heologus.'  -J' 
p-  Niuerfj|  proinde  quae  in  fuperiort  libro  de 
natuVali  perf<&fone,fcietialac  porcftate  tl 
v angeldtum  quam  drmonum,  tamdiffule 
tanq? diljgf  cer  induxi,  ob  hoc  potiffime  dixi  quod 
nunc  fcifeita  is,  vrpotequbmodb  ciin&aprjdifta^ 
ope  diaboli  fieri  pofiuu.idco^  dcuauuajifcientia 

cr  w ^ — . - •—*  — , **  • ■■  atoc 


575-  D.  DlONY*  CARTHV.  D I ALO.  ' 
unt,  vt  mortuos  fufcitare  nili  in  prarftigio  tantum» 
quod  tamen  diu  permanere  no  folet . Habent  ni 
q? diaboli  naturalem  naturam  lubtilitfima  valde, 
&fubito  mouetur,atq?n  aturales  reru  virtutes  quas 
vticp  optime  norunt, celerrime  applicant  .Sic  ergo 
magi  Pharaonis  virgas  proijciendo.dracones  pro 
duxerant,ranasfy  fecerut  magicis  artibus, qua:  qc-» 
quid  agunt&poffupt,a'  daemone  fortiuntur.Omnl 
um  quippe  reru  qua:  corporaliter  vifibiliterfcp  naf- 
cuntur, occulta  quardamfemina  in  huius  mudi  coc 
poreis  latitant  elementis,  qua?  deus  originaliter  iit 
didit  eis, quoniam  quaccunque  nafcendo  ad  ocu- 
los noftros  procedunt,  ex  iftis  feminibus  duciit  o- 
riginem,  incrementa  ac  diftinflioes  atej?  figuram* 
Itac£  foli  creatori  altiifimo  deo  deferuit  ad  nutum 
haec  fenfibilium  rerum  corporalis  ma  teria  Por- 
ro nec  bonos  angelos  ncqjauerfosfaseft  credere 
creatores,  fed  pro  viuacitate  foi  fenfusatcp  fubtili- 
tate  ac  mobilitate  fua:  naturae  femina  rerum  nobis 
occultiora  noucrunt,  eaqj  per  congruas  elemento 
rum  temperationes  fpergunt,8£  taliter  gignenda* 
rerum, accelerandorum  quo$effcftuum  occafio* 
nes  miniftrant,fed  nec  bonihgc  nifi  in  quantumde 
usiubet, nec  mali  nifi  quantum  ipfe  permittit  effici 
unt.qConftat  ita$  quoniam  quo  fpirituales  fub- 
ftantia?  fiue  bona:  fiue  m alar  viciniores  caufas  effe- 
ftuum  producendorum  ab  elementis  contrahere 
quarum, eo  mirabiliores  in  operationibus  talibus 
celeritates  apparent.  Non  ergo  miremur  fi  Anti- 
chriftus  ciusque  fcquacesquorum  erit  gduentus  fc 

eundum 


bE  FIDE  CATHOtICA  fcffi.  n $74 
tudum  operationem, Uemfyiuduftriam  dacmonu  % 
laguorescurare.carcos  illuminare,  paraliticos  cura 
rc.atcp  fimilia  facere  quaeSt  fuis  temporibus  .Quip 
pe  cum  in  rebus  naturalibus  virtutes  magnae  mul- 
rseque  (int  talium  opcratiuaeeffe Ituum . Nam  per 
artemhumanam  talia  quoque  vicifTim  ab  expertis 
medicis  fiunt.  Phi.Satis(ut  reor)harc  tuarefponfio 
di&is  phiIofophorum&  Auicennar  concordat,  A- 
iunt  equidem, quia  fiquis  herbarum 8C  lapidum  at 
que  naturalium  vires  rerum  cognofccrer^  nimium 
mira,&  quae  aeftimanturtmpoflibilia  produceret, 
The . Ita  eft  prorfus,  8C  quo  demones  prxfcrtimfcg 
Lucifer, omni  extat  humana  fcicntiaclariorcs.tam 
in  cccleftium  noticia  motuum  ac  influcntiarum,t$ 
In  experientia  itemt^feientia  naturalium  virium, 
eoinfuiseffeftibus,dumadeo  permittuntur  efficd 
tiores,mirabiIiorescp  videntur. Quae  autem  in  po- 
Icftate  naturae  non  funt  vt  faflus  fum  no  vtiqjpof- 
funt  P, Satis  prorfus  inclite  rcfpondifti,  8C  nunc  di- 
£ta  fuperioribus  confonant . Jam  igitur  praecor  e- 
diflfere  mihi  qualiter  fenfushumanos  eluderae  vale 
ant,  ita  vt  (latu  ae  videantur  ridere,loqui,&  futura 
prardicerc?quomodo  etiam  Antichriftus  facere  po 
Ierit  ignem  de  ccelodefcendere^PheoIogus.Mul- 
la  mirabilia  nedum  fallaciter  feu  fantaftice, verum 
etiam  realiter  Antichriftus  & fui  fa&uri  funt . Ve- 
runtamencum  rideret  loqui  atque  praedicere  a- 
ftus  animales  vitalesfjj  (int,  no  vtiq?  a ftatuis  vere 
produci  valebunr.fed  a daemonibus  per  ftatuas* 

a 4 Plaana 


Digitized  by  Google 


fob.  Ii 


MutU 


|*7f.  b.  DIONY,  fcARTHV.  blAt«; 
Palam  cft  enim  quia  a vetuftiflimo  torpore  AtafiC 
*Juocp  darmones  per  idola  prjftan  t rcfponfa,&  hoj 
*getc  valf  r.quctnadmbdum  in  corporibus  luima* 
tiis  obfcfiis.aut  certe  affu  mptis  aereis  ioquiihtbr  AC 
VaridhanturjNam  & ihgclifahlti & mali perebr- 
pora  alTumpta  ,vti  in  Lbi  0 prir cedenti  deduxi, ini 
ducare,atnbuIare,Icqui,c*tcro$cj?’aftus  vitales  ef? 
Acere  Valcnt^quamuis  Vt  illic  bftefuin  recordor  ,n5 
proprie  rtcp  Vniuoce  ifia  eis  atq  hominibus  coni 
petant  ^Prfterea  fictu  fiipcr  Apocalypfim  Eedajn 
finuatjmpofiibile  darmoni  non  eft.qbod  Amichrl 
Itus  diabolica  ope  ignem  defeendere  faciar.no  fati 
tafticc  fcd  vere.Nam  vt  canonica  fatetur  fcripturaf 
Sa  than domos  ac  pueros  fan £ii  Iob,]igtie  que  pro 
duxit  cbmbiiflit  .Facietin  fu  pctfuosvt  fertur,  difei 
pufos  varii»  linguis  p tofari^qnemadmbdum  8C  ve 
n Chrifti  apo  fi  oli  b tn  niu  tn  linguis  Iodi  t i funt.Nc 
pe  Vr  dicunt  doftoresjriomhiucohfp*£lti  fuotii 
faciet  lgn£.dcfcehdere,&  fuos  lingusi  varijs  Ic«q,  ti 
$ fpusfftus  fupeos  dCfc£derit,ficut  6c  fu p apofio» 
losChrfii  P, Magna  tetatio,  fed quo  pbtent  talia? 
T,  Antea  faflus  fum  quia  ad  e&pericntiain  cernim* 
interdtl  cx  hominis  ore  obfcffi^diuerlas  irocesfo^ 
liare,  ipftfmfy  vt  videtur  bbfcfTura,  lingua  effari 
anteflon  didicit  * Sic  qubtp  per  fartiulos  Antichri- 
fti  q prbrfus  implebuntur  flatii  diaboli,  diuerf»  pS 
lirtitie  vo^es  formari,#  multo  minus  mirabile  ex# 
**t*fi  ificifttafioiiibus  Symonis  magi  darmones  g 
Otitim  Ora.cafttahfium  fonosformabant.^Denf- 
I de  prteft  IgqSiUufioiiibw^  magosuto  fticfidulfy 


bE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.VI  ^ 
quodformfqu«inipffsvidcotur,fumtltumm5 
in  fcnfu,#  tali  £ deripe  valet  diabel*  fenfus  humi- 
anos  dupliciter  .Primo  vt  ex  thefauroimsginatio 
«iis  fpeciesadexicriQHS  fenfus  deriuctur&  rcfluir, 
ficqj  vniuntur  Organis  tSqui  fi  res  forent  pfentes. 
quemadmodum  etiam  in  fumno  contingit  .Secu- 
do  ex  immutationi  orgahi,pfcr  quam  iudicium  feti 
fus  de  facili  fallitur 'fkut  habenti  gufium  infeftu. 
cuncta  apparent  amara,  hoc  deniq;  facere  pofiunc 
cL  aboii  virtute  naturalium  rerum,  quemadmodS 
ad  cuiufdam  e uaporat  Jonc  fumi  trabes  domus  mo 
neri  videntur. Imo  viciffiin  contingit ,vhu  arte  tua 
gica  falli,  cum  tuun  alius  aftansdecipt  nequaeat; 
gppter  vires  hcifatt  utn  vel  lapidu,  quas  apud  fe  gc 
rit.Pari  tnSfim  valuit, vt  Symon  magiis  loco  fuia« 
rictem  decollandum  adduxerit, quin»  tamen  alii  iit 
propria  forma  non  videbant . Sicut  in  Virafpatr& 
deferiptutu  eft.de  quodam  quiccniugem  fuamitt 
fpcciem  equa:  mutatam  putabat, canicp  ad  fan&if- 
fimum  virumMacharium  attulit, quem  fiatres  vi- 
dentes, indignari  funi  aduerfus  cum  quodequam 
adduxerit, nairsfiC  ipfi  adsrinOne  adhuc  deripi  po- 
teram.Porro  vir  diuinusatqjpeififlus  Matharius 
adrmoniacis  fahtafijs  falli  nequibat^  quod  rame 
gratiae  non  naturar  prarrogatiua  fuerat  Idcoqjfra 
tres  vehementer  redarguens.  Vos  inquir, equinos 
oculos  habetis,  nam  illa  mutata  tion  cft  a fuiipfi- 
iis  figura, fcd  cis  mutata  apparer,  qui  nondum  das 
onibuf  p’omniu  partionum  vi^oriSdominSturi 
^ Quod  Lucifer  tempore  Antichrifti  fokutuf,8t 

ineo 


I 


Apoc.10 


* - 


t,Tc(fa.i 


py.  D.  t)IONY.  CARTttV.  DtALCK 

in  co operabitur. Articul.  Decimusquartus.Thc# 

QVamuisdacmones in  caliginofohoc aere 
habitent,  quidam  tamen  opinantur  Luci 
ferum  propter  peccati  fui  magnitudinem 
ex  quo  cecidit  in  infernum  dctrufum . A Iq  afferunt 
cum  in  inferno  religatum,  ex  tempore  quo  aChri 
fto  viftus  eft,  vel  in  deferto, vel  in  crucispatibulo* 
Ipfe  nempe  vt  dicunt,  primum  parentem  tentautt 
8£  vicit,  feda  Chrifto  quem  tentare  prxfumpfir,cft 
Vi^fus.  Rationabile  autem  videtur,  quod  nunc  in 
inferno  ligatus  afleritur,  ita  Vt  egredi  nequaratad 
homines  impugnandos,  vfque  Antichriftiaduen* 
tum , Quoniam  jn  Apocalypfi  legitur,  quod  cum 
confummati  fuerint , mille  anni  foluetur  Sathanas 
de  carcere  fuOj$£  exiet,8ifeducet  gentes.  Quod  v+ 
tique  tempore  Antichrifti  continget,Nam  per  mif 
le  intclligenduS  eft  numerus  perfeftus  annorum j 
in  quo  complenduseft  numerus  eleftorum.Infu- 
periicut  Magi fler  Sententiarum  in  libro  fecundo 
tcftatur : Siue  in  inferno dimerfus religatu fque  fic 
fiuc  non, credendum  eft  tamen  non  eum  nunc  ha^ 
bere  tantam poteftatem  tentandi, quantam  deo 
permittente  tempore  Antichrifti  habebit, quem  ex 
vtero  matris  vtferf,lpIebit,inhabitabit8C  diriget* 
qjQuod  in  fpectali fcireno poffimus quar,quata,8C 
qualia  Cigna  at^digia  Antichrifti  tempore  fienr* 
Articulus  Decimufnonus.  Theologus. 

EX  Apoftolicis  diftis  cognofcimus  aduentu 
Antichrifti  fecundum  operationem  fathanoe 
efle  in  omni  virtute,  in  (ignis,  itemfy,pdigqs* 

Sed 


Digitized  by  Coogle 


■de  FIDE  CATHOLICA  'tt  VI.  .57S; 

Sed  quoniam  fecundum  Auguftinidoftrinam  dif* 
ficile  imo  impofiibile  nobis  fit  fcire  quid  df  mones 
per  naturam  poiriNnecpoftintjpropter  dei  prohi- 
bitionem . Et  quid  peri  pfius  naturae  fuse  conditio 
nem  facere  non  finantur,idco  determinate  fcire  ne 
quimus, quid  Antichriftus  cum  fuis  acutus  fit.No 
enim  (cimus  limitem  atqj  menfuraminduftriar.po 
tcftatisty  darmonum.ncc  etiam  fcimusqux&  qua- 
ta  fitvis  in  natu  ralibus  rebus. Ideo'qp  fccurum  noti 
arbitrer,  multum  vellein  particulari  determinare. 
quae,quata,&  qualia  abAntichrifto  & cius  fequacl 
bus  fient  .Ne  forte  fi  tunc  aliter  euenerit  quam  mo 
pracdicatur,quifnam  in  errorem  labaturi  P,Res  p- 
(entialiter  obie&er,  fortius  mouent  .Tanta  ergo 
digia  aftu  exhibita. multum  mouebuntintuemcs, 
vt  Antichriftoadharreant.T,Itaeft  prorfus  .Tan-  MaU.fc4 
ta  enim  erit  perfccutionis  ac  fcduttlonss  illius  acet 
bitas,  vt  in  errorem  mittantur  fi  fieri  poreft  ele&i, 
&hocantciam  diftumeft.Quicnimfirmiflime  in 
Ede  Aabilite  non  fuerint,  mouebuntur&  cadent, 
quow  nihilominus  multi  poft  Antichriffi  interittl 
denuofurger,queadmodupofimodu  introduci* 
qjQuam  mira  quamque  ftupenda 
abAntichrifto  fieri  opeLucife- 
ri  poffit.fideus  permifit. 

Articulus.  XX.Theol. 

POrrone  Antichrifti  medacia  figna.hominef 
fallant,  aut  moueantjintedere/cireque  expe- 
dit quam  ineffabiliter  magna  operatione  Ln 
ciferi  effici  poflint.Pbilofophus. Hoc  mihi  pande» 

T,  Omnia 


§7f  D.  DIONY,  CARTHV. 


.l5Omnia  qur  in  prfcedenri  libro  deLucifcro  tam 
ftudiofe induxi,  obhoc  poriiTittie  comcmoiaui  vt 
oportuno  loco.id  e ft.modo  oftendcrem.quam  ad 
miranda  atqj  fccrctaLocifcr  facere  puflit,&  per  fili 
tim  fuum  Antichriftum  forlitan  faciet.^jRciorda- 
ri5  ne  ergo  o'  f hilofophe^qiiid  illic  dc  naturali  ex  - 
cfllemi*,fcictia&  virtute  Luciferi  dixerim. P,Drxif- 
fete  memini  Luciferum  ante  cafum,  omnium  an- 
dorum  fuiiTe  altiflimu  per  confequcns  omni 


ImTTTTfTTI  flTTTT!  nTTTT^TTS  r?T  \ 


^edom.lnfuperadiccifii nouem  c(Tc  angelicos  or 
bines.atcg  in  quolibet  innumerabiles  fpiritus  conti 
rieri,quippe  cu-n  infimo  ordine  tot  ad  minus  con- 
tenti funr  angeii,  quot  iam.in  vniuerlo  mudo  fune 
homines, eo auod  lingulis  hominibus finguli  pne 
fidrant  angeli, (jui  tamen  omnes  de  infimo  (hora| 
fum. Porro  fecundum  prarindu£la,quo  in  icrlis  or 
do  eft  altior,eo  ptures  compn  hendit  in  fe  ar  geli- 
co>  fpirirus,^(Prarterea  addidifti  probabile  cfle,  K 
id  pukhreprobafti  fingulosj  angelos  a lingulis  fpe 
cificeelfcdilhn&cs.ita  vt  tot  (intibi  fpecie$,quor  I 
• diuidua»T,Bene&compendiofcrefumisSedquid 
tibiexhisfequivicfetur  P,Tu  magis  conclude.  Ad 
uerto  tamen(ni  faIIor)quo  tcndis.T.Cuiufpecifi- 
ca  diftintt  io  fecundum  elfcntiaies  perfe^V.ones  pe- 
fanda  fit.fequitur^uciferu-m  tot  e fjenrialium  perfe 
itionum  gradibus  infimo  angelo  naturaliter  e fle 
excellentiorem,  quot  in  toro  fum  fimul  angeli  bo 
ni&roali  Er  quoniam  fecundum  diuinumDiony- 
^ujn  m daemonibus  naturalia  irnegraicmanfe-  ut 

4 tanti 


Digitized  by  Google 


m ■ FIDB  . CATHOLICA  U.  VI.  jf®  , 

a 'uantumLucifer  exteros  angelos  excellit  in  natu  * 
?a  fpecifica,  tantum  quoqj  in  his  quf  naturaliter  ar^ 
gelis  comperunt^ad  naturam rpccificam  ^porti 
©nabilitcr  confcquuntur,vt  funt  (cientia,  rapientia,' 
poreftas, experientia,  induftria  P,  Secundum  hoc 
cxcellemiaLuciferi  in  omni  fcientia  atque  potentia 
inagnaeft  nimis.&fuper  infertorum  ordinum  an- 
gelos quafiincoparabiIis/r,Rircconc^ 
nicp  fi  angelos  quifpia  aftruat  nq  differre  fpeciiicc, 
fivnius  ordinis  exifientes,  nihilominus  palam  eft 
creaturam  illam  angelicam  quae  fecundum  effenti 
a'em  perfeftionefuperbcnedifto  creatori,  imme- 
foqjdeo  viciniffimaitemeg  fimilima  condita  cft,iti 
arftimabilem  habere  in  naturalibus  donis  eminen 
tiam^uemadmodum  etiam  feriptura  dicit  dcLu« 
cif«ro:TuCherub  fignaculum  fimilitudinis  dei,pl| 
nus  fapientiaSC  decore,  in  delicifs  paradtfi  deifui- 
^ti.traqs  cum Juxta  prachabirafecudum  Auguftinu 
tanto  angeli  tam  boni  quam  mah,  nutabiliora  cf- 
(jceic valeant,#  fecrerius  ccleriuscp ea  producant, 
quocft  in  cis  natura  fimplicior,  virtus  mobilior, ac 
fenfus  yiuacibr.eluccfcir  Luciferum  tamftupcnda, 
tan$  miranda  1!  deus  pcrmiicrit  poffe  producere, 
Vt  nullatenus  ea  vel  fcrutari,y  ei  fcire,aut  eciS  difeu 
iere  valeat  homo  Cum  erga  vr creditur.Lucifcrin 
aduentuAntkhrircifofuendusfit.&eundem  n oi- 
!>us  pofieffurus  ac  adiuturus.miriim  non  eft,fi  val- 
de miranda  Antichriftus  effecerit,  prxferrim  cum 
tunc  laxanda  fit  diabolorum  potefias . P,  Vtilcdt 
ifia  frgfrire,  co  $ iacula  § cognita  facilius  deuiti  c . 
. • • - • - Vciuit» 


Ezcc.?3, 

i..  J '*  . 


Digitized  by  Google 


|9i.  D.  DIONY.  CARTHV.  DIAtO. 
Verun  tamen  terribilis  erit  ifta  tentatio.T,  Dici 
poteft  quam  terribilis  erit. 

% Verum  m tantum  laxanda  fit  Antichrifti  tem  * 
poribus  potentia  daemonum,  vt  quicquid 
naturaliter  poflfint.fine  prohibitione 
exequi , 0 eis  placnerit  valeant. 
Articulus.  XX»Theologus* 

SVperiusex  bcatiflimi  Auguftini  lententia  pa 
tuit.non  poffe  ab  hominefeiriquid  dfmoncs 
per  naturalem  virtutem  atqj  induftriam  pof- 
ilnt,  nec  tamen  propter  prohibitionem  valent  .1- 
deoqt  licet  certum  (eruemus,  maiorem  futuram  in- 
Antichrifti  perfecutione  dxmonum  poteftate  ad 
temandum,noccndum,feducendurn'q$hominescj 
modofir.imo  quam  vnquam  extiterit. Veniet  ni' 
Danie.ll  Pc  vtDaniel  ait,dies  quales  non  fuerunt,ex  eo  te- 
pore quo  fuper  terram  gentes  e(fc  ceperunt  .Igno- 
ramus tamen  in  quanta  menfura  tunc  dxmonum 
virtus  laxanda  ,foIuenda<$  fit . % Denicp  non  opi- 
nor quod  tunc  Lucifer&angelieius  fafturi  funt  o- 
mnia,qux  fi  permittemur,  vtitp  facerentj.  Poffent 
enim  fi  deus  pmitterer,o?sChriftianos  occiderer, 
faltem  corporali  morte,omnes  fontes, cibos.ac  pa 
tus  inficere.Itno  & Hei  yam  8C  Enoch, quorum  cis 
praedicatio  onorofirfima  erit,moxcum  praedica- 
re exorfi  fuerint  diufrfisac  varijs  modis  occidere;. 
Imo  horum  enim  maiora,  difnciltoraque  facient, 
hxc  tamen  infuper  peragere  ncquaqu$  valebunt* 
Nun  q enim  Chriftiani  in  toto  deficient,  net$  ante 

prgfinitum 

I 


Digitized  by  Google 


de  fide  CATHOLICA  LIB,  i VI. $82 

praefinitum  tempus  aliquid  facere  Heltae&Enoch 
An  tichriftus  valebit  Porro  fi  vicUfim  legatur,  qd 
tun  c daemones  fine  coertioue  acfturi  fintcunfla  q 
poterunt , inrelligendum  eft  hoc  non  (impliciter, 
fed  comparatiue,quoniam  foilicet  multa  quae  nuc 
operari  non  finumur,  tunc  fine  prohibitione  effi  * 
cient» 

IjDc  aduentu  8C  praedicatione  Enoch  & Heliae. 

Articulus.  71.  Theologus. 

MIratuses  ante  6 phi!ofophe:cur  dens  fapi 
entiflimus  SC  vere  pijffimus  tam,  graniter 
pafTurus  fit  ecclefiam  perfequi  tepore  An 
tichrifti.Refpondiq;  tibi, quoniam  fidelis  domini 
nunqu3  tentarinos  finit, fupraid quod pofie nos  |.Cor*lO 
ferre  cognofcit.P,Sicut  ergo  tentatio  lllagrauiffi* 
ma  erit , fic  nifi praecipuum  dederit  deus  contra  ea 
fubfidium,  non  video  quin  tunc  permittat  fideles 
letari  vitra  q fuftinerc  ualet  humana  fragilitas.  T, 

Sapientia  eunda  fapienter  difponit,8£  deus  gloria 
ofus&  fan&usin  numero, pondere,itcm<$  mcnfn  ^ . 

ravniuerfaconftituic.  Itaquedeus  benediftu$8{  ^P**1*»  3 
fortis, qui folusin  omnibus  operio  fui  ratione  co- 
gnofcit.non  fempervniformiter  fuis  fuccurrit.  Ne 
pe  vicifiitnfanftosfuosantemortem  minficat, in 
terdu  m in  mortc.quandoq;  poft  moriem.quofda 
quoqj  ante  morte,  in  morte  8C  poft  morte  fignis* 
diuinis  mirificauit.  Potiffime  autem  in  «norte  fan« 
fto s fuos praedaris  mirificauit  miraculis  rempo  * 
fibus  tyrannicae  perfcquutionis  impiorum- 


Digitized  by  Google 


«ty  p.  DIONY.  CAK.THV.  DI  ALO, 
Aliter nScp fide*  Chriltiana  in  ipfis  pfecutionibuS 
catenas  ne<{qu3inualuiiTet  nec  au&afuilfet , imo, 
prorfus  extihftaiam  fuufct.Terapore  dcnkp  Anti 
chrifti  omnia  ifta  vclomnino.vcl  in  magna  par- 
te deficienr.quonii  ecdeiia  tuc  no.  corufcabit  mi- 
raculis vtinteriJum.ficut  plenius  pamdam  Nihilo- 
minus dcuJimlla  perftKutione  fuisfufftcicmcrfuc 
cqtret,quamuis  no  taoicopiofa  licuc  viciiTtm  fub>* 
uentt.Na.nk  omnia  quae  inChtiftianalcgeabeis 
exordio  fa&afuut,  contra  illam  perfecutionem  fi- 
delibus pro  ierunt,  qut  praeteritorum  lignorum  f* 
pientraliter  memores  fuerunt . Infupcrfpecialia  q- 
que  folat ia  dabit  tunc  deusecclefiae  orthodoxae.  P, 
Quaecrunt  illa^T,  Mittet  deus  fidelibus  fuis  ex  pa 
taJifo  tcrreftriduos  efricaa/Timosac  fideljflimoS, 
teftes.quicontra  Anrkhrifti  perfidiam  publice  p- 
dtcabut*  videlicet  fqcratifTimosvirosEno.di&Hc- 
lyim,  qui  nondum  mortis  debitum  perfoluetunr, 
fed  propterea  inaiia  vita  fer uantur,quatcnusrem- 
pore  a deo  difpofira  Antichrifto  rehftft . P.Qiji  &: 
qtules  fuerunt  hj  virtfT.Dehocte  poftmodu  ple- 
nius certificabo.  Nue vrero  feripturae  facrae t citimo^ 
nia  ponam, quae  dereltibus  iftis,  aut  vnoeoru  lo- 
quuntur. Per  os  Maiachiae  deus  bcnediftus  l(ado- 
, ra^idus.vcro  Ifraeli, id  e^populoinChriAocred?. 

4 t>,fpopondit:Ecceego  mittam  vobis  Hdyara  ,p- 
pheta,  antequam  veniet  dies  domini  magnus,idk 
e it, dies  iudicrj.quem  Antichriftus  praecedet,  SC  cor\ 
tra  eu  m mitteturHilyas.Prjtercain  euagelio  Chr% 
ftus  dtxit;  Hcly  as  ca  vcncrii  icfticiics  omnia.Qj'A 
. ' vy?, 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI . VI.  tf4; 
rr  propheta  Malachias  concinit.Ipfecouertet  cor 
da  patrum  ad  filios,  perducendo  infideles  Iudaros 
ad  fidem  catholicam,  quam  cum  acceperint  corda 
patrum, id  eft, fandorum  antiquorum  prophetatu 
K patriarcharum  ac  aliorum  couertenturad  filios, 
diligendo  eos  tanquam  fideles, quos  ante  propter 
mfidelitatemnequaquam  amabam.  Quo  pera&o, 
filii  etiam  diligent  patres.  Ideo  adiecit  propheta, 

& corda  filiorum  ad  patreiludrinanque  &Chri- 
ftiani  faltem  pro  parte  parituncinChriftum  reli* 
gione  credent  .P,Ex his  non  nifi  de  vno  tefte  pro* 
bafti  ,T,  De  ambobus  in  Apocalypfi  feriprum  eft:  ApOC.lJi 
Dabo  duobus  teftibu$meis,ideft,HeIyp  &Enocb, 

K prophetabunt  diebus  mille  ducentis  feptuagin 
ta.Nam  tribus  annis  cum  medio  contra  Antithri 
Ilum  praedicaturi  dicuntur. Hi  funt  du*oltuse,fpi- 
ritu  fan  fto  vn&c,8(  duo  candelabra.id  cft,caetcris 
lumen fund?tia  .P,  Vnde  nofti  quod  harc  verba  de 
Enoch  quocp  Tumenda  fint,cum  nome  eius  non  ex 
plicetur  locis  pracdiftisf  i',Q.uoniihi  Toli  duo  tr5f- 
lati  leguntur, & mortis  debitum  necdum  folucrftr, 
quod  eos  vtic$  exotuere  opus  eft.qDcniq;  cur  cpte 
ris  omnibus  derelictis  antiquijfimis  viris, hi  duo 
tranfiatt  leguntur, nifi  v t oportuno  tempore  rede- 
ant,atqt  minifterio  Tuo  perafto.viana  vniucrfae  car 
nis  introeant.  P, Quando  venturi  funttT, Sicut  lo- 
hannes  baptifta  primum  Chrifti  aduentum  prarue 
rur.ficifti  fecundum.  Denitjj  contra  Antichrift  u pr$ 
dicabGt,&vtBeda fatetur, c otra  mox  fjmtura  Anti 
chrifti  perfccutionem  praedicaturi  funt,&fic  appa- 

b rct  ^ 


i 


Digitized  by  Google 


apottf.  n 


• %n pr 


0,  DICNT*  CARTHV.  DrAlO. 

• 

r<  t qffod  ante  Antichrifliremlattonem,  purdicatf 
©nem  mcipicnr,  fed  quanto  tcroprrenon  determl 
rat  Pioprerea  alrj  aihwmt^uod  inter  ©ccitltuAit 
tiihrifti  aducmum  &apci  tiimddeft^mrrnatiuita 
tcm  cius&manifcftam  prcdicationcm  ac  petfecuti 
©nem  ip<ius  venturi  fum,&  muli  ludarorum  cre- 
dent eis.  Tandem  Amicbriftus eoi  Otcidet.&aiune 
quidam  quod  in  Hierufalcm . Vnde  conflat  quod 
per  aliquod  tempus  Helyas  & Enoch,&  ipfcqu© 
que  Antithriftui  ciuscjjdiicipuli  fitnu!  prrdicabut* 
Porro’  verba  ApoulypfjOsEtiacebuutcoipori* 
orumiri  plateis  ciuitatil  magnar&c.  Quidadofto 
rum  adlireramdc  Helya&Enoch  imcllrgunt.tcftf. 
tesquodeis  ab  Antictiriftooccifu, corpora eoriii 
Icpuita  lacebunr  t ribu»  diebus  tr  buscg  nofbbus  cfl[ 
media, quoniam  propter  metum  Antichrifti,nui«* 
lusea  Icpifirc  p<  jfumct.&inimici  eorurainterimde 
eorum  nece  vehementer  gaudebunt.fed  poftrrida 
utn  diermp  medium  rcfurgent,&  audtenubus  Anti 
ei  ritti  fauroribit«.vox  de  cedo  tonabit : Helyas  8C 
Enoihaftendtc  huc, fk'q$  metuentibus  eorum  ad- 
tterfarfjs.iti  cadum  in  nubcafcendent  .Licet autem 
fuperfk<e$vcrborum  prarindufti  capituli  Apoca- 
Jy  rfis hucaflcrtionifausconcordeqnon  tamen  a- 
©eo  certum  videturan  vc<ba  illa  tam  Ii  feraliter,  t i 
qj  fimplicitcrdeHelia  & Enoch  accipi  congruat,  tfi 
qaBeda  &' alij  qda  liceri  il|2aliterexponum,cu  eja 
adrnoJu  ccrtu  no  Subeo,  cp  hi  duo  vir  i fan&ifi  imi 
ante  comunem  tcfurrefUonem  fufcitandi  fiat,  ^ 
uti  «fwjfumuH  lit  hoc  deo  facillimum  ede. 


Digitized  by  Google 


m fide  catholica,  tt  vr.  m 

•iQuomS  HclyasrcftituetQTa.Artic.XXIII.PhiL 

DIxifti  iam  ante  quod  Helyascunfta  reditu 
:r,ergo  omnes  credet  ci.$ed  huicpindufta 
no  confonanr,  quoniahabitqeft,  quod  Iu» 
dari  familiarius  antichnfto  confentient,&quod  de 
Hclyar  interitu  multi  gaudebunt.T,Hanc  qusrftio 
ne  malle  ab  alio  determinari  qua  a me,  habet  nem 
pe  difficultate  prarcipu  5 propter  facrae  automate* 
fcripturar,q  licet  fecunduveritatc  concordent  fum 
ane,  difficile tamc  eft  modii  cocordatiois  ea» oft€ 
de  re.  Quarda  nanc$  verba  fetipture  canonicj  infinu 
are  vide tur,q»dftcftafalfitatc  antichnftfp  HelyJ 
f^Gnoch  omnes  falte  [udari  couertentur  ad  Chri- 
fiu.^hoc  qdS  dottoresaperte  didit  fug  vetbaMa  jvTafa^  v 
lichi$arq;Matthciindu&a.Etfaluatorinqt:Fietv  jyjatr  17 
nu  ouifc&vnus  paft  or.  Magis  quocj  videt  q Ad  \Q\^n  3a 
antichrifro  quocp  occifo,ocs  homines  Chriftianu 
amplefturifunt  fide.qaextuc.vtfcr^dolus&frau 
dulentia  darmonum  protfus deficient . Et qnia  tuc 
mamfefte  parebit  antichrifti  nequitia  .Veifnamcn 
Iiuic  obuiare  videt  q>  in  euangcl.  legiLSicut  erat  in  Matf. 24 
dteb^Noe,^  erit  in  adactu  filijhois.Exquo  ver- 
bo&  cis  q fequutur  cfuccfcit.cji  poft  antichrifti  ime 
ritu  vfqt  circa  confit  mmarionc  feculi  quidam  ma- 
ligni peffime  viuenr,  edentes,  biben  tes , nubentes, 
jtemque  dicentes,  pax  S£fccuritas,&  cum  talia  di- 
xerint repentinus  eisfuperueniet  interitus . Praeter 
ci  diftum  eft  quod  ludaci  Antuhriftum  primum  f YcfTal  ? 
Iitfcipicnt,8ccum  eoHierufalem  introibunt,  ac  tcra 
pium  quod ali omasi*  dcftroftu eft  rc^dificabnc. 

b 7 Qi!®* 


Digitized  by  Google 


I 


$S7-  D.  DIONT.  CARTHV,  DIAlO. 
Quomodo  ergo  omncsHelyar  credent, prarfiertim 
cum  praedicatio cius  Antichufti  manircftu  (it pre 
cefTuraaducnrum  .P,  Qu  id  ergo  proborum  cocor 
dia&  determinatione  refpondes?T,Qu£fti6es  qu$ 
fine  periculo  ignoratur.&cum  difenmine  determi- 
nantur/apicntialtus  cft  pie  dubitare^uam  temera 
ttt  io  lue  re  .Nihlominus  plura  dici  potient . ^Pri- 
mo quippe  quod  di&uin  eft,Hclyas  reftuuet  omia 
fic  accipi  poteft,  quemadmodum  fumitur quod  de 
Chrifto  cantatur ; Benedicemur  in  ipfo  tribus  ter» 
rae, omnes  gentes  magn:ficabunteum,cum  ramen 
«nuit  oplures  fine  maledi&i&reprobi.quam  bene# 
difli  vel  benedicendi,#  innufficrabilcsfint  multi» 
tudines,non  vticp  magnificamium/ed  condemnl 
tiu  Chnftu.Hxc  ergo  vniuerfalitas  no^pfingulis  g< 
^tiemm.fcd  pro  generibus  intelligenda  eft  fingulo» 

• . rum. Sic  quocp  diffcum  videtur  Fiet  vnuspaftor,# 
Olian.ia  trmtmouile.^Practcrcaverifimileeft.quod  i udari 
facilius  credent  Hcly$,quamPagani  velTarrarie® 
quod  in  lege  fuade  eo  ccftimomum  efficax  habe* 
imA' fieri  poterit  vt  qui  cius  praedicationi  no  coit 
fenferunt,  propter  fraudem  aut  metum  Antichri- 
fti,Antichrifto  occiio,conuertanruradCbnflu.vt 
fcdolcantnon  confcnfiffe  Hcl  yar.Dcn  i qj  dicere  co 
gimur.quod  ex  quo Antichnft o occifo,non  ftatim 
veniet  adiudiciumChiiftus.Ideo  quidam  de  Anti- 
chrifti  miniftris,«n  fua perdurabunt  malitia,#  cum 
dixerint  pax#  fecuriras, id  cti.licct  princeps  nofter 
mortuus  fi t,n os  tamen  pacem  habemus &fecuri» 
tatem,  tunc  fuperucmet  cis  improuifus  repen  te  in* 

tuitus 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.VI  ;«fi 
ierint  $ Videtur  pnererea  m hi  quod  ifti  tam  obftf 
nati  famuli, faUaalTtnr i Anrichrifti.de  eis  prj  lertim 
populis  erunt,  qui  nec  Chrift  ;ani  nec  Iudari  ante  fu 
erunt.. Comtnuniier  nanep  dicunt  do£tores,quo<i 
ludariflfChriftiani  pati  tunc  rcltgtone  Chriftode- 
fcruient,neca!iaem  fidelium perfectitiopoft  Anti 
chrifti  intentu,  imo  feuitia  darmonu  ex  tuc  inchoa* 
bit  deficere.  Haec  o charifTimc  ac  ftudiofiflime  phi- 
lofaphe,no  determir,5do  neq?  fimpliciter  a (Teredo 
tradiderim,  fed  in  quantum  canon  icar  concordant 
fcriprur*,atqjvta!ijs  eccafionem  fubtilmsindagU 
di,exhibcam',P,  Quantum  in  prsrfemi  materia  iu- 
dicare  prarualeo,rat  ionabiliter  refpondift:,  eorucp 
demum  quae  fibi  difionare  videbatur  verborum, 
idoneam  oftendifti  concordiam  .Veruntamcn  de 
iftomagnoHelya&ipfoinfuperEnochJiiftoriam 
cupio  audire  aureticam.T,  Nonalia  tibi  dicam  d* 
cit,quam  quae  in  canone  continemur. 

Teftimonmm  feriptunr  canonicae  de  EnochgC 
tflelya.  Articulus  XXIIU.  Theologus. 

-g,  N Gencfi  ita  de  Enoch  vcrisatistefiaturfcriprti 
1 ra:  Ambnlauit  Enoch  cum  dcr>,&  non  apparu- 
JL  it, quia  tulit  eum  dominus. Quod  do&oresex 
ponunt,  vixit  religiofc  ac  fanfte,&  non  inurnieba- 
tur.quia  tuLr  eum  dominus.id  eft,  in  terrefire  rrSf* 
tulirparadifum.  horrorum  fuiffc  prof  herS.e* 
ludar  apoftoli  comprobaturepifiola  in  qua  habe  Ii 
Prophetauit  aut  dc  Ins  feptimus  ab  Adam  Enoch. 
Aliud  mihi  nor»  occurrit  de  eo  teftimonifi  feripru 
ne  canonicae  tuidcns,nifi  quaemApocalypfi  Icgfl- 

b } tu* 


©E  ftOE  CATHOLICA  Lt*L  VI. 39«  * 

Amclia-c  puerum  mulieris  hofpitatric  is  Tuar  fnfci-- 
tauit  i mortuis, mati  ique  viunm  reftituit.quem  cie 
rpfius  gremio  mortuum  tulit*Poft  Itare  appatuir  et 
angelus,  & dedit  ei  ad  vefecaum  fubi  inericiuni  pa 
nem, atque  ad  potandum  prarff  ;r*t  aquam, qu.bus 
a cccptis,  ambulauir  in  fortitudine  ctbi  ac  potus  il<* 
Iius, nihil alud fumem quadraginta diebus & totU 
dem  noff ibus,  vfqtre  ad  montem  deiOreb  Fort: 
harc  vnxit  Helizeurr»  prophetam  profeiprxdixrt-* 
que  regiOchofiarqnodmoriturS  effer, prrprcr  ma 
liciamfuam  .Ame  tamen  cum  itfe  in  mcnref<de«- 
ret.&rex  Ifracl  ante  cum  quinquagenarium  prin- 
cipem, ac  viros  quinquaginta  cum  comififlVr,iii* 
bente  Hclya,  ignis  de  corio  defundit, eofque  deno 
rauit  Q^odalrcriquoquequirquagenariocum  vf 
risfuis  contig  i, quoniam  fimilimodo  confutopti 
funr.^  Poftrcmo  volens  deus  Helyam  transferre 
eum  ipfecum  miniftro  fuoHeltzco  ad  Iordanis 
fluenta  veniflet,  pallio  fuo  aquas  pcrcitffir,  quibus 
moxactcpenre  diuifts,tranfiertim  ambo perfic - 
cum . Cumque  fimul  profitifeemes  colloqurrcn  - 
tur,  ccce  currus  igneus  bl  equi  ignei  diuiferurt  v * 
trunque,  3i  afccndit  Helyas  per  tuibrnrm  inter- 
luni, id  eft,  altum  locum  videlicet  Paradifum  te  r* 
reftrem.  Spiritus  Vero  Helytrrequicuit  fu  per  He* 
lizeum  .Philofopbus.  Multa  mihi  de  hocdiuiniffi- 
tno  atque  poterttiffimo  virofacro  Helya  dixi- 
fli,  in  omnibus  equidem  iftis  licet  nuiha  ammircr, 
duoumcnpiaciipueproptcrcompcndiufeifarori 

b -f.  Prim3 


Digitized  by  Google 


59  f.  D.  OIONT,  CARTHV.  DIAfO. 

Primum  quid  tnerucrunt,&quid  fecerut  duo  quiit 
4 R j quagcnarijilli  cufuisvteesignisHelyaimpetran 
* ‘ ® ’ te  cofumeretfltemqj  de  equis  igncis  curruqj  igneo 

dubiro,quid&qudes  cxtttcru  t?T,  Rex  qui  miHt  e- 
os  idololatra  erat,  & viri  quos  prr  duas  vices  mi- 
(it,eiuserrori  communicabat.  Deniq?  tot  mi(ir,n5 
pt opter  Hclyar  reucrentiam,  fcd  vt  fi  venire  nega- 
ret.per  violentiam  eum  adducerent  .Porro  fecudil 
textus  tenorem.vocabant  eum  hominem  dei.non 
verc.fcd  irriforie.De  equis  aut  igneis, curruifigneo 
palam , quod  angelico  minifterio formata  fuerStK 
mota  corporalia  illa  P, Certe  licet  Antichriftt  rabi* 
es  dura  ventura  fit  contra  catholicos, quia  rami  ta 
Jcs  tamiq;  viri  contra  eius  perfidiam  a deo  mitten- 
tur,non  mediocriter  imo  fufficienterdeus  fuisfuc 
Dent  • *7  curret . Nempe  in  ore  duorum  talium, teftimonift 
merito  ftabic  omne  vcrbum.T.Tibi  confemio* 

S Vtrum  Chrifti  ecdefia  tempore  pe  rfecutios  An- 
tichrifti, miraculis  fulget.  Articulus.XX  V.  Theof. 

CVm  fandius  Gregorius  dicat, Penfemus  qug 
erit  mentis  humana:  illa  tentatio,  quido  pi- 
us martyr  corpus  tormctisfubijcit,  &.  tam2 
ante  eius  oculos  tortor  miracula  facit . Videtur  qp  ' 
Anmhrift o regnante, fui  duntaxat  & non  ecdefia 
miracula  agent,  & hoc  communiter  diotur . Alicg 
tamen  afferunt  etiamHelyam  fadlurum  vera  mira 
cula  contra  Antichrifti  mendacia  figna,&  hoc  Ni- 
colaus dcLyrafepiusait.quibuscofonare  vidcf 
in  Apocalypfi  dicitur.  Cu  nanq?dixifler,Dabo  du 
obustcflibus  meis  yideiicct^nochdC  Hclyar,  Poft 

pauca 


Digitized  by  Googl 


DE  FIDE  CATHOLICA  L1B 

f auca  adiecit : Et  fi  quis  cos  nocere  Voluerit,  ignit 
de  ore  eorumexibit,  & deuorabit  inimicos  eoi3a 
Quarouis  hocipfum  fpiritualiter  intclligi  mcliui 
poffir.Rarionabilior  vero, apparet,  £vfc$  ad  Hc- 
!y* morrem  &Enoch,ccclcfia  & maxime diuinuf 
Helyasqui  vtiqj  ecdefiae  mcbtum  eft,  miracula  fa* 
ciet  Occifis  auteHclya  &Enoch,nnlla  prorfus  mi- 
racula i fidelibus  fient, 
fim  confonar,  qui  euan 
dcmHclya&  Enoch  tribus  annis  cum  medio  con- 
tra mox  venturam  Anrithrifti  prrfccutioncm  pr  * 
dicaruros.quibus  occifis,tantundem  duraturi  An- 
tichrifti  vacationem.  V ndefccundii  hoc  Amichri- 
ftus  in  regni  8Crcu« lationis  fuse  exordio  eos  peri- 
meret,cum  fecundum  prarinduttaipfc  tribus  dum 
taxat  annis  cum  medio  regnaturus  fcnbatur  .Ni  I 
textu  habetur : Cum  finierint teftimonium  fuum. 
fcilicet  praedicationem  contra  A ntkhriftu,b«  ft  ia  ^ 
afeendit  de  abyflb,id  eft,  Antichrifius  faciet  contra 
eos  prplium.Et  fic  ecclefia  toro  tempore  manifefte 
Antit  hrifti  perfccutionis  careret  miraculis  .Alii  v« 
?o  fatentur  Antichriftupoft  Helyae&Enoch  mar. 
«yrium.multo  breuiori  tempore  regnaturum  *Ta 
men  quicquid  dicatur  quemadmodum  oftefum  re 
cordor, dicere  cogimur,  quod  falte  ad  remptif  ali- 
quod fimul  contra  fcinuiccm  fortifTjmcpdicabDr, 
vtrifq;  maximo  adhaerenti  exerciru/cd  pneualebis 
Amichrifti  exercitus  contra  fanftetum  exercitum 
. quoad  prarfentem  vita.quonii  occidet  cupro  par 
& AmicbrifiusHclyain.Vorro  Amichri- 

ftuf 


Cui  Beda  fuper  Apocalyp-  - 
rt  vel  narrat, vel atterit, mea 


Digilized  by  Google 


m D.  0T0NY.  CARTHV.  01 A 1(3; 


> w 


frus  primo  in  benignitate#  fignis  vcrurti?  perhibe 
tur,#  tunc  a ludaris fufcipictur.  Adquoru  couerft® 
nem  venient  HclyasA  Enodi,  moxtyfiltuf  perditi 
on«s  in  apertam  perfreutionem  confurget  .Fortaf- 
C>  tn'inAntichrirtusfigna  arcg  prodig  a faciet  an- 
tetrium  annotum#medrj  tempus,  congregans  (T- 

bi  pfurimos,ex  quibus  quidam  fa!u5di,curo,Heltt 

quivtiqjtanquam  igni$Venicr,pncdicantc  cumE- 
tioch  relinquent,  quo  farto  Antichrftus  defeuier* 
^ DcGog#M*gog . Articalus.XX  V I .Theolog- 

FEr  GogMagogquidamAnticI  rirtiexercitu 
imclligere  volunt,  qui  in  fine  mundi  < u prin- 
cipe fuo  vaftabirecdefiam . VndecumGog, 
Interpretetur  ffrtum,Magogquoc£  detedtu.  Pof- 

fcntper  Gog  occulti  ecdtfia:  mimici  quicamlatm 
terperfcqunntur.intclligi.Pcr  Magogaurem  jmu 
limanifefti  Quidamludari  per  Gog&  Magogde^ 
cem  tribus  Itrael,  qui  vitra  montes  Cafpios  capsi 
tlaufify  funt.accipere  volunt, quas  di  rege  fuo  Mef 
{yainHterufalemefie  veniura9,iten-  q Chiifli  cede 
fiam  dcftrurturas  afifirn  ant  P,Qi?*fnm  illcdecc 
*ribus?T,Temporcfilij  Salomonis  diuifum  cft  rc- 
ffium  Ifracl , folaq?  tribus  ludar  adhtrfit  Rcboam 
frlio  Salomonis, fed  # tribus  Beniamin  propter  lo 
(i  vicinitatem  cum  populo  ludar  eidem  aehrfit^ 
& quoniam  in  tribu  iud  ar  niaufit  cultus  diuinus, 
Lcuttf  quoque  regibus  de  Salomonis  profap  a aci 
Itxrebant.CartcrftnbusHicroboamfilio  Fabotli 
fecurp (unr  necvrquam  adregesluda  rrurrf;  fune* 
Fhilofo . Aiae  inc  docuihi  duodecim  fuifle  tribus 


Digitized  by  Google 


FIDE  . CATHOLICA  IIB.  VI.  .»4 

7 (rati  ,€x  dKod«sm  filijs  lacob  ex  ortas,  fi  ergo  tri- 
busiuda, tribus  quoque  Beniamin,d( infupertfi*'  u 

bus  Lem  R cboam  ciufque  pofteritati  parebant , 
tionr.jfinoucrr,  tribus  remanfcrant&  non  decem,  * 
fed  nor.cm  capta: dicendae  funr.  1 hcol  .Tribus  Le- 
vi i deo  s>d  s Itaris  ac  templi  obfcqutum  prsecltfta  Num.f^ 
ctf,  recipiiiiirercaererosfilioslacob.harreditarcm 
for»» i iunt  in  terra  promiffionis.fed  dominus dr  Deut  )8 
vs  ijracleratbacreditas  ipforum,quoniamdecb  \jl 

Inionibu$dcm<mfuftcmabantur,erlocoipforum  * * 
progenies  lofcph  in  duas  partita  eft  ri  ibus,  videli- 
cet in  oibumManatfret  EffrairnjqujtambxHis- 
xoboam  qui  df  gencrcEffraim  extitir,adha?ferune. 
PhiIo.Nuncrefponfionemruamprofequ<ire.Thea 
Hic  crgoKieroboam  primus  rex  Ifriel  feu  decem 
tribuum,  quar  propter  pluralitatem  Tuam  nomett 
fibi  Ifrael  vcndicabant,  videns  ergofe  regem  ele* 
ftum,  paucnfque  ne  populus  rediret  ad  Robeam, 
fecit  duos  vitulos  aureos . Nam  fecundum  legem 
lVIoyfi, populus  hebrarorum  in  templo  quod  inHI 
cruftlem  erat, oblationes  facere  tenebatur.Hiertt- 
falem  vero  tunc  in  tribu  Tuda  fuit,  habitauitqueift 
earcxRoboam, eamob  ctufam  timebat  Hiero# 
fboam,  fi  populus  fuus m Hierufalem  oblationes 
faceret  atque  offerret , quod  ad  regem  dc  genere 
Dauid  denuo  redirent,  propter  huiufmodicaufant 
eiuos  vitulos  aureos  fecit,  K exinde  idclolatriail"  > 

Ia  non  recefTit  a tribubus  dece, donec  unde  aSalm* 
«warrcgeAnyrioiji  traslarp  funqnec  vnq  reuerfr. 


j 


Digitized  by  Google 


3*?  D.  DIONY*  CARTHV.  DIALO,  i 

• Legitur  demum  in  Cronicis,  quod  ad  petitione 
Alexandri  Magni  montes  Calpi]  fic  fibi  coniun&i 
ciaufifcj  funt,vt  egredi  ncquxanr  (attem  in  magno 
tat  halogo  .E  r fi poflent,  non  tamen  permitterent 
al  lusfubquoium  ditione  perdurar.  Alii aftruunr, 
quod  fi  permittet  emur  ab  eis  quibus  Tubdurur,  rp- 
pter  montium  conclufionem  non  impediremur. 

Hi  ergo  antubnfloin  maximo  numero  adhaere*» 
biru,ectlefian  qj  vaftabunt. 

^Deacetbtcare  M>rcimare  perfecutionisanticl.ri- 
fs*  ar  riifcipulis eius.  Articulus.X XVU  .Theolog, 

QVanto  praeterea  tribulatio  ifta grauior,  tan 
o qq;  breuitate  moderatior  erit,  cuius  cau- 
*jm  fandus  Gregorius  tradens,Quia  incjrg 
fupcrbos&tnfirmos  nos  afpicte  deus, dies  quos  fin 
gularirer  malos  intulit, mifericorditer  breuiauit>fp 
fefto  vc8t  fuperbiam  terreat  de  aduerfitare,  & infir 
mitatetn  refoueardebreuiratc  .Nempe  vtvbert! 
iam  dictu  meft, aperta  perfecurio  &iropetium  ho- 
minis peccari.non  nifi  tribus  ann*s& medio  itabit. 
Nam  vt  ait  fanttus  loliannes:  Cum  venerit  opor- 
ApOC.tO  rct  eumbreui  tempore  manere. Perfecurioautem 
* tyrannorum  ac  haereticorum  faepclongiflimaexti- 
tit  Igitur  antichriftus  omnia  illa  amanfifima  ateg  i - 
mamfifima  tormecorum  genera,  fidelibus  inferet, 
quae  vnquam  crudelifijmi  tyran.ti Neto,  Domitia 
s nus  O oelctianus,Maximinianus,&  compares in- 
tulcrum,praefmim^Chriftianisin  terra  fan£ta8£ 
in  Hirrufalem  compertis. N h fominus  ante  patie 
tium  oculo$,figna  magna  efficiet . Ideo  fanfti  qui 

tunc 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LL  VI.  $94 


lunc  conflantes  exmerim,  prarclarifimi;  martyre* 
erunt, tanto  vticp  prioribus  excellenti  ues  n.airy* 
ribus, quo  peifeturio  illa  durior  fuerit.  Alrjcquide  r . 
martyres  m maximis  perfecutoresfuos  cofmabac 
miraculis,  iflis vero  continget oppofmim.PropteMatt, 
rea  nifi  breuiati  eflent  dies  illi,  non  fieret  faluao- 


mnis  caro,chriflo  reflante . ^ Porro  fleut  fathanas 
fe  transfigurat  in  angelum  luci  >,lk  qtioq;  eius  nii- 
ciifl ti  in  miniftrosfe  lucis  transformant.  Vnded  f- 


l.Cor.  H. 


cipuli  antichrifli  per  mundum  difeutrent,  praedira 
bunt.muhosfy  perucrtet.crederc  eisnolcnres  hor 
ribt!itcrcructabunt,vtauafi  implere  videantur, qd 
de Chrifli  apoflolis  prophetatum  itemqj  impletu 
ag  ofeimus  In  omnem  terram  exiitit  fonuseotu. 

&c  Patient  quoqj  in  nomine  magiftri  fut  ntqj  Luci  Pfatm.  it 
ciferifigna multa.  N<c  linent  fcripiuram  facram  a 
Chriftunis  veve exponi, nec  Chriftifidcm  piardica 
ri,fed  verosChriftianos  vclutexcomu  nicato  s lia' 
bebunt,nec  in  venditionibus  neq.  in  emptionibus, 
alrjscjjvfibuscis  communicantes,  nifihabeant  ca- 
ra&crcmbefliac, id eft,  antichrifli  imaginem  fcu  li- 
gnum aliquod  vel  oris  vel  operis.quoad  ipfum  p- 
unere  nofcaiur.  AntkhnftusnSqjvtdiijf  imag  n£ 
fuam  faciet  adorari , 8 i fuo  oes  caractcrc  mligmri . 
noc  fimilata  morte,  refune&ione , # afcenlionc 
antichrifli  .Articulus. XXVIII.Theologus, 

I\  Apocalypli  aitlohannes:  Vidi  de  mari  bc- 
ftiamafcen dentem,  habentem  capita  feptem 
id  eft,antichriflum  5?  ei  obedie  lites  reges  terre 
nos  t£t  dedis  illi  draco,id  eyfathan ai  y inute  fuam 

6C  virum 


Digitized  by  Google 


$*7-  D DJONT.  CARTHV.  DI  ALO, 

K Ytmm  de  capitibus  Tuis  quaS occifum,  & plag* 
mortis  cius  curata  e.  VbiBcdaaliiqj  do&ores  teft3l 
tur,quod  Antuhriftus  imitatione  veri  capitis  no* 
ftr» lefuChrifti fe quafi  occifum ac  tefurge  mecon 
finget,  ac  dentum  adorandum  praebebit, atqj  in  ee 
ra  ainflis  cernentibus,  daemonibus  eum  ferennb* 
auolab  t,  quorum  omnium, vtipr^habitumcityn 
Symone  mago  typus  pratccifit  faflacie.P,  Cur  fe  fe 
eundum  apparentiam  occidi  faciet  ?T,  Vt  quafi  ,p- 
phetarum  videatur  implerefcripturas,  qu£  regem 
MefTyampro  mundi  falutcpaflixrumcrudiunt.ac 
per  hoc  verus  effcChriftus  putetur. Per  triduum  o 
tum  fe  velut  defun&um  abfcondet,S£tcrtia dic  tl- 
quam  refulgens  parebit.  Et  fubchtrohannes  iniit* 
ra:  Admirata  eft  vniuerfaterra,ideft,  terreni  & an 
tichrifVt  mini ftri,  poft:  eam  his  nempe  vifi$,niirabi| 
tur  populi^adorabunt  Iaudabunthj . Ait  aut  fan<* 
ItusIohannescuangeliftaiEtadoraueruncdracO'» 
ocm,qui  dedit  porcftarembcfti*.Ipfi  dicent  fe  ad* 
rare  deum,  fed  quia  eum  adorabunt,  qui  potcftat& 
Antichrifto  prarltabit,qui  vticynon  deus, fed  fath» 
naserictldeo  Iohannes  noadeorum  verba, fed o* 
pus  refpiciens:adoraucrunt  inquit,draconem,id  ?. 
fatfaanam  adorabunt.  Ponit  nanqj  tuore  propheti 
co  pro  futuro  praeteritura, propter  prophetia:  ccr* 
titudinem.Kfifuihmodoantichriftum  bcftiam  vo 
cans  quandoqj  cum  adorabunt, q veracuerChrus 
«»o  cft.fed  bcftiapotius.qafantta  calcabit  ecdei?^ 
eiusqjfacrametairreueremiffimeconculcabtt.ldco 
HtbdktEt  ado;aucrambcftigm  di cemes,  quis  fimi 

feto 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLT.  LIB.  Vf.  59  & 

lis  befti* . Ipfi  dicsm.quis  fimili«Chrifto,aut  qu«* 
<um  vincere  potcft:  Sed  cum  qui  beftia  eftChrift® 
vocabunt, & purum  ac  beftial  iTimum/ubtiliJTimfl 
ipfimibtorcm  arqjhypocritam  peifimum,pro  dei 
filio  adorabunt.  P,CumAntichriftus  in  tanto  po- 
tentatu venturus  fit,  quis  eum  occidere  audebit  T, 
Sc  fponrc  occidi  fecundum  apparentiam  (vt  arbi- 
tror) faciet,  vt  id  qnoqj  quod  de  domino  noftro  ft 
fuCh  ifto  ait  propheta  :ObIatu$efl:  quia  ipfe  volu 
itjin  feverificare  appa rcar.&fua  morte  implere, 
fcqj  mundum  redimere:  Vmimamen  infpeoalf 
modos  Ii  ypocrif? os  eius  exprimere  i poflibde  rc  or. 
agDe  infelici  morte  Anttchrifti,  Arti  XXlX.Theo, 

DEtvcpde  antichriftofariorius  apoftolus  a - 
t:Q^tf  dns  dcusinterficictfpu  oris  fui  ,QJ 

dupiiciterpoteftint^Higi  .Primo  interficiet 
tu  fpuoris  fui, i.  virtute  fptisfan&i a fe  jactdentis,  <| 
fpusoris  dni  d cif  apudlfaia:  Spu  labio»  fuowin- 
lerficictipiu  i hoiem  peccari.vicsantihrcriftii.Secfl 
tlofpu  oiis  fui  i.fola  poteria  vifioisfup,  N3  DanieI 
dceopdixittSinemaau.i  huana  virtute  coteref  f. 
anticfiriftus.  Afijaflerur,q>  Chriis p Micliaelecccle 
fac  principeeuoccidet . Multi  quoqj  tcftanturqi! 
antichrifius  ccrlitus  fui  minabitur, 8t  non  foiu  ipfe, 
feci  & magna  infuperpars  fui  exercitus  eum  ipfo 
occidetur  atq;  peribit . Occidetur  autem,  vr  credi-- 
sur,  in  monte  Oliueri  in  PapiIioncfolijfui,de  quo 
loco  Chf  iftusafcendit.  Quo  cum  fuisoccifo, c*tc- 
riqui  vel  pernarum  horrore  anq;  terrore,aut  ahas 
ycr  fiaiplicitatrem  ab  ipfo  amichnftofub  ner  fi  fanr, 

9 i quibus 

. \ ' - 
* t.„  ' 


Digitized  by  Google 


§9*.  D,  DIONY»  CARTHV.  DIALa 
Ct  quibus  deus  miferert  dignabitu^pacnitebut.  V t 
*nimcxDanicle  propheta  colligiturpoft  amichr  i 
Cti  interitum, quadraginta  quin<$  dies  pernitenti^ 
concedentur,  quo  tamc  aliqui  de  eius  miniftris  no 
pernitebunt,  fed  ut  paulo  ante  oftenfum  cftgaude 
bmuedcntesKnubentes,  quemadmodum  in  dic  - 
busNoe  fuit.Quantum  prjrerea  teporis  fluet  poft 
illos  dies  quadraginta  quinqj  pgnitentiar.vfqjadfe 
cundumChrifti  aduentum, ignoratur  .P,  Scitur  nc 
labem  in  communi,  an  magnum  erit  an  breue^T, 
Ghriftus  inEuangelio  aic  :Qttia  ftatim  poft  dies  il- 
los fol  obfcurabitur  8£c,& dies  iudicq  erit,  vft  con- 
flat quod  valde  modicum  erit.Cum  enim  illi obfti 
natiflimiftruiamKhrifti  dixerunt:  Pax  d^fecuritas, 
tunc  fuperueniet  eis  repentinus  intcritus.Et  tuc  do 
minus  Icfus  illuftrarione  aduentus  fui  deftruet  an- 
tichriftum.&omnia  membra cius,dicens:[tc  male 
difbi  in  ignem  aeternum. 

% Refpoufio  theologi  ad  obieUionesphiloCophi^ 
deantichrifto.  Articulus  XXX  Philofophus. 

NVnc  quoniam  vfqjad  confummationr  a« 
tichrifti  difputatio  noftra  dcipfopcrdufta 
cft  .refponderc  co  m placearad  obi  e&ioncf 
quasdudum  fownaba.T,Interrogaftiin  prtmis.fi 
rite  recordor,quid  vtitp  puer  i I le  meruerit ,vt  fic  ex 
vtero  matris  occupetur &inhabiretur,im  picatur* 
tp  dacmon^P.Hoc  primu  quarfimS^quf  ro.videtur 
enim  mihi  pernam  prarccdere  culpam. T,0  altitu- 
do diuitiarum  fapienti*  et  frienti*  dei,  quS  incom 
prchcnftbilia  funt  mdiciacius,P.Tamincompreh2 

(ibilia 


Digilized  by  Google 


PE  FIDE  CATHOLICA  U . Vi  40* 
tibitiaconiiftere  nequeant  vtinmfta  cxiftant  Iniu  Deu  te.  Te 
ftum  autem  videturame  culpam  tantam  pernam  t.Para,to 
infligere, vi  eft  ab  exordio  poffideri  a dsmoe.  Prae  lob.  54 
terca  vtdids.Noneft  apud  deum  perfonarum  ac-  Sapien. 
ceptio.Curergo  vnum  hominem  pntalijsvniucr  Ecde.  35 
fis  tam  immiferuordiflirnc  derelinquit.  T,M©dcra  Mati 
leitemcpeuerentcr  nos  loqui  in  tam  aha  materia  Luctr^o 
congruit. P,Hoc  mihi cfficactiTimepcrfuafifti, dum  Roma 
de  pr jdcftinatione3^  reprobarionedifputabairus.  Aftau  io 
T,Si profunde  intenderes, non  folum  de  Antichri  t(p€Ui  1 
fto.fed  de  alijs  plurimis  fimili  modo  kifeitari  atqar 
guerepeffes*  P,  Quomodo 'T,  Non  miraris  cuc 
quidam  infante*  dcCbriftianisnafcuntur  paren- 
tibai,  quidam  de  pagani* . Cur  eorum  , qui  de 
Chriftianis  gignuntur, quidam  ante  bapttfmum  d© 
cedunt, & aliqui  non,  <f  Cur  infuper  deus  vnum  ho 
minem  in  tam  cnormifTima,  peccata  labi finic,tna* 
gis  quam  alterum  p,Harc  dubitationem  meam  ait 
gent.non  folnunt.Rogo  autem  vt  pro  viribus  tu** 
isrefpondeas.mcqj  informcs.T.Meminiifeergo  te 
decet,  quemadmodum  dixi  ele&ioncm  feu praede 
fiinationem  dimnam.non  cflfe  ex  meritis,  quonifl 
prima infulio gratia^ante  omne  meritu  extat . Re 
probatio  autem  St  odium*deileuindurario,exde~ 
metitis  hominum  oritur.non  quod  aliquod  in  deo 
exiftens  ex  rebus  creatis  caufetur,fed  quoniam  de 
tis  prarcognofcir  iule  ipfo  mala  quoiundam,  ideo 
eos  in  fe  ipfo  fecundum  fuam  iuftiriam  difeernit  in 
ftilfinacdeferendos.mincquidcmigratia.&demS 
agloria.^Porr^quod  sflcp?,  poenam  non  debere 

c precede 


Digitized  by  Google 


40!.  D DIONY.  CARTHV.  DIALO,' 

praecedere  culpam.verum  cft  de  p$na&cnlpa  e iup' 
dem  ordinis  .Nam  pf na  fcofus.pi  opriam  perfona 
Iem«^non  prxuenit  iulpam,ftd  perna  damni, 5£o* 
nginalis  inferio  puerorum  ex  alieno  peccato  pro 
nrn<untJde  quo  anie  ftudtof*  differebamus.  *|Por* 
io  illa  poffeffiofeu  impletu»  Annchriftijrdxmone 
non  imputabuur  ei  m culpam,  nec  proptrt  ei  me- 
rebitur pcrnam,donec  fponte  difei  etionem  iortitr# 
jr  aligno  confennat  Damon  quippe  primo  no  co 
get  cum  ad  malum  colen>um,fed  inclinabit  dum  an 
at,  imo  pellimus  deus  deputabit  ci  angelu  fanflil 
adcuftod  am.qui  etiam  fccundumfanffcu  Thomt 
fuper  ieciindG  ement ta*t,  a malis  quibufda  c tra- 
het cum/edipfe  faihanam  protinus  audiet,&ad  o- 
znnefe  malum  dcriuabirEc  dicutde<3:ores,quo<f 
cum  ad  tantam  fuperbiam  venerit,  vt  fe  deum  di- 
car,extollens  fe  vt  iqj  tu  per  omne  quod  dicitur  de- 
u$,aut  quod  colitur,  tunc  angelus  bonus  eu  ex  ro* 
to  relinquet.^  ipfumnon  mfi  ad  accufationem  ha 
fce bit  P,Cur  tamen  puerum  illum  deus  tim  dire  p 
exteris  defcretfTjQjiis  cognouit  fenfum  a!  titiimL 
cur  deus  animamChrifti  tam  incomparabiliter  jp 
omnibas creaturis  elegit  'Nonne  vtriufcjeft  ratio 
compar.fcilicet  quia  deo  Gc  placuir,8£  voluntati  ct* 
«jmsrtfiftcr  ^Qux  & ii  occulta  fir,iniufta  tamen  co 
fiAere  nequit  .Cum  igitur  quxri$,cur  ffc  cum  deut 
prar  extrus  tradit  SCdeierit  in  manus  diaboli'dico# 
prxnofcir  deus  fiiper bia m eius , atqj  egtera  mala  ve 
tur  a Et  fi  dtnuo  fcifcitarts,cur  tu  ad  tantu  lapiunt 
fioUbi  finit  magi  squatfrdiqu<tf£lv«jttj  aha  cati 


CE  FIDE,  CATHOLICA.  Lt  VI.  .40* 

' ft  non  eft.niff  voluntas  diuin  a,  quaeeft  omnium  rc 
rum  prima  cauta, quae  nec  infipicns  efle  poteft  nec 
fniufta,cum  fu  ip  'i  diuina  fapientia,  bonitas  pura, 
atque  fanftirasprima.Siautemintcrroges,tui  de 
us  gloriofus  hominem  aliquem  ad  rantam  blaf- 
phemiam.fupeibiam  atque  maliciam  cadere  dc- 
ferat^Breuiterdico  quatenus  diuina  :uftit[ain  re  - 
bus  reluceat , 8i  falcim  in  vn  o fingularirer  clarear, 
ad  quantam  defe&uofitarem  omnis  creatura,  pra: 
fertimque  rationalis  defccnderet.nifi diuina:  proui 
dentiar  pietas  atq?  clementia  eam  cofcruarct  .Qj,  ii 
equidem  haberercatura  fibijpfi  relifta^nili  defice* 
re  Si  in  nihilum  tendere  .Et  quid  Kabet  de  fe  voluti 
fas  humana  fniff  ad  omne  malum  efle  prodiuem, 
feinperque  in  deteriora  labi  atque  corruere,  nili 
dei  benignitas  ac  clementia  eam  dignetur  prote- 
gere ^Euimuero  nec  tantam  maliciam  Anrichri- 
fh  deus  om  n>  potens  per  mitterer. nili  maxi  ma  in  de 
bona  elicere  nofceret.vt  pote  qi:ia  per  eius  malicii 
multi  coronabuntur.  Sed  St  infiiper  propter  pccc* 
ta  hominum  fecundum  Apoftoiutn  , mittet  deus 
reprobis  Antichriftum  ,quia  Videlicet  non  credi- 

1 derunt  verita- i,  fcd  magis  confcnferunt  falfitarf  ar- 
que  vani  an.cgEx  his  denique  c!ucefcit,quod  licet 
/ nrkhriftus  erit  quali  inftiumentura  diaboli,  non 
tamen  excufatura culpa, quiacft  inftm mentum 
animatum  ac  rationale,  nec  erit  licut  obfclTi  a dae- 
mone flue  frenetici,  fed  integre  mefitis  erit,  atque 
fjponte  peccabit.  Philofop!tus,Oubiisatqueinftan 
mctl  fatisfe&u  aduCiJO,  id':p  fimul  perpendo,  - 

, « 1 


<|Q*.  D,  OIONY.CARTHV,  DIALOGE 

quia  ad  horum  notitiam  plurimum  conferut  qua» 
fupcnusdc  prardcft  in  at  ione  & reprobatione  diui- 
<19  allata  fun  t . theologus, Satis  ne  fat  gaumnusnof 
cum  Antichrifto  ifto  maledifloTPhilofophus,  Sa- 
lis,ficut  inte!iigo,<deo  tanta  de  iplo  eiu»  detege 
do  fallacias  differuifti, quoniam  pro  viribus  tuis  vi 
tim  ei  prsrdudere  cupis . Nam  doli  praecogniti  me- 
lius repelluntur.Theologus.Confptcit  deus  dtfidc 
fium  feruuli  fui, Asclum  quem  pro  HdeciuS  cora- 
f U«flor  ,Ego  interim  facere  cupio  quod  in  me 
deus  vero  benedictus  Sc  fortis,  optime  vni* 
|ierfadifponct.rhtIofophus,QLiodtibi 
feftare  videtur.adiunge  .Jheolog, 
V^irttm  teftatus  iumChri- 
fhanarn  fidem  per  vetere 
legem  poriffme  com- 
probari. Confcque  ' 
lerergoidipfum 
Oftendedum 
Opinor, 

}.<(  ' 

ijinCifit  UBER  SEPTIMVC 

P(  probatione  fidei  Chrifiianx,  ex  lege  Si 
prophetis. 

, fJUMO  PROEM1YZ& 


Digitized  by  Google 


WF 


% FIDE  CATlfOtlCA  1 1 VI.  494 

■iOqucnsChriftusIudxisiScrurami*  Llfctt  Se- 
ni, inquit,  Scripturas,  quia  illae  funi  bimitis* 
qu{  teftmnonium  pcihibcnt  de  me*  foliati,? 
Philofoph.Qusc  funt  iftf  fcripturar?  LtU*,?4 
Theologus,hocChriftus  poft  rcfuc 
rectionem  apparens  difcipulis  ape* 
tit  dicens  Oportet  omnia  impleri  quj  (cripta  fun*  v 

de  me,in  lege,prophetis,&  pfalmis.  Qiiod  enim  1 1 
fnftam  de  Chrifto  euangelium  narrat, hoc  in  ipfc* 
fuifTeimplendfi  feripturar  illae  cSmemorant.  Iftud 
Hero  argumetum  dcChriftifide8Cl<ge,perireteri* 
autontatem  fcriptune  fortiffimu  eft*^  T um  pro* 
pter  omnia  illa  ex  quibus  oftenditur  lege  antiqui 
a deo  tributam.Tum  quia  prophetia:  de  rebus  pu- 
re conringcntibuf  atep  humanis,  non  nifi  (ccUndfc 
diuins:  (cientia:  pracintuitum,ccrtitudinem  itabet* 
nec  erte  portum  nifi  a deocuifolicu&afuturaqui 
turncunqjconungetia  ac  indeterminata  certifltm#  , 
i^prarrentialiferatqjjternaliterpatenr.fDenicgvt 
lofephus  au.  Ex  talium  prophetiarum  implcmen- 10  ;** 

ti8euidentififiroeinnotercit,deumdeaftibushuma  j * l?l* 
his  prouidemiam  habe te  & curam per confe- ® 
quens  mdiciuac  remuncrationem.  P.Quid  ergo  4* 
in  hoc  tra&atu  probare  intendis^ T, lefucn  Naza- 
renum  quem  colimus,e(fe  verum  Chftftum  in  feri 
ptutisrilispromiiTum.Itemca  quxdc  ipfoEuaftgd 
lia  canunt, per  eaidem  fcripiuras  oftendam  efle  vo 
ratia,  eflPrartcrea  Antkhriftunt,de  quo  locuti  ianu 
fumus, non  efle  Chriftum,nec  flbi  verC  competere 
^ttKdcChrifto  funt  vaticinat»  prophetae , Iflfupe^ 

« i 3^9$ 


Digitized  by  Google 


40?>  D.  DIONY  * CAfcTHV.  DI  ALO 

quoq:  adduci  q Iudxi  Chriftianis ex  lege  obrjciSF* 
IU  § amkhrifto  apparentia  facere  potiunt.  Dixi  n€ 
pe  in  ruperiori  I b»  o,du  modos  fallacia»  Annchri- 
fli  quibus  mudufeducec  diftinxi,p  autontate  facrp 
fcriptura:  antiquar.efi  plurimos  deceptu»  .Ea  n2q? 
^ ludari  de  Chrifto  ^phetita  cognofcut,  nec  tn  in 
jpfodno  noftro  lefu  Nazareno  ipleta  cxiftimanr, 
anrichrifhis  qfi  ad  liter!  in  fe  impleri  ondcr  .P,Gri 
de  tibi  labore  indicis,fcd  falabre&vtile  ta  tibi  § a* 
frjs,& maxime  mihi:  nunc  ergo  deuste  doceat  ve 
efficaciter  profequaris. 

4 Probatio  dedaris  Chrift  S vcnifle,  ex  prophetia 
fanftiffimi  Iacob  patriarcha? : Articul  .1.  Theolog. 

V m ia  morti  ,pptnquasfan&?  lacole 
hlqsfuis  bndiceretjinter  c f tcrasfuas  f 
clarifTimas  ,pphettas,  de  filiofuo  lu- 
da  .eius  c$  fobole /excellentiflimas  in* 
!eruit  vaticinatioes . Cucp  regale  fec* 
ptrfi  atq)  ducatu  ludp  fup  fratres  fuoa 
fpopondiffet,  fPplietauithuc  principatu  no  ce  toU 
lendu  a luda.donccChrift9  veniret  .NI  etfi  vicif- 
Hm  videatur  ablatus,  hoc  no  diu  durauit,  imofpes 
recuperandi  pman(it,recupatus^)  cft  .Sic  igirurato 
No  au  feret  fceptr  u deluda.nccp  dux  de  femore  ei9, 
donec  veniat  q mittendus  £,&  ipfe  erit  ex  peflat  io 
getifi.  Sed  ia  adocuNi  lucet  q>  aludgis  ablatu  cft  re 
gnu, fceptru,ducat',&principat*, a tepore  natiuita* 
tislcfu  que  nosChriftu  fatemur  Ipfe  nacgfubH#* 
rode  Afcofonira?  natus,  qerat  prim9regu  alienigl 
naru  in  tcrraluda^hic  cmHcrodcsIdumeusexiftes 

Romanocutn 


Digitized  by  Google 


DE  fide  catholica  lib.  vi.  ;4o« 

R omanoiu  auxilioAntigcnti  re  gc  de  Machaharo 
tfi  genere  naru.carpitatcfoccidit  ^PorroabillotS 
pore  vtcgad  pfins  fluxe* unt  plus  cf  mille  quadriti 
genti  S.  trigintaapni.net  vncj  inter!  rcadeptifune 
fceptru  necp  ducatu,  nec  efl  fpc*  reparSdi,  tG  vide® 
turiSrann»  eiorgativt  tunc  . A blatio  ergo  Ueptri 
tanto  tf  pore  i5  transa<flo,eiiidensfigi'U  efl  chriflfi 
regem  venilTc,Dtmqjcxautortrateindu£ta  du^ra 
tionef  rumuturjudjoru  errore oftede  ntes  IpfT  qp 
pe  expediam  in  aduentu  Mcfly$,roti  mGdo  dnari, 

© buiqjtcporal  bus atcjterienis  bonis repleri. Se- 
cudu  hoc  ergo  fteptruno  vticp  tolleturab  eis,fcd 
potius  augeretur  ac  rcbor  aretur,  cuius  tfi  oppofi- 
tu  lacobpdixit . Praeterea, aut  iOa regni  ablatio  <| 
fectmdu  vatictmu  facob.figniifetturaductusMef- 
fy$  ia  fadta  efl  aut  futura  .Si  fadfa  * ft, habetur  inre- 
tu  St  vero  futurae,  reflat  adhuc  alia  ablattoregnl 
atep  ducatusa  Juda.q  fu  ifta.Sed  cj  poterit  maior  ef 
lc  q ifla.  Ipfi  quoqt  non  dicunt  alta  futura,  quoni® 
poft  ifta captiuirat?  exiftimant  fe  toti  mundoprin 
ciparurosin  feculum  .P,Cum  ifla  probat:©  rame- 
uidens  fit, quid  refpondenr  ad  eam^T. Dicunt  qui- 
dam eorum,  auromatem  pradidtam  non  de  Chri 
Ho5fed  de  Nabugodonoior  rege  accipiendS  arcp  fu 
mendam  effe  Ille  nanepeerpit  Hternfalem,#  r af- 
rulit  ludam  jegcmcp  eorum  excecauir,fi|icsfyip{T- 
l»s  peremir,#  cx  inde  regnu  eoru  defecit.  Hpc  a u t re 
fpofio  faba  c,  quonra  poft  captiuitare  Babylonie® 
habuerut  ducc$&  prfctpes  f.  Zerobabel  q de  tribu 
Juda  defcc  dit,Efdram3Nchcmiam,ecMachabcos. 

( 4 Si  autem  * 


Digitized  by  Google 


1 ' 


fient, 45 


4*7i  D.  DI03NT . CKRTVt.  t>IALO. 

Si  autem  dicant,  quod  licet  in  ludeis  fuerut  ducet 
& principes, non  tamen  dc  tribu  Iudar.de quo  Io$ 
tur  Iacob.Hoc  tam  patuit  falfum  de  Zortobabtl  $ 
fuit  filius  Salatiel,51ij  regis  luda.Idemcp  quocp  pro 
ba tur,  nam  a'  principio  tribus  regia,  &faccrdotalis 
coniunffor  fuerunt  .Ideo  fkut  Machabii  eorumfcp 
pofteride  tribu  faccrdotali  defcenderant,ita  derc 
gia,vtpote  de  tribu  luda  Non  ergo  a tempore  Naf 
bugodonofor  a Iuda eft  ablatum  dominium.^  A* 
Iq  q«idam  confingunr,quod  dcHieroboam  intel- 
ligenda  fit  Nam  eius  tempore  decem  tribas  recef- 
ferunt  a Robpam  filio  Sal omonis,h  rc  aurem  cua 
fio  nulia  eft, quoniam  poft  illam  regni  fcifiuram,re 
ges  Iuda;  faltim  multi  pottftes.  & inclyti, ac  infiifn 
erunt,  quemadmodum  de  Ezechia.Iofaphat.Iofi - 
acp  patet, qui  famofiiTimi  erant  Non  ergo  ex  tun£ 
ablatum  eft  a Iuda Tccptruta  regale  .Imo  reges  lu- 
ria omnino  iuft!ores,nobiliores$  erant  regibus  l- 
frael.^Infuper  ifia  dicentes  aiunt.quod  Hjerobo- 
am  confiitutusfitrexfuperlfraelin  Sylo.Navbl 
noftra  ia  niti  Hieronimi  tranflatio  habet;  donec  rt 
niat  qui  mittendus  cft,  Hebraica  veritas  habet,  do 
nec  veniat  Sylo.quod  eft  nomen  lorilftud  autem 
di&um  cft  falfum, quoniam  tertioRegum  dicitur, 
quod  in  loco  qui  Sychem  vocatur,  dereliquerunt 
decem  tribus  Roboam,  adhaerentes  Hieroboam. 
S ychcm  vero  a Sylo  fatis  cft  dtft  ans.^f  A mplius  auc 
ambg  cuafiones  fupradiftr,  per  translatione  Cal- 
daicam  efficatius  dritt  uuntur.Nam  vbi  nos  habe- 
mus, donec  Veniat  qtu  mittendus  cft,  ilia  cotttret; 

do «t* 


i 


Digitizfcd  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLrCA  LIB  .VTf  4#« 

donec  ventatMcfTyas.P.Qtiar  eftilla  trldario  Cal 
daica'&a  quo  faiflaefK&  fiipfaadprohandu  coti 
ira  ludeos  idonea eft  ^T, Libri  vereris  reflarent», 
primo  in  puroHebraroconfcriptifunt  Mulripha- 
rie  mubisfy  modis  translati  funt  .Ha:c  aiit  transla- 
tio Caldaica  a Ionatha  filio  Ozict  fafta  cenfctur,  cj 
tantae auroritatiseft  apud  Hebraeos,  quod  ei  con- 
tradicere nullus  prxfumpfit.Idcofy  cius  translatio 
efficax  cft  ad  probandu  cotraludaeos.  fpfanepev- 
bertim  declarat, et  quafi  exponit  ea  cj  in  Hcbrcoob 
fcura  fuerunt.  At  vero  cpprtetndutf  a amoritas  no 
nifide  Chrido  accipi  qu*ar,exfequcm»busverbts 
fanftt  lacob  odenoitur  *Cu  em  dixiffcr.Nd  aufere 
tur  fceptru  &c.done«reniat  $ mittendus  eft.de  eo 
de  mittendo  fubiunxit : Ligans  ad  vineS  puilu  fuut 
& ad  viti?  6 fili  mi  afin2  fuS  . Super  ij  Rabimoyfes 
Hebraeo»  maximus  doftor.Cu  venerit  inquit,rejc 
McfTyascrit  cingulansafinftfu3t&  equitans  fuper 
efi.vt  cu  humilitare  fe  ducat : hsec  aUc  nec  Nabugo- 
donofor n<q;  Hieroboam  copctant, quo»  vterej 
fuperbifTimusfuit.Et  licet  Nabugodonofor  per  ni 
tuerit.iftud  tn  fibi  nS  conuenire  cen u cft  ,Quod  i- 
it  lequctia  verba  prophetica  pandur,  fcquitur  em* 
Pulchriores  funt  oculi  eius  vino,&  dent  es  eis  faftc 
candidiores.  Qur  omnia  vticpChrifto  conueraS^ 
& in  ipfo  completa  confiftunt , 

Quod  primus  regis  Meffyradue* 
tusiaro  praeteritus  fit  ex  Da- 
nielis^phctf  vaticinrjs, 

ArtkuUI,  Thcolo. 

Quemad- 


Digitized  by  Google 


A?%  t>.  DIONY.  CARTHV.  DIAtO; 

QVemadmodu  in  Da  mele  cofcriptu  c ft:  Angf 
usGsbrielDanieli  ,p  pfto  populi  fui  oranti, 
mifericoid  S efflagirSn  apparuit, & cu  de  ri 
fottuaude  repli, pfercim  vero  de  fjpuali  redeptionc 
pChfm  fienda  edoruir,  euij  vehemenf  m preme  c5 
TolSsa  t.Septuagira  hebdomades abbreuiataefunt 
ppPm  ttiu,Stfup  vrbe  cuS  fanftl  vr  co  fummef 
pnuarica  t io,SC  fine  accipiat  pftm,& deleatur  iniqui 
tas,&adduca£aiftitia  feropirerna,  61  tpleatur  vifio 
&,pphetia,&vngaturfanftus  fan&ow,fcito  ergo 
6C  animaduer  re  ab  exitu  termoi$,vr  iteru  pdiRcetur 
Hcrufale  vfqj  ad  Chrrn  duce  hebdooiades  feptc& 
hebdomades  fexaginta  duteer8t,Kpoft  bebdoma 
des  fexaginta  dux  occidetur  Chrus.&no  erit  ei9po 
pulusqeii  negaturuseft.Ex!  isapteoftenditChri 
Jfcu  venifTc.  P,  Verba  p ndufta  mihi  ofnoobicura 
funt  nec  quiccj  mihi  per  ea  ,pbas,  nifi  ipfa  primo  ex 
ponas . Primo  nepe  quid  hic  fignet  hebdomada,  6C 
quitu  tepus  feptuagin  ta  hebdomades  cotinet  nef- 
cio,T,Oia  q ad  pmdutta  autoriraris.explanatio* 
ne  rpfont.exprtmere  nimis  foret  prolixu.  Ea  ergo 
in  quibus  o£sconucniut,breuitertanga,arq?il!a  q 
tnihiad  oftSdendu  ncceflaria  no  funt,  derelinqui. 
Primo  igif  feire  oportet  g»  in  facra  feriprura  hebdo 
mas  fiue  hebdoma  qficg  accipit  ,p  t?pore  feptedt- 
cru,  inter  du  vero  # rpc  fepte  annon  vt  vna  hebdo 
maria fcprc  annos  cotinet,#  hoc  moe&accipi  hic, 
oes fareni?  qpenicp qniz texi9 sinSeptuaginta  heb 
domadesabbreuiatx  iunt^Beda  Kalii  multi,  iTias 
hebdomades  exponite  de  annis  lunaribus . Eft  atle 

annos 


E3E  FIDE  CATHOLT.  1IB.  Vn^re; 

annus  lunaris  bmiioranno  folari  vodccimd<eb*< 
Jtaq;  conftat  quod  (i  prardt&f  feptuaginta  hebdo 
mades  annorum  multiplicentur  perfeptem.teful- 
tam  anni-folare  $ 7 *.  anui  vero  lunares,  490» 

•gprarterea  d/uerfa  opinio  eft,a  0110  tempore  com 
|jutatioifta  hebdomadarum  mrhoandaexiftar,  an 
fcilicctatcmpore  quodeniuftum  efi  primum  tem 
jdum  in  Hierufalem,  an  a primo  anno  Darii  regi* 
JPcrfaruro.Mocdorum.quado  videlicetDanicbGa 
Jbricl  iftapracdixit^an  arediru  a capriuitate  Babylo 
oie  a vicefimoanno  Artarxarxisrcgis.a  qaoNehe 
vmaseiufdem  pincerna  miffus  eft  reaedificare  Hie* 
^ufalem  .Qi^ctinq^utem  opinionum  iftarum  f- 
«legatur.femper  habetur  internum. Namfccudun» 
«mne‘&fingulas,pr<rdi£lum  tempus  implet  u cft. 
|Z  0 0. annos  Igitur  Bcda a Vigefimo anno  Artae 
xarxtsrcgis  hosannos  con  putare  incipiens, 
-ditab  illo  tempore  vfcp  ad  Chnfti  partionem  490, 
annos  lunares  fluxifTe, quibus  impleti?  addutfla  cft 
iuftitia  fempiterna, id eft,  ipfe  Chrifhisfol  juftttue 
dominus  iuft  usti  cft  er,&  tunc  impleta  cft  vifio£C 
f>rophetia,qtieniad  modum  lohannes  .Ventas  ait, 
ferlefuinChriftum  fa<51a  eft,  quia ipfc in  fe pro- 
phetarum elo  }uia  verificauic  atque  impleti  it.  JBt  >n 
fra hoc  tempus,  vnfius cft  fatuflus  fan^oiujdetl: 
dominus  nofterleAis  Chi  iftus  gloriolas , de  quo 
'diuinifTimus  ipfeBauidcccinit : Vnxit  rc  deustu^ 
©soleo  I*titi.Tpra: ccnfortibustuis.  Naminte- 
rim  vero  fecundum  humanitatem  (uamvniftu* 
©ft  ©Ico  grati*  lingularis, atque  glori*  (fetialis, 

ICtGc 

I 


Digitized  by  Google 


4tt  D*  DIONY,  CARTHV.  DlArc** 

& ificcofurtimataeft  priuaricatio,  queadmodu  ia 
£u5geI.ChriftuS  dixit  ludiis,  Implere  menfurS  pai 
ti5  veftrOH»  S|Ciirifti  n5q,  occifio  omn.u  pcedemi 
tunpcccarof^ofurnrnatiofuit.Tucinfuper  eft  dele 
Ia  t liquiras  t x parieChrifti  occdi . ipfe  cft  em  agn* 
dei  delens  facinora  mundi  Porro  q fequfi  turde 
octificucChrifti,  apCrtiffime  pandunr.quod  mot 
Circa  tcpu$pf<riptfi,pafTioeiu>  co.ummari  debear* 

8£  quod  occid?rCS,cutfc  negantes,  eiu;  amplius po 
putus  nc  fme.it.^Dciucp  quid  poftChrifti  occift- 
onc  populo  ludicoweilet  ventuR^pheta  oftedifc 
Cfi  e(Ti  dixideepoft  hebdomades  6i,fuppJelk.7, 

& vnS,q  poftdluidit  induas  partes, occidif  Chri* 
fias.&noem  eius  populus  quieti  negaturusefir>f|i 
tinus  addidtoEt  ciuitatc&  fan&uarifi  dilfipabk  po 
pulus  cfi  duce  venturo,  id  eft,vrb<Macr2Bierufale, 

6:  tcplu  deftruet  Titus  cfi  gente  Romana:  Et  finis 
emsvaftitas.&poft  nne  bd!i,ftaturadcfolario.C5 
firmabit  afitmiilfispadfihebdomadavna,&in  di 
midio  hebdomadis  deficiet  hoftia&facrificifi.Vnat 
bebdomadafeptc  cotinet  annos,  Chrtftusaiitpdi- 
cauit  rubus  annis  cfi  medio,iu  cuius  teporis  fine  dt 
fecit  hoftia^  acrificii%qa  ipe  in  nouifiima  ccrna  fa 
cnficiu  noi;$  legis  inftituens,veteris  teftamer;  vnt 
bras  fi  tiiuit,& figuras  impleuir.itaq;  cu  h$c  oi  a iam 
de fad o cernam'’  im plera;  Na  tepus  illud  d jpfurn 
eif.ciuitas&teplfi  dcftruftafunt.facriftcia&hofti* 
atq?  inccfa  dt  fierfit, r.uctp  infup  poft  deuaftatione 
illa  fa&5  gTitti,dplius  cjmiUc  &$oo.  anifluxetdr* 
tx  cj  euideter  claiefcjtjuc  ludaOR»  deuaftanone  at 

difpeiSoii  $ 
m 

Digitized  by  Google 


em  FIDE  . CATHOLICA.  11BV.D  4» 

difperfionc  pjpetua  illa  itcfy  finale  eont  cfTc  deftru- 
itione,  dc  poft  prpnduciaDanic!  fcnpfir;E  t vfqj  . 
ad  cofurnmationc&  fine  pfcuerabit  defolano,  Por 
ro  fi  dicanr  h'c  ipioa-  capnuitate.inqua  nuefunr, 

#10  efle  defolationc  pdiiita  pCfpetu5,necefia»iofe- 
quiturvtpoft  ifii  alia  hac  maiore  pftolcntur  ac  di 
titurniore.hancautnc  pftoianrur,uccgfutuii  fare 
tur,*j  em  maior  potent  dTe  ifta  Hanc  ratione  Rab 
biSamuel  in  epiftola  a d R abbi  Ifaac  puldu  efpfcqui 
tur.cSqjcatenus  reputat,  vt ad  Rabbi  Ifaac  loques 
dicatiCcrredfie  mi  no  video  euafio.tc  cotra  popu- 
tuJChriftianuJudaroshocmdargucic?  Et  denuo 
ticu,inqt  dftemr.no  c excufatioftu  euafio  colona. 

Et  hoc  dixit  qaiS.fi  qfiipfc  epiftola  »113  edidir.umt 
mille  anni,  videlicera  deuaftarioc  iudaroui  fafU  p 
Titum,l«ec  aut  ratio  nite  fortior  eft . Modo  em  cur 
fit  annus  dfit.  1451 . P,Cii  inter  Hebraros  tot  do- 
i ii  poft  deftru&ione  repli  prsrfcriptS  extiterint,  SC 
Duc  quoC£,ni  fallor, «xiftSU,  ,pprer  addufiijpphe- 
crederet,  nifi  e3  aliquo  mo  foluere  polior, 
quid  ergo  ad  rationi?  ift3  rcfpodent  <?T,  Veritate  ti- 
bi dico  in  Chrfto  no  mentior, quia  pofteriores  Iu- 
dari  q poft  chriftu  fucrur„ppcer  ratione  ifl  3 ,&'alia$ 
multas  textu  frequeter  corrupcrut.fepiflimequo- 
tyeund?  valde  abufiue# extorte cxponur.queaa- 
modupoftmodupandi.Deniq?qdaeQfcfpprcrp- 
divlas  ratioes  & cSparei/hriftiani  funt  faftidiceC 
cti3  pindu&v  autoritateseos  ad  fide  Viculim  indi 
ttei.tfi  ob  alia  qda  fpjrheraw  eloqa.  q ipfi  nimis  lite 
falitercapiur,cjcitoadduc5,auertuturafide,&etii 

tb  alia»  caulas.  Quaiii  vnac  altitudo  fidncojpuM 


Digitized  by  Google 


7%  D.  DIONT.  CARTHV\  DUtO; 
fibifitasco^»  q fldes  cophcdir  cacholica.q  ronc  ,pr • 
fasexccdu<if,vtcft’  trinitas  perfonarum  nvnafiiti' 
plici  deitate,  & ea  prarerrtrnqtia:  circa  HuchariftiT 
credimus.Sccfida  caufa  eft.quoniam  dumChrifriat 
ni  fu  ut,  omnia  temporalia  qua:  habebant  quonif 
pervftms  adepta  iniitffe  eranr,  cos  oportet  refin* 
quere.ficcp  paupertatem  quam  valde  abhorret  iir 
cirrerr%inaxtmecumiTiIegc  Moyli  temporalium: 

«is  affluentia  fepius  promittatur . Tertia  catxTa  eft. 
quoniam  quodapueiitiaineft,  K per  co.tfuetudi- 
nem  habhumlpiniprciTum  eft,  difficulter  deletur» 

Ipf?  autem  ab  exordio  pucritiedffcunrnomcn  do- 
mini lefu  St  virginis  matris  ctus  blafphemare,  atqp 
^Cbriftianoru  ac  Romamdeftitutioitmperijex®' 
rare. Ide oq?  difficillime  afftiefcuntoppofhu  Veniit 
tH  tibronda.cjd  ad  inft5tt&&^pheciS‘rindii£fa$  f» 
fpodeat.  ^Di  putatio  cotrafoIutionSronisfsdiftf 
quamludari  quidam  affignant,  ^improbatio  erro 
ris  eorum , qua  fc  putant  in  aduenru  McfTy*  omni 
bus regnis  tnfldi  dominaturos.  Ariic. UI  Theolo. 

Simpliciorem  ludxoru  in  fuorum  di&is  do&O# 
rum  fe  amplius  fundant  quam  expedit . Nem 
pc  cum  ipfl  carci'  firtt  duces  cxcorum,  igitur 
dam  poft  Chrifti  longe  aduentum  .prjtiirduftam 
Daniels  prophetiam  aliter  fiunt  conati  exponere, 
ticdumindocros.fed  fcipfosquoqj  fallentes  .Dicut? 
ergo  quod  profatae  feptuagintahebdomadts,n  ore 
continent  rempus  determinatum  necj*  pnefeifum. 
vfque  ad  Chriftum  ducem,  eiustp  paflicem,  fed  esc 
f runam  tempus  ititer  pruni  atep  fecundi  templi  de 

ftmctfQtHna  . 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB,  VII.  414 

ftructianem,  diceies:Sepruag'nta  hebdomades  ab 
fcreuiat'?  funt  i.prgfcif-r  funt  '.uperpopulum  tuu  d 
Danicl.&fuper  yrbemtuam  fan^tam,piiufqu2  vi- 
delicet compleatur  perfecta  ipiorum  capciuit.ifp 
Romanos  inducta,  vccouimmenturprfuancatio, 
ideft,a  pr4ruaricarionefuaperpr«cdutam  capriui- 
tatem  co<  recti,  defirtant.  Et  delcaiurtniquiras.fttli^  • 
cet  ludiorum,  per  tolerantiam  eapeiuitaus  ifrius, 
&irapleaif  /ifo^proplietia  S^vngaturfanctusia^ 
erorum,  non  yttc£  ctto  poft  tempus  prarfjtum/cd 
tadetn  tempore  a deo  difpofico.vt  fit  fenfus,  quod 
pofi  huius  captiuitatis  terminum  implebuntur  vi* 
no&prophetia^tqj  vngaturfanctus  fimetorum,  i. 
Archa  dei,  ac  vafa  fancruarij.qu*  captiuitate  ifta  Fi 
nita.a  Chrifto  quem  expecrant.recuperanda  exifti 
mane.  Hic  ergo  propheta  fanctus, non  explicat  cap 
Kiuiratis  duratidem  jftiuj.ne^  tempus  prtcfcifum 
vfr£  adChrm  duce.HSc  refpolTone  afcnbit  qda  ex 
BOftrisRabbiSalomoniHebrarorudoftorrpofteri 
or&.hf  caiit  ei9expofitio,  nec  textui  nec  ratio ui  co 
cordat . Primo  qrh  du  aliqd  ad  aliud  referri  ordina  ' 
rtqjdicif  tue  o'a  q mb  eodem  cotextu  ac  fimrlis  or 
dinis  forma  ad  illud  cofequireferuntur,paretnK 
indiftincta  concomuautiam  habentadillud  Vtit 
dica.di  us  mtfertus  eft  huic  peccatorfivt  a pero  libe 
ratus.gr  a ipieaf  deo  fi  dcliter  famulci , ac  oib»9  mu- 
di/oluptatib’  reluctet,  neceffe  e oiahgc  fimiliterco 
feq  ad  ipenfionc  ruffcdij  dei,p  fertim  fi  poftea  derer 
minatio  teporis  fiat  ad  vltimu.fincq  priora  ipleri 
oimut,  CU  dixuGabri.  Dani.7Q.bcbdorna.& c- 

Mox 


Digitized  by  Google 


40!.  D DIONY.  CARTHV.  DIALO,' 

prarcedere  culpam.vcrum  cft  de  pfna&ctilpa  e iuf5, 
dem  ordinis  Nam  p?na  Tenios, propriam  perfona 
iemq;  non  prxuentt  iulpam,ftd  perna  damni, o- 
riginalis  inferio  puerorum  ex  alieno  peccato  pro 
Qrntunc,de  quo  ante  ftudiofedilTerebamus.^[Por<* 
ro  illa  poflefTiofeu  impletu»  Anrichrtfti,‘£dxmone 
non  imputabam  ei  ni  culpam,  nce  propret  ei  me- 
rebiturpcr/iam^donecfpontedifcictronem  Torrit% 
xi  aligno  confermat  Da  mon  quippe  prrmn  no  co 
get  eum  ad  malum  coicn-um, fcd  inclinabit  dunraX 
at,  imo  pijiltmus  deus  depurabit  ei  angehl  fenftil 
adcuftod  am  qui  cuam  fecundum  fan&u  Thomt 
fuper  fecundG  ementia*,  a malis  quibufda  etra- 
liet  eum/edipfe  Taihanam  protinus  audiet,$ad  o- 
mucfc malum  deriuabirEt  dicutde<fh)res,quod 
cum  ad  tanram  fuperbiam  venerit,  vt  fe  deum  di* 
cat, extollens  Te  vtiqj  fuper  omne  quod  dicitur  de*  ' 
uf,aut  quod  colitur,  tunc  angelus  bonus  eu  ex  to* 
to  relinquet, & ipfumnon  mfi  ad  accufationem  lia 
Xxcbtt  P,Cur  tamen  puerum  illum  deujram  dire  p 
exteris  defererfTjQuis  cognouit  fenfum  altiHimi, 
cur  deus  animam  Chrifti  tam  incomparabiliter  p 
omnibns  creaturis  elegit  i Nonne  vtriufcpeft  ratio 
compar, fciliccr  quia  deo  ftcplacuir,8fvolunratici* 
quis  rcfiftcr  ^Quac  &.  fi  occulta  ftr.iniufta  tamen  co 
fidere  nequit  .Cum  igitur  quxri$,cur  fle  eum  dcuS 
prae  exter  is  tradit  STdefem  in  manus  diaboliCdico, 
prxnofcir  deus  fupci  bia  m eiuf , arcy  cftcra  mala  ve 
tura  Er  li denuo  fcifcitarts.cur cu ad  tantu  lapfum 
fiotebi  finit  magis  quam  aliquos  5 K«ms  aha  cau 


Digitized  by  Google 


f)E  FIDE , CATHOLICA.  Lt  VI.  .40* 

fi  non  eft,niff  voluntas diuin a , qux  cft  omnium  rc 
rum  prima  cauta, qua?  nec  infTpicns  eflepoteftnec 
iniufta,  cum  fu  ip  'a  diuina  fapiemia,  bonitas  pura, 
atque  fanfliras prima.Si autem  interroges,  ctirde 
lis  gloriofus  hominem  aliquem  ad  ramam  blaf- 
pliemiam.fupeibiam  atque  maliciam cadere  de- 
ferat^Breuiterdico  quatenus  diuina  iuftitia  in  re- 
bus reluceat , SC  faltim  in  vn  o fingulariter  clarear, 
ad  quantam  defeftuofitarem  omnis  creatura,  pra: 
fertimque  rationalis  dcfcenderet.nifidiuinarproui 
dentiar  pietas  atrp  clementia  eam  coferuarct  .Qj.  ii 
«quidem  haber creatura  fibqpfi  rc!ii£ta?nifi  defice* 
rc  Si  in  nihilumrcndcre.Etquidbabet  de  (evoluti 
tash  imana^mftadomne  malum cflfc prodmem, 
fcmpcrque  in  deretiora  labi  atque  corruere,  nili 
dei  benignitas  ac  clementia  eam  dignetur  prote- 
gere ®JEuimueronectamammaIiciam  Antichri- 
tti  deus  ocnn-poccns  permitterer, niii  niaxima  inde 
bona  elicere  nofccrct.vt  pote  quia  per  eius  malicii 
inulti  cor o tabuntur  Sed&  tnfuper  propter  pccc* 
Ka  hominum  fecundum  Apoftolurn  , mittet  deus 
reprobis  Anticlirifrum.quia  Videlicet  non  credi - 
' deruntvcritaM,  fcd  magis  confenferonrfalfitarfat- 
que  vani  an.tjfEx  his  denique  clucefcit.quod  licet 
/ ntichriftus  critquafi  mftiumentum  diaboli,  non 
tamen  nccufaturi culpa, quia eft  inftrtt  mentum 
animatum  ac  rationale,  ncc  et  it  (icut  obfcfTi  adx- 
fnone  fiue  frenetici,  fed  integre  metitis  erit,  atque 
fjponte  peccabit  .Philofophus,  Diibqsarqueinftaii 
&ijs  tneiS  fatisfc&u  aduc;to,  id^  fimul  perpendo,  » 


<10*  D,  PIONY.CARTHV,  DIALOCT, 

quia  ad  horum  notitiam  plurimum  conferut  qua» 
fupenusdcprardcftinatione&  reprobatione  diui- 
(19  allata  funi  theologus, Satis  ne  fatigautmusooi 
cum  Antichrifto  ifto  malediflo?Philofophus,  Sa- 
lis,# ficut  intelIigo,<deo  tanta  de  *pfo  eius  detege 
do  fallacias  diffcruifti.quontam  pro  viribus  tuis  vi 
pm  ei  praecludere  cupis . Nam  doli  praecogniti  me- 
lius repellumur.Theologus.Confputt  deus  defidc 
fiura  feruuli  fui,# zelum  quem  pro  fide  cius  cora- 
f Uftor  ,6go  interim  facere  cupio  quod  in  me  cfr4 
deu*  vero  benedictus  <&  fortis,  optime  vni* 
|ierfadifponet.Fhi!ofophus,QiJodtibi 
feftare  videtur, adiunge  .Theolog, 
V^ifftm  tcftatus  fumChri- 
fiianam  fidem  per  veterc 
legem  poriffmc  com- 
probari. Confeque 
lerergoidipfunti 
Oftendeduna 
Opinor, 

IH  • 

f INCIPIT  UBER  5EPTIMV4 

Pc  frohatione  fidei  Cbriftiansc,  cx  lege  # 

-■  prophetis. 

, PRIMO  PROEMIY1& 
Theologum 


Digitized 


tt  FIDE  CATHOtTCA  Lt  VI.  4*4 

OqiKnsChriftusIudarisiScrutami'  tlhti  Se- 
ni, inquit,  cripturas,  quia  illae  funi  tottmtiS. 
qupiefttmonium  peihibcntdeme*  Iohilft,? 
Phildfoph.Qiiaefutuiftgfcripturx^  LU4#,<i4 
Theologus,hocChriftus  poft  rcfuc 
rcttionem  apparens  difcipulis  ape- 
fft  dicens  Oportet  omnia  implefi  qup  fcriptafund  v 
de  me,in  f ege,prophetis,&  pfaimis.  Qyod  enim  1 1 
fa&nmde  Chrifto  euangelium  narrat, hoc  in  ipfa 
fuifTeimplendu  fcripturariHiecSmemorant.  Iftud 
liero  argumitum  de  Chrifti  fidc&lcge,per  irereri 9 
autorttatem  feripturie  fortiffimu  eft*qj  T um  pro- 
pter omnia  illa  ex  quibus  0 frenditur  lege  antiqui 
i deo  triburam.Tum  quia  prophetiae  de  rebus  pu- 
re contingentibus  arep  hutnanis.non  nifi  fecundi 
diuinae  fcientiae pr&inruicum, certitudinem  habet, 
h*ceffepoffuntnifi  a deo  cui  folicu&a futura  qui 
tumcuncp  coritingetia  ac  indeterminata  certiAim# 
8fpracientialiceratqiiternaIiterpate5t.fDcniqgvr 
Iofephus atr:Ex  talium  prophetiarum  implemen-  JQ  J3 
ttseuidentitftrocinn©tcfcit,deumdea£tibushutna  j * 
his  prouidemiam  habe*e  & curam  >8C per confe-  “ 
tjttens  mdkiuacremunerarionem.  P, Quid  ergo  4 4 
in  hoc  tra&atu  probare  intendis? T.lefmn  Nasa- 
fenusn  quem  colimus^ffe  verum  Chriftuin  in  feri 
ptut  is  d lis  ptomitfum.  liem  ca  quae  de  ipfoEuaftgd 
lia  canunt, per  ealdem  fcripturasoftendameiTe  vo 
ratia,  qjPrarterea  Antichriftunt.dc  quo  locuti  ian* 
fciinus,non  efle  Chriftum,nec  fibi  verC  coittperern 
fuaeckChrifto  fuiii  vtskinan  prophets , Infupet 

* i 


Digitized  by  Google 


4©?*  D.  DIONY,  CARTHV.  BlAtO 

quocpaddutSq  IudxiChriftianisex  lege  obijciS?* 
H § ahtichrifto  apparentia  facere  poffum.Dixi 
pcinfuperioril  b«o,du  modos  fallacia»  Annclirt* 
Ai  quibus  mudufeducct  diftinxi.p  automate  facrg 
fcripturac  antiquar#eu  plurimos  deceptu**  .Eanacp 
3 ludaei  de  Chrifto  ^phetata  cognofcut,nectn  in 
ipfodno  noftro  lefu  Nazareno  ipleta  exiftimanr. 
anrichriftus  qfi  ad  liter*  in  fe  impleri  ofider  .P,Gri 
de  tibi  labor?  indicisjed  falubre&vtile  ta  ribi  q a* 
Iiis.K  maxime  mihi:  nunc  ergo  deuste  doceat  ve 
efficaciter  profequaris. 

^ Probatio  declarfs  ChrM  Vcntfte,ex  propheti* 
fan&iffimi  Iacob  patriarcha::  Articul  .I.Theo!og« 
Vm  ia  morti  ,ppinquasfan£l9  lacob 
;ilrjsfuis  bndiceret, inter  cjterasfuas  f 
clariffimasjpphetias,  de  filio  fuo  lu« 
da^iusfy  fobole /excellemilTimas  in* 
eruit  vaticinatioes . Cuq?  regale  fcc* 
ptru  atq*  ducatu  ludp  fup  fratres  fuoa 
fpopondiffet,  ^plictauithuc  principatu  no  ce  tol* 
lendu  si  Iuda,donecCbrifi9  veniret  .N3  etli  vici  f- 
fim  videatur  ablatus,  hoc  no  dm  durauit,  imofpef 
recuperandi  pmanfit.recupatusty  eft  .Sic  igiruraita 
No  aufercf  fecptru  deluda.ncq;  dux  de  femore  ei9, 
donec  veniat  q mittendus  ipfe  erit  expc&atio 
getifi.  Sed  ta  ad  oculi*  lucet  q?  aiudpis  ablatu  cft  re 
gnu.fceptru^ucaf^principa^a  tepore  natiuira- 
tislcfu  que  nosChriftu fatemur. Ipfe  nsiep  fubHt* 
rode  A fcofonira  ? natus,  § erat  prira9 regu  alienigi 
naru  in  tcrraludaJlK  cmHcrodcsIdunneusexiftes 

Romanorum 


ffiifoticA  tm*  vi. 

H omanoiC  auxiboAntigcnu  rege  de  Machabaro 
tfi  genere  naiu,ccrp<t  atqoccidit  ^Porroabilfotfi 
pore  vkpad  pftns  fluxe' unr  plus  mille  quadrin 
gemi  & triginta  anni,  nec  vncj  interi  readeprifunc 
fceptru  neq  ducatu,  nec  efl  fpc*  reparldi,  iC  vide® 
tunStantu  eiorgitivt  tunc  . A blatio  ergo  fleptri 
tanto  tc  pote  i5  tr.msa^o,euiiensfigi‘ti  eft  chrififi 
regem  venifle,Dt  mqj  ex  autoritate  indura  dojra 
tionet  futnurur,lud£orfl  errore  oftedentes  Ipfi qp 
pe  expetant  maduentu  Mcfly$,roti  mGdo  dfiart, 
o busqj  teporal  bus  arq  terrenis  bonis  repleri  • Se- 
tudfl  hoc  ergo  fceptru  no  vtiq  tolletur  ab  eis,  fcd 
potius  augeretur  ac  roboraretur,  cuius  tfi  oppofi- 
tu  iacobpdixit . Praeterea,  aut  ifta  regni  ablatio  <| 
fecundu  vaticin  ii  facob,fignu  fertur aductusMef* 
(Yt  ia  fafta  eft  aut  futura  .Si  fafta  i ftftiabeturintc* 
tu  Sivero  futurae,  reflat  adhuc  alia  ablatio  regni 
at qj  ducatusa  Juda.q  fu  ifta.Sed  cj  poterit  maior  ef 
fc  q ifta  lp(i  quocjj  non  dicunt  alia  futura,  quonil 
pofl  ifta  captiuitat?  exiflimant  ft  toti  mundo  prin 
cipaturosin  feculum  .P,Cum  ifta  probatio  tam  e» 
iiidens  fit, quid  i efpondcnr  ad  eam:T  .Dicun t qui- 
dam eorum,  autoritatcm  prardi&am  non  de  Cliri 
HOjfeddeNabugodonofor  regeaccipiendS  arq  fu 
mendam  efTc  Ille  nanqccrpit  Hiernfnlem,&  t af« 
tulit  Iudam,regemqcorumexcfcauir,ti!»cs'qip{T- 
lis  percmir9&  ex  inde  regnfl  eoru  defecit.  Hpc  a &t  re 
fpofio  faba  c,quoni3poft  captiuitau  Babylonici 
habuerfir  ducc$&  prlctpcs  f.  Zerobabel  q de  tribu 
foda  defcedii,EfdiamaNthcmiam,etMachabeos. 

c 4 Si  autem 


e e ritra 


Digitized  by  Google 


4*7*  D.  DIONT . CARTH.  DI  Ata 
Si  autem  dicant,  quod  licet  in  Iudeis  fuerut  ducet 
Si  principes, non  tamen  de  tribu  ludar, de  quo  loq; 

, tur  Iacob.Hoc  iam  patuit  falfum  de  Zorobabel  q 
fuit  filius  Sa!atiel,5!q  regis  Iuda.ldem<$  quotj  pro 
ba tur,  nam  a principio  tribus  regia,  Sifacerdotatis 
coniunftar  fuerunt  .Ideo  (kut  Machabaei  eorumfj 
poAert  de  tribu  facerdotali  defccnderant.ita  dere 
* i * gia.vtpore  de  tribu  luda.Non  ergo  a tempore  Na 
a.regu^a  bugodonoforaludacft  ablatum  dominium. q A* 
Irj  quidam  confingunr9quod  dcHieroboam  intel- 
figenda  fit  Nam  cius  tempore  decem  tribas  recef- 
ferunt  a Robpam  filio  Salomonis,h:rc  aurem  eud 
fio  nulla  eft, quoniam  poft  illam  regni  fciffurani,re 
ges  luda:  faltim  multi  potares,  & inclyti, ac  iufti  fti 
erunt,  quemadmodum  de  Ezechia,Iofaphat,loli‘* 
a'cp  patet, qui  famofiiTimi  erant  -Non  ergo  ex  tunc 
ablatum  eft  a luda  fccptrutn  regaic  imo  reges  Iu« 
- da  omnino  iuftioresjiobilioresqj  erant  regibus  I- 

«ene.4<t  frael.^Infuper  ifta  dicentes  aiunr.quod  Hietobo- 
am  conftitutusGtrexfupcrlfraelin  Sylo.Navbl 
noftra  fa rufii  Hieronimi  tranflatio  habet: donec  re 
niat  qui  mittendus  eft,  Hebraica  veritas  habet,  do 
nec  veniat  Sylo.quod  eft  nomen  lociiftud  autem 
di&um  eft  falfum, quoniam  tertioRegum  dicitur, 
quod  in  loco  qui  Sychem  vocatur,  dereliquerant 
decem  tribus  Roboam,  adhaerentes  Hieroboam. 
S ychem  vero  a Sylo  fatis  eft  diftans.^f  Amplius  aue 
arabp  cuaftones  fupradi&r,  per  translatione  Cal** 
daicam  efficatius  deftruuntur.Nam  vbi  nos  habe** 
mus,  donec  veniat  qw  mittendus  eft,  illa  cotiner, 

donte 


Digitized  by  Googl 


TO  FIDE  CATHOLrCA'  t!B  .Vtf 

donec  vcntatMeffyas.P,Quar  eftilla  rrXsfario  Cal 
daicar8£a  quo  fa£fcaefK&  fiipfaadprobandfi  coit 
traludeos  idonea eft  ?T, Libri  vereris  teft  amenti» 
primo  in  puro  Hebraeo  confcripti  funt.  Multipha- 
rie  mu  Uistp  modis  translati  funt . Hxc  aut  transla* 
lio  Caldaica  a Ionatha  filio  OzicI  fafta  cenfetur,  5 
tanta;  auroritatiseft  apud  Hebraeos,  quod  ei  con- 
tradicere nulluspraefumplit.ldeofcs  eius  translatio 
efficax  cft  ad  probandu  cotraludaros.  fpfanepev- 
bertim  declara t, et  quafi  exponit  ea  q in  Hebrgoob 
fcura  fuerunt.  At  vero  cj>  pnttndutf  a autoritas  no 
siifi  de  Chrifto  accipi  qinrar,  ex  fequemibus  verbis 
fan&i  lacob  oftenditurXu  cm  dixiffer.No  aufere 
tur  fceptru  8Cc.  doncc*entat  q mittendus  eft.de  eo 
dg  mittendo  fubiunxit:  Ligans  ad  vineS  pullu  fuu, 
& ad  vite  6 fili  mi  a(in2  fuS  . Super  §RabimoyfeS 
Hebrscoat  maximus  do&orCu  venerit  mquit*reK 
MefTyaserir  cingulansafinfifufi.flf  equitans  fuper 
tu.vt  cu  humilitate  fe  ducat ; liare  aH  t nec  Nabugo- 
donoforneq;  Hieroboam  copetum.quoi*  vrerep 
fupcrbiifimusfuit.Et  licet  NabHgodonofor  poeni 
tucrit,iftud  tn  fibi  n5  conueniic  certucft  «Quod  \* 
ti  fequetia verba  prophetica  pandur.fcquitur  ero* 
Pulchriores  funt  oculi  eius  viho,&  dentes  eis  la&e 
tandidiores.Qu*  omnia  vticpChrifto  conuemi  t| 
& in  ipfo  completa  confiftunt , 

Quod  primus  regis  Meflyraduen 
tus  iatn  praeteritus  fit  ex  Da- 
DieliSfPphets  vaticinijs, 

Artkul.il*  Thcolo. 


Digilized  by  Google 


4*B  t>.  DTON?.  CARTHV.  DIALO; 

QVcmadmodu  inDaniefe  cofcriptu  cft.Angf 
usGsbriclDaniel i ,p  pfto  populi  fui  orant^ 
mfcricoid  2 cfflagitSn  apparuit, & eu  de  r« 
f uiuiauoe  repli, pfertim  vero  de  fpuali  redc  ptiont 
pChfm  fienda  edoruir,  euij  vehemenF  mfrentc  cO 
folSs  a t.Scptuagira  hebdomades  abbreuiatae  funi 
ppFm  tttu,Kfup  vrbe  rui  fanftS  vr  co  fummef 
priuaricario, & fine  accipiat  pftm.&deleatur  iniqui 
tas,&adducafiuftmaferopiterna,  K Tpleatur  villo 
&/{*phetia,8t  vngaturfanftus  fanflow,  fcito  ergo 
& animaduerre  ab  exitu  fermois,  vt  iteru  f difkctur 
Hierufalevfqjad  Chrmducc  hebdomades  feptc& 
hebdomades  fexaginta  duteerSr,&poft  bebdoma 
des  fexaginta  duae  occidetur  Chrus.&no  erit  ei9p® 
pulusq  cu  negaruruscft  .Ex  I is  apte  oftendit  Chii 
ftu  venilfc.  P,  Verba  fi  ndu&a  mihi  oinoobfatra 
funtnec  quicq  mihi  per  carbas,  nifiipfa  primo  ex 
ponas . Primo  nepe  quid  hic  fignet  hebdomada.  St 
quaru  tepui  feptuaginta  hebdomadei  cdtinet  nef- 
cio.TjOia  q ad  pindu&a  autoriratif.explanatio- 
ne  ^font,exprimere  nimis  forer  prolixS.  Ea  ergo 
jn  quibus  o£s  conucniut,breuiter  tanga,arqt  illa  q 
mihi  ad  oftifdendti  ncceffaria  no  funt,  derelinqui. 
Primo  tgitfcire  oportet  g>  in  facra  feriptura  hebdo 
mas  flue  hebdoma  qfiqj  accipit  ,p  tlpore  fepte  dt— 
cru,  interdu  vero  $ tpe  fepteannoai  vt  vna  hebdo 
mariafcpte  annos  corinct,#  hoc  moe&accipi  hic, 
oes faten?  qDtnicp qnia texi9 ait:Septuaginta  hrb 
domades abbreuiatae  ium^Beda  Kalii  multi,  fftas 
hebdomades  exponftt  dc  annis  lunaribus . Eli  afl# 

annos 


t 


Digitized  byjGoogl 


m FIDE  CATHGLI  1IB.  ; Vn^te! 
annus  lunaris  bmiioranno  folarivndecimdteb** 
Jtacp  conflat  quod  fi  prardi&f  feptuaginta  hebdo 
madcsannorum  multiplicentur  per feptcm.teful- 
-tant  annifolares 7 anni  vero lunares,  490» 
*j  Praeterea  dmcrfa  opinio  eft,a  eruo  tempore  com 
putatio  ifta  hebdomadarum  inchoanda  exiftar.an 
fcilicefitcmporequodefiiuflum  eA  primum  tem 
pium  in  Hierufdem,  an  a primo  anroParn  regi* 
JPerfar  utn,  Mardorum,  quSdo  videltceiDanicb  Ga 
Jbriel  ifla  prscdixir,an  a reditu  a captiuitate  Babylo 
cica  vicefimoanno  Artarxarxis regis.a  quo Nehe 
imas  eiufdem  pincerna  mififus  efl  reaedificare  Hie- 
jufalem  .Q^urctmep  autem  opinionum  ifiarum  f- 
«Irgatur/emperhabcturinteiunm.Namlecudum 
«mne^fingulas,pra:di£Uim  tempus  impletu  efl:. 
1 1 o o. annos  Igitur  Bcdaa  Vtgefimoanno  Artar 
xarxis  regis  hos  annos  computare  incrp  ems,cflS- 
ditab  illo  tempore  vfqj  ad Chnfiipaffionem  490, 
annos  lunares  fluxifli.qmbus  impletis  sdduifhi  efc 
iuftitia  iempiterna,ideft,ipfe  Chrtftusfol  juihnae 
dominus  iuftusnoflcr,&  »unc  impleta  cft  vifio  SZ 
prophetia,quemadmodumIohannes:Ventas  ait, 
perlefumChriftum  fafta  efl,  quia  i p4e  in  fe  pro- 
phetarum elo  ;juia  venficauic  atque  • mpleuie.  JE  r m 
Ira  hoc  tempus,  vmftus  cft  fan&us  fan&o<u,ideft: 
dominus  nofrerlciusChriftus  gloriofus  ,de  quo 
diuinifiinrms  ipfeDauidcccinit : Vnxirtc  deustu*' 
vsolco  l*titiarprar  confortibustuis.  Naminte- 
riro  vere  fecundum  humanitatem  fuamvruflus 


tft  ©Ico  gratiae  lingularis, atque  gloriae  (fecialis, 

tufic 


Digitized  by  Google 


4tt.  D*  DrONY,  CARTHV.  DI  Ardi 

& tiir  cofnmmara  cft  priuaricario,  qutadmodu  ia 
Eu3gd  Chnftua  dixit  ludaris.  Implete  meniura  pa 
ti5  veftroni  ^Clirifti  nScpoccifioomniupcederirf 
twnpcccaroRi.ofumrnatiofuit.Ttkinfuper  eft  dele 
tc  i liquitas  t x pancChrifti  occtfi . tpfe  efl  em  agn* 
dei  delens  facinora  mundi  Porto  q fequu tur  de 

occificuc  hrifti, apertilTimc  pandunt.quod  mo* 
crea  tcpuS  jj>fcriptu,pafTioeius  co.ummari  debear, 
8i  quod  nccid?r*stcficp  negantes, ciu?  amplius  pa 
pulus  nc  forent. e(Il)cnicgqu»d  poftChriftioccili -» 
onc populo  ludscoweilVt  vcmuRijpphera  oftedifc 
Cu  em  diXiOer.poft  l;tbdnniadcs.6i,fupple&.*7# 
81  vt>5,  q poli  diuidit  in  dua5  partcs.ocddcf  Cliri* 
fiu$,&nd  erit  eius  populus  quieti  negacuruseft,f|p 
tinus addidtt:Er  ciuitate&  fan&uariu diffipabit  po 
pulus  cu  duce  venturo,  id  eft,vrb<Macr2Hierufat£, 
& tfplu  deftruetTiruscugenteRomana:  Et  finis 
cm>vaftitas,&pofl:  nne  belli,ftaturadcfolario.C5 
firmabit  autmiiltispafliihebdomadavna.&in  di 
midio  hebdomadis  deficiet  hoftia&faaificiu.Vnil 
hebdomada  fepti8  counet  annos,Chriftus  aut  pdi— 
canit  rubus  antiis  cu  medio,iu  cuius  teporis  fine  dt 
Ucn  hoftiaVactificn%qa  ipe  in  nouiflfima  ctrna  fa 
cnfkiu  nou$  legis  infrituens,veterisrefiamet;  vtrt 
bra?fiftiuit,&figuras  impleuir.ltaq:  cu  hgc  of  a iam 
cefaflo  cemain'  impleta: Na  tepus  illud elapfum 
etf.ctuitas&trplo  deftrutfUfunt.facrifiaa&hoftiae 
atq?  inccfa  dtficrtii,i;ucty  infug  poft  deuaftattonc 
1 115  faffa  pTitii,dplius  cjmil>'c 81 500.  anifluxcttlr4 
tx  tjcmdetercIaiefcit.haciudieoRi  deuaftauoneatf 

difpedjou  & 

% 


Digitized  by  Google 


m FIDE  . CATHOLICA.  LTB  VII  41* 

dtfperfionc  p)petuaill5  iteq; finale  coneeffedeftru' 
dbon^dcfJpoftprg-nducdaDanic!  fcripfmEt  vfqj  . 
adc6fummationc>&  fine  pfeuerabitdcfolatto.Por 
ro  fi  dicant  h?.c  ipfow  capttuitate,  in  qua  nik  funr, 

Ho  efle  defolationc  pdidapcrpetu2,neccfiaiio  fe- 
quiturvt  poft  ilia  ahl  hac  maiore  pftolenturacdi 
*iturniore,hancautndpftolamur,nec5futuiafate 
tur,q  em  maior  poterit  tfie  ifia  Hanc  ratione  Rab 
EiSamucl  in  epiftola  ad  R abbi  ifaac  pulcln  efpfequi 
tur,c5q?catenus  reputat,  vt ad  Rabbihaacioques 
dicatiCertedfiemino  video  euafio.iccotra  popu- 
tu%f  Chrift  ianujudxos  hoc  mo arguet?  Et  denuo 
hcu,inqt  dfie  mi,  no  c excufatio  fiu  euafio  colona. 

Et  hoc  dixit  qaiS.fi  qn  ip^e  epiftola  illi  edidit , (une  < 
mille  anni,  videliceta  deuaftatiocludaromfa&a  p 
Titum, harc  aut  ratio  nuc  fortior  eft . Modo  em  cur 
rit  annus  dfii.  1451 . P,  Cu  inter  Hebraros  tot  do- 
poft  deftruftione  tcpli  prarfcriptS  exmennt.fii 
Ciuc  quocjt,ni  fallor, cxiftSt,  ,pprer  addutti^pphe- 
ti5,imo credcrct,nifi  cS aliquo  mo  ioluere  polior, 
quid  ergo  ad  ration?  iftS  rcfpodent  t T,  Veritate  ti- 
bi dico  in  Clufto  no  mentior.quia  pofteriores  lu- 
dari  q poft  chriftufucrut.fPpterrationciftSA^IiaS 
multas  textu  frequeter  corruperut.fepifiimequo- 
qjeund?  valde  abufiueSC  extorte  exponur.qucad- 
jnodu  poft  modu  panda.  Dcniqj  qda  eow  rpprer  p- 
d»wtasratioes&  c6pare*,chriftiani  funt  fatflidicec 
ctii  pinduft ar  autoritates  cos  ad  fide  vicit! tm  indi 
nft.tfi  ob  alia  qda  (p(.hctaw  eloqa,  q ipfi  nimis  lite 
ralitercapiur,^  ciro  adduci(auertucur  cui 

tb  caulas.  Qjuiu  voae  aliuudo  Suncopuh* 


CE  FIDE  CATHOLICA  LIB,  VII.  414 

ftructidnem,  diccics:Septuag'nra  hebdomades  ab 
breuiate  funt  i.prffcifr  funcfuperpopulum  tuu  o 
Uanicl.&fuper  yrbemtuam  fanctam.piiufqua  vi- 
delicet compleatur  perfecta  ipfortim  captiuirusg 
Romanos  inducta,  ytcouimmenturpifuaricatio, 
ideft.a  pr<cuaricationefuaperpr*dutam  captiui- 
tatem  corrccri.deGftant;  Et  deleatur  in:quin$  (cili« 
<et  ludiorum,  per  tolerantiam  eapeiuitat  is  iftius, 
&iraplca£  /ifio&proplictia  &vngarurfanctu$  ian 
erorum,  non  vt«cp  cito  poft  tempus  prarf  jtum/ci 
tadem  tempore  a deo  dilpofiro.vt  fit  Cenfut,  quod 
poft  huius  captiuitacis  terminum  implebantur  vi* 
feoS^prophetia^tqj  vngamrfanctus  fanctorum,  i. 
Archa  dei,  ac  vafa  fanctuartj.qu^  captiuitate  ifta  fi 
nita.a  Chrifto  quem  expecrant,  recuperanda  exifti 
mant.  Hic  ergo  propheta  fanctus, non  explicat  cap 
tiuiratis  duratidem  iftiuj,ne^  tempus prtefeifum 
vfr£ adChr m duce.HSc  refpoiione  afcrtbir  qda  ex 
BOftrisRabbiSalomoniHebrarorudoftortpoften 
oru.hpc  aut  ei9expofitio,  nec  textui  nec  ratio  m co 
cordat.  Primo  qmdualiqdad  aliud  referri  ordina  ' 
Tiqjdicif  tuc  o a q tub  eodem  cotextu ac  fimrlis  or 
dinis  forma  ad  illud  cofequireferumur.paretnK 
indiftincta  concomitantiam  habent  ad  illud  Vt(i 
dka.de  us  mtfertus  eft  huic  peccatori.vt  a peto  libe 
racus.gr a Ipiraf  deo  fi  delirer  famule» , ac  oib9mu- 
divoIuptatibVeluctcf.necefTceoiahgc  fimiltterco 
fe q ad  ipenfionc  ruifcdij  dei.p  ferrim  fi  poftea  derer 
Biinatio  teporis  fiat  ad  vltimu,  fine  q priora  ipleri 
Bopoimiii,cuduitGdbri.Dani.70.hcbdoma.3<:c. 

Mox 


Digitized  by  Google 


4»f  E>.  DIONY  * qARTHV,  DI  AIA 

Mox  fublunxitfubrno  contextu  ac  ftmili  forma* 
vt  cofummcrurpraruaricatio,  &finem  accipiet  peC 
catii,&deleatur  iniquitas, & adducatur iuftitia  fem 
piterna.&implt  atur  vifio&  prophetia,#  vngatur 
fauflus  fa  HtftorO . Adduflioautiuftirivfempttcr* 
ftar,6C  vifioms  ac  prophetia? implctio,  no  cft  nifi  g 
* Chriftum, vt omnesconcorditer dicunt.  .Omnia 
ergo  praediita  poft  tempus  feptuagintaru  hebdo- 
tnedatu  vnifarmirer  cocomitatur.quia  tempus  it 
lud  ad  ifta  ordinatur,  ergo  /eptuagin  ta  hebdoma- 
dcs,tam  bene  continent  tempus  determinatu  vftj 
ad  Meffyje  aduentum,  eiuscp  partionis  mifterium. 
ideft,  viilonis  ac  prophctictmplerionem,ficuta4. 
cofutnmationem  praeuaricationis,  fin?  peccat^de- 
leuQnemfpculpnc,  maxime  cum  poftea  derermine 
turtempufad  vltimu  horum,  id  eit^adChriflium 
«lucem  cum  add/tur:$cito  ergo#  animaduerdte, 
ab  exitu  fermonis  vtirerum  ardificeturHierufalem 
vfi^  ad  Chriftum  ducem,  hebdomades  feptem,  8C 
hebdomades  feptuaginta  duo  «runt  • Coftat  erga 
g>prardi(fla  ludporu  cxpofitio.no  fit  nifipurfi  fig- 
mentum, ad  euad^dum  inftantias  Chriftianoruna* 
Praeterea  in  coniequentibus  Danie!  determinat  tf 
pus  paflionis  Chrifti.cii  ait : Etpoft  hebdomade* 
fexagmtaduo  occideturChriftus.  Ergo  infra  prae 
feriptut^pus feptuagintaru  hebdomadarii  vn&io, 
paffio.ac  v ifionu  ipletioimpIcdeerSt,  Adhucaurfi 
pis  pccc  ati.&iniqtatis  deletio  ee  no  poteft,  nifi  ptt 
adufrG,Krnerit5,pa1ionfcpChrifti.AIioquinadul 
w*  C.Uxifii  ia  mudfi  ad  faltue  humani  no  vtiqj  ne 

«fiaruJL* 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  VII.  . 4«? 
teflarius  foret  ,quod  cft  aperti  ifimecStra  vaticinia 
propheta», maxime  Ifaip  qui  au  deChriftotvere  II 
guores  noftros  ipfe  tulit, &peccata  noftra  ipfe  per 
tauit.Iteq;  deus  pofuit  in  eo  iniquitates  omniu  no 
ftilKEt  alia. multa. Si  ergo  poft  feptuaginra  hebdo 
mades  finis  peccati#  iniquitatis.deletio  ctTe  debu- 
it,per  confequens  8£  paffioChrifti,feu  vifionS  im- 
,pIetio,cu  vnu  line  alio  eifc  no  quarat  .Amplius  atft 
perna  deus  non  infligit  ante  culpa,  fed  DanieI  pali 
oftendit  propter  negatione, occifioncqj  Chrifti  vr 
fcem  delendl,templu  deftruendu, perpetuaqj defo 
latione  introduceda.NS  c5  dixifiet:&'poft.  6i.hel» 
domades  occidetur  Chriftns, repente  adiunxit : & 
non  erit  eius  populus  qui  eu  negaturus  eft.  i.  Iudari 
non  credentes  eidem,  cuius  incredulitatis  pcrnS  in 
finufiS:Ciuitatc  inquit, Stfanftuariu  diflfipabit  po- 
pulus cu  duce  venturo.i.TitusKVefpafianus  cu  fu 
is. Cu  ergo  pjna  cernamus  impletam, dariffime  <5 
ftat  culpam  eius.i, Chrifti  occifionem  eflepratteri- 
tam  .Alias  quocp  multas  rationes  fatis  idoneas  in- 
troducitNicolausdeLyra  fuper  Daniclcm, arqj  in  ?f 
dam  quarftione  contra  errorem  prardi&u.Enimue 
roelucefcit  patenter  ex  his  § «ecofeducatur  Iudari 
errore,  opinantes  fe  in  aduentu  Meifyar  temporali 
potcftate  #regno  fublimandos,toticp  orbi  primi- 
paturos,cuex  prarinduftafpphetia  Iu  cidiftime  pa- 
tet,quod  in  aduenru  Chrifti  propter  incredulitati 
atep  maliciam  fuS  excreandi, difpergendi, 8^  vfq;  in 
finediftipandiconflfterent  q»ex  alijsquoqiprophe 
Wpoik probari,  ckodeo  nrgftantc  clarebit, 

• 4 ^Profecu* 


Digitized  by  Google 


«I 


417*  o.  DrONf*  CAR.TH7.  DIALa  i 

4 Profecutio  declaras  Chriftu  vcnifte ex  vaticini» 
Danielts,3£improbatio  iudatow  dicentiu  <jMe(Ty* 
as  eorum  venturus  deftruet  R.oroanoqt  impettu. 
Articulus  .[£!(*  Theologis.  i 

APud  Oanielem  fcriptu  efr,  queadmodUNa 
bugodonofor  vidit  fotui  quadriformeni 
nagni  atqj  terribile,  cuius  caput  aureum 
fuit, pe  it  us&brachia  de  argento.venter  Kfemora 
*rea,tibia:  porro  fcrriac  erant.Per  hancftatui  dc- 
(tgnatafuntquatuor  principalia  mundi  regna  (ibi 
fuccedentia.K  ficut  propheta  exponit : Na  per  fo- 
tae aureii  caput.delignata  <*  rcgo3Caldcott.Per  pe 
tt*&brachiaargcteaTegnaPcrfaiu,<$  fibiregnuCal 
deorufubiecit.Pcr  vcntre&fcmaraerea,regnuGrc 
ioftt,  Per  tibias  £erreas,R.onunoru  impcriu,  <ja  cu- 
lta regna  domauit.infor  ferri  omnia  metalla  do- 
Biantij.SequituraSt  in  textu:  Abfcifuseft  lapis  de 
m onte  fine  rtunibus.K  percultu  fotui  in  pedibus 
fuis  ferreis.&cotriuit  cos. Per  lapide  iftti.omnetcti 
am  ipfiHebraeiCbriftu  intedigunt . Ga  ergo  cerna- 
mus huic  qocCliriftu  fatemur, domino  lefu  Naza- 
reno fubdttu  e .Te  ft.oman  ii  imperiti,  quod  m exor- 
dio nafcentis  ecdefig.tJ  dia  rebellauit  eidi,  innotcf 
cit  in  dominodefu-prophetilhanc  efl*e  impleti,  $C 
per  confequensipfum  veru  exiftere  ChriftiLSiqui- 
delapis  ifte  ^ui  percultu  fotui,  faftus  eft  mos  ma 
gnus.&implcuic  vniuerfam  teirl.quemadmodu 
etiam  Ifaias  decantat : A finibus  terrae  audtuimus 
laudes, gloriam  iu(ti,id  eft,Ghrifti.In  omnes  enim 
imx*  14  mun4i  pUgi»fdidufa  t ft  fidcsChoftuiu.rcfon  I tqi 

rbi^p 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LE  VII.  41$, 

vbiqj  laudes  diuinse  P.Quid  ad  ifta  refponde nt  Iu- 
dsifTheol.Expc&ant  iftudimplenduminlVlcfiya 
quem  cxpettanr.dkunttijnondumeffc  impletum, 
quia  Romanum  imperium  necdum  exrat  dcftru- 
dtum.PhiL Quomodo  improbas  cos^Thcolo.Ex 
$raroften(ig  parefrir  dcflrniftionem  feti  com minu 
tioncmRomaniimpcrii,aChrift  o no  debere  corpo 
raliter  accipi,  (ed  quo  ad  fpirmialeimpcrium,con- 
uerfionemijj  moralem, immutationem  videlicet  le 
gisac  fidei, &obedicntiam  fandam  .Oftcnfum eft 
cniminaducntu  Mcflfya:  auferendum  a Iu  da:  is  fc e 
ptrum.atcpciuilem  ducatu  ro,8dcg?Mofaycam,m 
JegemChrifiianam  transfeitndam,ipfosquoqj  Iu 
da:osobftinandos&  difpetgendos,  & haec  omnia 
poftea  clarius  comprobabo  ,^N  hilominus  ex  eif 
dem  Danielisfacrofan&is  eloquiis  idipfum  euide- 
teroftendam  .Nempequcmadmodum  prardiftaQanlel.7 
regna iam  praeallegata  dcfcnpfit  ioco.fic  quoque 
haec  ipfa  fcptimodcfciibenscapiculo,  aliqua  addit 
de  Anrichrifto,&dienouiiTimo  . Itaque  poftquS 
tria  regna  defcripfir.dcRorn ano  imperioeadem  di 
cit,que  modo  funi  di&a  fub  aliis  verbis  . Sicequi- 
dem  ait:  Poftturcafpicicbam  in  viffonenoftis,  U 
t ccc beftia  quarta, id  eft  Romanum  imperium , vc 
ludaei  quoque  fatentur,  terribilis  ate^  mirabilis,  84 
fortis  nimis  dentes  ferreos  habebat,  commedens 
atep  comminuens  . Et  poft  in  eodem  loco  fandus 
Daniclfe  ab  angelo  tcftaturedoftum.ffcfibi  dke- 
te:Beftia  quarta, regnum  quartum  erit  in  terra  ma 
K omnibus  regnis,  K deuorabit  vnfueriam  terra. 

d 1 Porro 


Digitized  by  Google 


€?f.  o.  oro ot;  carthv.  diai.(r 

<Porr<5  decem  fpffus  cornua,  decem  reges  eius  e- 
runt.in  qRomaniS  imperiti  diuidetur/cdm  pofter» 
Ta  in  fibro  praecedenti.  Et  alius  confurget  poft  eo* 
8£por?tiorerit  prioribus,&tres  reges  humiliabit] 
jcihcet  de  illis  dcce  regibus  praecarteris  potetiores] . 
Iifc auc  in  librojcedenti  de  Antichrifto  expofui,si 
9 ipfe  dtuifo  Romano  imperio, difceffione  videll 
cet  fafta  .Primo  ftbi  fubiicrec  tres  reges  de  illis  de- 
cem,quos  comuniterdicut  docrorcs  regi?  Aphricf, 
Erhiopiatr,  8 C Aegypti. Sed  an  hoc  bene  diiferui.aii 
potius  de  Chrifto  ifta  intelligi  debeant,  cofequ ctia 
rerb  3 prophetae  explanant,d>3  diatur.Er  fermoes 
contra  excelfurnloquetur.gfanftos  altiflimi  con 
ieret,8i  putabit  q»po(Tit  mutare  tempora  St  leges* 
P.Quid  cocladiscx  his  'pali  cft  em  no  de  Chrifto 
fcd  deAntichrifto  hrcerfefumenda.vt  plenius  do 
cuifti.T,C5ftat  ex  his.qi  poft  Romani  dcftruftio- 
n?  impcrn.rcgnci  vnii  porentiffrmu  crit,qp  vtiq}  no 
bonu  nec  pi3,fed  impiuSCcrudeliftimu  erit, quippe 
cuius  rex.i.  Antichriftus^eii  blafphcmabit,  eiusip 
coteretfan&os.P.Hoc  clare  c5fcquitur.T,Sed Iu-  • 
«iaei  affirmant  Rom anu  imperiii  ifuo  MeffyacfTe 
deftruendu,  nec  eius  imperiu  vnq  deinceps  cermi- 
nandu  neqprincendu.  Huius  a3t  oppodtu  prophe 
ta  aperte  praedixit, afferens  poftRomanuimperiil 
.venturuefle  Antichrifti  dominiii,  Chrifto  prorfus 
c5trgriil.  Ideoty  oportet  veri’Chrifti,feu  regis  Me£* 
fyae  imperi3,Antkhrift[p  ceffiifc  dominiu.ipfumcp 
cuRomano  imp*rio,(ibi  fubiefbo  fubftfterc.ac  pa 
Modi)  di Romano  dominio  ui  dece  cornua 

Antichii* 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  VII.  - 

Antichriftu  venire, Si  emChriftu*  vcturuseft  pofc 
de(fri;£lioncRornaniimperij,&  illius  aduentupo 
tcntiflimi  regis,  fditfa  cornua  iregesfibi  fubdcn- 
tis,nequa<j  veru  erit  diftuIudxoR,^Mcflyas aduc 
nicnsRomanurcgr.ucorporaltercotem.P.Non 
cerno  quid  ,p  cis  refpondc5,n8  cx  01  parte  ecs  con 
ckdis.T.In  pinduftis vaticiniis  Danielem  populi 
fui^regnidefiruftioncprophetaflfe,  lofephusde 
mfidoftiifinipIud£owhiftoricgraphusinnuit.Cfl 
tmdixiflet,ppheiaDani<l;Tuc.f  vigemeRomano 
imperio/uicitabit  de*  regnu  ccrli.i.militarms  ecde 
(nr,angclic5vit5in  terra  ducentis, qualis  vticp  cfc 
vcroR:VitaGbriftiaiio  w,mixinie  pfi&CR  in  cama 
fine  carne  viu?tiQ,$  ccminuct  vniuerfahsec,&fta- 
bit!n{tcrnu,Si!ghocIofcphuscflxit:Signifusuite- 
tia  DanielrcgiNabugodonofor  de  lapide.i.  Chri- 
fto,qp  mihi  non  placuit  indicare  videlicet, dcftrufti 
onem  Iudaici  regni  tempore  Chrifti, 

■fi  Demoftratio  qued  Chtiftus  i3  venit  ex  prophe- 
tia Aggei,  Articulus  .V.  Theologus.  f.Efd.f  t 

^r~  V m poft  rcdhuHebtarew  de  Babylonica  ca 
M ^ptiui tate rcxdificarct te plu  dni inHierufalf,  8gfflei,| 
V^jJphetaititAggarus^pheta^dixitiHarcdi- 
cu  dns  cxercituu,  Adhuc  vnii  modicu  eft,#ego  c5 
moucboctt!5&t<n5,mare8iarid5,&inouebooes 

fentes,&  veniet  defideratus  cuftis  gentib*  &iple- 
odomuiflS  gloria.  Magna  erit  gloria  dompifl:if 
nouiffima:  plus  q primo, dicit  dominp  P,Quid  pro 
basghrc  ?T,In  pindudbo^phet*  vaticinio, tria 
tagutur.cx  gbus  Chriftfi  vcnitfe  oflendif.  Primu  8 

4 | «ii 


CE'  VIDE  CATHOLICA  L1B*  VII. 4*t 

T,Ab  illa^mHfionevfqjadChriflu.^oo.arni  flu 
x erunt  .Nunc  vero  circiter  anni  .1436.  ehpfi  fur  r, 
poftciusnatiuitatcP,Confentio  tibi.T,  Secundi* 
quod  in propheta  ifiatangitur.&quoChriftus  v« 
nilTe  offenditur  cft  q>  ait:  Veniet  dcfideratus  cu&is 
gentibus, &implebo  dounu  ifi5  gloria. In  hoc  ergo 

qdprimoafferitChriftu  vcnturu$cofequenterdQ 

mu illS gloria  adimplenda, clatifljmcinpuudcmH 
HIS  glorificanda  praefcntia  Chr.ftiChriftus.igitur 
domo  illa  nondu  deftrucflaaducnit.N»  ncatii  do- 
mus illa  deftru&acft  aTitoarq  Romanoru  exer- 
citu, plus  qpcrmille  irecemos  triginta  annos.cr- 
goMcfTyasia  venit . T crtiu  infuper  <j  ide^  baturS 
qd  fubiungit  propheta  . Magna  erit  gloria  domu$ 
huius  nouiffimp,  magis  q primf.Pala  eft  aut  qdAg 
geut  dc  domoleu  teplo tepore  fuo  aedificato  loci* 
ius  fit,quoni2  ad  illius  coftruft  ionc  Iudaos  dc 

bylone  reuerfosinduxit.Hjc  autcxcellentiadom 

fecundae  vitra  gloria  primi  trpli  a Salomoni  cen- 
ftrufti,  in  nullo  alio  confiftcre  potuit,  neq  fuitnifr 
per  hoc  quod  ipfe  Chriftu*  fua  prjftntiaeS  ilJuhraLufap.^ 
te  dignatus  eft, du  a«natreicooblaiuseft,&'duode 
cim  habensaamos  inrcploinucmuscftin  medio Mattn.lj 
doftorum,faepe'q  demu  in  eo  praedicauit  & docui*donan.I 
P,  Vn de  declaras,  quod  no  in  aliis  maior  cxtiicmi%EldrK.£ 
gloria  domus  fecudr  quS  primae  ( T,  Hoc  Efdras 
Iudaeorum  princeps  propheta  & feriba  fatetur,  di- 
cens: quod  aedificata  domo  fecunda,  feniores  qui 
Viderant  domum  primam  vberrime  flebat,  eo  qd 
nullius  effet  refutaticis  ceparatioe  icpli  prioris, 

d 4 _ Alij# 


/ 


BE  riDE  CATHOLICA  LTB.VIL  ^14 
Foftmodu  per  Pompeium ducem  RomanOru de 
tnu  quocg  perKerodero  Afcolonitam,&tandem  i 
Tito  prorfus  deruptii  e ft.Quemo  ergo  gloria  eiuf 
primi  templi  gloria  vicit,ni(i  qaChrifiusineo  ve  . 
re  apparuit,quemadmoduaMaIachiadittumcft: 

Ecce  ego  mittoarigelumcu,&prscpa«biryi5  ante  JVIalachJ 
faciem  mea,&  ftaum  veniet  ad  templu  fuu  domi-  * 

nator  quem  vos  qrit&,#'angcl9tcft  amenti  quem 
vos  vultis, P,  In  verbis  ^phetse  pracal legatis,  vnu 
mihi  dubiG  oritur,  qliter.f.in  Chtift  i aduentu  deu» 
comouerit  calu&tcrrS  .Cttlu  c/n indesinentem  ac 
<25  perpetuii  motu  fortitur.Tcrra  veroeu  (it  centrS 
vniuct  fi,  immobilis  conquiefeit  * T4Nato  domino 
noftroIcfuChriflo,fte!la  atteris  clarior  in  fuperio  , » 

ribusfulfit,  & ad  adorandi*  infantulu  lefum  reges 
P duxit  # Eodem  quoq?  nato,  «pparuitangelus  dei 
paftotibus,fa£laip  efi  cRee  multitudo  caleftis  ex- 
ercitus deu  laudantis,#  fic  cpli.i/piritus  angelici  ha 
bitantesin  calo  cemotiYum,opcrarione,admira* 
tione&locolnfuper  tunc  terrari.tncola:  cius  com* 
mote  funr,  tunc  nempe  edi&u  ab  imperatore  Ro- 
mano cxiuit.vt  defetiberet  v niuer  fusor  bis, & ibat 
fnguli  ad  loca  fua  nat  alia, Romanis  fe  fubditos^i. 
fitentes . Circa  eadem  quo<$  tempora  fa&us  eft  in 
Iudea  t5  vehemens  terrsrmotus,  tcftc  Iofepho  pri- 
mo libro  de  bello  Iudaito,  9 ctrcuiacentesprouin- 
ciae  arbitrabanf  ,nullu  in  terra  illa  viuu  reli^uA  lia 
etiS  multa  hmiliamueniiif  deifta  comotiiedcfcrl 
pta  q defero.  % Demoftratio  Chriftus  iam 
venit  ex  tcfiimtio Amw£  phct*»A«i,Vf  Theol. 

Denij 


wgle 


4t*.  D DI0NY.  CARTHV.  DTALO.  ' 

DE  niqj  A m os  propheta,Supcr  tribus, inquit 
fccleribus  lfracl  SC  fu  per  quartu  non  rranf- 
ferant  eos, quoniam  vendiderunt  iufttipro 
argento.  P,hanc  mihi  prophetiam  declara.  T,uer- 
bum  iftud  propheticum  eruditiOim9illcRabbifa 
tnueJ.in  epiftola  fua  quam  in  Arabico  fertur  feri- 
pfifie, clarius  allegat, & ait:Super  tribus fcclcribuslf 
rael  conuertam  vel  tranfferam,  8 C fu  per  quartum 
non  transferam  eos.Scnfus  igitur eft,qd  deus  glo- 
tiofus  & «erernus,  tribus  peccati»  Ifraclis,  licet  gra- 
irilTimis  propiciatuf  fit , eofqj  couerterit , fed  fuper 
quartum  facinus, propter  enormitatis  fuxexc efi* 
fum.nonpropicictur  cis  fed vfqjinfincm  eos  defo 
latos  relinquat.P,Qn«e  funt  ifta  peccata,&propter 
quod  eorum  ait  propheta  cos  non  effe  conucrte- 
dos*T, horum  peccatorum  tria  effe,  venditionem 
. V7  fofepha fratribus  fuis, idololatriam,  &occifion€ 

’ * prophetatu, ludtei  quo<$  concedunt,  fed  cum  hqf 
tribus  eorum  peccatis  deus  mifertus  fit  cofq?  in  ter- 
ram promifiionis  poft  ipfa  reduxcrit,ut  plenius  pfi 
dam.reftat  ut  quartu  peccatu  afligncnt,f  ro  quo  in 
tantam  defolationem  pro  ft  ratos  fe  cernunt.  Nam 
fi  hoc  tribus  illis  non  effet  enormius,  nequaquam, 
dcusiuftus&  fandus  propter  ipfum  eos  tam  diu, 
tamcp  miferabiliterrcliquilfcr  Porro  cumprophe 
ta  hoc  peccatu  dicatvcnditionem  iufti  pro  argento 
latemur  hoc  quartum  peccatum,  quod  vendide- 
runt Iefum  iuftum,eum<p  emerunt  er  occiderunt, 
Siquidem  ab  eo  tempore  nunc  ufep  fine  conucrfio 
fic  &rcduftionc  inferni  tanti  piaculi  funt  difpf* 

Si  veto 


Digitized  by  Google 


E>E  F1DR.  CATHQLLTCA  LIB.VIL  41« 

5*  u«ro  aflerutnon  de  cluifto  vcdito,fcd  delofeph 

quart u debere  peccatum  intelligi, compellar?  alia 

tria  facinora  ame  lofeph  venditioni  ofl  cnderc,fli 

propheta  hoc  peccatu,fcilicet  iufti  veditionc  quar 

tum  appellatihoc  autem  facere  nequeunt, cum  ce* 

titfimumfit  idololatriam  (eu  adorationem  vituli 

aurei,prophctarum  quoque  interitum  poftlofeph  q 

vendirionemperafta.OportetergodeChriftiue-  * ™ 

ditione  accipi  iflaPrsctercaiofeph  uenditio  non 

erat  peior  idololatria,  prophetarfiqi  nece.fcd  pro 

pter  peccatum  quartum  dicit  eos  propheta  finaR 

ter  defecren  dos, hoc  ergo  peccatum  cvterifcmnt 

bus  grauius  eft  etiam  in  comparabilitcr,  quod effe 

non  poteftnifidechrifti  venditione  ct  morte. 

^Explanatio  $ rex  Mcfiyas  ia  venit, ex  vaticinio 
Ozce.  Articulus,  fcptimus.Theologu?. 

OZee  ,pp  heta  qui  in  libro  fua»  vifionum  \w 

dxorumexcccationem  tcmporeChnftide  Ozee.| 
nunciat  gcntuimj  illuminationem  verbis  &Ojcce4j,r| 
fc&s  prardicit,dem  hanc  finalem  ludseorum  capti 
uiraicw  clare  Prcf  hetans.Dies,  inquit,  multos  fe- 
debuntfilqifrael  fincrcgc  & principe,  & fincfacri- 
ficio.et  fine  altari,et  fine  ephor,id  eft,vcftc  facerdo 
tali.K  finccheraphhnjdeft,  imaginibus  inquibui 
dtrmones  dare  refpofafoleb§t,vt  quidSexponut. 
hsce  autem  omnia  cernimus  modo  impleta.  Non 
enim  habentrege  aut  principe  propriu/ed  alienis 
fubdunf.Suntdemuffnefacrificio^  fine  altari,  qA 
•KtraHicrufale.ncc  habcrcpfit  altare  nec  facrificare 

kifupcr 


Digilized  by  Google 


'417  D.  BIOKY*  CARTHV,  DIAL0 
Infup<r  cfe  fifialiecirconucrffeneadCIiriftuin  d« 

te^a  videlicet  A ntichrifti  pcrfidia,p  Helyam  & E- 
noch  vaticinans  facer propheta.Poft  ha-c ait : Re- 
Kcrtenrur  filii  I^ael,  Sc  quarrem  dfim  deu  futim  & 
Camd  reg£  fuum.i.ad  veruMetfyam  Chriftum  re- 
gem dfim  fefum  conuerremnr  Quod  c A per  Da- 
indin  hoc  loco  inrelligitur  McfTyas,  ex  tranflari5e 
Ealdatca  apudHcbt  arosautentica  conftat.quseha 
fcetPoit  harc  rener  tentur  filrj  Ifrael,#  quirent  cui 
»um  dei  fui^obediemMefifyf  filioDauid  regi  fuo. 
^-dit  qU0Cp  t5flnu<>  vates  Ozer ; Etpauebun* 
fid  dnm&  ad  bonfi  eius  in  nouiffiinio  diciu.i.  rener? 

terdeferuientdeOjfiusbeneficiarecotfdo.PQuo- 
m o exponunt  ift  a Hebr£i  :T,Referum  hpc  adChri 
Rum,quc  opinamur  vcr.ruu", putantes  femoChri 

»um  fideliter  prsrftolarr  nafciturS,  nec  debere  ci  e- 
dere  natu  .P,  V ndc  hoe  deftruis  cosq?  cofundis.T, 
Simo  filii  liraclnonefifent  perincredulitat?auerfi 
a aco  eiusc^ChiifiOjncquaq  dixiftctjppheta : Poft 
n^c.f.poft  Iong3  hanccapriuitatif.reuerrenturfi- 
Iri  ]frae»,&fqu*remdfim  dcii  iuum&Dauid  i.Chri 
ftuni  regcfuum,Qiiomo  em  poft  reuerterur  ad  de 
um,ninrerim  durantibus.fi  logeusecapriuitatisifti 
«s  diebus,  non  eflent  recedemesatq?  auerfiabeo. 
Nam  ad  ea  rcuertimur  a quibus  rccefiimns  .Prjrer 
ea  ea  qua:  quierimus,  in  prcfpc&u  non  habemus, 

redquarnonvidemusaut  cerre  amifimns.Qujaut 

prefentia, fi  amabilia  funtnon  vtiqj  quarimus/cd 
ntagis  ample&imiur.  Cu  ergo  dicat  ,ppheta:quae- 
rct  Uauicfii,  Mefifyaai  regenj  faum,  eluufcit  quod 

raum 


Digitized  by  Google 


M FIDE  CATHOLICA»  ! LIB.Vri  41* 

^eru  MeiTyam  durante  captiuitatcamiferunt.eucp 
Poftcaquarrem,  non  tamen  prxfentcm  in  terris  c3 
fpicien t.fed  fide&opcre  eum  requiren  t . Vn de  pate 
re  opinor,quod  is  quem  primo  pro  Chrifto  recipi 
enrsquem  nos  Antidmftum  vocamus.non  vtiqj  e* 
rit  verus Meflyas, quippe  quemnon  tam  quaerent 
g amplexentur  Secernent . Atuero  fancti  qui  an- 
te  Chriftiaduentum  fuerunt,  non  minus  credide- 
runt inChriftum,qu2uis  venturujq  Chriftiani  nue 
fn  Chriftum  natum  credentes . Cum  ergo  ludaei  i 2 
Chriftum  expeftant  venturum.fi  Ghriftus  nond3 
eft  natus,  fed  vt  ipli credunt rtafcetur,  tunc ipfi  mo 
dono  minus  credunt  in  Chriftum,  quam  credide- 
runt patria*  lix  itemqj  prophetc.Quod  fi  ita  eft  ^ 
■io  ait  prophcta:Poft  harc.CdiesmultosdefoIatio 
ni%rcuertcmurad  dominii  fllij  Ifrael.&^rcntChri 
ftu  rege  fuu.imd  fiChtriftusnecdu  aducntt,tuc  ipfi 
funt  mo  no  folum  fidelire  r, fed  etiJ  valde  coftanter 
couerfi  addftm.SCqrcntiS  veraciter  Chriftum  que 
poftmodum  amplcXentKcernXf fente  Sed  cum 
haec^pphetae  uerbi*  no  cofonant, pala  eft  Chriftum 
veniffe.ludxosincredulos  captiuosq?  cfTe.  SC  in  fi- 
ne mundi  couerrendos  exiftere . P,  Vc  ppendo  ver 
ba^phetaiu.Chfianifpfunde.foIlicitc  & diligerer 
nimis  afpictut.fed&mihiallatg  roes  plurima  placet 
qpe  obftinatioeSCcxcgcatioc  ludgom  i primo  cliri 
fii  aduetu  exlfaic  eloqis.i  qludxoru  error  dcftrait* 

EOrum  aittem  q poft  domini  noftrilefuChri- 
ili  ,pmu!gat5  fide  increduli  pmanferunt  Iu  lac 
jrum^hacc  v na  femen  tia  potias  vero  vnas  er 

tor 


itized  by  Google 


/ 


4t*.  B.  DIONY*  CARTHV.  DIALO0. 
r or  exiftic,  quod  in  iduen  mMeffyf  ocs  ipff  eu  fuf- 
cipienc  ciip  c redent.Si  ergo  cSprobare  valem9tcftf 
monio  vatufonftoru.qa  in  adultu  Meflyar  Iud*i 
«xcaecandi  obftinandiqj  erant,  tSc  hic  error  eorum 
plene  deftraitur*P,Vti(j,T,Beatirfim*Ifaia$  j&phe 
ude  aduentu  Merfyar.de  mitfionc  Chrifti,  diffuiio 
fidei  chriftianf, pulcherrime  vatirinat5  eft  :Ec- 

c«  mquiens  feruus  meus  fufdpil  eu,  eleft’  meusco 

XW».4«  placuit  fibiin  illo  aTamea.  dcdifpiritu  mefi  fupeu 
iudieiu  gentibus  ^pferet.^  Iftud  totu  cu  iequentib* 
*n  illo  capitulo  fcdm  dolores  Hcbneos  ata  Lati- 
aios  de  regeMrifya  aedpitur.  Na  vt ipfe  forma  fer* 
m accepit,  ac  g hanc  feruus  dei  eft  diftus,  qui  in  pta 
ifc  pria  forma  patri  extat  aequalis . iraque  in  hoc  ipfo 

, loco  de  gemiliu  illuminatione  fari  exorfus  ,pphe- 
•a,in  dei  loques  perfofia*Educa  ait  carcosin  viam 
qua  nefcmnt,fldn  femiras  quas  ignorauerunt  am- 
bulare eos  facifcPonl  tenebras  corleist  luce#  pr* 

» l^c  eis  qppe&chrifto  pauloante  dixit 
rpphetadege  eius.uchrifti  infula?  expe&abut . Qd 

nunc  ad  oculu  intuemur  impletu.in Cipro,  cicilia, 
Anglieattpffmilibuj  locis  .Sed  ^nil  chriftu*  plebi 
Itidxoru  fpedaliterar  ^pmiffus  & miifus.faiuatorc 
frC*  aliius  niff  ad  oues  q p ierunt  dom* 

Mati,  if  iirael. Vides  /ppneta  ludaros  in  chrifti  humili exce 
.eidos  aduetu,poftg  de  chrifti  milTioe*  beneficiis 
cenocutuseffccum  cognouiffetin  fpucardtate  pdi 
•ta  futurl.de  ludxontincredulitate.ac  obftinatiSt 
jpphetls.ait  in  gfona  dei  altifiimi  harc  verba,  i. prae- 
oreii  bona  fcd  us,i.f>cculn«  Iad*t»i  na  d«  rcli- 

*«» 


V 


Digitized  by  Google 
- 


©E  FIDE  CATHOLOA  L!B, 

c[  eos  cSuerft  funt  retrorfumE  t q 8 h j c deludis  fu* 
menda  fint  te&af  propheta’du  addit.Quiscaecusnt 
(i  femus  dfii,  id  eft,  populus  ifrael,  cc  furdus  nifi  ad 
que  nuncios  meosmifi  Populus  nlcpludaicusad 
dei  obfeqq  tn  fingularitcr  erat  elcfl’  ,et  ad  eum,p 
pliet  g fpceiafi£  fune  miiTl.SequiturQ>iiscf  cus  nifi  $ 
venundatus  eft.id  eft,popul®  ludaic9  in  afflictione 
Titiet  romanorum  fic  vadatus  &vfdhus,vtquH 
admodum  ludaeivediderunt  vel  emerunt  chriftd 
jptrtgtnta^argeteis.fkfP  vno  nummo  trigtta  v?de 
rentiudaei  Scqf  :Qniscarcus  niliferuusdni  1 Qui  vi 
des  multa  n6ne]cuftodies,q  apertas  habes,  aures, 
nonne  audies . Alloquitor  propheta  ludatos  qui 
multa  videre  dicunt,  qniS  fcietia  ^pphetam  & legit 
, ipecialicer  erant  ibuti,^  ob  candt  mfup  cautam  a- 
i pertas  habere  aures  fcribuntur,$a  lege  3C  vates  v- 
. bertim  audierunt . Sed quonil  chrm  que  ventum 
<rcdebant,.pr^fcmcnon  noneramSf  que  auribus 
corporis  audierunt,  aure  mentis  non  intellexeruc. 
Ideo  per  hanc  interrogatione  fanctus^pheea  incr 
«ufabilem  peccati  eorum  ac  caecitatis  exccffum  in 
fmuant. Sequitur  in  propheta ; 3C  dominus  voluii 
vt  fanctifkaret  eum,  8C  lege  magnificaret^  cxtol- 
■ Jercr.Ipf?  autem  populus  direptus  Kvaftatui  .De- 
us eifi  fublimis&viucsacftlix  ideochrm  mifitlu- 
daeis  vtfanctificareteos  vfeum.!.  populum  ilium 
6C magnificaret  legem,quia  chriftus  non  venit  fol* 
uere  lege  ,frd  implere anppfkcre,  imo  in  pfectiorc 
lege  trisfcrrc.Noua  cteft  lex  veteri  noderogatfcd 
•4  comedat  & gftcitk8£  qd  Has  frgnatu  erat  adf pfc§ 
„ ' Nam 


Digitized  by  Google 


4*t  *0I0NY,  .CARTHV,  DI  Ale. 

Nairt  & veterem  legem  Chriftiam  in  magna  vticjj 
reuerentia  habent, fedipfi  ludaei  propter increda* 
fitatcm.funt  populus  vadatus  itemtp  direptu»,  qa 
«rt  cernimus  in  extremam  defolationem  eft  mode 
ie&us.  Ideotp  addidit  propheta:  Laqueus  iuuenil 
,i. Romanorum  militum  omnes, 8hn  domibuscai 
ceris  abfconditi  funt,  facti  funt  in  ruinam,  nec  eft  q 
cruat,in  direprione.nec  eft  q dicat  redde. NI  vt  A- 
mos  propheta  di(feruit;No  transferentur  proptcc 
quartum  fcelus.  Porro  videns  propheta  in  fpiritu, 
quod  ludar  i ne  perculTlex  ipfa  fua  pccna,  proprii 
culpam  perpenderent, adiecit&ait ; Q^iis  eft  in  vo 
bis  qui  audiathoc.attedat&aiifcultctfutura^Qiiis 
dedit  lacob  in  direptionein.Sdfrael  vadantibus  e« 
um,  nonne  dominusflpfeeft  cuipeccauemnt,^  no 
luerunt  in  vqs  exambulare, cuius  peccati  perna  pl 
dens.lpie  ait.cobuffic  eum  in  circuitu^  no  cogno 
uit.dCfuccendit cumSCnon  intellexit.QuiaRoma- 
ni  qui  erant  virga  irae  diuinar.cobufferunt  Hierufa 
lcm,5Cvrbr$  circuniacentes/cd  populus  Hebraeus 
non  intellexirjioc  in  vltionem  fieri  fanguinis  cliri 
ftUmo  in  infidelitate  permanfit,  ^pre;  quod  nunc 
vf<$  captiuus  opprimitur  ,nec  ante  finem  fcculi  co- 
uertentur.harc  autem  de  captiuitateBabylonica  ve 
ra  non  funt.  quia  in  illa  intellexerunt  culpam  Tuam 
pceaxcp  caufam,  vnde  8C  poenituerunt, propter  q» 
poft  annos  feptuagtcaredeptifunt.nunc  vero  pror 
fu»  relidi  funr.dcoartp  hominibus  conteptibiles 
fafti,eoquodfiaufam  captiuitatis  iftius.  i proprii 
culpa  w.occiiioac /iddUu  ehrifti,  cognofccrc  fate 

* t*  ri'm 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLI.  LIB. 
riq*  abnuant.  P,  Quantum  concipere  quaro^udiO 
rum  mihi  excgrationem  euideterprobafti.  De  pr° 
phera  tamen  vocationis  gentilium  clarius  edoceri 
defidcro.TheologusJiocprotinusfaciam.fcd  quo 
niam  1 udari  concedunt  nobifcum,  quod  in  aducn- 
tu  Meffy*  multi  gentilium  conuertendi  fuit.  Ideo 
magis  concupio  de  iudaeorum  obftinatfone  q de 
gennu illuminatione  fpphetias inducere.  Emuero  . 
devotatione  gentilium  ad  thrifti  fidem  iic  Ifaias  «It*.  9 
decantat,  Populus  qui  ambulabat  in  tenebris.uidit 
lucem  magnam.Item  apud  eundem  de  dirifto  di-  Ifaite.  49 
citur.Dcdi  te  i n lucem  gentium.ut  ffs  fal*  mea  ufqj 
ad  extremum  terrae.  rurfufep.  Eccetcftcm  populis 
dedi  eum, ducem  ac  praeceptorem  gcnribus.  Ecce  . 

gentem  quam  nefeiebas,  O Ghriftc et  deus,  voca*  ‘i*1®*  f » 
bis  vti^adfinc.K gentes  qua:  non  cognour rut  te 
adte  currcnr.Et  alia  multa.  PJarn  de  ludf  orum  ob 
durationc  vaticnfa  profer,  fhcolog9,  De  regis  Mef 
fyae  horribili  aicg  tur  piffima  morte  uaticinaturp  fa* 
Crariffimus  lfarjas,  fimulrp  fpiritu  cernens ludaeos 
pro  maiori  parte  non  elTe  credituros,  taliter  paf- 
furn  exiftere  chrifcum.lmo  quod  multi  eorum  pr6 
phetias  illas  de  chrifto  e( Te  prfdiftas  non  crederer, 
feifeitatur  et  ait . Domine  quis  credidit  auditui  no 
liro,  id  eft.mifterio  de  chrifti  paffione&morte^d 
nos  prophetae  3 Ipir  itu  fanfto  tuoaudiuimus.Es 
brachium  domini,id  cft.chriftus  quieft  filius  parris 
uirtus  & fapi  entia  cius  ,cuireuelatum  efKraroqtn 
finu  quod  pauci  de  ludaris  illuminarentur  & cre  - 
derentin  primo  ac  humili  chrifti  aduentu.  Denil$ 

« per  lfaijam 


- Digitized  by  Google 


4«  D.  DIONY.  CARTHV.  DI  ALO* 
Per  IfaiS  deus  tcftaf  vade  aci  populuiftu&dicad 
Efat.  7 cos:  Aure audietis&nd  itethgeuS.&videres  vtdebi 
risy8C  no  pfpicietis:Incratfatii  eft  enim  cor  populi 
iiuiu$,&  aanbus  grauiter  audieriic  SC  oculo*  copf 
ferur.ne  forte  videat  oculis  8£  auribus  audeant,  X 
corde  tntelligant  &cdue!tatur&fane  eos.  Infuper 
de  gentiu  Vocatione  ac  ludporti  induratione  p os 
Ifaiedeus  benediftusec  verus  tafirer  ait.  Qjarfic- 
ruc  me, qui  ante  no  interrogabit  me.inuenerur  me 
qui  ante  no  quaclierut.Hoc  de  getibus  dictu  codae 
qui  ante  Chriftiaduentii  veri  dei  expertes,  in  fide 
K vita  per  Apoftolortt  do&rinladdcuviuum  8C 
, fanfbi  Qt  Cliriftu  eius  deuottffunc  fune  couerfi-De 

mu  eode  capitulo  de  ludaris  fic  loquitunExpandi 
manus  meas  tota  die,  id  eft,  a tepore  veteris  legis, 
vfqj  in  praefens,  videlicet  Chrifti  pncfentil,  ad  po- 
pulii  in  credulu,  id  eft,  ludaicu,  ad  qae primo  pro- 
phetae funt  milT^poftmoduChriftus,fcd  ipffet  pro 
phetat  occiderut.K  dominii  prophetari».  Prarterea 
capPo.fi^qddeChriftiafcenffone  apertiffi me  lo- 
quitur,neq?  de  aliquo  ta  aperte  ftcut  de Chrifto  af- 
cendente  exponitur.  Cii  d Chrifto  afeen  dente  an- 
geli fan&i  admirando  quarfiifent.  Qj  is  eft  ifte  qui 
venit deEdom^id eft,  de  mundo.tinctis  veftibm 
de  bofra,Chriftus  refpondir.  Ego  qui  loquoriufti 
ctam,&  faluatorfumadpropugnaditm.  Bt  angeli 
Q;tare  ergo  inquiunt  rubrum  eft  indumentu  tui 
X veftimenta  ruaficut  calcantium  in  torculari  Ee 
Chrt  ftu$;Torcular,ait,calcaui  fo!us,&  de  gentibus 
no  eft  ver  mccum,Ecfcquuur;Calcaui  c os,  fciliccc 

•cdforcl 


Digilized  by  Google 


DE  FIDE.  CATHOLLICA  UB.VH.  4*4 
occifores  meo»  in  furore  meo#&coficutca  i eos  i*l 
ira  mea.Dicscaimvlrionem  mcordc  meo.En  nuC 
ai  oculum  cerni  nrms.quod  ex  quoludari  letum  na 
xienum  crucifixe»  ut, calcari  conculcati^  funt  imo 
6C  chrifti ani  dominantur  multis  eorum.  Ex  his  in- 
notefcit.quoriquidaminauirerdicitcapituluiftud 
aptius poife exponi  de  aductitu  Chritli  ad  finale  ia 
dicium,qium  de  afccnfione  ipfius. Rationes  quo- 
que quas  pro  fe  in  ducit»  faciliter  fatis  fatui  pofTune 
fedpro  prjefcnti  ifta  omitto,  quoniam  principale 
intentum  non  tangunt.^  Ampliutctiamerror  in* 
felicifftmi,  in  felicium  hideorum  Magiftri  Rabbi  fa 
lomoms  ex  iftiselicitur;  Allegatum  nSqjcapituIuni 
exponi  t de  Mdfyaquem  expeftant  venturum,  di 
ce-ischriftuminfuo  primo  aduentu  multos  oeci- 
fumm,  mperiumrpromanum  vifturum. Sed  huic 
obuat  quodpofteadicitur;Torcular,catcaui  Colus* 
Idqueprarfernm  qdfedpoft  pauca  fubiungirunCie 
cumfpexi  SC  non  erat  auxiliator  quactiuiSf  non  fuiC 
qui  adiuuarec  Nam  fecundum  erroris  fui  opinio- 
nem, Meffyas  venturus  innumerabiles  habebit  ad 
iurores/autoresitemq}  miniffrq!,idco  fibi  tam  p® 
lenter  regnanti,  non  competit  quod  d citur.  Circu 
fpexi  SC  non  erat  auxiliator  8Cc  fed  Chrifto  pariert 
licaconueniunt.qui  in  Ptalmo  idem  rcftatunEt  fi* 
fhnui  qui  fimul  comriftareiur,  SC  non  fuit,8£  qui  * 
confoUrctur.et  non  jucni.Plura  quoque  funtquac 
adhocpotTenc  induci.  Denique  Rabby  famuli  it» 
fuaepifta'aautoritatemiftam  prophetica  m ele- 
gantur iaducu,tandcq}  veritate  copulfus  SC  viftus, 

e % cum  cui 


Digitized  by  Google 


4?f.  D.  DIONY.  CARTH..DIALOG. 

cum  cuifcribit  ita  afatur : Vtinam  domine  mi  quf 
doititerflciemuseum.idcft  lefumChrifturn.dele- 
uiiTemus  eriam  autoruateatpr*diftamvr  nunjj 
legeretur  ab  aliquo. 

^ Jc  excitate, reprobatione,  acdifperftonefudard 
rQ  ex  rpphetrjs  diuirti  Dauid,  Artid . IX . Theoltr 
Ni  «mero  hoc  fecundum  cor  dei  eximius  vz* 
H «3  iaridrus  Dauid.quin  multis  chriai  figura 
Xs  fuit.de  mifleiij$Chtifti,de  reparatioe  huma- 
iiciaiuris.de  incarnariorte.patfioOe.refurreftione, 
afcerifiOne.fanfli  fpiritus  mi:Tione,aduentufcp  Chti 
fti ad  finale  iu  Jiciu.atcp  de  difperlionc&incrcduli- 
tate  Iudco%  rubtiiius.plenius,  euidentiusqj  vatici 
natuseft.^Ncpe  in  PfalmaquiminifcftedeChri 
fto  IoquicUr.cum  dixiffet  propheta  in  Chrifti  per*» 
- f fil<  «i  fona ;Et dederue  in efcatn  mea  fel,& in  fiti  mcapo- 
raueriint  me  dceto.Quod  etiam  ad  hrera  in  Chri- 
fti  partione  impetum  agndfcifpms,  protinus  parnl 
confequcncem.tantam  ludgoqi  in  Chriftum  ct  ude 
Urace?SCcuIp3mftnuan$:Fiatinquit,menfa  eonteo- 
ramipfis  id  laqueum.SCin  retributiones  Kin  fcan* 
dalurri  .Obfcuretur  oculi  eorum  ne  videant  .Quid 
enim  tam  interne  lucis  omrtistp  veritatis  alienant, 
quemadmodum  corda  eorum, qui  cu  m tato  rem •• 
pare  fc  a deo  cernant  conteptos,  nec#  aliquod  ha 
bere  argumentum  ex  quo  queant  cofidere  fe  dea 
placere.Quoniam  poft  lefumChriftum.eiustjj  A* 
poft  olo*,  nullus  eis  propheta  miftus  cft.rtuliaaq- 
qua  m co?y  miracula  fafla  furit, nullus cOnfolatof 
UdUcniq  mtcKigere  tn  nec  valent  ace  Volunt,  pro* 

' • fete t 


Digitized  by  Google 


PE  FIDE  CATHOLICA  LIB.VU  43* 
pter  increduhtaie&obii  irrationem  fu  5 fe  a deoreli 
j£fos.Sequttur:Effundefuper  eos  iram  tu5j&furor 
ir*  tua:  copreliendat  cos : Hoc  mp  implcrfi  confpi 
pmus,  iam  cm  funi  mille  treccmi  8 L amplius  an  - 
iri, ex  qup  in  ira  hac,  potius  veroin  iftodei  furore 
fuerUni.ScquuunFiat  habitaiioeto»  deferta.#  in 
tabernaculis  ccm  nor.  fu  qui  inhabiter. f.  dcipfotu 
progenie  hoc  a dcftrUjflioneTiti  vfqjin  prf  fjens  im 
pictu  intuemur,  cuius  pernse  raSrauiscaufam  infi 
ruat.  Quoniajnquicns,  que  tu  o dtjispercuflifli.i, 
percuti  p.mififti,  pfeculi  funt.f  m«  filiii  tuli  cis  nuf* 

Ium  &fuper  dolorem  vulnerum  mec.iv  addideriir. 

Quid  itaqp  mfi  bUfcliemias,fubfarmationes58firr| 
fiones.Eiquia  ita  fecerunt,  ideo  6 deus  appone  iti 
iquitatem  fuper  iniquitatem  cWNa  vf<$l;odieIu 
daei  cotidie  ciucifigumaffectu&hnguadfim  no  flfl» 
Iefum  Chrifiu.  Maledicunt  cm atq  blafphcmSt  in 
fyrragogis  fuis  cotidie  nomen  IefuNazareni,oran 
tes  indefinenter  pro  deftrmftioe  Romani  impertf^ 
j8f  Romani  ecdefia:,  (cd  oratio  eom  fit, eis  ifl  pecca- 
tS.ldeo  adiccit  prophetia.  Deleantur  dc  Ibro  viue- 
tium.^cu  iuftis  non  feribantur  f Ptartcrea  dc  dc* 
firufiioncac  difperfioneatq;  perfideaUidceow  in 

plioPialmo  «de  ait  propheta :Difperge  illos  in  v|r  pfa]m 
tute  rua,8£  deponeeos proteftormeusdfie.Deli-  r ' 
ftG  oris  eorum  fermonem  labioru  ipforum,  & cS* 
prehendantur  in  fuperbia  fua.Et  de  cxecratione  & 
mendacio  annuciabumur  in  c6fummatione,in  ira» 
colummationis  8C  non  cruntjhscc  omnia  iam  cla* 
jcpaicfcunr.Difpcrfifumatque  depoliti,  nec  parti 

c j am 


Digitized  by  Google 


Luc*.<*4 
Ifthcn*  S> 


I 

4$y.  D DJONY.  CARTHV.  DIALO. 

•mhabentes,necprincipe,&hoc(5re,nifi  ,pp£dcl! 
diu  otis  ipfow„pp£  exfcatione  qChrm  ablioroina 
ti  funi,  8i  mendacia  q ei  ipofuerunt . Dixerunt  cire 
Hucinucnim*  fubuertemegeme  noftrS  Sf^lube- 
te  tributa  dare  Cpfari.Et  itew  ;T olle  tolle  crucifige 
cuJte.No  habemusjrege  nifi  Carfarc  Erdenuo  :Si 
rex  Ifrael  eft, yFCi  hic eft  Chrus  dei clc&us^cfccdar 
de  cruce.Propterea  manent  in  ira  cofummariois  ex 
tremp.Sut  autS^alia  plurimain  libroPfal.  de  iftiscS 
feripta  P,  Cuhtrc  ti  apteludaroscouincit.muari 
fiequaq  fuffido,q>do£loresco%iftano  pefent.T, 

No  aduertiftiq»  dixit  ^pphcta^bfcurentocul.eo- 
tu.ne  videit  .NecefTe  eft  cu£>a’ip!cri  q dechro  erit 
fdifla.  Denitjjipfipfertim  moderni&pofteriorc» 
lud^i,  ifta  alio  mo  exponut,fed  ex  ipfo  textu  cSuitt 
ennf errare,&  etia  p antiquo»  Hebraroatco menta 
doflo^e  p trislationc  qcy  Caldaici^alijs vifs  Sed 
C i experientia  ipa.effettusq;  eo»  eos  errare  ondit* 
Sedi  qd2  in  expotitioe  Pfal.nGc  allegati, ficui  8i  f 
plurib^alijs  locis  fppheticis.valdeliteralcs^ftipfid 
alesexiftut,qppe  q Pfal.iftu  fdiflu  ad  literi  expo- 
r Qt  de  Dauid, nulli  de  chrifto& tnifterijsei*  metro 
ne  e/ftcictes.  Licet  aut  Pfal.ifte  deDauid aliquo  mo 
polTit  exponi, hoc  tfi  valde  «proprie  fit . NI  q> in  co 
dici  t,  Quia  ccce  cj  periit  aiam  mei, ad  Itteride  Da- 
Veru  no  eft, nifi  im,pprif  cxponaf,vtdtcaicaperut 
J.  capere  ft  uduerut.  Serui  emSaul  dcqbusiftaexpo 
njt,  no  vriqj  cfperut  Dauid.imo  ipfeeuafitadiuto 
rio  cSiugis  furMichol.^Porro  <p  Cctpv&Ncq;  «r- 
igtas  mea  neq?  pftu  mcu  dftc.Quiuit  ip  iDaud  ali 

quo 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  L*  YH. 

q rno  ccueniat  refpc&u  pfecutiois  ilh9aS  a ul  § pcc 
catoinSaulcfimifiono  meruit, idtfi  gjteqf.fincin 
iqtatc  cucmri#direxi,N6Dauid,f£d  dio  p Dauid 
fi gnifkato  cducnirc  opinor  . Dauid naqj  frequeter 
ptrcauir.^AIiaidcmu  q fequuf  ianctoDauid&  fer- 
insSauIrs  i,ppri]tfune  applica!, v t illud ; Couertcnf 
advxfperS,&famcpaticc  vt  canes, &circuibut  ciui 
taic.  lla  nepe  obfiiTso  Dauid  a famuIisSaul  tl  lon 
ga  no  cxtuu.Vt  ip  fi  fame  ex  vi£f  ualiu  pateret  defe 
iiru.De  jftis  trSjeo,  qs  hic  cis  immorari  no  curo.P, 
Yn  ,pbaresliarc  ded  fo  principali  deberi  irelligi? 
T,  Plurimos  P£a!.  dc  feipfo  Dauid  fecifie  vidcf,  qa 
«(cafione  atcyrxordiii  cosfaciedi  exhs,  q fibi  co- 
tingebatafiumpfit.fedcficct  vtrfpu  plenus  ,pphe- 
4ico,tr.iftcric«  cli  ip  cacteris  pfeius,  fcqj  dii  figura 
tenete  optime  nofccs.in  Piabquos  fciipfit  fempad 
«hriftu  itcif  ecdefi i oculu  cordis  couerilt,  & quic- 
qdfibiS^  dioac  cbfi  ccclefiarpotcopetetc, multo 
principali9  de  chro  atep  ecclefia  cecinit,  § ea  de  feip 
fo  copegit.Et  irrirp  ex  textuPfal.^pfunde  pcfa  to,  v- 
bertf  eliaLAIifem  ipe,chri&  eccfg  mifteria  p alijs 
vatib?  no  pleni9 agnouifier, nec  cuiden*/cripfifiet. 
^De dnpliciChrjftiaduentu.  Articii!us.X.T!col. 

Diligenter  valde  re  cupio  diecdisimedere  ,P, 
|Quo  meficriofif  adriioes.irrco  fue  tiQq^l  lorta- 
ueris,eoftudiofi*aduert5.T,Vna  atqitofimi 
fis  rS  inuenif  fuitfeerradi  malignis  occafio  inno- 
ac  veteri  tnftam&o . P,Quac^ T,  Queadmodu  \ no 
«ui  lege.i.euSgelio  chft  & libris  annexis  reperiuf  q- 
412  infignia^uinaixnp  altUTfma  dicta  de^hrovt  q» 

< t 4 dixerat;  Ego  8£ 


Digitized  by  Google 


4if  D.  DIONY,  CARTHVt  DIALO 

Iohamio  Ego  & pater  vnum  fumus.  Et  de  fpirftu  fatigo  Io 
lohan.  j6  quensdllc  inquit  dc  meo  accipiet:  Quod  mortuos 
fufcitauit , quod  fpiritum  fa  netum  difcipulis  mifie 
Actuu.s  fluod  e'  'n  deferto  angeli  minfftrabant,&  alia  plu- 
Matt h.  4 ra»?,c  eodem  in  libris  eifdc  multa  humilia  atcp 
1 ucar.i  abiefta  lcguntur,vtquod  natus  ex  muliere, quod 
Galat-4  ^(fhis  fub  lege, quod  a facie hcrodis  fugit,  quod  a* 
diabolo  tentatus  eft  ^fatigatus,  quod  cfurijt,qif 
irnfns,quoddemum  turpiflima  morte  damnatus 
eft.Sic  invereriquoqjteftamcmo.prffcrtimin  pro 
pheris  quardam  fublimia  & extellentiffima^uardi 
etiam  dediuia  & abiefta  de  Chrifto  prophetata, 
iremqjpromifTa  leguntur.  Sicut  iraqj quidam  folo 
nomine  Chtiftiani,diuina  ifln  &a!ra  de  Chriftoco 
fcripta  penfantcs,  veram  in  eo  fuitfe  humana  na- 
turam negabant,  utManichcus,qui  innumerabiles 
habuit  fc&atores.  Alij  veroabiefta  ^humilia  fcrip 
ta de  Domino  Icfu  rege  MefTya,  altifliino  Chrifto 
infipienter  attendentes,  veram  in  eo  fuifie  deitate 
n on  admiferun  t,v  t A rriu  s,E  u monius,Fotin9,  Ne- 
florius.  Sic  imer  Iudgos  nunc  accidir.Quidam  nS<p 
Iudaroru  prophetaru  eloquia  deChrifti  maieftate 
& excellentia  loquetium  confiderfites, putant  Mef 
fyamin  primo  aduentu  fuoin  tanta  potentia  ven 
turum  & gloria.quod  omnia  eis  mundi  regna  fub 
if  ciet:  alij  autem  eas  fer/pturas  propheticas  quar  de 
Chridipaupertatc&hu  militate  ac  paflioue  palam 
loquuntur  afpicientes, ad  fidem  noftram  conuerll 
funt.  Aliqui  dginum  propter  ex tclfentiam  maiefta 
ti$,rmmiluatcmqj  vitp  &pa(fiomsquasdcChrifto 

propho* 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  VIL  44* 

prophc  tp  dcfcribut.duos  «x  pc&3t  Meffyas . V na 
in  abicftioevcturu.paffutu  ac  occidtndurAIiuin 
maieftatccr  gloriaforc  fututu,  & prinum  fertur 
McfTyl  refufeitaturu,  atqp  vniuerfum  orbem  ludg 
©tu  imperio  fubie&wu:Harcautepofitio  omnfo  ^ 
ftulta  & vana  eft.necdc  feriptura  autetica  amori- 
tate  fortitur  .neqj  antiquis  ludaroru  dofforib9  eo- 
fonat  Sed  & feripturar  proph  etioc  deChrift  i humi 
litate  & paffionc  mateftate  quoqj  &'  gloria  in  mu! 
tispaftibus.fubvno  omnlo contextu  loquuntur, 
queadmodu  in  Ifaia  pater, vbi  fic  loquif.-Ecce  intel 
liget  femus  m tus.tranflatiojautem  Caldaica  apud 
ludaosautentica,  cotincttEcceprofperabittirfcr- 
aius  meus  Meffyas,  et  exaltabitur  & eleuabitur,  8C 
fublimiserit  valde.  Et  fequitur.obfiupucrui  fuper 
te.fupple  O rex  McfTtainu!ti,fit  inglorius,  id  eft.de 
fpcftus  etit  inter  veros  aipe&us  cius,  vt  in  jfeffioe 
cius  faflum  agnofcimuS.  P,  Quo  de  vna  petfona 
fcu  vero  Chrifto  tam  diftStia  taqucdiuerfa  intel U 
gi  valent^T,  Duae  fu  nt  in  Chrifto  nature  & vna  hy 
poftafis, humilia  ergo  atque  abiefta  propter  for- 
mam ferui  affumptam,  id  eft,  natur?  humana  ver- 
bo vnirS,  Chrifto  coueniut.Infignia  vero  iremque 
digniflima  ratione  natursc  diuinar,  quS  cu  patre  SC 
fpiritufanfto  vnam  indiuifamque  habet,  Dcniip 
fit  ut  feripturar  duplicem  inChrifto  tcftStur  natur  5 
fic  de  duplici  qqueeiusaduetu  loquuntur. Primus 
in  humilitateSC  paupertate  cofiftit,  occultufque  fu 
it.Quia  nSquc  primus  Chriftiaducntus  «ft  vt  fol- 
wu  6C  tollat  piacula  mudi;&  vtouqus  de  eius  paf 

ieme^ 


Digitized  by  Google 


441*  D.DIONY.  CARTVH.  DIALOO. 
fione  prophetata  funt  impleat, necefifeeft  primu  ei 
us  aducntum  in  humilitarr&paupcrtate  fuilTcSi  c 
nimChiiftusin  maieftate  & gloria  adt  eniiTet  quis 
eum  vnq  occidere pncfumpfiflet  ?Sed  fi  ille  no  oc* 
^ cjderctur, mundus  no  redimeretur.  ^Porro fecun- 
dus Chrifti  aduentosdequoite  propheta  loqui! 
manifcftuscrir,qu2do  videlicet  cfimaieftate&po 
teftate  veniet  iudicare,qui  in  primo  venit  indicari. 
Igitur  de  p<  im  oMdTya?  adue ntuZacharias ; Exui» 
ta  ait,  fatis  filia  Sion.ecce  rex  tuus  veniet  tibi  iuftus 
& fatuator, pauper&afcendens  fuper  afinumEt  in 
ifio  adur  tu  deferibit  Zacharias  Chrifiu  confixumt 
Afpicicntadcumquccdpunxerunr.&plangcnte- 
um  planftu  quali  fuper  vnigenitum . Amos  Vendi 
tum,  Ifaias  tanqu5  leprofum  & contemptum,  Da- 
uid  vermem  atep  obprobriu  hominu.  Ierintias  ca- 
f>tuni,E)aniel  aut  occiftim  .^Infupcr  de  fecudo  chri 
rti  aduentu  ac  iudiciaria  eius  poteftateDanici  fep- 
timo  capitulo  clarifiime  loquitur.  qjDeniqj  in  Pfal. 
de  eo  confcriptum  eft:  Ignis  ante  cui  prarcedct,&  in 
flammabit  in  circuitu  inimicos  eius  .De  ifto  per  Ifa 
tam  di&fi  e fi  I:  Tacui  fcmpcr,filui,pat£?sfui.f.in  pri- 
mo aduentu.vt  parturiens  loquar  in  fecundo  adue 
tu.ItcmtyDiesvltionis  in  corde  meo, annus  retri- 
butionis meae  venit.  Sed  quonia  de  maicfiatcChn 
Ai  ludari  non  dubitant, ideo  de  eaifta  fufficiunt  .P, 
Danielis  prophetiam  audire  defidero.T,  Sic  ergo 
propheta  ille  inter  cetera  ai  r:  Afpiciebamjn  vifioc 
notiis,  & eccc  in  nubibus  corii  quali  filius  hominis 
v*nicbat,&yf<yadamiquuxn  dierum  id  c.dcu  f tn> 

, . n«m 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLCA  LIB.  Vfl.442 

num  pcrucnit,&  in  eonfpcdht  cius  obtulerunt  eu, 
dedit  ei  poteftatcm  & lionorem&regnG,&'  oc$ 
f>opuIi,rtibu$,ac  linguae  feruiet  ci  . Pote  fias  cius  po 
tcftas  srtfrua.qusc  non  aufcrctur.&rcgnutn  cius  $ 
non.coirufctur  .^Adhucautdehoc  iectidoChrf 
fti  aductu  lob  : Credo  inejt.qd  redep- 

tor«ne°viuit3&  i nouitfmo  dic  de  terra  furrcliur* 
fim ,&  in  carne  mea  videbo  dciWaluatorem  roett. 
<5  Difputaiio  contra  perucrfitatciudaow,^  falia* 
atq*  extortas  expofitiones  dcdlotv  populi  huius, 
maxime  modeinoiu  ,in  feripturis  canonicis  de  citri 
fti  paflionc Icquentibus.  ArticuIus.X I.TJkoI. 

SAcratillioius  Ifoiasqui  cotcftacte  noftro  Hi 
eron imo  non  ta  propheta quS  cuagehft a di 
ceudus  eft.de  Clui  fti  pafTione  taro  cuidentif- 
fuue  loquitur,  vt  reoera  potius  inftar  Euangelift^ 
videatur  de  re  gefta  hift  oriam  texere,  qttam  de  fu- 
turo Vt  lur  propheta  prpdicere.Pi;ilofcpl>us,Qm4 
de  tniftcttjs  locutus  atque  affatus  eft  i Theoiog* 
DeChtiftiacerbiiTiroa  amariftiroa^morte  vatici~ 
rariorfuS.inter  at ia,No  eft  ait  cifpecies.ncq;  decor, 
&vidi«iuscurr,8<!  noneratafpe&us,&  defideraui- 
r us  cu,  defpediti  & ncuiflfirou  vircR.&quafi  ab- 
ftoditus  vult9  cius,6(  defpedlVfinwseputauitr^ 
cfi.vcre  lagoresnoftrosipetult.&doloresnoftros 
ipe  portauit.l  pe  aut  vulneratus  eft  rpfter  uuqratcs 
roftros,  attritus  eft  propter  fccleranoftra  Harc 
mulratyaliaoi  cofufiioeacdeaotioe  plcniftima 
de  morte  regis  MefTypdixitKaiasqtuipfe  legere 
potei.P, Cecediu  l ud$i  dc  chrifio  h|c  dicta ec  ? T, 

Quidam 


Digitized  by  Google 


445*  D»  DIONT,  CARTHV.  DIAF  Qf 
Quidam  eom  moderni  dolores  potius  aut  fedu- 
£*ore$,quc«2  fecundu  Nicolaum  de  Lyra prarcipu? 
Rabbi  Salomon  maximusj  doftor  eoRt.totu  iftud 
capitulu  de  populo  ludaico  in  pr^fenti  captiuitatc 
lougiftima  exiftenti  exponunt,  afieremcs,ppheti 
de  toto  populo'  ludaroiv  nunc  captciv  velut  de  v+ 
po  homine  loqui, ficut&de  eodem  in  Pfalmis  dici- 
pfal.So  turrlfrad  fi  audieris  me,  non  erit  in  te  deus  recens.  ‘ 
Lt  vurfus  in£xodo;Filius  meus  primogenitus  Ifr* 
Exod.  S ^ofcaStJfcduttio  qinfelices/dpin  primis  decipi 
* uqexipfo  textu  pal5  coui  cicur,  Nepe  de  ifto  falua 
toreS^ vulnerato  ,p  f heta  addit:  Oblatus c eja  ipfe 
voluit, Sinon  aperuit  osfuu.hsrc  aur  populo  Indae 
c nt  non  cppetunt,quonia  in  hanc  captiuitatc  inui 
te &coacte  venerunt,  jnuitifiime  quoqj  in  ca  ma 
ncnr,arc£  os  fuu  aperientes  cotidie  ab  ea  liberari 
opcant&orant.  orro  quod fcqu itu r,  generatio- 

ne eius  quis  enarrabit^  Ad  ludaicumpopuluml  pe 
nitus  pertinct.fedhocChiifto  optime  conuenit.tS 
fecundu  generationem  aeterna  ex  patre,  qua  fccun 
dum  generationem  temporaliuex  virgine  matre, 
quam  etiam  fccundufpiritualem  generatione  per 
multiplicationem  credentia  .Praeterea  quod  fcq- 
ruribi.  Eo  quod  iniquitatem  non  fccerir.neqjdo- 
lusfuerit  in  ore  eius.Quo  pafto  populoludaico^cd 
uenitjuc  empjopulus  a principio  fui  vfcp  in  pftns, 
plurima  contra deu&proximu  peccata  c6mifit,vt 
ex  fcripruris,&etia  per  experientia  coftar  .Sunt  aut 
8i  multu  dolofi,#  femp  mendaces  fucrunt}no  foJQ 
alijs/edSC  inter  feipfos.Porro  quod  in  fine* capi»  u li . 

d‘Aum 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  VII.  1444 

di  eft ; Et  pro  tranfgrc floribus  rogauit.populo 

huic  nullatenus  coucnit . No  em  pro  gentibus  qui* 
bus  fubduntur  exorant,  fcd  tefte  Hieronimolfp  dc- 
ftruftione  Romani  imperij.atqj  extirpationc  difci 
pulow  lefitNazarcnU.omniuChriftianow.toro  ef 
feftu  precantur . N5  inimicos  iuos  diligere  nondii 
didicerunt.Imo  inueterato  rancore  odiuntChrifti 
ano>\Quod  aut  expolitio  ifta  faftafitadeuaden 
du  argumentaChriftianow.cx  verbisRabbiMoy- 
fi  pnet.hic  nanq*  maximiis do&or  Hebrarow fug 
illud  Gertefios, introduxit  ea  Ifaac  8£'hic  cft  ait  rex 
Meflyas.qui  dedit  cor  fuum  ad  petendiS  miferatio 
nes  pro  Ifrael^ad  iciunanduK  humiliandu  fe  pro 
fis,  quemadmodu  feriptu  ctt  in  Ifaiaj;  Ipfe  aut  vul- 
neratus eft  propter  iniquitates  noftras . Itatp  fecun 
dii  doctorc  huc  capitula  tftud  de  chro  ? telligi  par  e 
Manifeftario  erroris  ludacorum  ex  prophetijs 
fcfalmographi.Articu  Xll  .Tlidologus* 

EX  praecedenti  innorefeit  articulo  quam  ob- 
tenebrata finrcordaludarorum  expectantiii 
Chriftumin  primo  (ito  aducntu.in  tanta  ex 
ceilentia  &rnaieftatc  futurum.quod  omnia  cismii 
di  regnafubijcict?8£  rebelles  (ibi  occidet.  Si  em  ta- 
lis vcnirer.quis tam  horribili  accontemptibili  cii 
morte  perimeret^ficut  de  eolfaias  praedixit  . Qd 
auremiprimus  Chriftiaducntus  in  omnihumilua 
te&paupertate  conffftat,  8£  quod  tanquam  ignot" 
atep  defoeftus  .occidendus  cxtiterir,in  quo  da  Pfal. 
apert;  IT  nie  dicitur.vbiChriftus  de  £c  loquens : Ego 
inquit lu»  vcrmis&non  honn>,«bprobriuniho 

miuum 


44;.  0.  DIOMf.  CARTHVT.  DI  ALO. 

m i nu&abic&io  plebis  Omnes  VidciesnK  cterifk 
jCc  me  locuti  funt  labrisSCmotienit  capur.Et  omi* 
ijuarinPfalmo  iltofcquuturinChriftOprorfus  mi 
■Icta  videmus  .P,Quid  adifta  Iu  Jxi  refpondenr, 
T.Quidam  eoru  hunc  pfalmii  exponue  deaffliifti 
©nc  mciaeoru  fafta  p Aman  quia  in ilfa  inimici  eo- 
Ium  die  (latuerunt  quo  omnes  ludxosoccidercnt 
vero  exponue  de  afflicti oneder  Nabucholo- 
8010'  lud.ms illata.fed ambe  expoiit  onesinanes 
iunr.necp  ad  liucti  de  eis  imelligi^prie  p otcft  ? faf 
musi(te,quauis  aliquo  modo  applica  i queat  NI 
p nulla  arfliftionu  iftaru  fic  occifi  torctuc  funt  vc 
•is  coueniat  quodin  Pfalmo  h xdicitur/oderunc 
manus  meas  $C  pedes, dinumerauerue  ommaoT* 
mea licceeninriimmiftri  Aman  eos  configere  fpoli> 
iqj  corii  diripere  decreuiilem,  nullum  tamen  horif 
tdeffe&nui  deduci  cft.  Praeterea  cum  prophetia 
•falmiiftiuscum  praeinduflisin  proximo  articulo 
Harae cloqurjs ofnococordet.  nit prohibet q lin ai 
Utera  de  Chrifti  paiTioeaccipi  debeat  NI  Cii iftii 
8 malignis  fuiffc  occidenda  uel  perfequedu  in  alio 
quocy  Pfalmo  Dauid  decantat  dii  ait:  Afticcrut  re- 
ges terrae SC  principes  coueneriiiin  vnii  aduerfuf 
dominii  & aducrfusChriftu  cuis.Prartcreaitiali® 
Tmfus  Pfalmo  idem  iufinuat.Quon  a inquiens  de 
tiinaueriitin  te  mala,cogiraucrunt  confilia  quj  no 
potuerutftabihre.  Mule  iplicitcr  emludpiCliriftu  co 
ri  pilato  Jccufabat  atep  medacia  van  a ipfi  obiicia- 
bSt  horu  autPfalmoifi  vtcrig  deChriftointellig? 
duse.P.Vn  lioc^pbas.  T,R.efcrrNicolaus  de  Lyra 
ini  inhoc  fatis  credendi*  uidc  t q>  Rabbi  ia  omon, 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA."  LIB.VII  44$ 

)n  horti  expolitione  Pfolmotu  de  quolibet  corti  fic 
dicat .huncPfalmfl  expo  fuerunt  magiitri  nottn  de 
rege  Mcflya.Sed  propter  hereticos  exponi  de  Da 
tii d. Porro  p magiftros  Tuos  intcHigtt^imiquos  hac 
braroru  doftores  Per  herfticos  vero  cos  qui  de  Iu 
daifmoad  fide  Chrifticouerfifunr.P,  Quid  cSclu* 
dis  ex  his.T.Prioinnocefcitex  verbisiltisRabbifa 
foraonis$  antiqui  Iudxorudoftorcs  qui  tamen  1 
lireralc  fenfum  fecuti  funt  ,hos  pfalmos  deChrifto 
imelligedoscefebat.Secudo  qj^prerargumeralit 
deotuadfide  orthodoxam  cduerforueuadenda, 
iple  Kpoftcri  Pfalmos  iftos  deDauid  exponar.  Ar 
guebantenimhiiadfid^couetlT  auctoritate  horu 
pfalmoru.Tertio.exiftis  elicitur  $ cxpofitiopfaU 
inoru  iitoru  deDauid  no  e(t  nifi  confiCta.ad  euade 
du  vim  argumetoru  cdrra  ludcoru  pfidiaindufto 
rii^P,  harcprorfftsvc  mihivideturex  verbisillisrt- 
tefequutur.T.Nec  dubites,  quin  ficut  de  iitispfal« 
fnishgcfaciunr.ficdealqs  quoqj  multis  fac*  ferip 
tur*  locis  nouas,peruerfas,atq?  extortas  expolitio 
nesaddefendedd  luu  errore  cofiin3at..Verutfi  $ - 
p?  ignorStillmgitf  eoRt.hrc  Iarmos  fccpiVlatenr,, 
r*Ianatio  van$  fiducig  ludfde  adnetu  Mef.  T, 

H ic  e ergo  obtenebratote  fiducia  lud^oqe.cp 

iirilsnoduaduenit.fed  vetur*tir,eccuvenc  Ajrticu.»$ 
rit  vniuerfosludfosdeqtuor  angulis  terre 
cogregabir.aciterrSfpmilfiSisetinHierufaleeos  in 
ducct.oiaqqj  mudi  regna  fibi  er  ppFo  ludaeoaa  $ b- 
rjcicc,  tepluetia  in  HierFm  pulcherrimii  xdfiicabit, 
copiScp  olmteporaliu  bonoteludgis  pftabit,fic  qg 
«is  gfia  et  excelletis  ftat*  quas  ludxi  fub  Dauid  «t 


1 


Digitized  by  Google 


447»  D.  *DIONY.  .CARTHV.  DIALO* 
Salo  mone, vel  vnq  ante  habuerur,  ve'ut  nuit  juse- 
rit m orner  i comparatione  flatus  illius.  Aiuc  denicp 
quod  celerrime  imo  in  breuiffi  mo  tempore  cogre*» 
gabuntur  indudra.Et  vt  hoc  aptiusFierc  pofTic,af* 
ferunt  vt  fertur  quod  ctic  tota  terra  planabitur.vaf 
libus  impletis , motibuscg  depretfis.  Infupcr  afferat 
vf  narratur  quod  tue  luctari  defunili  refurget,  fan-^ 
ftique  prophete  dC  patres  refufeuabii  tur,&  de  edit 
ad  terras  redire  defe&abuntur»  ad  videndi»  gloriS 
regis  Meffyae,et quod  maxima  cucerit  ludeoru  % 
cuuditas,  ita  Vt  in  modico  tepore  quaff  in  intinitil 
augendi  fine.  Et  q»reges  iteqj  reginj  de  gentibus  dc 
feruient  cis.  Et  breuiter  eaquarfan&i  prophctgin 
fcripturisfanfliseisin  aduentu  Mcflyg  vel  primo 
aut  cerre  fecundo  fub  f7miIttudinecorporafium,tf 
poraliiiqj  bonorum  repromiferunt,  ipfi  literalirer, 
carnalitertpinteUtguttt.Etquonjam  talia  in  domi  ' 
no  lefu  Nazareno  impleta  non  cernunt,  cum  effe 
Chriftum  fateri  defpiciunt.T,  Rogo  te  vt  exempti 
gratia  aliqua  mihi  de  prophetis  proponas,  qug  ad 
titeram  inccllcfra.huic  pofTtioni  ludrorum  appa  - 
rciuiam  prarftanr.T.Talia  funt  multa, fed  pauca  ti* 
hi  induca , in!iaia  feripeu  eft : Sm  ge  illuminare  Hic 
rufalem  quiavenit  lumen  tuum,  8£glona domini 
fuperte  orta  eft.Hoc  feaindu  omnes  doftoresdi- 
xit  Prohaeta  de  aduentu  Mcffise  dc  futuro  per  mo 
dum  praeteriti  propter^pheria:  certitudine  toqu?S 
Et  in  eodem  aiuOmnc  pecus  cedar  congregabitur 
tibi,arietesNabaioth  miniftrabunt  tibi  Offerentur 
6»p«r  placabili  altari  meo,#  domu  maieftaus  met 

glorifica* 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  VII  448 
glorificabo.  Me  etenim  infulae  expectir,&  naoes 
maris  inprincq  fcyn  addoea  filios  t uosde  longe, ar 
gentum  eorum  et  aurum  eorum  cum  cis  . Et  sedi* 
ficabunt  filij  peregrinorum  muros  tuos,  & rrges 
eorum  miuift  rabunt  tibi.  Gens  ciber  regnum  qd 
no  feruicrit  tibi  peribit,ct  veniet  ad  te  curui  filij  eo 
rfi  qui  humiliauerut  te,  Si  adorabut  vcftigia  pcdfi 
tuoru,omncs  qui  detrahebSt  tibi.  Proeoq»  fuifti 
dcreli&a  Si  odio  habita, poni  te  in  fuperbiS  feculo 
r5,gaudi5  in  generatione#  gencranonc.Et  fuges 
lac  g etiu&l  mamilla  regu  laffoberisJPro  aere  aflferf 
auru  Si#  ferro  argetu.  No  audiet  vitra  iniquitas  in 
terra  tua, vaft  iras  Si  contritio  in  terminis  tuis, Mi. 
nimuseritin  mille  Si  paruulus  in  gente  robuftiP 
ffmi.Ego  domi’ in  tepore  fbo  fubito  facifi  iftud. 
Porro  lfaiaefcripta  alio  loco  fi  literaliter  intclligS 
tur,pr£di&o  errori  apparetil  praebent. Dicit  enim 
idem  Propheta, loquens  in  perfona  dei.Mittam  ex 
cis  qui  faluati  fuerint, id  cft,  eoe  ludaeis  regi  Mdfyoc 
in  fuo  primo  aduentu  credentibus,  vt  omnes  tam 
laeini  quam  hebrari  exponunt  ad  gentes,  in  mare, 
in  Aphrici#  Lydii,tcnctcf  fagittS,in  ItaliS&Grae 
ciam,ad  infulas longe,ad eos  qui  non  audierut  de 
Bte,#aon  viderunt  gtonara  mei,  annunciabut 
gloriam  meam  gentibus, Si  adducent  omnes  fra- 
tres vcftros  de  cun&is  gentibus  donum  domino, 
in  cquti  Si  quadrigis, in  le&icjs  Si  mulis  Si  carrucis 
ad  montem  fan ftum  meum  Hierufalem,  dicit  do 
minus&aflumS  excisinfaccrdotes&leuitas.Prs 
m rea  his  qu$  arexdificationc  templi  a romanis  de 

j /fr-fc.  flrufh, 


Digitized  by  Google 


- ...  1 

»449-  D DtONY.  CAR.THV.  DIALO. 

ftrucbi.atcp  fecundum  ludiorum  errorem,  corpo- 
raliter perMelTyam  reaedificandi  fune  diwla.literali 
ter  confonat  quod  apud  ^chariam  feriptu  eft  -E e 
cevir  oriens  nome  eius.  Translatio  Caldaicaha- 
loco orientisnomenIVIetfyae.Er  aedificabit  tcmplu 
domino, 84ipfe  portabit  gloriam,84fedcbu&'dom» 
nabitur  in  folio  fuo.S4crit  facerdos  m folio  fuo.Itc 
Amos  propheta  ait;ln  die  illa  fufeit abo  tabemacu 
lumDauid  quod  cecidtt  84c.qHfc84aIia  plura  qug 
in  prophetis  vbertim  leguntur,  ludari  non  fpiritua 
liter, fed  iiteraliter  gxponcntes,qma  in  iefu  Chrifto 
impleta  non  vident,  Chriftum  venturu  expeftar, 
atcpfeipfos  miferi  fallunt.  P,Spimualem  & verum 
verborum  illorum  intclleftu  audire  concupio  Na 
vtaiferis  fimpliciter^tcp  vtfonanrintellefta,  ma- 
gnam prftant  apparentiam  ludaris  incredulis.  T, 
Tunc  facra  scripturarii  e exponitus.dum  expofitio 
vnius  partis,  expoflrio  nem  Yion  impedit  alterius 
partis,  fed  expofitio  lireralispindufti  capituli.  50, 

I fatae  prophetf  impedit  femetipfam,P,Hoc  mihi  e- 
tiidenter  proberi  dcfidaro.T,lneodcm ifto capi- 
tulo,84  item  fub eodem  contextu, inter  praelegata 
haec  quoqj  ponun  tur ; Non  erit  tibi  amplius  fol  ad 
lucendum  per  diem, nec  fplendor  luna:  illuminabit 
te, fed  erit  tibi  dominus  in  lucem  fempiternam,  84 
deus  tuus  in  gloriam  tuam .*  Non  occidet  vitra  fo! 
tuus, 84  luna  tua  non  minuetur . Haec  ad  lucrans 
deflatu  temporalis  prarfentistp  vitae intelligi  ne** 
quaeunt : Quomodo  enim  fine  folrsfplcndorefie- 
dicst  aut  quomodo  fine  eius  occafunox  effet? 

penty 


Digitized  by  Google 


de  FIDE.  CATHOLLJCA  LlB.VIl  4*0 
DeniqjHierimias  propheta  tcftatur.qwa  paftu  dei 
inter  diem  & nosftenn  irritum  effe  non  poterit  in- 
«cternum*duramc  videlicet  trita  prarf^ri. Suit um  5 
ergo  putare  quod  in  primo  aduemillheffyaefolSC 
luna  iuxta  foiiram  legem  non  current.  P,Iftiscito 
confentto,quianatural4  rationi  concordent, SC  rp- 
pheticaautoritaie  firmata  funt  Vellem  nihilcmi- 
nus  quod  allegata  proplictaiu  eloquia  brcuiterms 
bl exponeres . T,Lil'«  irer  idfacii,fed  vrtu aduerte 
quod  adhoRtomnruqr  folutfonu  fimilium,  pluri - 
mu  valet,  imo  ad  intcfUgcndu  prophetas  maxime 
Confert.P, Kpc  certe  auidifllm a tnente aduertendd 
opinor.T^erSionjperHteiufalcni, per  ludam, per 
Ifracl  farufli  prophetae  vbertimintefligunt  mlitan 
tem  ecdeftam  i.populura  Chriftianu . Sionnanqj 
interpretatur  fpeculatio,  Hterafale, pacis vifio, lu- 
das confe.fio,  frael,vidensdeum.  Veri  porroChri 
ftiani  5 lefumNazarenu  veru  c(fe  MelTrS  fide  cre- 
diw»&  vitaotfendur.quo»  vticg  couerfatio  in  cclls 
eft.  q in  fanctitate  ac  iuftuia  deo  femper  Ceruire  fefti 
»ai,rite8£fpprie  appellant  Sion.i.fpecufantcs,  qtro- 
nia  terrena  itccgvifibili a cotenctes,  tatonifu  c$le 
ftib*inlitic.$tc  qaocg  dicuturHterm.i. videntes  pa- 
ce;^ luda  i.deu  veraciter  comente», & Lfirael.i.con 
Kfplaiores  Cu  ergo  prop!utifan<5fc(urraac  fpiritua 
liffimi  viri  extuerint,  quSdoinfpintu  profpiciebSt 
abundantia  diuinoat  carifmarum,  pleni  tudinemep 
ccrlefiium  gratiarum,  atep  ojm  fpiritualium  bono 
rfi  affluetis  diuinitivs  pftandaveris  ludatis,  q meri 
10  ia  femine  fidclil  Abrah*  coputamur,in  adultu 

. f z.  legj* 


Digitized  by  Google 


4fl.  D.  OIONT,  CJRTH/.  DI\LO. 

regis  M:(Ty*,quemadraodu  in  apoftolis  alqsque 
dtfcipulis  fifViagiofcimus,5£non  cantu  ludaeis, 
fed  omnibus  infupergentibu»  in  Chriftum  credi- 
turas. Tunc  mpph et *b:ari (fimi  toto  corde  cxhy- 
larati.totumcrcdctiu  populum , id  eft  miluanteru 
ecdefid.fub  /no  frequenter  n9mine,vel  Sion , vel 
Hierufj(em,vel(  udae  aut  lfrael  alio quiitur  attyde 
ffgnant.  Nouerant  equidem  ex  vtrocp  populo  v- 
nam  in  Chrifto  conftituendam  ecclefiam.  qOeni 
que,  haec  fpiritualium  bonoatlargifTima  munera , 
vcrisflfraelitb  per  chriftum  donanda, faepe^er  fen 
fibilia  bona.temporaliumtp  affluentiam  exprelfe* 
runt.Ethocmodo  duiinas  promilTioncs  SC com- 
minationes multoties  explicant:  quodinnouac- 
tiam  lege  interdum.fed  rarius  fit.  Populus  nanqp 
ludpoat  femper  rudis,8CHtercmia  teftant, corde  ia 
circunfcifus  fuit.ai temporalia  atqj  carnalia  valde 
inclinatus, SCideo  fpiritualiumin  fua  fyncericate  ca 
pax  non  cxtitic.  <|i*faetetea  promiiTionc  s prophe- 
ticae interdum  deodifponenceoccultande  erant, 
& obfcure  tradendae, quatenus  faftidiolis.tndignis 
atep  ingratis  tcgercnttir:ftudio(Ts  voro  at  cp  ele&ii 
panderentur.  His  agnitis,aliquid  de  cxpofitioeha 
rum  prophetias*  tangendum  eftltap  cum  ait  pro 
pheta.Surge  illuminare  Hierufalem .,  per  Hierufa- 
lemecdefia  militans  intelligitur.qui  hortatur 
pheta,  vt  Turgendo  de  pigritia  SC  tenebris  mentis, 
chriftu m digne  fufdpiac,  quia  venit  lumen  tuum,i- 
chriftus  qui  eft  lux  vera, 91  gloria  domini  fuperte 
ortacft.id  eft,  tllu. nuntio  dirifti  tibi  rcfplenduic, 

por 


Digilized  by  Google 


TDK  FIDE  CATHOLI  CA  LIB.  Vlf. 

Porro  per  pecus  cedar,  arictcsty  Nabaioth,intel  - 
figendi  funt  populi  de  genere  cedar  &ftirpcNa- 
baioth, qui  ambo  Ifmaelis  filii  erant  * Iftc  nanque 
populus  antequS  fide  chrifti  fufeiperet,  carnaliter 
' arqj  bcftial  iter  vixit.  Ideocg  pecora  atqj  arietes  di- 
tti  fun t:fcd  per  apoAolon  doflrinam  multi  ex  eis 
couerfi  funt,&  itahierufale.i.militanriccclefia:  c5- 
grcgatifunt.proptvnitatem  fidci,charitatis  ac  fpi 
ritus, & deuote  miniftraucrfit  eccIefisr^Sequi^Of- 
fercmur  fuper  placabili  altari  mco.quia  veri  tbri- 
ftianifcmetipfos  offerunt  chrifto  hoftiS  viuam,ra 
tionabilem  atqj  placentem . Et  domu  maieftatis 
meae, .i.  militate  ecdeliS  glorificabo.  qDcnicyeott 
«j  fequuf  q d5& fpualr&htefr  pnt  itellig^qda aut  fpl 
ntuafrtfn.Na&muItigctiliu  chrifto  regiecdcfias 
materiales  coft  tuxerut . Gcs  qqj&regnu  quod  no 
obedit  orthodoxae  ecdcftae,in  arternu  peribit.  Prae- 
terea quae  cxlfaia  iam  femel  introdiufUfunt,  in 
chrifto  impleta  funt.  Ipfeem  apoftolos  caeteros'cp 
qsexlud;is  fatuare  dignat*, e mifit  ad  loca  Itexm 
«xpreffa, qui  tenebam  fagittliverbu  dei,  vel  ve- 
loces atque  feruentes  dilcipu  os, quos  tanqua  fa* 
gittasdiuerfislocis  ac  gentibus  direxerant.  Scqf: 
Et  adducent  otftes  fratres  veftros.i.omes  verosiP- 
radytas, ornes  adeoeleftns.omnes  fideles, omnes 
iuChriftu  credentes,!,  ornes  chriftianos,ad  monte 
fan&u  mcuhierufale.i.ad  militantem  ecdefiS.  por 
ro  quod  fequitur, in  equis  & quadrigis  &c.literali- 
ter  accipi  nodeber  ,fcd  ficut  fanAus  Hieronimus 
docet,  quia  EI  y as  in  curru  igneo  equisqj  igneiscft 

I | tranilatMb 


Digitized  by  Googk 


IDE  FIDE  CATHOLCA  LIB,  VH.4I4 

conabor. En  omnes jphetttvt  etiam  Fabbifalo- 
mon  aftinir.nonifiiupci  dies  McfTytr  & anros  re 
dcptioncslocutifunthacaut?  redeptione  pofleri 
oresacroodernUuccci  cu  decoribus fuis.adtfpo 
rale  dc  captiuitate  iHa  in  qua  modo  pi$mutur,)ibe 
ratione. liemqj  ad  pi{fcmisvit{  admirabili?  qu3d3 
bcatitudinc  .tfporiiq;  loi  oiu  copi§,  v nam  pjtc 
ta^u  cftrefetunt.  Arbitramur  n5q;  McfiyS  in  pri- 
mo fuoaduentu  in  maieflatr  , potcftatcet  gloria 
cfie  vemuiu;h{cattepofuio  nimiii  tx<c eft. Capti 
uitasnaqadqChiiflusiulegeprcrcittnur.no  cft 
Biugohu  tnano  (eu  reporali  prefiuraaut  mudano 
impiuicdareatu  originalisculpj.acaptiuitatcdia 
boli.a  lymbo  infertu.Et  hocqdc  ex  libro  genefeos 
originaliter  darer,  et  ex  ^pliciar u cloqu  qs  coftanc 
A eam  Osc£  omisq?  ipftus  pofi critas  propter  origf 
tialetranigrefiicnc  de  paradyfoexpuifus  cft.nec 
potuit  genus  humanfiad  tegnu  reduci  ccrlorum, 
nifi  a Chrifto  tolleretur  originalis  maliciardebiiih 
bcniqifiiiancheft,  cutDauid&  Salomon,  Ifaias 
& ca  teri  qui  in  humana  «ptiuitate  non  crambe- 
dcmptorisaduentuineatcnus  concupierunt  dPrae 
terra tritaCht iHi omnis  perfeftionis  exempiuefle 
debebar.Perfefbto  autem  non  in  temporali  carna 
liUm  affluentia, ron  in  principatu  teircno,  non  in 
Vindi&a  confifti t,h jc  enim  mentem  a deo  impedi 
unnfed  in  paupertate  fpentane  a,in  humilitate  pro 
funda.in  paciemiaverajncharitate  dcifinceraK 
midaChriftus  ergo  qui  legem  prefeftionis  ofteti 
«ete  venit  primum  fame  debebat  quod  docuit, 

inp**- 


Digitized  by  Google 


CE  FIDE  CATHOLT.  tIB.  Vn.4^. 
fex  dierum  mutetur,  fcd  feculum  iuxta  folium  frbi 
inditam  legem  procedet. 

^PltnriTima  confirmatio  fidei  Chriftianr,  atcplu  - 
fllatcorum  errorum  defiruAio, ex  vatidnris  beatu"- 
fimiH.crimheprophct*.  Articulus. XV.  Thcolo. 

SPiricu  6md*o  repletus  facer  Hierimias.&in  fPi 
ritucemens  primuChrifti  aduentum  tn  omni 
humilitate, paupertate, atc$ m quadi  occulta 
tioe  confiftere, admiratus eft  nimis confiliu  dei  lup 
«tifterio  redemptionis  humansr,#  cx  admirande 
deu  per  modu  interrogitis  affatus  eft  dicens ; Qua 
rcquafi  colonus  venturus  es  in  terra,  quafi  via- 

tor declinans  ad  manenducQuarc  futurus  es  vehit 
virvagus.vtforrisqui  non  poteft  faluarefP^Quo- 
modo  ifiadeo  conuenium.SC  quomodo  exponit 
turdcChrifto<T,Autoritasifta  prophetica  Icrcu- 
rfiffimaeft,pkniffimaatqpulcl}errima,Enimucro 
cx  ea  probamus  nedum  quod  Chrift  us  in  pauper- 
tatc,&  tanqui  alienus  itcmfy  ignotus  aduenerir/ed 
etiam  quod  ipfcmet  deus  bencdidlus#  fandius  in 
cantandus  erat,l£in  cameaflumpta  t9  paupere  vi- 
tam dudturus .V nde  oftenditur  quod  rex  Meffyas 
Chrifhis  dominus,  fit  dcus&homo,  cuius  cppofi- 
tum  Iudari  affantur.  P,  Fateor.  Autoriras  ifta  deco- 
ra eft  valde,  fed  vnde  probares  quod  verba  in du- 
ftaad  deum  dircdlafim?T,OrdoK  feries  litcrj  hoc 
ipfu  m oftendir .Nepe  paulo  ante  in  eodem  capitu- 
lo dixit  propheta:Tibi  peecauimus  cxpedlatio  Ifra 
cl,ialuatorm  tempore  rribulationis.Quoddedeo 
Utclligicertucft  .Et  mox decodg expediar o au$ 

remuro 


Digitized  by  Google 


4H  D.  DrONY.  tARTFIV.  DIALO, 
Vemuio iraticinSsaitquf  difl*  funt.  Vidit  ereo  ,p- 
pneiain  fpiritu,&'  non  fuie  admiratione,  viditChri 
j»  U,?Jn*o^ 1 paupcrtate&humilitate  ventui  u.&tS 
9coltfnuK«rasu leupe  regrinu  reputando.  Quddfc, 
Chrifluitam  humiliter  veniens  effer  deuSQuicft 
diues  m ic.nulliufqj  egcns,imodiues  in  aliis,  fed iri 

Itiplopauperrate-ofrenrurusar^dcarurus.Hoccft 

dominus  nofter  lefus  Chriftus  in  euangelio  dt 
KJpio  te ftajuf; filius  inquiens  hominis  nonhabei 
v bi  caput fuu  reclinet.  Et nihilomin»  ip fe  de feipfo 
fetetur  loques  ad  parr?:Omia  tua  mea/unt,&  mea 

funflR  ^ ^rd€"u0;Omia  fiabet  parer.ir.ea 

rfuf^Poro|nu*eftfiliushoisetisrabbati.„ 
I .Du  irta  conijder o,ea$  infupquaede  Antkhrifti . 
aduentu  pr.xdi&a  iimt  mente  comemoro,cernoqi 
Antichriijiaduenrusprorfus  contrarius  critadul 
tuilefu  Chnfti.  Illrnaqjnon  vt  vir  vagus,  netsjvt 

viator  aut  colonns  venturus eft,fed  tStp  rexmaxf 

muSjVeiutdnsrwudi.fTcutditiiTimusTh.Hxefola 

autoritasTunicicnterdedararantichriflifanaciam/ 

* Tfn  V"US  Chr^«S,nec  fic  vemu- 

rusqueadmodudeGhnft0  pf0phet*  focutifunr. 

qv?dr  *U£k‘|  Chriflum  negatu: i erant.K 
* ‘d  ? dcoJ f*«fwndi,  fanrtiffimiislherimiasclare 
K pubice  denunciatwt , fic  in  Chrifr,  fcqt.ens  per 

harecitatem 

tnVr>rn  e * d-€P^m  an,ma,n  meam  »n  manu  ini- 
fileo  in  SfOIJ*lr^a  cft  n harreditas  mea  qua 
diuicam  p3,dcd,r  conrra  me  vocem  fuam.ideoo 
* «m  Porro  eandem  fcsuciuum  iherimias  cfa 

rius  pari 


i 


Digitized  by  Googli 


I 4 

DE  FIDE  CATHOLICA*  LL  VH. 

iuspandcns.Prjeuaricatione,inquic,prariiarica- 

tacft  in  mc  domus  ifracl,ct  demus  hi  da, ait,  demi 
nus  «cgaucrunt  dfim  et  dixerunt, n3  eft  ipfie  .Nam 
euangelio  enarrante  ludari  cotam  pilato  eis  dkete» 
Regem  veftiu  ctudfiga.dixeiut  Non  habemus  re 
gc  ntfi  esefare.  Praeterea  de  Chriftipaffioncatt  pro- 
pheta in  trcnis:S  piritus  oris  noftri  Chrift  us  do  mi- 
nus captus  eft  in  peccatis  ncftris:fcsnc  au  te  au  tori 
larem  prophetici*  Iudari  de  folia  regeiudaexpo- 
nunt, afferentis  hanc  elfeltteia.Spiritus  nariiino- 
flrarfi  Chriftus  dfii,  V «uramcRabbi  Satu  uel  in  e- 
piflola  ad  Rabbi  Ifaac  fic  eam  allegat;  Spiritus  uu( 
tus  noftri Chrifius  diis  cappeft  in  peccatis  r.oftris. 
Ideocp  videturQ)dcChitilo  praedica  fit.ltetdc  lhe 

remiasdeChriftopiophciansiEgoartquafiagn* 

tnan(uetus,qui  portatur  ad  viftimam.  Siit  quoc$f 
tC  alia  huius  fantfti  propltc  ur  de  Chrifto  vaticinia, 
quae  modo  non  tango* 

qi  Articulus  xviJDilputano  contra  ludarosex  con- 
fidet atione  captiuiratisin  qua  nuc  fum,quod  rati- 
ones quas  ipfi  affignant  non  fint  vere  caubc  capti- 
ttitatisiflius/lhcolohus. 

POrro  in  difputationibus  quas  chriflianicu  iu 
dais  habere  folent,  hec  argu  metatio  ludiis  ig 
pe  obrjcitur , vt caufam  afbgnent  captiuita  - 
tisiiiius  l6gijT'n.e.in  q iafunt,  ct amplius  cjpmilfg 
t^rccctosInosfuerur.Certu  eft  em  nec  ipfi  hoc  ne- 
gat, $ dt9g]oriofus&adoi5d*rerrS  ^miflionis  pa 
£iib’eoru  cotukrit  attpfpvmfetit^cosin  illatofcr 
natet  g diu  peccaris  fui*  ab  ea  nb  mcrei  e t expelli 

Dcnicp 


Digitized  by  Google 


4ff*  D.  DIOM?;  CARTHV.  DIAf  o. 
Denicp  frequenter  peccauerum,nec  tamen  legutur 
expulfi  ab  ea  pro  quocuqjfacinore.nifi  propter  Ido 
lolatriam  prophetarum  innocent  uc$  ncce.lracf 
Vtex  Libro  mdicum,  innotefeit.  Iudari  ad  idolola- 
triam interdu  prolapfi  funt.et  ob  id  captiu  i,occi(f, 
affiiftiqjfunt.Cumqj  clamarem  cum  humili  cofef 
fione  ad  dominum  cito  miferebatur  deus  coru.mil 
tenfqj  eis  faluatorem  liberauir.ee  ad  propriam  ter- 
ram  eosreduxit.P  oftremo  cum  multiplicate fiiif- 
fent  iniquitates  coru  in  Idololattijs,  in  prophetari 
occitionibus,ininnoccmum  homicidijs,ita  $ te po 
re  Manalfes  repleuerunt  Hierufelem  (anguine  in- 
nocentum  vf<$  ad  os.vt  Quarto  libro regu  defen- 
birur,uec  prophetis  eos  increpantibus  acquiefirere 
vellent.dufti  funt  in  Babylonem  captiui.in  qua  p 
feptuaginta  annos  dignis  pernis  opprciTi  funr, qui- 
bus ex  pletis, deus  gemitum  eorum  audiuit.cofcpre 
demit  et  in  ludaram  reduxit. Prartcrea in  hac  capti* 
uitate  confolationcm  habebit  prophetarum  fan- 
&oram.cos  de  reditn  certificautium,  habueruntqr 
prophetas  antecapriuitatf.vt  Hieremiam.In  cap- 
tiuitate  Ezcchielem  acDanielcm.  Poft  captiuitate 
Zachariam  atep  Aggtcum  Captinitas  quoc^Baby 
Ionica  ceteris  cunctis  prioribus  dirior  extititatep 
longeuior.Cun»  ergo  captiuitas  iftain  qua  modo 
premuntur  captiuitate  Babylonica  quali  incopa- 
rabilitcrgrauiordiuturniorq}  confiftat.vtcompu 
tantibus  conftar, oportet  quod  grauius  aliquid  fce 
luKomiferint, quo  tantam  poenam  meruerint, quJ 
fuerunrpatrum  ipforum  peccata  Pana  enim  pro 

portioni 


Digitized  by  Google 


DB  FIDE  CATHOLICA  LIB.VK  4!« 

porrionandaeft  culpa:.  Ideo  fi poft  captiuiratens 
Babylonicam  enormius  fcelus  noti  pcrpetratfeni 
quam  ante.nequacj  deus  eos  tanto  tempore  defo 
latos  reliquerct  Non  enim  confolationcm  habent 
alicuius  prophetae  eis  tempora  huius  captiuitatis 
tranffmiifi  .Praeterea  deus  non  punit  vniuerfaliter 
nifipro  vniuerfalipcccato»  Non  ergo  ffc  ira  eius  m 
eos  tam  diu  redundaret, nili  fub  quodam  vniucr- 
Cali  peccato  grauilTimoforent,  Tale  vero  peccati 
t(te  nequit  mft  Chrifti  occifio.Quicquid  enim  ali» 
ad  dixerint, protinus  c5uincutur,  maiora  comififTe 
facinora  antecaptiuitate  BabyIonicam;Nam  poft 
reditu  dcBabylone  nerpad  Idololatriam  deriinaue 
runtintoto  feu  omnes, necp  prophetas  occiderSe 
Et  quamuis  ifta  fecitfent.nan  tamen  tam  diu  deuf 
cos  relinqucrerct.fi  aliter  fidem  et  legem  deo  pla- 
centem haberent , prxferrim  cum  cotidie  liberari 
orent  et  fperent.  Nifi  ergo  prorfus  increduli  e fient, 
ta  m bene  audiret  atep  reduceret  eos  deus,qucmad 
mod3  patres  eorum,vcl  falcem  prophetam  aut  ali 
am  confolationcm  cenam  eisimpcndcret.P.Hanc 
rationem  interdu  t«igtfti,fed  nunc  eam  fortius  in" 
duxifti.Qjidcrgo  refpondent  ad  ciludartfT.Mul 
ta  excogitant  quatenus  fe  contra  propriam  falut£ 
defendant. D. eunt  ergo  quod  propter  pcccatfi  n* 
tuli  confiattlisfeu  adoratione  ipfius, propter  Ido- 
lolatriam quoqj  patrum  fuorum,  prophetarum^ 
aeccm,item  | propterauariciam  ac  odiu  m frater- 
aum:quae  poft  reditum  de  Babylone  muhfi  in  ip- 
fis  vigebanttluac  captiuitatcm  fuftincaftc.  Praefer- 

tim  cfi 


Digitized  by  Google 


461.  D.DIONY.  CARTVH.  DI  ALO* 
timcude  Idololatria  vitali  io  deferto  dris  dixerit» 
Ego  aut  m die  vhiois  vifiiabo  hoc  pflm  eoi*.  Sed 
h rc  apparetiS  modici  habet:Nl.tefte  ^pphera  N9 
indicabat  dfisbis  inidipfurn.EtEzechielc  telHte:FI 
Iifno  portabut  inicjtate  parwfuoxj.Si  vererndeant 
nodu  plene  facisFa(fh'irp  illis  peccans,  SC  Cic  dns  ni» 
•udicabit  bis  in idipfum  huic  fcripmrae  facrae  repu- 
gnat in  qbuslegfif  miferieordii  a deo  adepti.exat* 
diti&ad  4pprifi  terra  redufti.Dcniqj  fi  affcrlt  <^fi- 
Jij  intetdii  fp  patru  affliganf  peccatis,  cu  dc  deo  per 
Mofendi&i  fit:  Vifttlsiniqratepao*»  inSfiosin  ter 
tia&quarta  generatione.  Nulli  tft  apparetiam  ha 
bet  parentii  pffca  redudent  in  fili 03  in  ta  longas 
innumerabileiqj  generatioes.ficut  m5  in  Iudjis  dit 
rate  c5;picimu$  vifitatione  iracudiaedei.Praerere* 
guis  interdii  ^p?  parentii  p&l.filrj  d deo  pjni  fuftt 
neat,  no  tn excedit  pjna  filiow  q n5  peccauerut  p£ 
nS  paretii.q  peccaueruti.  Harc  aut  miferia  in  q nunc 
detinent ludaeioem poena patstt  fuoiv  excedit.  Ideo 
necefieefteos.ppriS  culpihaberc,qqafel»abe;c 
recognofcere  noiut,ideo  mlericordil  cofeqncqu* 
ant . Adhuc  aiit  oditi  fraternulte^auariria  ta  irri— 
m«lTibilia  crimina  no  funt,  vt  ,ppf  ea  in  tata  calami 
tat?  retinq  meruerint.Imo  haec  pili  idololatria^p 
phetarotfl  nece  minora  exiftiit.  OTbus  ergo  pefatis,. 
reftaccos  fine  fide&  lege  deo  placiftiy  ec,&  geofe 
ques  nil  rpr  fus  interitoriu  agere  polle,#  hoc  e qnil 
inlefumChrm  que  occidcriit  credere  rennuut.Por 
ro  $ rP  fe  allegit  dc  idololatria  vituli  feriptu  :Ego 
aut  indicvltiois  vifitabo  hoc  peccatu  co^dcdie 

indici) 


Digitized  by  Googl 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LIB.Vn 
ijidicij  intclligi  potert:,  dc  his  qui  non  ptrniruerunt* 
^JObiectiOes  ludarowcotra  fide  catholici  Ar.17  T, 

MVltiplicitcraSt  arguutcorra  nos  exegeati 
ludari.Primoqjincofifiiocfanftj  trinitati? 
didemur  cotradicere  legi  q ait:  A udi  I fracl 
ansdcu»  cu9,deus  vn’eft  .Nos  vero  tres  deosvti* 
pfis  vide?  fatemur.Secudo  miranf  <p  Iefum  hols  fi- 
liu  in  tpe  natu  afferimus  ec  deu,  deuseni  actern*  at 
qtlmenfuseft  Tertio videf  eis g>  multa  artribuim* 
chrifto,  q valde  derogant  dco,vt  edeepi  i muliere, 
crefcerc,cfurire,tccari,crudfigiKmori  ;hec  vt  duuf 
diuinr  exctllctia-  derogat : Chrfij  ergo  cui  lfta  afi* 
feribimus, deus  ver’ coiiftcrcncquit.Quarto  nobi* 
jpinfjt  cp  ineucharifiiac  facramctopeiTnneidolo- 
iatram9,Deniqt  ex^pphetis^pbaie  nittK.cp  ChrGs 
nodu  venit  S< q>fcfusNajarcn9,no  fit  ve^.VIcffyas» 
Prirnoqtionii  Hierimiaspoftcjde  Chriaduetudi 
xit ; Eccc  dies  Veniunt.dicit  dfis^c.profinus  addi- 
dit. In  diebus  illis  fa! nabitur  Iuda,&  Ifrael  h abitabit 
cofidenter.Sed  nuqtotaducrfitatcscotigeiutludjj 
is.vtpoft  aduentu  iefuNazaienUpfe  ergononert: 
Chrusin  lege  Amplietis  ^miifus.Arnp^usaflt  per 
Ezcchieleni  deus  benedi&us&fumm’  ait.Scicrnqj 
. ego  fim  domin9deuseo»cutr3ftu!erin)  eos  m na 
tiones,&  cogregauerim  eos  fupet  terrS  fua,  &’  non 
dereliquerim  quemqua  ex  cis  .Haec  autem  congre 
gatio  tempore  Chnfti  maxime  expe&anda  vide- 
tur,& quia  nondum  extat  impleta  vtcernimus.ap 
paretqqodChriftus  necdum  aduencrit\!nfupet  &. 
cft  quafi  cadcnrratio  qu^m  Moyfcs  confcnpfm 

Si  ai 


Digitized  by  Google 


4 6y  0.  DIONT * CARTH.  DIALO* 

Si  ad  cardines  cj It  fueris  diflipat*  .inde  retrahet;  1 e 
«tfts  de*  tu\&aflumer  re  atqji  troducet  in  terril  qui 
potfiderut  patres  tui.^Cu  ergo  inquiunt  ludji  nfl« 
in  toto  orbe  difperfi  iumus/xpeftarr  debemus,* 
rnilTionemiftam  diuinam.qu*  tepore  Chrifti  ma 
xime  implenda  crcdedaeft,8C  nondum  impleta 
q[  Atuero  in  Amos,&Zacharia,6C  Ezcchiiele  mul- 
ta feribunturde  admirabili  templo  «dificandoia 
terra  Ifrael.arcgeMeflya.quacChriftusIcfus  no  fe- 
cit* Ait  enim  Amos.quod  in  dicbusillis  populus  l* 
frael  poffidebit  reliquias  IdumcarK  omnes  natio- 
nes .Tantam  autem  profperitatcm  alefu  Nazare- 
no Iudari  fortiti  non  funt  .Non  cft  ergo  iyfe  Chri- 
ftus.qi  Adhuc  apud  Ifaiam  de  Chriftofcriptumcffc 
Erit  in  nouiifimis  diebus  pnrparatus  moasdomf 
domini  in  vertice  montium.Dies  autem  Iefu  Naza 
reni  non  fune  dies  nouiifimi.cQ  mulca  poft  cius  ad- 
nen tum  defluxerint  annorum  curricula .^Uem  |ia 
aduentu  'cfu  mons  Sion  n5  cftelenatus  fuper  coi 
les,  nec  in  aliorum  motium  vertice  pofuus,  quod 
tamen  ait  propheta  in  aduentu  Merfyar  implenda*. 

4 Infuper  addit  ptophera,  & fluent  ad  cum  omnes 
gentes,crgO  omnes  populi  Chrifto  credituri  erlr. 
fcd  in  lefum  non  omnes  crediderut  .Poftca  fubdite  * 
Conflabunt  gladios  faosin  vontcrci,&  lanceasfu 
as  in  falces  ;Non  Ituabit  gens  contra  gentetu  gla- 
dium,nec  exercebuntur  vitra  ad  prelium  .Ex  his  ia 
notefeitquod  poftMeflyaraducntum.in  toto  mtt- 
do  bella  (efflabunt,  paxip  perpetua  erit,  hoc  autem 
m IcfuNazarcno  impletum  *on  *g  .Imo  poft  cius 

adueatfl 


DE  FIDE  CATHOLI.  LIB.  VIT,  4*4. 
aducmumdirifTma  beltaludxisinfliffa  funt.lpfe 
«rgo  Chriftus  non  eftJPiacterea  apud  lfaiam  poft- 
quam  de  Chrifti  aduentu  prardiftum  efbEgredie- 
lur  virga  de  radice  IelPe.poft  pauca  fubiungitur,ha 
bitabic  lupus  cum  agno,  et  pardus  cum  bxdoaccn 
babit.dele&abiturintansabvbereiuper  foramina 
a(pidis,non  nocebunt  in  oi  monte  fan&o  meo, Er 
go  in  aduentu  Meifyar  animalia filucftiia et  vaga 
erunt  edomita  atqj  domeftica.ncc  venenofa  erunt 
nociua.Cu  igithoc  nondu  afpkiamusrmpietu.co- 
dudut  Iudxi  necdfi  vcmffe  icgem  MelTyam. Por- 
ro apud  eudem  I 'aiam  alia  qnxdam  multa  fcribu- 
turde  profperitate&gloriaIudxorum,itiaduentii 
Chrifti  eis  praeftanda,  inter  quae  hoc  quoqj  vnum 
cft.  Paupercula  tempeftate  conuultt,abfq}  vllacott 
folatione.  Eccecgofternam  per  ordinem  Iapides 
tuos,&  fundabo  te  in  faphyris*  Et  aha  multa;hcc 
autem  fynagogaludacorum  quam  propheta  affa- 
tur,nondum  confecuta  videtur.  Praeterea  impo- 
nunt nobis  ludaci  quod  multa  cx  legc&  prophetis 
allegemus,que in  illis cSfcripta  nolunt, quod euS 
cuagelicaChrifti  noftri  do&rina  documentis  legis 
fppe  vidcafeorraria.  Alia  q nobis  obijcere’poflfunt 
omitto,  ga  ex  horu  folutione  faciliter  dtiToluutur, 

% AtticuP.xviij  Refpofio  ad  Iudaroru  inftantias.P 

NVnc  iniuper horum  fofutioni  imSdere  par 
eft,nc  multiplicemus  inaniter  verba, amici  v 
po  atqj  profiteor  quod  harum  obie&ionfi 
quam  plures  ante  plene  folutae  funt.  Quod  nempe 
primo  de  fen&a  trinitate  obrjciut,iam  ante  difcuf- 

g fimus  qd 


' Digitized  by  Google 


O.  DIOMf.  CARTH.  DlALO(J 
fim*q>  tres  pfonf  no  funt  trcsdif.fed  dc*vi?  ,qmna 
tura  arqj  diuimtas  i trib*  pfonis  pmanctvna.  QS 
aucfcdoobrjciut  etia  pdifcufTum  recordor.  SiqdS 
oftedifti  $ Ch  iift9  eft  verus  deus  # verus  h5,noit 
in  vna  natura,  fed  in  vna  pfona,&  q>  ex  tpc  natus 
cefef  cppter  humana  ci natur iaffcnb;tur,!n natura 
autdiuinaqcofubftatialis  eft  patri,  ipfiqcp  cofter 
ti9  ex  iftit. Infup  qdTertio  aiut , ni!  couindr qm  hu 
milia  atepabiefti  aliqutveimpfcflianedcfignSiia 
«jonfcdm  diuina  naturi,  fedratiochuanitatisaffuiti 
pl^ChriftocGuenifit  In  hoc  aut  qd  deus  tale  natu 
ta&qu{  ei  coueniut  diguat*eft  maieftatUtecp  diui 
tue  pfonalitati  vnire, eius  bonitas, m:fericordii,cba 
ritascpvehemererrciucet.Porroqd  quarto  idue  St 
pcfatis  probabitis  folyjn  eft  Qt^uis  emex  vi  Iaera 

mihifeuratioetrlfiubftariatioisfubfpecie  hoftij  no 
fit  niff  corp*Chrifti,  ex  naturali  tfi  fequelaeft  «ii 
ibi  aia eius atq?  diuinbas,&p  cofcqucstot9Chrtft* 
q in  vna  hipoftafi eft  hoKdeus  idco<$  merito  ado 
ili*  .Si  aut  adoraret  corp*  eius  feorfum,  Idolola- 
tria cfiet.«  ffmilecxtqt  de  fangumc.Cgteras  vero 
ludforu  inftStias  mihi  Colui  d Theologe  cupio.  Ve 
rutamequafdleawexprseindu&i*;  folutas  intcUi- 
"go^Cu^aqu?  dicis  ap^bo/imuIcpingeniutuS 

Smiror.DcniqjHieremiascutusnobis  primo  jpphe 
• tia  obqciiitjdevcfafalute.id  cft.faluationeaija jec 
<ato8£  poteftate  diaboli,  ^pterqchriftus  potif- 
fime  venit  locutus  c>8Ip  lefum  Chrtftu  impletu  ve 
riffime  nouim*  Ipfe  faluauit  atqpredemit  ludl.injo 
lotii  genus  humanum,  & Ifraclqui  ipfiadhacfi|dC 


O.  QIOMY.  iCARTHV.  O3Mt0. 
frcdidttjubitauttconfidctcr  loquendo  de  fiducia 
8C  magnanimitate  ac  fecumate  metis  in  deo^No 
tmmconttiftabit  tuftum  quidquid eiacriderif/Et 
• rurfus-Xcriptura.  luftus  inquit  qirafi  It  ocemfidms 
abfque  terrore  erit  Suntauicm  «Sfcalnc  fohmonf* 
quas  omitto. Quod  vero  dicti  r ludgf  tempoie  llrfu 
maximae  etj  aduerfitates cxortaefuRt,  v cibis pro- 
phetarnon  obuiar.Nam  propterincrcdulitat*  m;3 
secutionem,  atque  bl alphe  imam  fuarnin  Chfiflw, 
ixm  amplius  non  erant  fynagoga  dei.fed  faVhana?, 
.nec  erant  veriludxi,ideft,confitcntes;neqoe  com 
purabanturfn  fe  mitte  fidelis  AbrahxrPrarttte*^ 
phctiaillaEzecbielis  ^>phetar#icp  limile$,*bcmm 
impletjfunt.%pe  enim  de<apriuiratiB*fiiirco*dt 
us  eopuic.nec  quenquamex  tpftsreHquit qui  fetif- 
cet  redire  optauit  etftuduit.Pottft  etiam eogr^g* 
tio  iftafpiriuialiter  accipi,  8C  fic  periclum  Chriftu 
eft  fafta.quia  m vna  fide  pariquefpeac  diuina  iim 
mate  omnes  quantum  in  fefuitiudaeos^blqugdiF 
rperibscongregauittn  regnum  militantis  ecclefix. 
Et  hoc  modo  aiohanne  drcirn r,q :i  odf  efus  m o*  im 
auserat  pro  gem  c , &.'n  o n tanta  nx  progent  e?  ftd^rt 
filios  da  qui  erant  di/perli  cogrcgaret  NtrmnnVfiC 
fimiliseft  ad  Moyfi  ^miiftonctn  r<fpanfto  iwer* 
ro  templa  de  quo  Amos  et^atharius  lqquumur 
* fipihtualitereicponcndum  eftde  miKtatieclfiifia  wt 
lapidibus  viaisccnfrruftam  .qtia  lefus*CluJftt» 
«ft  r..v*tquc  Utcidos  cw  fiibicft*  fnw 


4*7-  D.  DIONY.  CARTH.  DIALO& 
reliquia*  idu  mea\8£  omnes  nationes ,id  eft,  ;pfa  g£ 
tilitas  ad  fidem  conuerfa.  Ezechiel  quocp  fub  mc' 
taphora  de  trium  phanti  ecdefia  ac  domo  cccleftj 
profatur, 8£  non  de  terreno  matcrialique  templo 
quod  v tique  ex  textu  elicitur,  in  quo  plura  dicunf, 
quae  literaliter  accipi  nequctit,  Amplius  autem  qd 
inflant  ludxi.quia  dieskfu  Nazareni  non  funtno 
uiflfimi.refpondendum  quod  triplex  diftinguf  tc- 
pus, ante  legem, fub  lege, fub  gratia, Tempus  etgo 
cfotuirti  Iefu  cf!  nouiffimu  quonfl  legi  euangelica: 
lex  alia  vera  non  fuccedet,vndelohannes  aittnouif 
fima  hora  eft.  Ad  aliud  dicitur, quod  eltuatio  mon 
tisSioninChiifti  aduentuper  localem  afccnfunt 
intelligenda  non  eft.prout  ludari  fecundum  excita 
tem  & craflnudmem  co*  dis  fui  exiftimanr.fed  per 
gloriam  miraculorum  & excellentiam  gracia:  illic 
effufe.quaeVtique  gloria  amplior  extitit  quam  illa 
(jin  monte  Sina«  aut  alibi  vfqua  apparuit.  Nempe 
in  monte  Sion  Chrifhts  difeipuiis  fpiritumfanftS 
mifit.omniumfcripturarura  lanftarum  a tq;  ling- 
uarum vfum.itemque  not  iciam  tradidit.claufis  ia- 
tiuis  inroiuit,  corp9  impaffibile  palpabile  tradidit; 
panem  & vinum  in  corpus  fuum, & fanguinetiif- 
fubftiriaufcjeipfum  fuis  difeipuiis  mandut3du  ex- 
hibuit. Ad  fequens  refpodeo  quod  omnes  gentes, 
Idcft,atiqui  de  omnibus  in  Chriftum  credunt,  vs 
fit  diftributio  pro  generibus  Angulorum,  non  pro 
fingulis  generu.  Et  hoc  modo  etiam  ipfos  ludaros 
oportet  prstdi  ftam  diftributionem  exponere.  Ad 
Id  demum  quod  con.cquemcr  obieftum  cfl.Nou 

«nabila 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  VII.  4«f; 
Icuabitgens  contra  getcm  gladium, &?.dicoquod 
Chriftonato  angeli  cecinctunt.&t  in  terra  pax  ho 
mimbus.  bona:  voluntatis, hoc  vero  de  interna, fpi 
rituali,  veraque  pace,  quam  exterior  perturbatio 
aut  perfecutio  aufeire  non  valet, intelligendu  cog 
nofeimus.  Itaque  facer  Propheta  videns  infpiritu 
quod  in  Chriftum  pcifefle  credentes,  etiam  tnimf 
cos  fuos  diligerent, nec  aliena  optaret  aut  raperet  9 
pracindufta  (ic  dixit.  Aliter  quoqj  refpondeo,quod 
Chriftus  natus  eft  tempore  inaudite  afcculopa- 
cis.Eo  namcp  nato  ad  vnius  imperium  homini* 
vniuer  fus  deicriptus  cft  orbisthsrc  autem  pax  vitra 
foIituT»  tempus  durauit  cuneis  nationibus  roma 
lio  imperio  fubiugatis.Certum  cft  autem  quod it} 
talitpe  mulrainftrumenta  bellidi  tranfmutentur 
in  inftrumcnta  agriculturp  aptata. Ideo  ait  Proph* 
ta:Conf(abunt  gladios  fuos  in  vomeres. Quod  au 
temadiungitur.Non  exercebuntur  vitra  ad  prpliu, 
non  defignat  perpetuitatem  fimplieiter,fcd  duratf 
onem  infolttam,ficut  communiter  de  re  vitra  co* 
(uetudmcm  perdurStc  afferimus  K es  ifta  nuq  ter 
minabitur  vel  iftud  ruquam  ceiTabit,  cum  tamen 
itcrdutalia  in  breui  tepore  ce(fcnt,ficut  Hierenuas 
feribit;  Oblitus  eft  mei  populus  meus,  vt  fieret  ter- 
ra cORt  in  defolationem  et  in  fybalum  fempiternu . 
Quod  intuentibus  ordinem  textus  confiat  de  cap 
tiuitatc  Babylonica  dtftu.de  qua  tamcnludad  poft 
feptuaginta  annos  reuerfi  funt*Sed  quoniam  cap- 
tiuitas  illa  prarcedentibus  longior  extitit,ideo  fem 
paerna  v ocaca  cft. Sic  quoqj  quarto  libro  Rcgu  m 

g 5 <Ucitu6 


'4*9  E r>  DIONY*  CARTHV.  DIAIX* 
dicitunNon  venerunt  vitra  latrones  Sijrip.in  tet* 
ram  Ifracl,'cum  tamen  poft  hoc  in  eodem  libro  fj *» 
piusredifTc  legantur.^  Atuero  quod  cfecohabita- 
tione  ac  domefticationeferaru  arguitur, refpondt7 
du  quod  totum  illud  capjtulum  Efaiar,mquo  i fla 
feributur  metaphorice  loquitur.Nam  in  principia 
dicitur;  Egredietur  virga  de  radice  IcfTe,  & ftosdfc : 
radice  cius  afeendet.  VbiChriftus  et  virgo  Marii, 
nominibus  virgnret  flo» ri  deflgnStur.Et  poftea  dc~ 
ChriiioJVabetunEririuftiiiatmgulumluniborurn 
cius.SC  fides  cuneorum  renum  eiulPoft  modum 
additur  habitabit  lupus  cum  agno.  8t  c.  itaq?  ficut 
Chriftus  propter  proprietatem  ff6s  dicitur,  fftho* 
mines-varise  vita:  diucrftrum  animalium  defignS* 
me  ti  ominibus  jpropterconueniemif  proprietati» 
liipus  ergo  vocatur  qma  vorax  3C  rapax;  Agnul 
aurem  vir  innocens  Et  quom5  in  faufta  chnftia- 
nacccieflaquianteluptnam  vitam  ducebant,  coiv 
ucrfi  in  teri  us  dem  u i n nocenter,  pic<|  cum  innoccii' 
tibuiviuunt,  ideo  lupus  cum  agno  habitare  per*# 
liibetur,8Tita  de  alh>  Quod  vero  additur  dele fti 
bitur  infans  fuper  foramina  aipidis, ita  exponitur 
quia  renatus  fonte  haptumatis, dominatur  dxrmo 
niblis  inobfefTis  hominibus.  ^Deniqp  Imius  rcfpS 
flonis eoVrmario  eft  quod  Riabbi  Morjfcs  ait  :No 
afsenda  t fuper  cor  quod  in  diebus  Mfeflii*  aliquid 
<de  via  huius  feculi  deficiet, vel  de  operibus  fex  die- 
rum immutetur,  fed  mundus  iuxta  iblitam  viam 
iranfibit,  6C  per confeqiicns  animaliatn fuis  pro*» 
fxictaiibtt*  naturalibus  pcrfctteraabiinfc  Verunta 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LlB.VH  470 
tamen  etiam  ad  literam  animalia  fera  frequenter 
chrtftanistanquam  domeftica  paruerunt* Quod 
infuper  cx  Ifaia  gi.capitulo  tangitur.nune  ante  fa 
iis  folutum  opinor.Illa  enim  Ttratio  fiue  fundatio 
in  Chriffiecclefiarpiritualicer  adimpleta  cft,in  qua 
viriperfcfli  fecundum  gradus  virtutum  ordinate 
tfernuniur.f  V irum  autem  aliquidde  veteritefta 
meto  allegemusquodiliud  non  continet,  fcimui 
quod  non,  maxime  poft  trafiationem  Hieronimi, 
De  hoc  rame  plenius  tangam  .qj  Ad  vltimum  dteo 
quod  moralia  legis  praecepta  Chriftusnon  repro 
bat, fed  optime  perficit. qjCerimonialia  vero  quia 
figura tiua  ci  at  id  Chr o finem  fortita  funt.  Sufficit 
iibiPhue  refpor.ftoifta , ^Phus.  Sufficit  prorfus. 

qjDemonfiraiio  ex  lege  & prophetis  quod  in 
deo  fit  perfonarum  diftindtio,er  cum  vnitarecfiieii 
tig  trinitas  in  perfonis.  Articulus  19, 

tjjTheologus.  * 

A Legis  exordio  ordiri  nos  par  eft;  Inptinci 
pioGcnefisvbi  noftratranflatio  continet: 
In  principio  creauit  dc*caiu&rcrra,hebiai 
ta  veritas  habet.ln  principio  Elohrm  crcaujt  cgl3 
& terram.  Elohim  autem  eft  plurale  huius  didito** 
nis**|El Eloy  quod  fignificat  deum  in  fingula 
rtnumero*Cum  ergo  Moyfes  dixeru  Elohymcre 
aiuit.-coniungens  nomen  pluralis  numeri  verbo  na 
meri  lingularis,  tanquam  diceret;  In  principio  dif 
Creauit,  infinuat  quod  indiuinx  (implicitate  ipfie 
fentetix  fit  quxdl  diffindito, non  naturaru  fcd  pfo 
natu,fcd  comra  hoc  lunltipliciter  rndenc  fucteh 

g ♦ 


47*.  D.  *DIONY,  .CARTHV*  DI  ALO. 

Quidam  dicunt  quod  quSdo  Elohim  ponitur  $ * 
deo  veroXempcr|fingulariteraccipiatur  Contra  q» 
iioftridoftores  arguunt  quiinlinguaHebncadoa 
,/fciores  fuerunt, oftendentes  quod  hoc  nomen  &* 
lotum  pro  deo  vero  acceptum,  pluraliter  accipiat 
quia  videlicet  adieftiuo  pluralis  numeri  copulaf, 
vt  in  libro  iofuevbi  nos  habemus  ;Non  poteftis 
domino  feruirc  quia  dominus  fandus  ipfc  Sic  .Ite 
Hieremias:peruertiftis  inqt,  verba  dei  veflri,in  He  . 
fcrgo  habetur.  Peruertifus  verba  Elohim  HahimlB 
Id  eft, deorum  viuentium  * Talis  dentqj  modus  lo- 
quendi in  veteri  teftamento  repcritur.quod  fcilicf 
coniungitur  nomen  lingularis  numcri.verbo  plu- 
ralis numeri  vel  econtra,  m quo  femper  implicite 
datur  inrelIigi,quod  ;n  deo  fit  quxdam  non  efTen- 
tiae.fed  perfonarum  diftinftio  .Nempe  in  Ifaia  vbi 
translatio  Hicronimi  cominct:Dominabirur  tui  g 
fecit  te  dominus  exercituum  nomen  eius,Hebrai- 
<a  verirashabet : Dominatores  tui  fortiores  tui  do 
minus  exercituum  nomen  e.us . qj  Item  in  libro  fe- 
cundoRegum  vbi  habemus;Qnar  eft  gens  in  terra, 

Vt  populus  tuus  If  ael  .propter  quam  iuit  deus  vt 
redimeret  (ibi  in  populum.Hebrgus  fic  habet, Quis 
Vt  populus  tuus  gens  vna  in  terra,  propter  quam 
iueruntEloiad  redimendum  fibi . Et  talis  mod* 
Tepe  in  veteri  teliamentoinucnitur.Quicquid  au- 
tem ludari  ad  rcfpondendum  con  fingant,  hoc  fir- 
tnum  & certum  eft,  quod  cum  tota  Moyfiac  pro- 
phetarum intentio  fuerit  i plurium  cultu  deorum 
rcuocarc  populum  ad  vnius  dei  vcrifUmu  cultum. 

Nequi» 


Digitized  by  Google 


BE  FIDE  CATHOLICA  LIB,  VII.  47* 
Nequaquam  tali  modo  loquendi  vfi  fuiffenr,  uiff 
fapietib?  occulte  infinuare  voluifienr.quod  in  fim* 
plici  deo  edet  perfonalis  diftinftio . Non  enim  di- 
ftin&io  proprietatum  abfoIutarum,ad  hunc  wo- 
dum  loquendi  fufficcrer,  quoniam illg  fola  rai.oe 
diftinftar  funr,&  multo  minus  diftingufitur  in  cu  o 
qua  in  creaturis,  fed  vnushomoautangdns  vr.us, 
non  poffetdici  dominatores  aut  diuini  velfortio 
res, propter  dift inftionem  proprietatum  feu  quali 
tarum  Tuarum, fcriicet  fapientix.potcmiar.dilcCtio 
nis  atqj  fi  milium  M ulto  igitur  minus  propter  pro 
prietatumabfolutarum  difiinflionum. talem  plu' 
ralitatem  fufeiperet  deus.  Procrea  inPfalmo.ic  p : 
qui  manifefte  dcChrifto  loquitur, pfertim  cum  v bi 
tioshabcmus:Dixit  dominusdomino  meo,tranf- 
latioCaldaica  habet, Dixit  dominus  verbo  fuo,cfe 
fignaturdiuinitas  filijdci/eu  deus  de  deogenitus. 
Cum  dicitunTecum  principium  in  die  virtutis  tuae 
in fplcndoribus  fandorum, ex  vteroante lucifcrS 
genui  te, hoc|enim  nulli  valet  adcrib;nifi  filio|dc»,q 
folus  ex  v tero,  id  cft,cx  fubftantia  nafeitur  patris. 
Si  per  confequens  etufdem  cu  m eo  effentiae  extar, 
quoniadiuina  edentia  plurificarinon  poteft 
terea  in  Pfalmo.q  4.  qui  de  rege  McfTya  fecudum 
antiquos  Hebraeorum  do&orcs  accipitur, deCliri- 
fto  fic  dicitur ; Sedes  tua  deus  in  Teculum  fecuh,  dtle 
xifti  iuftitiam  Si  odifli  iniquitate, [propterea  vnxie 
tedeusdeus  tuas.  Hic  aperte  defer  ibirur  deus  vn- 
ftus,&deus  vnguenstancjdiftinftarperfonJc.Prae 
•crea  d«  eodem  rege  Medya  fcu  filio  dci/ii  dixidee 

prophe- 


Digitized  by  Google 


'47$.  D.DIONY.  CAR.TVH.  DIAto. 

propheta  in  eodem:  Audi  (ilia  SC  vide  Kc.adiugitt 
Et  concupifcet  rex  decore  tuu , qm  ipfe  eft  dns  dc* 
tuus,&  fpfit  veiusdeuSjOnditdufubdit,^  adorat 
bunt  cum.Infuper  ante  oftcnfum  eft,  9 (cdmanti 
quos  hcbraros.pfalmus  fecundus  de  Chrifto  intel- 
ligendus  fit. In  noc  aut  pfalmoChriftuS  de  patre  re 
fiatur.Dorainus  dixit  ad  me,filiu$  meus  es  tu , cgO 
hodie  genui  te.Et  quid  eft  hodie  nift  in  aeteritifatd 
qjPraucrca  trinitas  pfrfonaqtpulcherrimc  defigna 
turapud  Ifaia.vbi  fic  feribitur:  Ego  primus  & ego 
nouiflimus,&  manus  mea  dextera  mela  eft  caelos 
Non  i principio  in  abfcoditolocutusfum.ex  rem 

{lore  antequa  fieret  ibi  eri.  Loquitur  aut  de  datio* 
egisin  monte  Sinar,quae  manifefte  tradita  eft,  vt 
«tiSIudari  teHau!  Et  qdliarc  ftnt  veifyt  Ghriftifcu 
hltj  dci,c!uccfcit  cufubdif.Etnunc dominus  mifit 
me&fpiritus  cius.  Eccc  hic  diuinitas  Chrifti  aperte 
fcribiriir.cu  dicit : Ego  primus SC  ego nouiftimus. 
Tigit  ur  queq?  perfona  patri$,cu’ait:&'  nuc  dns  mi 
Ut  me. Spus  fanftuS dcmii  exprimitur,  cii  addit : 8C 
i pus  eius.  Haec  em  verba  Ifaias  de  feipfo  non  dixit, 
lpfe  nanqjin  monte  Sinat  cu  Fex  dabatur  non  fuit, 
*jbene  per  mille  annos  poftmodu  natus  fir.CIai* 
eft  infuper,quod deus  pater  non  miftt  fcipfum,cr- 
go  filius  miftus  a patre  perfon aliter  eft  diftinftus. 
Iftae  aut  ronesad  fcqucntc  quoqjarticulu  profunr, 
qm  Chriftu  effedefi  & i.oiriinc patenter oftendur. 
Adhuc  trinltaif  perfonaann  diuinis  fan&usDauid 
compcndiofo  verficulo  decore  paridit.  Verbo  ing 
enl  dni  tali  firmati  fune,  8C  fpu  eris  tiu$  oirus  vir  -* 

f 


Digitized  by  Google 


m Ttm  CAtHOtICA  tIB.  VI474 
tuseoiit.  SerfBCdc  fpu  ffto  pultfore  in  atio  pfalmo 
§<anur.Sp&re{Ki  kmouaxi vifteribus  mcb.&:Spr 
jarii  fan&it mu  ne  auferas  a me.  Si ; Spu  principali 
(ofirrma  mc  Rurfus'qjfcaifcQuo  ibo  a fpiritu  rtto,8£ 
quo  afadetuafagia^Deniq;  de  aternafilqddgil 
f atio*  ii>  Iibro;Proucrbio»Sa!omoms,fi<  Scriptu  « 
Dfis  pofiedfr  mr  initio  viat*  fuaar.antcq  qcqUam 
feceret  aprmcipio.  Ab  aeterno  ordinata  ftrmjNiet- 
durn  erant aby(Ti,&  egoiamconceprarrafnrtntc 
coHesego  par  mrtebar,quantto  praeparabat  icrios 
*deram,quando  certa lege  Si  gyro  vallabat  abyf- 
foS,quado  appendebat  fundam  eta  ter  tf,ett  eo  er  S 
tundta  copones.  Et  rurfus,Q^is,air,  afcettdit  m cp 
htm  attp  defcendtt  ? Quis  corintrit  fpin m manibus 
fuis^quis  colligauit  aquas  quafi  m.vefthnenro?  q» 
fucitxuit  oes  rertnin  os  terrae  f Quodnomreft  ei*£ 
ti  quod  nomen  filfj  eius  fi  noftt^Hk  Salomon  pa 
tre  dcft,eiusq;  filru  pal§  declarat.  Ipfutn  qnoq  filift 
innuitefieineffabrte  acintopfehcnfibde  tfcUt&'par 
ere, quod  dtei  no  poflctfi  filius  finituseffer, miner* 
typatre,freaturave  paterna.  ^fPtartcrcaconfirffoi 
ihriftianrdtvnttate  trinitate'^  dei,  ipfevtiqj  mo> 
dus  toquedi  ,pphetaiu  Si  legb  vberrim*  cofonat; 

• Vt  qd  audiuit  ifaiasSerapbimterfan&us  chman 
lia  di  Dauid  fireqttcter  ineod^verfoterdefinoiaq 
lieutdu  air:Bfiditat  nos  dcusdctij  nr,bndicar*tos 
deu$.&  zachariasait;Dixitdns  ad  Satbannncrepet 
dominusintefath3,Kincrepet  dommus  inter  Sut 
aut  8C  alia  reftimonia  multa  ex  canonica  veteris  t* 
fis  feriptur»  ad  kftr  probandu  idonc^qu?  omitto. 


Digitized  by  Google 


47*  - D.  DiONY,  CARTHV*  DI  ALO. 

Veruntamen  Cicur  in  ifto  articulo  di£^a  ad  fequen* 
tcm  proficiunt,  fic  in  ipfo  dicenda  ad  huius  probi 
tionem  articuli  confcrunr 
^jOftenfio  g»  Chriftusin  lege  pro miffus  fit  verus 
deus,&  no  vt  Iudari  opina!  homo  purus.  Art.io. 

REgcm  Meffyam  ?b  origine  mundi  figura- 
tum itemfy  promiflum,  efle  omniu  rerum 
deum  ac  dominii  Zacharias propheta  pul- 
chre teft atur  fic  fcribcns;lauda&  lactare  fi JiaSion 
ccce  ego  venio&  habitabo  in  medio  tui  ait  domi  * 
nus.Er  applicabunturgentes  multae  ad  dominum 
in  die  illa, ferunt  mihiin  populum, & habitabo  in 
medio  tui,  & fcies  quia  dominus  exercituum  mifi| 
me . q[  Ecce  hic  clariffime  dicit  facratilftmus  vates, 
dominum  venturum  8£  habitaturum  in  medio  po 
puli  fui . Et  hunc  ipfum  dominum  ait  mitrendum 
a domino  exercituum . Quis  ergo  eft  ifte  domi- 
nus exercituum  a domino  exercituum  miffus,  nifi 
Chriftus  dei  filius  a patre  in  mundum  legatus  tFil| 
us  ergo  eft  exercituum  dominus,ficut& pater, 8£  p 
confequens  eft  deus  verus,  quoniam  in  veteri  te- 
fiamenro  nullus  inuenitur  dominus  exercituu  ap- 
pellari,niti  folus  deus  .^Praeterea  quodChrifius  (it 
deus  artemus,  atqj  per  aifumptam  humanitate  ap-  . 

!>arcn$hominibus,  iiaias  oftendit  dicens.In  ilia  dif 
cietpopu'us  meus  nomen  meum,  quia  egoipfe  q 
loquebar, ecce  alium.  Atuero  in  Hieremia  fcriptfi  e: 
Ecce^iesveniut  dicit  dominus,  & fufcitaboDauid 
germen  iuftum.Et  in  hoc  Cluiftideclaraturhuma 
Wtas,cumfuDauid  germen  feu  filius,  Nempe  lac 

prophS 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.VII  .476 
prophetia  mHebrari& Latini  deChtifto  exponunt. 
Et  mox  de  eodem  Chrifto  adjungitur  :Eihoccft 
nomen  quod5  Vocabunt  eum  domirtisiuftusno- 
fter.lnHebraroloco  huius, dominus  iuftusnofter, 
habeturnomrn  domini  dei  Tetragrzrrmaton,  % 
fecundum  RabbiMoyfen  in  libro  direftionis  per- 
plexorum, folialtiflimocreatori  appropriatur.Nl 
fecundum  eundem, fignificatdiuina  cflentiS  moe 
nudam  ac  puram,  videlicet  fecundum  fuaspropri 
crates  intrmfecas.abfcp  omni  relatione  fcurefpecut 
ad  extra  ,Cum  ergo  hoc  nomine  dixerit  propheta 
Cluilium vocandum,cdnftat eum  verum  cofifte- 
re  deum  Licet  autem  quidam  Iudarorom  hanc  ra- 
tionem conamesabfoluere, afferant  etiam  nomen 
Tetragrammaron  dc  aliis  qn3  de  deo  vero  in  feri* 
pturrs  dici, hoc  tamen  fimpliciter  falfumeft  .Nam 
quamuisin  aliquarum  rerum  appellatione,  pona* 
tur  nomen  Tei|*agrammaton,hoc  fempereft  ciia- 
liquo  addito#&fic  res  ille  non  nominamur  fimpli  - 
citer  nomine  domini  Tetragrammaron,  fed  a quo 
damcfki>uipfius,&  hoc  noneft  miium,  quialicj 
aLquis  nollrum  deus  (impliciter  dici  no  debeat, di- 
ci tamen  vocariq;  poteft  a deo  datuSjVcl  dominus 
dedir.aut  fimili  modo.^Alij  vero Iudarorum aflfir 
mant,quod inHebrgo non  habeatur, vocabfit, fed 
vocabit,  vt  fit  fenfus:dominusiuftuSnofter  voca- 
bit eum  fciltcet  Chriftum,ad  mundi  liberatione, 8£ 
fic  ipfe  Chriflus  non  vocabitur  nomine  deiTetra  ~ 
grammaton.fed  ipfe  deus  eum  tnittcn$,&  Vocans. 
Quod  autem  refponfioifta  fit  textu*  corruptio, <x 

■ wa  n sia 


ized  by  Google 


4*fy.  O DT3OT.  CARTHV. 

translatio  Septuaginta.atcpCaldaicicoprobarur 
Xranslatiocra  Septuaginta  interpretum  fic  habet 
quemadmoduHieroniraustranftulit/edCaldaica 
vbi  nos  dicimus,  hoc  eft  nomen  quod  vocabiic  ci 
4ominu$  iuftas  nofterjichabeti&thoccftnome* 
quod  ipfi  appellabuc  e3  dominus  iuftus  noftcr.  V4 
patefcit  quod  nome  domini  Tetragrammaton  ad 
Chri 'tura  referri  oporteat . <|  Amplius  quod  Cfora-> 
ftus  fit  deus  arcemus, homo  Fufius,  Micheas  pc# 
plieta  coQtcftawrj;  Et  tu  BcthlehcmEffrata  parti* 
luses  in  ra ilibus luda.  Ex  rc  mihi  egredietur  g fic 
dominator  tnifrael,  8C  egrcfiuseiusabinitioddscr 
hus  aeternitatis.  <|In  hacauxoritate  quio  ornes  dc 
Chri  fto  exponunt,  defcribitur.Chrift  us  egreffurus 
dcBccUlchcraludar/ceundi  generatione  humani. 
Cuius  aeterna  quocp  generatio  defignatur,  cura  di 
iitur  :Etegrc(Tuseiuj  iprintipio  a diebus  arternita 
41  s .q  Adhuc  autem,  ihrifturaellc  deum  8C  homini 
cxlfauc  vaticinio  iunote  lardum  dicu:Pamu!us  na 
itus  eft  nobif ,3£  ulms  datus  cft  nobis : & fa&ul eft 
principatus  Juper  Ji u raeru  ratius; & vocabitur  no- 
men eiu\a  Jmir  abifo,confiliarius9  deus/ortis  pa- 
ter futuri  feculiprinccpspacis.hatic  autem  literam 
1 udari  mo  demi  corrumpunt  5faiunr,quod  Hebca 
ica  veritas  habeat,  vocabit.&in  fine  dici  debeat  pd 
eipctn  pacis,  vcfitienfus,  quod  deus  vocabit  par- 
uulum  ifturapriadpcmpacisJnon  tamen  puer  hic 
deus  vocabitut.Eacponut  ergo  quidam  eoruniifta 
dcEzechia,  fub  quo  maximus  traunphuseft  datus 
ludsis#*ttf o^Scainachaib  iUTydorum  rege . Sed 

ilmic 


DE  FIDE  CATHOLICA.  LI.  Vlf.  .47$. 

liuic  repugnat  quod  protinus  fubditur;Etpacij«i- 
us  non  em  finis  .Itemque  :S|ipcr  folium  Dauid,  8C 
fuper  regnum  ciusledcbit  vt  corroboret  illud  in 
iudicio  SCmftitia.amodo  Sfvfquc  in  fempiternum. 
Quod  de  foloChr/fto  verum  eft,  in  quo  regnum 
Dauid  veraciter  perpetuatur  in  cunftis  fidelibus 
atque  elegis  . ^ Prxtetealudforum  peruerfitas, 
ex  translatione  leptuaginta  interpretum,#  Calda 
ica  deprehenditur. (n  translatione  nanque  feptua 
ginta  interpretum  loco  huius,  vt  vocabitur  admi 
rabilis.confiliaiius, deus, fortis  #c. dicitur  vocabi- 
bicur  magni  confilfi  angelus  .^Denique  in  trans  Ia 
tionc  Caldaicaita  habetunlnfam  natus  cft  nobis, 
& filius  datuseft  nobis,  ^recipiet  fuper  fc  legem 
ad  feruandumcam,# vocabitur  nomen  eius.de 
anteiadmirabifis.confiliarius.  deug,  fortis,  perma- 
nes ii:  fecula  feculorum  .MeiTyasin  cuius  diebus 
pax  multiplicabitur,  Aivcro  m Pfalmo  vigefi- 
mq  terrio  dc  ipfo  Chiifto  dicitur  . Quis  eft  ifterex 
gloriac:dominus  fortis  & potens  . htpoft  pauca 
Dominus  virtutum  ipfe  cft  rex  gloriar. Nulla  aiue 
pura  creatura  fimpheuer  dicipoteft  rex  gloriar, do 
minuique  virtutum, mfnolus  deus.  Chriftus  igitur 
dequo  ifta  dicumur.dc  useft.fProinde  excellentia 
di  utnae  maicftatis  in  Chrifto.atq;  humanp  eius  na 
jurp  humilitas,  apudZachanam  proplietampr^cia 
retanguntur  cum  dicitur : Exulta  fatis  filia  Sion, 
iubila  iiiia  Hierufafem  tEccerex  tuus  venit  tib» 
juftu*  # faluator  . En  diuina  iraicftas , 

Sequitur 


Digitized  by  Google 


479 . D*  DIONY,  CARTHV.  DIAro 

Scquirur.Ipfe  pauper  #afcendcsfuperafinam,eC 
ce  humana  dediuiras.  Et  ad  idem  faciunt  guar  in 
p accdenu  articulo  habita  funt. 

DVmcum  ludaris  de  virginitate  chriftifers 
virginis  dtfpuramus, hoc  nobis  imprimis 
vbertim  ludgi  improperant  atqj  obijciunr, 
9?  muUaalicgamus  cx  prophetis , quae  prophetae 
non  dicunt . Et  communiter  iftud  facratiflimus 
euangelifta  Matihgus  de  IfaiaproChrifto  allegat: 
Ecce virgo  concipiet#  pariet filium.dicuntludgt 
in  hebraco  nequacj  haberi-  Siquidem  in  hebtaro  lk 
cficitur;Eccc  Ahalma  concipiet.  Ahalma  aure  non 
vugmem,fed  adolefcentulam  fignat.  Adolefcentu 
la  vero  tam  pro  virgine  quam  pro  corrupta  acci- 
pi poteft.  Denique  verba  indura  dixit  lfaias  regi 
Achaz,pro  figno  liberationis  fibi  fututae.  Signum 
autem  lignatum  praecedit,  fed  conceptio  lefu  ex 
Maria  multis  annis  poft  mortem  Achazeffeftae; 
Kon  ergo  dc  conceptione  lefu  Nazareni  locutus 
cft  hic  propheta  lfaias . Alia  etiam  multa  obijciur, 
quae  Chriftiani  dolores  fuiTicienter  fol  nerunt.  P, 
Horum  folutionem  audire  concupio.  T.Quidam 
ex  noftri$interIudaeoscomierfatifunt,&in  eow 
idcomatedo&i  fuerunt: Rcfpondent  quodAal- 
ma  dicitur  ab  Almut , quod  hebraicscabfconfionf* 
fignificat.  Haalma  ergo  abfconditS^axime  fi  hjc 
litera  H prarponatur.dcfigtiat.Itacp  cu  dicitur  Ec- 
ce Haalma  concipiet  $'pariet,fenfuseft:Ecceiuu£ 
cula  hominum  afpe&ibtis  abfeondita , fic  quod  de 
eius  pudicitia  ac  integritate  dubitandum  non  eft , 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB,  VIM$0 
concipie  t& parie  t.Taf  is  autem  eft  virgoMaria.lde 
oque  cuageliftaMatt  hacus  o mni  gratia  fpiritus  fan 
£ki  plenior  quam  Ifaias.Non  tam  verba  quam  me 
tem prophetae  in  luce  fpiritus  fanlti  cognofccns, 
optime  afIegauir,Ecccvirgc#c.  Ad  aliud  refpodet 
quod  duplex  eft  fignu,fcilicet  pnofticu  futuri  # re« 
memoratiuu  pceriti  • De  figno  rememoratiuo  harc 
propheta  locutus  eft.  De  tali  figno  in  Exodo  dici- 
tur, dixit  dominus  Moy fi: Hoc  habebis  fignnm# 
mifcrimte  Cum eduxeris  populum  mcudeEgyp 
to, immolabis  deo  fupet  motem  iftum*  Porro  qd 
feriptura  harc  de  Chrifto  intelligi debeat, hinc  inno 
te fcil quod fequi turdC  vocabitur  nomen  eius  E" 
manucl.Emanuel  autem  interpretatur  nobiicum 
deus , quod  foli  Chrifto  proprie  conucnit , quip  - 
pe  in  quo  natura  diurna  atque  humana  in  vnitate 
perfonali  coniunftae  funt.  Adhuc  autcmChrift  uri 
de  virgine  nafeiturum  Hicrcmias  ira  prpdixft:No- 
itum  creabit  vel  fadet  dominus  fuper  terram,  mu- 
lier circ undabit  virum.  In  quo  propheta  rem  pror 
fus  infolitam  prophetauit  futuram- Quod  aliter 
impleri  non  potuit , nifi  quod  virgo  non  inter  vl  - 
nas,fedintra  virginei  vteri  clauftra  aclimiteslefum 
Chriftum  concepir,quia  conceptionis  inftanti  vir 
dicitur.non  protenfione  annorum,  fed  ratione  fci- 
entise  ac  perfe&ione  virtutum,  Denique  inPfalmo 
71  qui  fecundum  gl  offam  hebtaicam  de  rege  Mef 
fya  confcriptus  eft,ira  de  Chrifto  dicitur : Defccn  - 
det  (icut  pluuia  in  vellus,#  ftcut  ftillicidia  ftillan  tia 
fapenerranijFhilofo*  Quid  probasex  hoc^Theo, 

h Inlibco 


Digitized  by  Google 


4$i  D.  DIORY.  CARTH.  DlALO 0 
IttdicS  1 6 ^ libro  Indicii  dcGedcone  habemus,queadmodu 
co  percie  vellus  madefa&u  eft,  terra  fkca  manete* 
Rurfufqj  eode  precante,  terra  fub  vellere  ad  aqua 
ta  cficco  dura  te.  Videns  ergo  Pfa!mograph*Chri 
ftumrni  ventris  intima  ingrefFuruvftreillefoacin 
tegro.ficut  vellere  no  irrigato,  fub  vellere  terra  co 
Czec.44  pinta  eft#ita (dixinDcfccndet  ficutjpluuia  8Cc. Am- 
plius aut  integritas  matris  rcgisChrifti  pEjechiell 
figuiaf,du  dicit  rppheta:  Porta  hfc  daufa  erit,#n5 
apcrietur.quonii  deuslfrael  ingretfuscftp  eS.erir- 
ty  daufa.  H«lc  quippe  porta  cft  virgo  Maria.in  qui 
deus  det  filius.dcuslfraelintroiuit,  atqjdeeainuio 
lata  ad  faIut?procuraud§  humanS  egrefiuseit  As 
uero  Nicolaus  de  Lyra  allegat  RabbiBarachii  di- 
xiffe;Deu  benedictus  & fanftus ait lfracli;  Vosdi 
xiftis  cora  me;Pupi!li  faiti  fumus  abfrp  patre  Eccc 
redoptor  q uc  ego  fufeitabo  ex  vobis  fine  patre  erit 
vidciktt  in  rerra.qncadm  odum  fine  matre  in  ctrlo 
Praeterea 4in  ^acbaria  feriptu  eftdedeo;  Eccecgo 
adduci  feruii  mea  oriente,  translatio  caldatca  ha- 
l bet  Meify3,vndeclu(efcit  qddcChrifto  loquirur 
prgfens  aurhoritas.Sequitur.Ecceegozelabo  fculp 
*a;har.  9 turi  eius  jd  eft,  formabo  corpus  i litus  fine  femine, 

7 cooperatione^  viri,&  auferi  iniqrate  tetre  illi*m 
die  vna,  id  efi,  in  die  paffionis  Meli  yar,  haec  eft  dies 
parafceues,in  quo  abftulit  Chriftus  facinora  mun 
di.lnfuperinLeuitico  Moyfcs  fcipfit:  Mulier  qd* 
concepto  femine pepercrit  mafculu  immunda  eris 
• fepte  diebus.Cu<5  expicti  fuerint  dies  purificatiois, 
deferet  agnuannicuiu  in  holocauftu,  8C  pullu  colu* 
bx  5Cc,  & tradet  faccrdoti  qui  offeret  illa  cori  do* 


. DE  FIDE  CATHOLICA.  L1B.VII 
miQO.Sietgo  Moyfespxacuidu  virgmcm  pariat  rif, 
cur  addidit  concepto  femine,  cum  ait:  Mulier quae 
peperermNifi  tfh  Chrtftu  infolito  more  de  virgine 
«afciturii  puiddfct.no  addididet  ccnccptoieminr. 

JfTeifunonia  veteris  legis  dcEuchaiiftiaciaaa- 
«nearo.Articulus.xxii  T. 

POrro  q3  rcxMetf  yas.Cliriilus  dei  eleftusjid* 
iiumcibusctfedebcmfub  facta  meioaUarfe, 
Pfalmo 7J pulchre  prophetatum  cc  (piatu*. 
Hic  enim  Pfalcnus  de  Chrifto  accipitur,  quoniim 
in  exordio  cius  vbi  dununOt  us  indicium  tuiunic 
gi  da, gloita Hebraica  amlfUcjmxMeffyas.deqoo 
jpex  Iuia  dicitur: Egrcdiemr  v trgade  radice  Icfle. 
Denique  plura  iapialmo  ilio  fcnbutuur.qucnec 
deSaloruonenec  de  alio  quaniChrifto  iniciligiya 
kui, ve cft  illud  Et  permanebit  cum  lble&  ameiu 
tiam.Etpoftca:  Amefolem  permanet  nomcnci- 
tu.in  qu  o etiam  Qirifti  diu  initas palam  exprimi* 
tur^ra-ferrim  cum  dicitur*  Et  adorabun t eum  oan 
nes  rege s, omnes  gemes  feruiem  ei.  Ociftoauacm 
tege  MefTya  fiat  Chrifto  poil  modum  continetur. 
Erit  fur tnameotin  terra  in  iiiraaiis  momituH^bxai 
caveritis  habcfcEritpIac  c tarrttkiin  terra,in  capi- 
te moratu  Cu  i tr t n sia  tio  H te  ronimi  iux  t a hcbxjii- 
cii  coibnat . Eritinquie sme moriakcriiicu  in  tenui, 
tu  ca pete  monti  u Ettrislatio  4^**ldaka;£retait 
ob!auofiamctiinrara;hkaperre  (ignaaut  quod 
Chriflus  dletoblaiioiidciium,tio&ia  atqu e facti- 
ficiiun  oo U£  legtt.chrifliatMque  populi.  & ttoc  fub 
toimiMoit  lauaLVUnodo  inuumta  tmpVm. 

h z Etqw» 


Digitized  by  Google 


©E  FIDE  CATHOLICA  LL  VTT  4S4; 
figr.ari  ecdcfia  militans  in  qua  vere  fidelem  corpo- 
rcChnfti&iangutnc  fagenirur  PrpteieainP  almo 
7 7.fic  diciturtPancm  ccrli  dedit  ci$,panem  ange- 
lorum manducauu  homo  Quamuis  autem  vcrfi- 
culi  huius  pars  prima  de  manna  materiali  dato  If- 
raheli  queat  intelligi.parstamen  fecunda  deverbo 
ac  filio  dei  Chrifto  altilTimo  rcriftme  fumitur  lp- 
fc  em  angelos  > eficic  fuftentar.&fxlicitar.lpfe  quo 
que  modo  fideles  corpore  lue&  fangumjfpnitua- 
liter  alit  & roborar,  neque  de  alio  quam  de  Chri- 
fto verba  indura  ad  literam  accipi  pofliint:  vidit 
nanque  propheta  in  lumine  fpiritus  fan&iquead- 
modum  manaillt  dfigu  acxrmt  hofrigfalutans.ij 
veri lfraehte,  id cft, boni  Chriftiani  manducaturi 
erant, nuticque  manducant  Ideo  cum  dixifietdere 
gefta, panem  cccli  dt  d c eis,  de  futuro  per modunt 
praererm^proprer  certitudinem  prophetiae  ,prori- 
tiusprophetauit, panem  angelorum  mandmauie 
homo.  Infuper  debonirate  cibi  EuchariftieRabbl 
Moyfesin  perlonadei  ficait. Inclinabo  adeum.id 
eftpopulum  Ifraeliticum.efcam  bonam  & fuaucra 
cui  non  cft  aha  fimilis.de  qua.m  Pfalmo,7i.dicitur 
Erit  placenta  frumenti  in  terra.  Philofophus,  Pul- 
chra* fatis  mihi  probafti  veterum  teftimonio  feri* 
pturarum.eaque  de  Euchariftiaa  nobis  fuperiut 
ftudiofe  difcuffa  funr,  indeqj  glorior, quod  ea  qu* 
Iudaei  tam  abfurda  elimant,  tam  cuidentcrcx  eo- 
rum lege  a Chriftianis  probantur. 

■I  Articulus.  tp.GurChriftianos  moueri  non  debo 
V quod  iudffim  fua  perfidia  pcrfcuerant.Th*. 

b | « fitti 


Digitized  by  Google 


0»  DIONT»  CARTHV.  DrALO. 

ECcr  Tt  nrodb  andifti.oia  que  c frriftiana  fidet 
ccmiplt<ffcif,cx  feg/s  ac  prophetaiefcriptnrit  , 
cffJcacifcoprobXcnr.pfcrtiiii  ca  ea  qcp  q^pt 
BKOprehenfibilitatc  fua  Iud;ros  a fide  orthodox* 
aut  rtiir,nuc  clar  cibata  fim,  v t fuiu  trinitas  pfona 
incarnatio, integritas  matris»  etnhariftipve- 
tttasq ora  mufravtiq  pleni*  forcUsfcpcx  fcriptu» 
CK  vrttrib*qu{fitofiedi,<|  mooftefafint.P,  Sati? 
sttradS  videtur,  q*cft  ita  fir,cnr  ?uda:cm  do^toref 
tf  imouertibiles  fint  ad  fide.  T,  Hoc  te  moucrc  no* 
efebc^vtilybcmtibr fpbaui  Siqdcoia  q cfc  fupbe 
atiiTtmamqjinj;  terni  ittpbenedi&ifiina  acfupcP 
fontalrffimatrinita:  e,de  verbi  incari»attoe,de  vir» 
g' ne  matre, de  facramcco  altari,  iretp  de  afrjs  cie» 
dFdaftmt,rfiuhodariyatcp  diffufi*in  fcripturaca» 
frorrka  nou$  tegis  habct.qin  codkib^Veteris  legi» 
NiFrilomin^pTurimiq  chnftianii  nome  aflciibcrc 
ffampferurjftancgaueriU,  A !"  deu  c?  trinu  in  gf» 
ni«  negabat, vt  Arnus, & Enmonius.Alrjfpusian* 
fihdtuinirare  fateri  fpreucruc.vt  Macedonius.  Atif 
patre,fili3,8f  fpmfanftu  vna  te  pfonf  alferuerur.vr 
Ssbelfius.  AUjClif rn  deu  ee  no  adm»fer5r,vt  Foti» 
iror  Afiicu  habuitfe  torpduianucredere  renuet  uer 
vtABanicitfus . Atii eironale  aram £ubtraxcrum,vt 
Appollinaris.  Alii  e xnarura  diuina  itfijj  huanay 
n&  i chro  coda  re  ac  refulrare  natura,  aufi  fu  t afferc 
te,vt£utices.  Alty  pfona  verbi  p modu  cuiufda  fpc 
c ia  fis  inhabitatiois  p grani  in  chro  futtfedtxcrw.v» 
fnimk9  deiNeft  orius.  A !q  matre  chri  virgine  eenii 
•rrdidtnlt.vrt  danatifs.ilic  Eluidbrs*Quida  infuper 
<hrro  in  ItofWa  cofccrata  fubft  8 tiaffycd  velut  in  fi* 


Digitized  by  Google 


IDE  FIDE  CATHOLICA  Ll  VIII.48^ 
gno  cofifterc  alfirmaucr  u t,v  t BcrcngariuS,q  tn  r «- 
tfpifc  es  p£nituic;.Er  oes  i fti  noui  roftamcti  fcriptu- 
rS  ^ fuo  errore  cxpofuerut  * Ideocp  miru  no  e,fi  Fu 
dgifcripturavetcris  Legis  $ pfidia  fua  dcfldeda  ali 
3 mo  exponere  valc3t,fed  tllom  fincdiicrimincex~ 
pofitioi  cofentim*,qru  de*  vn3,  verba  & opaap,p- 
bat  atcpmirificar.Et  q iftoxi  feftaf  veftigia,  hi  fune 
viri  beati, qs  dt*gloriofus&  ver*,  fignis  fuis  clarifica 
uit.eccfacj  romana  candizauit.Emuero  uroduccr? 
de  nouo  teftameto  fidei  chrii  $ teftimoia,  Ced  qni8 
tota  eis  fcriptura  hts  plena  e,&qa  nuc  valde  ex  15- 
gif.hac  difputarioe  latfari  fumus, rogo  vt  mihi  par* 
cas.P,Merito  parco.neq  labori’  tuis  cfidignas  repe 
dere  gratias  queo.  Qdvcro  mihi  ptereaadlforma 
tione  ac  falutc  ncclnu  f ,pfcq  |>coi  ne  tedeat.T,  De 
vitamiraculis  Iefu  chrifti  fanflo^  cius , in  fequetf 
tra^atu^ut  Neophito expedite  & fufficcre  arbi- 
tror,me  di&uru  fpopondi , quodchrifto  fftante 
mox  profequar.  Verutamen  in  primis  tefttmonia 
qupdS  de  dfio  noftro  rege  Mefiya,  t3  ludat  0«  qui 
gentilium  in  troducam.  qjTeft  imonia  Philonis  8C 
Iofephi  acRabbi  Moyfiiudaroi?, poetar  qq,  atque 
$ibiUar,gentil!u,dc  dfio  noftro  iefu  chrifto.Art.14 

COnteftante  bcar  liT.noftro  Hieronymo,  Phi 
Io  iudaeus.natioe  AIex3drm\dc  gfie  facerdo 
tu,idcirco  a nobis  inter  fcriptoresecdefig  c5 
putaf,qm  librude  prima ecriefia  chriftiano*  apd 
•Icxandrili.de  vita  di fcipulofe  beati  Marci  cu3gc 
liftar  c^fcripfit  ,in  q laude  noftrost  elegSter  ,pfeq£* 
vtpote  qd  oroni  vaceipPfaImisJe(ftioi,Kc6tinetif 

h - 4 «peri 


Digitized  by  Google 


487»  D*  DIONT*  CARTHV.  DIAro 
JfScribitin  libro  eo  dem, quod  non  folum  apud  A- 
^nrdnani»fcdinj,,ijs  pluribus  locis  tempore  fuo 
Chriftiani  cxmcrint.corumq?  habitacula,  mona- 
tferia  vocar,bic  eruditiffimus  /udxorum  Phdo  Ro 
mam  aduenicns,bearo  Petro  Iocutuscft,emsb?  a- 

micitiam  habuit,  ^ ob  id  librum  de  laudibus  difcl- 

pulorum  fanfli  Marci  difcipuli  Petriarchiapoftoli 
cdidtr«Copegfrprcterea  alias  pene' innumerabile! 
pr«danffimos  libros,  quorum  titulos  libro  de i!- 
luitribusvirisHieronimus  expnmic.  Fecit  aut  Ii- 
rum  de  apoftolicis  viris,  quem  de  vita  conteplati 

uainfcripfic,eoquodfemperccdeitibusinhiet,de- 
um^inceflanterexorent.cum  ergo  vir  talis  acti- 

tus.Chrifti  miniftros  tantis  prorequitur  laudibus 
quid  aliud  agit  nili  Cfirifti  fide',  legemfc  approbat! 
iNoneltemmferuus  maior  domino  fuo  .P,  Tanti 
vur/(prarfertim  *um  ludarus  faeriOteftimoniu  val 
dereor  credibiIe.T,De  hoc  ipfo  Philone  apud  Gt* 

l°!^F™"dK'tUr^m  P|at0  Philonem  iequif, 
a Jt  Philo  Platonem  .Tanta  eft  equidem  cloquetn 
ac  fententiarum  parilitas  .Sed  quoniam  riphilofo- 
pne  contra  nidaros  difputamus.in  quoru  lege  feri- 
ptum  agnofcimusdn  ore  duorum  vel  trium  tcfti- 
um,ftat  omne  verbum.  Audi  demum&lofephi  de 

£2,?  ‘ZTST  Puk,,rum'  P. Qualis  erat  hic 

fi.' J ‘br0S  C.IU>  rt£iPiunt.  eumie  m« 

ximum  fuirtehiftoriographum  referun  t,8C  multo 
*^,Pr5<:10"10  laudant  Deniq,  fidelis  nofterHiero 
e,™  * ™is  «Uufttlbu*,lofephn*  inquit 
Mathatt*  filiuiexHierofoltinu  iacerdos.a  Vefpafi 


DE  FIDE  CATHOLICA  LI.  VII.  48$; 
ano  captus,poftcaRomam  aduenit.Hic  Vefpafia- 
no&  Tico  Romanis  imperatoribus  charitfimus  fu 
it,&ob  ingenii  gloria, ftaruaquoq}Romf,pmcruit 
Hiclofcphus  feptc  libros  captiuitatis  ludaicxcom 
prgir,  aliosfy.24 . libros  antiquitatum  ab  exordio 
mu  di,vf<5  ad  annum.  1 4.DomitianiCarfaris  quar 
tum  edidit. In  quorum. 18.  Iefum  fatetur  a phari fae 
is  propter  magnitudinem  miraculorum  occifuitu 
lohannem  quoqjBaptiflam  verum  fuiife prophe- 
tam teftatur . Atc£  ob  interfctf  ioncm  apoftoli  Ia- 
cobit  Hicrufalem  cffc  deftruftam . ^Porro  domi- 
«10  noftroIefuChriftoreftimonium  perhibet  tale: 
Eodem  tempore  fuit  Iefus  fapiens  vir, fi  tamen  vi- 
rum eum  oportet  dicere  :Erat  enim  mitabilium  pa 
trator  operum, & doftor  eorum  qui  libenter  vera 
fufcipiunt.PIurimosquoqjtam  de  ludaris  qua  ge- 
tibus  habuit  feftatoreSj&credcbaturdTeChriftus. 
P.Non  diciteum  fuifl"eChriftum,fed  quod  crcdeba 
turChriftus  .T,  Aducrte  quid  fubdat:Cuc$  inuidia 
noftrotfi  pnneipum  crucicum  Pilatus  addixifler, 
nihilominus  qui  eum  primum  dilcxerant,  perfeuc 
raueruntin  fide  .Et  quando, quare,  vel  quomodo 
pandit  hic  lofcphus  addens : Apparui  t aute  cis  ter 
tia  die  viucns«Harc  finalia  mirabilia  carminibus  fp- 
phetarum  de  eo  vaticinantibus,  8C  vfqj  hodie  gent 
Chriftianorum  ab  hoc  fortita  vocabulum,  non  dc 
ficirP.Hiceuidenter  fatetur  lefumNazarenumef- 
fc regem  Meffyam  feuChriftum.T,Vticp,fed  vt  v« 
ritas  plenius  innotcfcar9tcrcium  infuper  tibi  ex  ludg 
fctcfttm  adducam  .En  RabbiMo yfes  nedu  excel- 

Ua0 


D DIONY.  CARTHV.  DI  ALO.  ^ 

ccllcs  theolog*  ied&fummus  phu*,  in  libro  ludie» 
•ii:iefusNazaren»vifus  e c(feMe(Tyas,8f  interfcft*e 
p domu  iudicij, Stipe  fuii  c5  vn^pnieriiit  Ifracl  yt  de 
Itruercf  in  gladio.  P,Nuc  de  chro  getiliu  teftimo- 
tiia^>fer.Nuc  ern  triu  magno#exludgi$  reftimonia 
adduxifti  viro»  T,De  chri  natiuitate,pa(Tioe,refur 
reflioc.aiq^fccudoin  mundu  adueniu  Sibilla  hoc 
snodo  vaticinata  cftj 
ludicrjip  die,  tellus  fudore  madefeit. 

De  ctrlo  rex  aducniet,  per  fecula  futurus. 

Scilicet  in  carne  pr*fens,vt  iudicet  oibem. 

Vnde  deum  cernent,  incredulus  atep  fidelis, 
Celfum  cum  famflis  cui  iam  termino  ipfo 
Anima;  cum  carne  aderunt,quas  mdicat  ipfe* 
Cum  iacet  incultus,  deniis  in  vepribus  orbis, 
Reifcientfimulaciira  viri,  cun&am  quoq>  gazam# 
Exuret  terras  ignis, pontum'^  polumip. 

Inquirens  tetri  portas  effringet  auerni , 
San6torum,fed  enim  cunfta:  lux  libera  carit  i 
Tradetur,  fontes  sterna  flamma  cremabit. 
Occultos  aftus  protegens,  tunc  quifqj  loquetur. 
ScCretaipdeusreferabit  peflora  luci. 

Tunc  erit  SC  ludius, ftridebunt  dentibus  omnet. 
Eripitur  folis  iubar,  Bi  chorus  interit  aftris. 
Vpluetur  ccclum,  lunaris  fplendor  obibit. 

Dcrjciet  collesvalles  extollet  abimo. 

Non  erit  in  rebus  hominum,  fublime  vel  altu m. 
Equantur  campis  montes,  BC  cerula  ponti. 

Omnfa  ceffabunt,  tellus  confratta  peribit. 

Sic  pariter  fontes  torrentur  flumina  igni. 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA,  LIVIIl  49* 


Sed  tubacufonitutrtfti  dimittet  ab  illo 
Orbis  gemens  facinus  mife«,  var  io  $c$  laboret, 
Tartareum^  chaosmonftrabit  terra  dehifcens. 
Et  corS  hk  domino  reges  fiftentur  ad  vnum, 

R ccidct  c coriis  ignis  & iulpbur  & amnis. 
^fPrxiarea  de  Chrifti  a dmirabili  *t<p  in  fol  ita  nati 
vitate  induftis,facundiffimus  ille  poeta  cocordat 
in  fuis  carminibus, canens:  IS  noua^pgenies  corio 
dimittitur  alto.  Harc  at$  fisnilia  ad  fidei  robora  • 
tionc  ex  abundati  adduco. 


4INCIP1T  LIBER  OCTA  V VS,  DB 
«ita  & miraculis  Chrifti  at<$  (£iovt.  ^Prooemium. 

Vm  dno  nrokfuChro  iudgidc  ipo 
hffitStcs  dixifTct.qufqjaiam  noftrf  f 
tolfis^Si  tu  es  Chrus  dk  nobis  pali  •otian.l# 
E t Ch  r us:Opa,in  qt  ,q  c.f.t.p.de  me 
Quia  emChri  miracula  ocin  vhrm 
creati, facultate^ naturale  trifc ederat, ideo  a fo 
!o  deo  fieri  poterat.  De9  aut  fublimis  &adorandu> 
euftt  cifentiafr  fan£I\naturaflr  ver\atqj  fubftitiafr 
verax,  falfttatis  nec  author  ce  poteft  nec  ftabilitor, 
tipc ergo  miracula  Chri.do&rni  cofirmit.eiust^  fi 
de, ac  lege  a deo  ce  demoftrfit.tf  Veritas  niq?  dupli 
cifinnotefcit.Primo  p naturale  roem,&tahs  ? vc* 
ritasphilofbphica.  Alio  mo  p figna/oli  deo  pofTib! 
lia,&fic  fides  diuinpcp  leges  ^pbatpfunt  atgfirmatp* 

Et  qradiuina  miracula  certiora  funt  repe  huana* 
ideo  articulis  fidei  incoparabiliter  fortiuf  afle mi- 
mus, «j  naturalibus  qbuCcuntji  fcicmijs.  Ideo  deni 
9 cum  alias  Chriftoludaci  bUfphemiai  dai^tnw 

Ti 


Digitized  by  Google 


491.  D DIONT,  CARTHV.  DI  ALO. 

Tu  de  ce  ipib  teftimonium  perhibes,  teftimonium 
tuii  non  eft  verum, Chriftus  refpondit.Et  fi  ego  de 
fneipfo  teftimonium  peihibeo,  teftimonium  mei 
verum  eft, quia  non  fum  »olus,fcd  ego  & qui  mifit 
tnr  pater,  ^praeterea  fpuitu'  fanftuseft  qui  reftaf, 
quoniamChriftus  eft  ventas. Si  ergo  fecundSMo- 
yfi  legem  duorum  hominum  tcftimoniunt  verum 
efi,  quanto  magis  reftimonium  trium  perfonarii 
in  diuinis  patris  videlicet, filij,&  fpiritusfanfti,cer 
tilfimil  eft . f Nempe  tres  funt  qui  tefiimon>u  dani 
in  ccelo, pater,  verbum,  8(  fpiritus  Horum  opera- 
tio ad  extra  vna  cft  acindiuifa.quoniamhitres  v- 
num  funt  P, Non  iamduiaxatduos  fedplure$(ni 
fa(!or)qtiS  dece  a Jduxifti  teftes,quod  lefus  fitChri 
ftus . Siquidem  reftimonia  adduxitti  lacob  patri- 
archae, aniehs,  Aggjei,Zachariae,/fair,  Amos,  O* 
zeae,  Hieremiae,8i  Uauidprophctarum  aiiou  plu- 
rium. Nue  vero  teftimonta  dei  patris80piritu$  fan- 
fti  de  Chriftoleiu.id  eft,figna  atep  miracula, quibe 
deus  filium  iuum  clarificauit,  agnofeere  cupio  .Tt 
Miror  prudentiam  tuam, ingenium  atqj  memoria, 
&quoniam  non  CurdoSfcseco/cd  audienti, viden- 
ti^ loquor,delcdlabiliter  loquor  .P,Prarconiatua 
non  me  efferunt,  fed  humiliorem,  diligentioremtp 
reddunt,  quippe  qui  experimentaliter  cerno,  meii 
qu.l(ccuncp  ingenium,  magis  vero  meamfcienriii, 
vel  ut  nullius  «ife  momenti  tuorum  comparatioo 
Capientia?  iremqj  ingenq  * Veruntamen  precor  coe- 
ptu m profequere  .T,Compendiofius  quo  potero 
cxctjuax , Tu  veto  mcentuTima  memc  cunfta  per- 
pende 


Digitized  by  Googl 


rrr  v-«.  ^ - * - '/  • 


r 

DEFIDE  CATHOLT.  LIB.  vnt  49t. 

rende.tnucnies  enim  in  iftis  qu*  dicam.vtriufq*  m 
Chrifto  naturtc,dtuina&  humana:  mtfteria  id  eft, 
humanitatis  humilitat?  .diuintratis.rqjmaicftate, 

moderamine  qdam  fubttli  imo  mirabili  ittfrnuaru 
^ De  pr^curfore  aicp  Babtifta  ptaccncq,  Chnfti. 
Articulus  Primus.  Theologus. 

On  folum  deChnft  o,fed&  dc  beariw 
fima  eius  genitrice,  pr  «rcurioie , apo 
ftolis,  atq  ccclcfia,  propheta-  locuti 
fun'.Vtergofcriptut§  deCbrifttprg 
curfoie  pdifta,  in  lcfu  iropletS  ofUn 
cl,dr  Iohanne  baptifta  pauhfper  ef- 
labor. iguut  de  Lhriftopconc.aaueniucp  chnfti  a- 
pud Malachiam  feriptti  cft  : E «e  ego  mittS  angelu 
mcu  ante  facie  mcam,&'prp parabit  viam  ante  me, 
&ft  atim  veniet  ad  rcmplu  fuum  dominator  quem 
vos quarith,# angelus  tcftamenti  quem  vos vul 
lis  «|Porro  de  eodem  Chnfti  pramuncioliaiasva 
ticinans , V ox  inqnit  clamans  in  deferto. parate  vi 
am  domini,  reflas  facite  femitasin  fohtudine  dei 
noftri,hrc  in  praccurfore  lelu  Chriftt  impleta  co  • 
gnofcimus  P,  Vnde  idprobas^quomodo  deho 
mine  diftum  eft:Ecce  ego  mitto  angelum  Sic  igi- 
turdeifto  hole  qualiter  vixerit  doce  me  .T,Quic- 
quid  deeo  dicam, inEuangelijsfcfibiuirrPaiiieiuS 
ZachariaangdusGabriel  »n  remplo  apparens  imi 
mauit.g,  de  vxore  fuafihu  gigneret ,q  in  vtero  ma 
tris  fpintu  fanfto impleret , atqj  an  chi  iftu in  vtrm 
teHelyae  pcederet.  Cui  cu  Zacharias  non  crederer, 
c 9 ^ vxor  fua  fterehs  «et,  iptcr  incredulitate  fuS  in 

w Agnum 


( 


Digitized  by  Google 


4*f.  D.  T5IONY.  CARTHV.  DIALO. 
Agnum  mutus  tnaxfaftuseft»danec  puer  aaffier*- 
«uc  promimus . figredieus  ergo  'Sadiarias  d e tem- 
plo papulo  cxpc&auti,  loqui  noa  potuit  .Nato  a« 
lem  Iohanne,  loquela  recepit,  K de  Chridopuldur 
riroe  prophetauit . Hklohanesin  vtero  mattis  ex 
tilcau it, ad  Maria?  matrem  Tuam  vifitanrispnrfen- 
tiara/enrieus&per  fpirUumfan&um  quo  ia  vtero 
Mard  1 P,cn^fui*»agno)fc«™  Chrifiutnade& . Natus- a iit 
Satthi  !•  der«r£U«  ingr«rfus«ft.Erati$  vettituspilis  cameli; 
*’  - habens  circa  lombos  zonam  pelliceam,  cibus  quo 
, cp  ipluis erant locufix &mel filueftre . Cut$  propf 
eximiam  fuam  fao&tatem,  non  propter  miracu~ 
la,  quia  Agnum  nullu  fede,ab  omibus  CbriAus  cre 
deretur,teftiraonium  perhibuit  dummoleiii, illum 
l w elTe  Chrift  um.Jconceftans  fe  vero  dignum  non  dfc 
lohan  i <orrl£,3m  ^^mentomeiui  abfolucre  aifereos. 
Marcia  E***11115  propter  iuftiriam,  ab  Herode  occifus cft, 
* 8C martyr effe&us . Hunc  verum  futfle prophetam» 
Iofephusait;HicIoh3ncs&angcl<ca  duxit  viti, vir 
V go  pmanfit,  Ghriftuq? miciauit, angelus  appella?» 

qjDe  conceptiori  twtiuitate.vuacj  Chrifti.vf^ad 
annii  fuum  triccfimum,  quo  praedicare exodiis  e 
Articulus.il*  Theologus* 

Abrielc  ar ds angelo  nunciante,  virgo  Mada» 
V dei  ®ihu  illibataconcepit,  (ine graua 

V^Amine  tulit,  8C  in  Bethelche  ludar  fcdtn  ,pphe« 
I^icc  i.  ui  f,nc  dolore,  cu  ingeti  larutia  integcrri~ 

Luurl  pepcrit.q  die  o&aua  circi  alus  c .Tcrtiadecima 

" aut  die  tres  reges  ad  eu  adorldu  ftelladuccte  ab  o- 

tic*c  vcnauttcu^inYili  ftabulo  dcuotdCme  ado- 
ra fi  tet 


•w  - • * . / 

DE  FIDE  CATHOLICA  LIB,  Vlir.4*4 

rsntcs, aurum  regi, thus  deo, minam  mortali  obeu 
Ierunt  .^Deinceps  diebus  purgationis fecundu  le- 
gem impletis, obtulit  mater  virginea  infantulu  I< 
fnm  in  templo  :jEt  eccc  Symeon  fenex, timoratus, 

' & lufius,  qui  reiponfum  accepit  i deo,non  fe  mori 

turum  nifiChriftum  praefentem  videret,venit  in  tl 
plum.&infanrem  complexus,  teftimonium  Cha- 
tti plubuit  .Sed&  Anna  ,pphetes,dieacnoftedeo 
in  templo  orationibus&iciuniisferuiens.ipfa hora 
aducniens,Chriftum  cognouit,  & de  ipfo  cunftis 
locuta  cft.Prartcrea  fub  natiuiratis  chrifti  hora,  an 
gelus  dcipaftoribuschnftum  effe  tiatu  dixit, {Kfub 
irotllo  loquentc.fafla  eft  mulritudocarleftisexer 
cit9laudanriu  dcii.Paftoresvcro  venictes  icBthle 
iie.oia  inuenerut,&<hri  nstiuitatr  pala  teftati  furit, 
Puerqqjlefns  crefcebat  plen*  fapia, veritate,  & gra. 

Poft  hgc  eu  vellet  Herodcskfumoccidete.iuffitan 
gei9  lolephfpofoMari^itecp  nutritio  Icfu.vtroatr? 

<u  pueroin  Aegypto  trasferret. Defundo  aut  Hero  * 
de,a  tgelopctpiete  reuerfusf.habitauittjj  cu  Maria 
& iefu  i Nazareth  vibeGaliJp;  Porro  cufaft’ect  Ic  kuca: 
fus  annow.u.a  patetit^  i icpio  inu?tv  e f medio  do 
ctom,audics&  iterrogas  illos,  cj  vniuerfi  fup  prude 
tia  ac  t nfis  ipfi9mirari  fum.  Lxcik  dekcdit  cu  matre 
fua&iofephtNazareth,&crai  [ubdit9ipis.Quid  ve 
ro  a, it.  anno  vfq,’.30.feccrii,cu§geliftacnodoccm, 
fcdhocccrifi  tenentes  eja  extuckcit  q>  poftmcdu 
docuit, ^Lucas  ait.IcfuSjpficicbat  fepietia.&ctatc, 
&gratiaapud  deu&hors . Qdde  vfu  fapiae ope 
ratidegfx  & decogniioccxgimcuh  itelligipar  e. 

Quia 


Dig.iized  by  Google 


4Jf.  D.  DIONY.  CARTH,  DI  ALGOL 

Quiavt  ante  innotuit,  nunquam  purus  viator  c*- 
tmr.fed  ab  exordio  compt ehenfor  fuit. 
Articulus.$.De  vita&miraculisChrifti.  T, 

POrro  triginta  circiter  annos  habenslefus  alo 
hanne  baptifta  baptizari  dignatus  eft  Dedie 
autem  deus  Iohanni  fignum  dicesiSupcr  que 
videris  fpiritum  dcfcememipfebaptizatinaquaSC 
fpjritufanfto.ltaiplcfu  baptizato  cfli  aperti  funtK 
defcendit  fpiritus  fanftus  corporali  fpccie  ficut  co- 
lumba in  ipfum,*  vox  de  ccrio  fafta  eft.  Tu  e?  fi- 
lius meus  dileftus  in  qu«  mihi  complacui  Phi.  Au- 
dierant ifta  & viderant  omnes  qui  aderant  vel  fo- 
lu$  Ioharies:Theologus.AIqs  ifta  oftcfa  non  fune. 
Pr  imus  enim  Chriftt  aduentus  quafi  in  abcondito 
fuit,Phi,Profequere.  Theologus,  Bapttzatuslefuf 
duftus  eft  a fpiritu  in  defcrtum.  Cumque  quadra- 
ginta diebus  8C  totidem  no&ibus  ieiunaftct  poftre 
tno  efurijr.&mox  a fathana  eft  temptarusErar  au 
tem  in  deferto  cum  beftijs,  Kangeli  miniftrabani 
ei.  videns  autem  Iohannes  baptiftalefum  ambulati 
eem  dixitEcce  agnus  dei  eecequi  tollit  peccata  mi! 
di,Pr*terca  fign  u primum  domini  lcfu  erat,  quod 
in  nuptijs  aquam  itt  vinum  comieritit.  Poftea  filiu 
reguli  morti  proximum  folo  imperio  abfens  cura 
uit.Infupenrenim  $ganno*  in  infirmitate  habente 
iacentem  inporticuHicrofolimis  cernens  dixit  ei. 
S urge  tolle  grabatum  tuum  & ambula, qui  fubito 
fa natus  videntibus  cunftis fecit  fic.  Porro  cum  cS 
virivrbisfuarJNazareth  praecipitare  vellet, ipfc  tr9- 
fiens per  medium  illorum  iba^vrpotc  illis  inuifibi 

lis  faftur. 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  UB*  VIII.  4<jp 
lis  fa£fcus»&de  eorum  manibus.infcnfibiliter  cfap-  Marct.  r. 
<us  Cum  autem  daemon  per  os  hominis  ad  Iefiim  Lucar.  4.! 
claraafifer,quid  nobis  & tibilcfiinazarctte^fcioqS  Mattb.  g 
CsfamftusdcL  ILefponditlelustObniutcfce&cxi  Marci. u. 
abeo.&ftatimexiuit,i>ocrum  quoque  Petri  a fe- 
bribus imperando  rcpcmccurauii.Cum  que  fol  oc 
cidiffetj.omnes  qui  habebant  infumos  adduxerunt 
jos,^  curauir.  Exibant  quoque  darmonia  multa 
clamantia:  Tues  filius  dei  lefus  vero  prohibuit  ea* 
Frztereacumdixifier  leprofusad  Icfimi:  Domine 
0 vispotesme  mundare.  Ait  Icfusivolo.vt  munde 
ris,8C  repente  mundatus  cft.Sed  8£  paraliticu  d qua 
mor  in  U<5to  ali  at  u m h 0 c m odo  fan  au  it  Ti  b i in  <£« 
ens  dico  furge,  tolle  leftum  tuum  St  vade  in  do 
snum  tuam,&  fecit  Gc.cun&is  videntibus,  tiracmi 
bus,  obftupentibus.Dcnique  in  fynagoga  homini 
cuius  dextera  arida  fuit^dixitrExtcnde  manum  tu»  MaJir.it,, 
ara.quo  extendente, manus  eius  rcftitusacfhP.Inii 
omnibushis  magjs  ammiror  ateg  extollo  modum 
agedi,  qua  opera  ipfa,  vtpoteqd  ram  imperiatirer,, 
taq  repente  hjc  egit.  T,lufte  moucris.Veiuntame 
maiora  mox  audies.CircuibatergoIefus  toiii  galy 
lea.doccns  in  fynagogjs,8t  lanans  omne  languor? 
inpopulo4abijtq?  opinio  eius  in  tora  Syiui,& effet  e 
banteLoes  male  habentes, df  moniaco3,lun3ticosc, 
paraluicos  atq$  diucrfis  tormctis&morbis  oppref» 
fos.Stcurauit  OcsMultaigitruiba  deludp.de  Gafs 
I*a,HierufaIc,ab  Idumea,quoqj  8t  de  trans  Icrda^ 
rtc,3tqui  circa  Tyru  8tSydonc£ecura«ftX«hira  At 
v ero  feruu  Cc  rurionis  agonizams  folo  sBsperio  le 

‘k  fissabfsns 


4$$.  0.  DIONY*  CAR.THV.  DIALQ, 

Matth  8 ^ukabrcns curauit.Cum  autem  in  nauicul? gim  dif 
' cjpulis  elfct  tempeftas  maxima  orta  eft&  i naujs 
T „ operiretur  gurgite  fiu&uum.  lefusauteconfurges 
Lucrv  5 incrcpauk  ventum  84  mare,dicen$:  Tace  # obiiiu 
tcfcc,#  fubfto  filucrunt.  Amplius  autem  veniens 
tuex.  7 iefus  prope  oppidumNaim.defunflum  filium  vnr 
cum  viduarquem  ad  fcpulchrutn  duxerunt  refufei- 
Matth.  % tauft.dicenSiAdOlefcens  tibi  dico  furgc-Quoreui- 
ulfcente  vniuerfi  magnificabam  deum,  bitat  de- 
mu  de  vno  homine  dacmonu  legionem.  Porro  c fi 
ad  refufeitandum  filiam  lairi  archi  fynagegi  trand 
Matth.  9 mulier qux  duodecim  anrii$,pfluuiu  fanguinis 

Marci.  f.  , fujtex  COntaftu  veffimenti domini  lefu.cora 
Lucx.  8 efi.Filiam  vero  viri  defunilam»  prarfentibus  ti* 
iis  parentibus  ac  tribus  apo ft  ol is, leiiairit  di cc&Pu et 
Ia  tibi  dico  lurge,#  rimuerut  timore  maximo.  Prar 
cepit^  lefusvt  nemini  dicerent,#  v t pueli*  cibum 
afferrent.  Prartcrea  veneruntadlefumduo  exci,# 
afu cius  lefus.-Creditis quia  hoc  poffiim  facere  vo- 
bis^Er  illi:V  riqj  domine.  Jcfut  vero  rcrporidtr:  fo.5 
dumffcft  veftram  fiat  vobis, #confcftim  videtur. 
p0ft  hxc  hominem  mutum  acdarmoniacum  a dx 
mone  Iberauit,#  loquelxreftituit.  Infaper  obla- 
tus eft  ci  demoniu  habens  mutiis  # carcuS.curaiiie 
liitcv  eum  Icfus,ita  vt  loqueretur  # videret. 
IgProfecuiio  de  Miraculis  atqj  prodigijsChrirtt  dif 
cipulortimcjj  eius. Artfculus  quartus  Thco. 

- .1«  L.—.Enicg  nedum  dominus lefus.fed  # difcipuli 

4‘a;“  °>  T-^eius  figna  fecerunt  Mifit  enim  duodecim  a* 

J 7poftolaseti3  ante  pafftonem  fuamcficcnss 

KS  t hp  ditate  regni!  dei, Infirmos  curatc.mormos 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA.  U.VIII.  497. 

fufcitJtelepiofuSmudaic.cljnioneJ 
nitqcp^al!o«7l184  mifit  illos  binos&binosantelr, 
^busdgmoncsinnoicleiii  fubicftifum.  Dixit qj  i\ 
lislefus.Ecce  dedi  vobis  poicftate  calcudiiup  ler- 
pernes  5C  fcorpiocs,&  fupra  omne  vi?  tote  inimici, 

$C  nihil  vobis  noccbir.P,  Hac  potcftate  iiadiditcis 
nddu  p affusi  l.vtiqj.Quid  autepoft  partione  tradi 
deritpoftmoda  pandi.  P.OpcraChiiftirTfcqucre  J0|ian  ^ 
T.Satianit  fieiea  de  quiuq? parubus  dnobufcvpif* 
cibus quinc^  milia  virorn tn  prxtcr  mnlicrcj&par 
uulos. Quibus  partis  duodccimremanfcturcophi- 
noru  fragmenta.  P,  Quomodo  potuit  liocfiertfNo  , 

tm  habebat  panes  illi^pifcesvnde  tot  faciarcntur 
vel  certe  vnde  tot  cop hin/  rtpIeretur.T,Sineniulii 
plicatione  panii  ac  piUiu  faitu  no  eft.Porro  ,pbabt 
Iiusreor,&  Thomasficfentitqi  muliiplicatioilla 
aliter  faftanon  ert  nifi  per  creatione  Noncm  pra 
re  factione  e fficivalmt  P,!  tacet  rcfpcfioNucpro 
«ede  T.Poft  hpcdifcipFis  nauigStibv  vcrnitlefusad 
eos  qrta  vigilianoftis  abuiasiupaqs,I:rciuirq?  na 
uc.CS  aute  veniflet  interraGenezarmifciih  virilo 
ciillusin  vniuerfam  regione  pro  cultis  i fumis,  & 
qcuqjvel  fimbriavcftimeticiustsigcbdffanarifunr 
Curauitqj  infup  filiS  mulieris chananep a cleir.onc 
Ufi  aut  federet  Icfus  i moteypiecerut  turbe  ante  pe- 
des cius  mutos^daudos.cpcos  debiles  & alios  mul 
ros.ipfc  vero  vniucrfoscurauit.  Anr  ero  altera  vice 
?aciauiidnslefusdcfepte  panib9  acpaucispilciculis 
qtuormilialioiRvextramuliercsac  paruulos.P  Stu 
por  opprimit  me  in  auditu  prodigiorum  iftoi  u.T. 

i t Optt*- 


49$*  D*  DIONY*  CARTHV.  DIAF  O. 

Operatio  manifeftat  operantem . Adhuc  a&tpoft 
haec  transfiguratus  eft  lefus  in  monte  (anrto  corS 
Petro, Iohannc&  lacobo,  & rcfplenduit  facies  eius 
vt  foI,vcftimentaf$ cius  alba  farta  funt  vtnix.  Ap- 
paruerunt autem  cum  eo  MoyfcsK  Elyascum  co, 
de  his  quae  fibi  futura  erant  loquentes,  quos  cu  nu 
bes  lucida  obumbraret,  farta  eft  vox  de  nube : Hic 
eft  filius  meus  dilertus,  in  quo  mihi  bene  compla- 
cui, ipfum  audite . Moyfes  demu  & Elyas  intraue- 
ruitt  in  nubem, fitfefus  ad  difdpulos  rediens,  prse- 
eepit  ne  vifione  ante  fui  refurrertionealicui  pan 
dcrenc.qfPneterca  curauit  lunaticum  darmoniacu, 
in  ignem&aquam  vbertim  cadentem  .Illuminauit 
infuper  duos  caecos  dc  Ierico  exiens  .Cum  aut  ma- 
ledixiffet  arbori  fici,protinus  aruit  Rurfus  in  fyna 
goga  mulierem  contradam  ^inclinatam, nec  po- 
tentem furfum  afpicere,  ortodccim  annos  in  infiir 
mitatehabciem  fanauit,dicens  -.Mulier  dimifla  es 
ab  infirmitate  tua  «Curauit  interea  in  domo  phati 
f(i  hydropicum.  Cum  aut  ingrederetur  lefus  caftel 
Ium, decem  leprofos  ad  fe  clamantes, verbo  fuo  re 
penre  curauit. qj  Amplius  aut  hominem  a natiuita 
te  caecumjlluminauit . Et  Laxarum  quadriduanu 
defunrtum,rc(ufcitauit,q Porro  non  diu  ante  paf- 
fionemHierufalcm  veniens, dixit  ad  patrem: Pater 
clarifica  nomen  tuum . Venit  ergo  vox  de  c ocio, 3 
& turba?  audierunt,  quidS  vero  dicebantrangelus  ei 
locutus  eft . Aliqui  autem  putabant  fartu  cife  toni- 
truu.Muha  quoqj  quae  feripta  non  funt,fecit  dfisf  e 
fus.P,  Certum  nuhicft  omnia  h*c  non  nifidiuina 

' virtute 

i 


Digitized  by  Googl 


de  fide  catholica  iv  viu.499. 

virtute  fieri  potuifle  .Tantaqj  fcripta  funt  quae  me- 
rito ad  fidem  fufficiunt. 

«5  De  partione,  refurreftione,  afcenfionc  Chrifti 
Articulus  .V.  Theologus. 

PArtionemfuamChriftus  difdpulis  frequeter 
prardixit  .Porroiam  capiendus  ab  impijs,  cu 
eum  capere  vellent, mox  vt  cis  dixit:ego  fum 
quem  quaeritis,  folo  hoc  verbo  proftrauit  eos, ce- 
ciderunt nanqp  retrorfum  in  terram.Scd  Kauricu- 
lam  maligniMalchi  abfeifam,  loco  luo  fanam  refti 
tuit. Ceperunt  ergo  eum  Iudgi.&turpirtima  atqj  di 
ritfimaeum  morte  interemerunt,  quemadmodu 
prophetat  prgdixerunt.Ncmpe  flagellatum,  fpinis 
coronatum,  cruci  circa  fexram  horam  affixerunt* 
Quo  fufpenfo,a  fexta  hot  a fa&ar  funt  tcncbne  fup 
vniucrfam  terram, vfc$  in  horam  nonam.P,  Saepe 
obfcuratio  fohs  naturaliter  accidit  .T,  Eclypfisifta 
omnino  fupernatnralis  extiterat,  quod  non  folum 
ex  epifiola  magni  Dionyfij  ad  Policarpum,  fed  ex 
alijs  quoc$  hiftonjs  mnotefeit.  Prar  terea  circa  horS 
nonam  damis  voce  magna  Icfus:Pater,ih  manus 
tuas  commendo  fpiritum  mefi,exptrauit.P,  illc(ni 
fallor)  clamor  fupernaturalis  fuit . Nam  in  agone 
non  cft  poteflatis  humanar.alte  clamare,  & eum  q 
tali  morte  morofa  occiditur,  naturale  eft  vix  pofle 
vocem  formare ,T, Rite  cofideras.EnimueroCen 
turioqui  aderat,  confideratione  tuainduftus.cu  vi 
dirtet  lefum  fic  expirare  clamantem:  Vere  inquit, fi 
lius  dei  erat  ifte,  hic  homo  iuftus  erat,fciuerat  equi 
dem  naturalem  non  e fle  clamorem  huiufmodi.  P. 

i 3 Si  quj 


Matt.20 
Matth,? 
Lucar.  1 8. 
Iohan.iS 

Matr,  16 
Lucae.  l$< 
Iohan.19 

Lucar.  13* 
Matt.  17 


| 


Digitized  by  Google 


5oo.  D DIONY.  CARTHV.  DIALO, 

Si  quae  alia  acciderunt  in  p^iTiotic  Chnfti  miracula 
pande.T.Mox  vt  lefus  Ipiriiu  tradtdit,vclfl  templi 
Jciffum  eft  a lumino  vfcj?  deorfum,&  terra  mota  e, 
8£  petrae  fciflac  funr,  & monumenta  aperta  fum,  3C 
inulta fanftoiu qui  dormierunt  corpora,  < 5 Chri- 
fto  die  tertia  (urrexerunt,  vementes^  in  HierufaW 
poft  refurrc&toncm  Chrifli,apparuerunt  multis. 
P,Cunfta  vt  cerno,  Chrifto  compaffa  funt-T,  Ter 
Kia  dieChriftus  rcCurrcxir,  die  aute  a1.4e.in  cptosaf 
cendit  .Porro  infra  hos  dies  Chriftus  faepe  difcipu- 
lisfuis apparuit, in  multis  argumentis#  experienti 
ii  fe  illis  viuu  ni  oft  endens  ,#  ficut  ex  Euangelio  ce 
• - ftat.tertiadic,  idefr,  dic  pafchaliquinqutes  iliis  ap- 
paruit.  PrimoMariR-Magdalen  «.Secundo  mulieri 
' ' bus.TerrioPetro.Quartoduobusdifcipu^^inci* 
ftellfi  Emaus  cutibus . Quinto  vndedm  difdpulif. 
OflPoit  harc  rurfus  ante  afcenfioncm,  quinque  appt 
ruit  vicibus  .Primo  apoftolis.prarfentejThonia  dic 
oiYaua-.Sccundo  feptemdifcipulis  pifcStibus.  Ter 
, tio  vndecitnapoftolis  in  monte Thabor  .Quarte 
in  die  afcenfionis,  primo  in  cenaculo,  fecucfo  aut2 
In  montcOKuetifuis  apparuit  .Etinhacvifioeno 
uilfima  videntibus  fitis  in  ccclos  afccndic,  qui  cum 
afeendeotem  mirarentur,  altabant  duo  ange!  i co- 
* folanteseofdem.gteuerfifum  inHierufalcrn,ielo 
cum  montis  Sion,vbi#Cliriftu$c{nam  nouilTitiiS 
tfecit.  Die  ver  0.50  mifitrisdns  lefusfpjritSfancta, 
quo  recepto,rcpletifunt  e Ai  fiducia  onvfccu  i acc 
indeo,  locmi^funt  omnium  linguis,  vt  totius  fa- 
tttx  fcriptunc  cxccllentiflimam  funt  fonlti  noticil 
ni  C * ®C 


Digitized  by  Google 


) 

DE  FIDE  CATHOLICA  Ll.  VlILfol, 
€4Dc  miriCcemijs  virginis  matris.  Artic.  VI.  The* 

QVid  dcChriftifcra  virgine  dciformi  Maria 
nuc  dica C De  ipfa  n?pe imcnfa  occurrfit dic« 
da,8fcu  bicuitati  ftudci.qd  primo  d*<5l  urus 
tum  pi  orfus  ignoro.P,Vtiq?  fidcChrifti  fuppefita, 
ro  dictat  nii  dignu  de  eisprsrconio  porfe  eftari.T, 
De  eis  miraculis  fpecialcs  libri  cdfcripti  lunt.at^  in 
variis  libris  mulugdaradeea  verifltmc  fcrjpta  co 
gnofcimus,  P.Aliqtage  .T,Ipfa  magpo  illi  pfltififi 
i£ko  Leorii  Pap{  manu abfeifam  reftituit . QuodSC 
ftunmo  quoqj  illi  theologo  lohani  Damafccno  et- 
feot.Propf  eSTheop hilus  faluajms  i Quoties  bea 
i illimis  cofetforibus  Martino.Bernardo.Franci^ 
co,apparuir,fed8iiftis  demu  teporibus  gbufda  ea 
apparuiffc  deuotis,  no  Icuircr  credi  na*,  miraculo» 
ci*  no  e nuer*, mortuos  raulios  {terna  morte  dan* 
<los,vi  t{  reftitui  a deo  filio  procurauir, 
•gDCfpdigisPerriarchiapoftoli.  Anic.IlII.Thco* 

NO  ii  folS  in  Petro,  fcd8i  in  alijspluribChri 
ftuspoft  patfion^  fua  iplcuir^aii  pdixit: 
Qui  credit  f me.opaq  ego  facio,  &ipe  faci- 
?t,&  maiora  ho»  faciet,  qa  ego  adpqtrevado  .P, 
De  elopibus  doce  me.T, Primo  inducaq  habent 
in  feriptura  canonica.  Hoem.  40.  anno»  ex  vterb 
mris  dauduj  noie  Icfu  repftecurauit  A.nainam 
fiusljcomge  fraudat  ores  folo  verbo  ocadit.Et  t3 
ta  mirabilia  i Hielm  egir,  vtfparfimifirmos  \ platj 
is^qccr^qtcn^venictePetro  faltlvmbrailli?  ob$ 
brarct  queng  ex  eis,  ficly  fanabat.  P,  Hoc  mai^mi 
hi  videtur  quam  ea  qu*  de  Ghrtfto  indura  funt  • 

1 4 NS 


Digiliz 


J 


OE  BIDE  CATHOLT.  1IB.  VIII,  f #r. 

*it,imo&  deum  per  etfentiS  Auguftino  teftante 
intuitus  cft.  Hic  rata  tniraculain  Chrifti  potcftate*  ^ffutLiip 
*flFecit,vt  portarctut  fuper  languidos  eius  fudaria, 

^ curabatur*  <|Dum  contrafto  dixiflTer.fta  fupra  « 

pcdestuos.ille  protinus  fe  erexit. ^ A venonifTima  « 

vipera  manu  taftus  vipram  in  ignem  excuflu,dC  * 
allefas  permanfit  . <|Euticum  magna  rumaextm* 
autn  firfcKauit  .^f  Proclum  quo <9  imperatoris  o- 
lim  Neronis  pincernam  defunftum,  ad  vitam  re- 
duxit Decollatus, lac  emanauit  .Caputipeiusabfcif 
ium,lcfusChTiftusintonuit,attp  poft  mortem.non 
folu  drtttnoDion  vfio&  rciigiofae  mulieri  Lemobis 
tfcdKCjfariNerohi  apparuit  .^Cu  viros  duodecim, 
baptifaffct  ,defc?dit  in  eos  fpusfifitus^loqbaf  va- 
Ttislinguis  . Ter  naufragiupaffus  a Chrifto  eripit.  Con.il 
Ad  increpationem  ipfius  Elymas  magus,  caecitate 
percufiiis  dinocfitur.Cum  fileaincarceratus,  dum 
in  ipfa nofte  chri ft ii  collaudat , fundamenta  carc* 

Tis  mota  funt , refuifitqj  lumen  mirificu  m carceris 
imo,atcjj  argaftuli  aperta  funt  oftia.  Chriftus  ei  fre 
quenter  apparuit,  & dc  ineffabilibus  periculis  it  cqj 
tormentiseum  eripuit,  p, Raptum  illum.vilione- 
ip  diurne  cflentiae  plus  omnibus  miror  .T.Vir  lapi 
tens  es,  idco'qj  quae  veraciter  mirabiliora  funt , v ehe 
mentiusadmiraris:dpbilofbphc  dclaudeatcp  prf 
coniishuiusinarftimabilis  viri  quid  dicamvuc  vi- 
deo. Vcruntamen  delaudibus  eius  Iohannes  Clui 
foftimus  librum  edidit  vere  decorum  *Quicquid  in 
tetea  nobis  dehierarchis  cceleftibus.de  ipfa  etiam 
faperiucundifTima  proifusqj  (upeiTcmialiffima  tri- 
nitate 


N 


ad  by  Google 


K>fi  RDE  CAlf  HOLICA.  L1B.VII  fo4 

cura  difcipulo  erat  quidam  incendiffet  ignis /uc- 
«refeens  cis  nilnocuit,fed  iubeme  apoftolo  ab 
difcioulo  modica  vndp  afpergine  cft  cxtinftus.Da 
jnulicr  quardS  maligna  proprium  filiam  ateg  apo- 
ft  olum  coram  ludice  falfiffi«caccufafl«,ac  fuper 
cos  ludexfentcnriam  d&natioms  protuliHet.ora* 
MitChriftum  Andreas, er  cccc tonitruu  magnum 
infonuit- terra  contrcmuir,  ipfaqj  mulier  celitu  5 tnl 
minata  aruit  atqj  interiit,  ^Pneterea  luuen?  a cani 
kusfutfocaui  refufcitauitiPorro^o. viros  qui  ad 
«um  caGfa  fidei  venerStin  mari  fubmerfos, cum 
ad  ipfum  coia  cadauera effient  delata.precibus  fn- 
is  ad  vitam  reduxit, qui  eriS  omnia  quar  iplis  acci- 
derart  «xponcbam.qPhus.Hoc  mirabiliter  fonai 
nechaftemis  aliquid  a tc  taleaudiui.  fX.Nuquid 
difficilius  eft  deo  fufeitare  viros  4O.0uam  vnum. 
Phus.Infinite  vertuii  nihil  difficile  e fle  ratio  di  itat 
Thcologus.tandem  proChrifto  ab  E gea  ptocon 
fule  cruci  affigitur,  fed  tanto  lumine  per  mediam 
horam  de  cjrlo  circundatur.quod  eum  nemo  alpi 
eerequiuit.  quo  recedente  anima  quoque  cius  ad 
Chriftum  afcendit.Egeam  verodiabo  us  in  >tinc- 
rc  horrenda  nece  occidit  .qNuncdcTh  orna  aFG' 
ftolo  pulchra  aduenc.  Dum  ad  Indie  regem  pro 
conftmendo  palacio  tendit.  Inviafponiam  regi* 
filiam  cum  fponfo  benedixit:  Propter  quodClm- 
ftus  lefus  fpofo  & fponf*  apparuir.dcmu^adrot 
apoftdu  ianuis  claufisind*ixir,qui  eos  ad  ndeunii 
Ai  c©ucrtit.qbu$  5 i prati*’  deo  angeli 


f 4f  D.  DIONr.  CARTHV.  DIALQ. 
Praeterea  ad  Indis  regem  deueniens,  omnem  pe  » 
cuniam  quam  pro  jdificandopaIaciofumpfit,pau 
peribus  praeftitit , propter  quod  eum  rex  occidere 
voluit.  Inrcrim  vero  mcarceraro  apoftolo,  frater 
regis  defungitur  vira,quartacp  die  fufritatur,quire 
gi  cunfta  narrauir,  quomodo  Thomas  dei  ami. 
cus  confideret,  ipficpregt  ccriede  palatium  aedifi- 
caflet. Thomas  ergo  regem  & eiiis  fratrem  ac  po  - 
pulum  multum  ad  fidem  perduxit,  attpinnume* 
rabiles  infirmos  ac  debiles  vna  vice  ccelefti  radiari 
teprofternemeqKun&os  fucefanauit.  Poftremo 
in fuperiorem profeftus  eft  Indiam, inquaihnu- 
meris  portentis  cmicuit.regis  coniugem,coniugis 
yfororem  chtirto  lucrifecit.  Solis  fimulachru  eo 
orante, ;d  darmoncqui  in  ipfo  latuerar  ,iiquefa&tt 
«d.lnfuper  regi  iubete  fuper  ardentes  laminas  fer- 
reas,nudis  pedibus  ftetir,mox  vero  fllico  fons  era 
pit, atque  illefus  Thomas  permanfit.Rex  ergo  in  - 
credulus, in  fornacem  cum  feruen  tem  proiecit,  de 
qua  podera  die  incorruptusexiuit, tandem  gladio 
cf  fus  eft.Hic  beatiffimus  chrifti  apoftolus, Parthis 
Mardis,  Per  fis, Hircanis,BrachianisK  Indis  fidei  ve 
ritatepnedicauit. 

fDe  pneclarisj)digns  Philippi  & lacobi.  Ait.iuT 

CVm  paganiPhilippum  ad  facrificandiiMar 
*!  ComPc^eTC  vellent,  egrediens  draco,  port 
tificis  filium, duostp  tribunos  occidit.ac  eae 
feros  fer  tore  infecit.  Dixit  ergo  Philippus:ftatuara 
Idam  cofringite,&  chriftum  proea  adorate, quate 
ni»s  infirmi  vedri  curentur,  dC  mortui  fufcitenrur, 

Annucn' 


DE  EIDE  CATHOLICA  LI.  VUI.  fo6* 

Annuentibus  igitut  cunilis, Philippus  dei  virtute, 

tres  mortuos  fufcitauit,caeterosqj  fanauit  & draco 
ne  abire  prarceph:fi«u  ad  chrum  couerfi  funt . Hic 
philippus  Sithia  ad  fide  deduxit,  habuit  vero  duas 
facratiffimas  filias  virgines ^phctillas.inquaijimc 
dio  pater  ,p  chro  crucifixus  qefcit.^pr*terea  laco 
bus  ifte  de  quomodo  effamur.minor  vocatuseft; 
coparatioe  alterius lacobi.no  fanft itate  aut  gratia 
fed  vocatione, qm  pofterior  a chrirtovocatus  co- 
snofcitur.Hic  lacobuslefu  chr6,vita,vuUu  Kcor- 
pore  couerfationis  modo  ac  monbusta  fimilisex 
titir,tanqciusv  terinus  fraterfuiffej.Ncpe  ex  vtero 
matris  immaculatus  pmanfit.vinu  & fleram  non 
bibit, ncc  carnes  comedit, fer*  fuper  caput  eius  no 
afeendit, linea femper  vefte  indutus  eft.  Toties  dtc 
ac  nofte  in  oronegenua  flexerat,  vt  collos  in  gem 
busvelut  in  calcaneo  referuarer  virgo  perfeue 
rauit.  Hic  folus  propter  ineffabilem  fuamfanftig 

teminterapoftoIosinfanaafaoRiinsrediabipS 

quoque  ludaris  permitfus  cft.Oenicyob  fanfbtaca 
eminentia  ab  omnibus  cognominatus  eft  mflus. 
Tanta?  eqdein  populo  reuercmiarfuit,  vtveltim 
briS  veftiu  cius  tangere  certarim  fatagcrent.OculO 
chro  fe  no  comeftui?  deuouit  .donec  a morte  chrt 
ftu  refurrexiffe  cofpiccret.V ndc  8L  rertiadie  chrus 
ei  apparuit,  porro  obfu5  cxccllcniiilinra  fandbta 
tcabomibus  demu  apFis  honoratus  eit.Faitusc 
enim  Hierofolymow  epifcopus.celcbtauitqucpri 
mus. ^Cum  vero  ihrifto  palam  teftimonium  per 
biberet,»  iudxis praecipitatus  cattjoccitus. 


Digitized  by  Google 


5o7-  D.  DIONY.  CARTH.  DlALOG 
qf De  iiluftrifli  mi*  Chrifti  apoftolis  lacobo  & Ear- 
rholo^o.  Articulus,  Xlf.  Theologus. 

Hic lacobus  maior  vocatus  «ft  frater lohati 
nis,  qui  licet  in  ‘ vita  pauciores  ad  Ghtift um 
conuerterit, paucio  raejt  fignaffecent,  poft 
paflionS  tam  equa  decollatus  ab  Herode,  ad  Chri 
ftummigrani^innomerabilespopuli  eiqs  meritis 
eonuerli  funt,8C  incoparabili  miraculorfl  honore,! 
deo  fublimatusexiftit , Cu  ad  palTionem  proccflir, 
paralyticfi  in  via  curauit  . Hermogenem  roaxtm  u 
niagu,coiiuicitattpconuertit  Ad  Hylpaniasnaui- 
gio  line  humano  ducatu  corpus  ipfi’  puenir.Lap» 
ingens  cui  fapcrpofucrunt  difcipuli  lacobi  corpus 
iplfusfrepente  vtcera  corpori  cetfit,au$adeius  fa* 
rochofagum  fe  miro  mo  aprauir.Ferociffimi&fyl- 
ueftres  it  e qj  indomiti  tauri  quaien*corp*fftm  cur 
ru  veheret,mirabi&m5fucfcut.Quo  rifo,Lupa  regi 
na  cduerfae^in  bafylica  ch?o& lacobo  (Ppriu  pa 
laciu  dcdicauit.Inrerinffnita  apoPi  huiy  miracula  q 
bus  fepulchruePinGalacyadecora^duo-s  qdiabo 
fica  fraude  decepti.feipos  interemerfit,reluicitanit« 
Peregrino,  fu  G iiuftefufpcfum.j0.dieb*in  ipo  pati 
bulo tilffum  feruauit atqj eripuit. Ali 5 qq* in  fc  fpc* 
rare  dc  medio igniti tiberauit,nec p tmipetrofam 
trait  u Ifdi  p mifit.qPorrd  beatifs.chri  apfus  B ar- 
tnulomc^  ad  IndiS  q 2 in  fine  mQdivcnics.deu  ter* 
i f illt^n  oFc^  Aftaroth  vixit,  djmoiacu  curauit, 61ia 
tegis  iuancS  ltbcrauir.dpmSi  iuflit  vt  idola  tucta  de 
flrucret  ,q  facto  angePdei  vniuerfis  circa  phanii  ap 
f arun,  flcdiabolu  que  an  colcbSrf  horrenda  ethyo 

pis 


Digitized  by  Google 


V 


DE  FIDE  CATHOLICA  Llg.  VIIL  fpf. 

pis  forma  ofidit.T  ucrex  cd  regla&  fbboIe,oityple 
be  baptiC ma  fufccpit  ,ga  o es  infirmos  ab  apoft olo 
curari  videbant  * Pofiremocum  Baldachdcum 
A fi  ragis  fratris  ^rardi&i  regis  cpmminuifTet,  pro» 
curantibus  potificibus  arcge  occtfus  eft.Proptcrca 
rex  atque  pontificesa  dgmontbus  mox  arrepti,  <& 
tinuo  mortui funt.  ^Defiupcdisopcub^Matthjei. 
ctiSgefifixSimonisquoquc&ludar.  Articulus  15« 

M Attilius  apoftolus&  cu5gtl.fi  a vere  ydo 
neustn  vrbcarthiopig  vemes,  duos  acerri 
mos  magos , quitfe  taquam  deos  adorari 
fecerunt  conuicit  atque  fugauir;  regi  fque  filii  mor 
tuum  fufcitauit.Quo  vtfo  rex, regina  cum  prole  SC 
populo  baptifmafufcepit,atque  ctdefia  magna  c5 
fit ufia.in  ea  apofiolus.3  j annis  fedens , populum 
docui  r.totamquamj  tliyopiam  ad  Cht  ifium  con- 
uertit.Ephygeniam  quoque  regis  filiam  Chrifio 
confeci  aim,quam  cum  fucceifors  regis  pncdi&iin 
coniugem  darc  nollet  gladio  cgfuseft.Rex  deniep 
cfi.EpidgeniS  virgine  adfuu  cofenfum  n5  portet 
ttasfirre.donuciuscu  ea  fuis  itic  edere  ftuduir.Sed 
beatus Matthetis  virgini facrj  appares, flaima  de  do 
mo  cxcufTir,q  erupes  regis  maligni  palatiu  ita  fucte 
duvt  rex  cu  filiovmco  vi*  euaderc  porurtfet.  Porro 
fili9a  dgmoearrepi^pairis  cofcffus  eft  fcelcra  Pater 
aut  leprofus  effecV  turpirtim9,cu  curari  no  poiTec 
fcmrtipfum  occidit.  PifiereaSimo  8C  ludaslucobi 
tufticofrarres  \ Perfide  venictes magos  qsMatthc 
sii  fugauitl  pfiderepperut.Deos  pfarua  folitis  re- 
fpdfis  cdp  cfcucriit.  Ducc  regis  babilpo/e  defu  tura 

p*e  ceiiffci 


$09*  D.  DIONY,  CARTHV*  DIALCK 

cerrificauerut.  V iroi  do&iflim  os  i praefatis  magt* 
elingues  etfe&asJoqucLe  reddideruru,ipfifqj  ma* 
gis  fortioresjTcrpentes  quos  magi  conuocau  erunt 
i»  magos  proiecerunt.quos  dire  afflig^on.  tamen 
mori  permiferumjmppotiusco&curaueuiut.  Sa- 
nati iwtcra  in  raalici*  pcrftiururm  V nuis  diei  in> 
fantisteftimamo  aeque  loquela  innocentem  dya- 
conum  acrimine  fornicationis  fibi  impofitolibc- 
rauerunt*Duas  krocitfimss  t ygndcs  plurimo  s oc- 
cidentes, manfuctas  fecerunt.  Itaque  infra  breue 
tempus  plufquaquatuor  milia  hominum  demptis 
mulieribus  8£  puerist  cum  rege  atqqe  principibus 
ad  fidem  Chrifti  conucrftfimt.  Tandem  luvrbcm 
famair  vementes  .a  magis  prardiftis  apud pontifc* 
ces accufati  funt.Tcnticrga ad  templum folis  da* 
cunrur,darmoncs  vero  orantibus  apoftobsChri- 
fti,fimulachra  templi  dcftruxeruntvatquc  in  Erhio 
pum  horribili  forma  omnibus  apparentes  cum  di- 
ris  vocibus  abTccficrunt.  Pontifices  ergo  cos  irner 
fecerunt, prardiftiq?  magi  fulguris  i&uto carbones 
conuerfifunt.  Deniqj  prardariifima  gcftaMatthix 
apoftoli.Luce.ac  Marci  euangeliftarunv  propter 
brairatem  omitto*P,De  apoftolis  mira& pulchra 
dij;cruifti,ncc  dubit  ocosifiav  Imaipra  fccifie.  Quo 
modo  enim  aliter  Idolorum  cultum  molitum  dc- 
ftruxiflent,atque  ad  tam  admirabilem  fidem  mun 
dum  comicrtifienLT,vcre  conlideras.  Nunc  vera 
de  martyrum  gcftis  pauca  aduerte* 

^De  ft upendis  portentis  fandorum  Stcphani  at- 
que L aurentq  Articulus*  XUII.  T* 

Stephanm 


Digitized  by  GoogI 


DE  FIDE  CATHOLICA  LL  VUf,  fio. 

SStephanusChrifti  difcipulus  feptcmque  diaco 
norum  vnus , plenus  gracia&fortitud  c me,fa 
ciebat  figna  magna  in  populo:Cufn$in  con- 
filioludaeorum  falfitfitnc  accufarctur,  viderut  om 
nes  vultum  cius  unquam  angelicum  mirabiliter 
radiant?. Ipfe  vero  dicebar. E ccc  video  ccrlos  aper 
tos  SC  Icfum  ftantem  a dextris  dei»  continuo  igitur 
eiecerunt  cum  Iudari  dC  lapidabant,  pro  quibus  ni- 
hilominus ipfe  genibus  flexis  orabat.  Augiifiinu» 
teftaturlutnc  martyrem  poft  mortem  innumeri* 
claruifTe  miraculis,  &C  feptem  infuper  mortuos  fuf- 
citaffc.Deniq?  anno.  4i7.fubHonoriopitcipe  cor 
pus  ipfius  Gamaliclc  reuclatc  compertum  eft.Quo 
cffoflb.lxxlinfirmi  curati  funt , atqj  duktfiimus o 
dor  dirpergitur:ftic  martyr  theodofti  imperatoris 
f liam  a dgm  on  e liberauir.  E t alia  mu  Ita  dc  ipfo  Au 
guftinus  in  libro  de  ciuitate  dcidcfcsiprtr . Porro 
Laurentius  martyr  fubdcciocffarcromc  pafTus  af 
fatufqj eft. Ante  incarcerationem  fuam  cretum  illu 
minauit.  In  carcetc  gentili  caeco  oculorum  ac  fidet 
lumen  impctrauit.Praefe&um  quoq?  ypoiitum  cu 
omni  Tua  domo  conuertic.  Praeterea  mulros  ad  fc 
caecos  venientes,  remifit  videntes,  lubenre  c a- far  e 
fcorpionibus  ceditur, foftibus  verberatur, eius  late 
ribus  ardentibus  lamine  applicantur,  plumbatis  p 
cutitur,fcorpionib°denuo  ceditur,  nouiffimein  cra 
ticula  morofe  affatur.  Poft  paucos  dicsdectusadc 
mone  arreptus indefinen ter  miferabilitercyclama 
bat.AdiurotcO  Laurenti  a tormentis  modicum 
cella, ftt$  vluUndo  in  feliciter  obijr.Quovifo  vxor 

k eiusSC 


Digitized  by  Google 


f„  D DIONY.  CARTHV.  DIALO. 
tmSKWiaCrfrifto  crediderat  De  hoc  facroLaurcn 
tlo  pene  innumera  hebentur  miracula  poftmortS 
cius  perafia,  inter  quae  hoc  vi>3  cft  quod  eo  cum* 
criftifcra  virgine  Chriftfi  orante,  Stephanus  quida 
iudex  ifi/rbeRoma  defunftv&  in  peccatis  multis 
deprehenfus.ad  vit3  rcducie.atqp.joidierum  pani 
tentia  fa&a.in  Chrifto  feliciter  moritur  . 
€Defacranft*imo  atcp  amatilTimo  Chri  atlctha  dei 
formiAr,°Pa&ita  magnoDionyfio.  Art,  XV  .The. 

NVnc  o philofophc  audi  de  eo  de  quo  libe- 
ter(vi  arbitror)audies  .P.  Quid  fibi  vult  ti- 
tulus ifte.&admonirio  tam  iucunda^T,De 
fummo  philofopho  ac  pclaro  archltheologo,  ,pfa 
fi  intendo.P.Hoc  certe  auide  audircdilpono.T, Di 
onyfius  ifte  que  amo.de  quo  tibi  niic  loquar, Athc 
nienliu  philofophoi*  altiflimus  cxtim,S£  ob  natu- 
ralis  eminentia  lapiendae  thcofophtis.Ldenm  fapt 
ens,a  Paganis  philofophus  cognominatus  eft.Kic 
Chrifto  in  cruce  penderem  Aggypro  exiftens.ecli- 
pfim  folis  quae  in  die  paflionisChriftiaccidit.vidit, 
&fupernaturalem  agnouit . ^ Pratcrea  aPaulo  a- 
Poftolo  ad  fidem  couertiturtcu  vxoreatqj  vniuerfa 
familia.&inAthenisaPauioepifcopus  ordinatur. 
Dionyfiusergo  vrbemhac.maxirruijj  regioispar* 
lem  adChriftum  couertit].  Huic  beatilfimo^Paul  us 
fecreta  quae  homini  reuelare  non  licuit, pandit.  V n 
de  fupbeatifTima  trinitate  in  libro  de  diuinis  cara* 
tfterib*,de  diuinis  nominib9,de  myftica  theologia, 
de  hierarchia  angelica  ta^fundiffime  fcripfit,vtpo 
siuscu  Paulo  videatur  raptus  foiflc,qiuraabeo 

haec 


DE  FIDE  CATHOUCA,  UVUl  f(£ 
ha?cdidiciifc,.Scfipfitpterca  & aIiamulta.^Dcni- 
q*  audies  magiftijt  fuuPauIuRom*  capiu,illuc  ad- 
Neni^cuipoftfacra  nec^moxPaulus  apparuit*Poft 
modum  i PapaCIementeParifiusmittiC.Vbi cum 
plurimos  ad  Chriftficoucrulfct:apfc6rt>  capimini 
derur,coIophifatur,cofpuicur:asq>duriflimis  loris  li 
gatur,  hinc  vcioflagcllatur.fup  crate  fuppofitis  fi» 
misexteditur, f&d  de  Ciuifiocoforwf.Inde  ad  efurt 
cnies  ferocifiimas  beftias  mittitur,  fcd  eo  cruce  op 
ponente,manructin*impe(?iciunt.PtgtereaincIyba 
nu  miffus.illarfus  egrcditur.Cruci  affixus  diu^  chri 
fto.fed  libcter  affligitur  .Cu  aut  in  rarccrc  cit  redii 
fus,  chriftus  ei  apparuit,  facraq;  ei  comunionc.do- 
nans,  accipeinquit  lioc,chare  meus,  qa  merces  tua 
vnccu  eft  magna  nimis  .^Porro  decollatus : caput 
fuii  abfcifu  m,erexit,atc$  xpprijs  manib9  p duo  milia 
riaadlocflln  qnricfepuhuseft.tulit.  Ui^o  aut  ange 
low  dulciiTimx  mclodyr  audita:  lunt  .P,0  beatiflt 
miiviw  .T,Noftigjbrcuitatiia  ftudco.idcoaliaef 
us  mirabilia  p termiteo, hoc  tn  adrjcio.tjj  cfiMicha- 
cl  iperator  Grarcosu,  regi  Francow  Ludouico,  ma- 
gni Karoli  lilio,  libros  Dionyfti  traftmfifler,dece  8C 
nouc  infirmi  in  ecdefia  eius  Paryfi9  a varrjj  mor- 
bis curati  funr.P,!n  hoc  deusfublimis&fan&usdo 
trinam  eius  mirabiliter  approbauit  ac  ftabiliuit, 
•flDcgVatriiiphi  fanfti  Vincentiv  Art*X  VIThe. 

V°Inccntiamfan£tiVaIerrjepifcopidiacor.um# 
Dacianus  pr*fes,in  eculco  fufpendi&cx- 
tedi,atqj  iufiit  oibusmcbriS  diflipariQnofil 
ctOjdixhDaciano  Viacctius  hoc  e $ femp  obtaui. 

k l Tunc 


jij.  DDIONY.  CARTHV.  OIvLO. 
Tunc  carnifices  prxffdis  ferreos  pertines  vfqjadin 
tima  coftast  fixerunt, fic  vt  vifcera  inrema  paterer* 
Kfanguis  vndiq*  efflueret . Infuper in  craticula  af- 
fatur, exuritur,  atq?  crematur, fic  vt  vifcera  eius  ex-* 
alarentur.  ^Inter  harc  admirabilis  martyr  manet  i 
mobilis,  conflans,  8 C Chriftum  cotemplans.ac  de- 

Ks.qPoftremo  in  teterrimo  carccre  ponitur, 
jedibus  eius  affigitur,  & fuper  teftas  acutiffi- 
mas  reclinatur, fed  Chriftus  immefoquoda  fplen- 
dore  tenebras  fugat  argaftuli, teftas  in  flores  cornu 
katdulciffimos,pcdes  eius  foIuutur,angeIicoi*  fpi- 
Htuu  melodya  diffundi?, & martyr  digniffimns  an- 
gelos* fruens  folatio,  inter  eos  fuper  flores  dearn- 
buIat,ipficpChriftohymn»S8£pfaImu  decanrat  ,Cu 
odoris  fuauitas,  ac  mclodyae  dulcedo  latius  fpar- 
gerentur, videntes  cuftodes  quar  in  carcere  fiebat, 
conuerfifunt.  qfPoft  haec  Vincendus  fpiritu  dedit, 
cuius  corpus  Dacianus  in  carnpu  proqci,  at$  feris 
ac  suibus  deuorandu  tradi  prarcepit.Sed  angeli  ei- 
kxs^roquo  paffiis  eft,corpusfacrum  cuftodiunr.dfc 
aitis  catteris  prorfus  voratior, alias  aues,imo&  lu- 
pum d corporis  abegit  con  fartu.  QuocoperroDa 
cianus  vdut  amens  effertus,  ipfurn  in  mari  cu  faxo 
ingenti  flbi  alligato,  mergi  mandauit  ,Sed  re  udan- 
te facro  Vincentio,a  quadam  deuota  matrona  SC 
aliis  muenitur,&  honorifice  fepelitur.P,  Terribilia 
pro  chriftopaflifimtmartyres.T,Quomo  ergo  in 
ter  tain  immania  tormenta  fides  chrifliana  fic  in- 
naluilfet,nifi  martyres  fu  os  chriftus  fignisatt&p- 
digijSjad  aliorum  inftrurtioni  mirificaSct?  Por- 


DE  FIDE  CATHOLI.  LIB.  Vllt  f,4; 
ro  martytfi  inui&jffimagefta,in  varijs  Iibris&cro 
nicis  diligent  iflimc  (cripta  funt.nec  opus  i hic  plu* 
nrinduci.  P,  Ad  inftruftion?  meS  ifta  fufficmt.pr*- 
fertira  c3  alijs locis  de  iftis  plura  inucnirepusrann 
fDe  iaQ^oSilacRro  mirabilia  magna,  Ar.xvii.T* 
Ym  Tarquinius  Romsevrbisprgfeltu$,Sil 
Tucftrumad  occidendu  cccpiflet.dixit  « Sil- 
* uefter:SruIte  hac  nocte  morieris,  6C  aeterna 
tormenta  recipies,quod&fafhim  eft  f Hunc  virB 
tanta  gratia  deus  ornauir,  vt  Pagani  quoqpcu  ve- 
hementer amarent . Erat  nempeafpeftu  angalic* 
fermonc  niditus,  fandus  opere,  prudens  confilio, 
charitate  diftufus, pietate  repletus. Hic ergb Inito 
manQ  eleftus  eft  pomifice.arqj  Conftantinum  ma 
gnum  conuertit,ac  baptizauit.Sanft3  quocp  Hele 
naraConftantini  matr?,atc£  doftiflimoslud^o* 
magiftros  ratione  SC  (ignis  ad  fidem  induxir.Tau 
rum  fefociffimu  mortuu,tn  Chrifti  virtute  fulcite* 
uit.&manfuetu  effecit  .Quo  vifo, pagano*  doftif- 
(imi  adChnftum  funt  conerfi . ^Denit#  draconem 
venenociflimu  atqj  horribile, ^cotidie  fla  tu  fuo  ve 
nefico  plurimos  occidentem,ligauit,8£abomni  \$ 
(ione  delinere  cgit.Ouoscp  viros  a dracone  lartalit 
infcflos.curauit  .P.Tauri refufeirationem  maxime 
mirorcum  anima  bruti  mortalis  fi t.T, Recordaris 
(ni'failor)quemadmodu  tibioftendi  omnipoten* 
tem  dcu,ea  quocppofle  eodem  numero  reparare  fj 
prorfus  deftrufta  annihilitacp  funt . Sicut  etil po- 
teft  vnum  exiftentjum  in  aliud  pratexiftenscouef 
terc.P.Hxc  te  dixiffe  oblitus  non  fu ma  hoc  tamen 

k $ fo* 


Sif.  D.  DIONY.  CAR.THV.  DIALO. 
folivt  reor  deo  poffibile  efKldeoque  iftud  fa&uni 
cftchriftianj  fidei  fulcieris  arguwenrum.^T.Dt 
excellentia  tui  ingenrj  vbcrttm  exuito  & quicquid 
nunc  condufifti  concedo. 

qjDe  gloriolis  operifeus  Nicolai  atque  Marturi 
antjftitum.  Articulus  decimufottauus.  T. 

Nicolaus  Chrifti  antiftes  dum  primo  die  bt 
ptizaretur.ereftusin  pelui  ftetit.quarralK 
fexta  feriafeniel  duntaxar  luxit  vbcra, hic 
mifericordifiimus  ac  libcraltfTimus  extitit:&  dii  re 
«eladone  epifcopusfaftuselh  Denique  viucs  in 
corpore  innumera  prardarilTima  figna,  quae  laus 
publicata  fun:  fecit.  Cum  autem  fepultus  ftiiffcri 
capite  fon s olei,a'  pedibu  s vero  fons  aquae,  in  mul 
lorum  medelam languidoruprofluxir.^Poft  mor 
tem  quoque  deus  gloriofus  9C  verus famftum  fil- 
um admirandis  miriffcauic  portentis,  Praeterea 
beatiflimus Chrifti  confefiorMartinus  ineffabili- 
bus daruitfigniV*JPhfis  aliqua  breuitertange.T* 
Viuens  in  corpore  tres  mortuos  fufcitauir,  quorS 
|e  vnu* laqueo  interemit  quem  de  inferno  Marti- 
nus  redemit.  In  igne  ille  fus  permanfir,  rurfus  cum 
ignis  a vento  impulfus  domu  quandam  incendere 
inchoare t.Martinus  fe  igni  obiecir,  moxque ignis 
conti  i imperium  venti  retortus  ac  reperculTus  ab* 
fcctfit.Dcni$vo!cnsaliquando  imperatore  affari 
cum  farpcdTet  repulfus,tande  ignis  dei  cellfl  impe- 
ratoris opcruit.donec  ipfe  Marttno  afliirrexit  atqt 
confenfit.  Alio  t pe  arbore  dgmoni  dicati  hac  con- 
ditione fucctdi  obdnuit.vr  ipfe  cadente  reciperer. 

Cumergo 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LL  VIIL^bl. 
Cum  et  go  fupcr  cum  cadere  arbor  inciperet,  ipfe 
cruei  oppofuit,#  arbor  in  alii  partem  rcucrfacft. 
Ofculo  fuo  leprofum  curauit.qjPraicreacumali- 
qn  celebraret  igneus  globus  fupcr  caput  ctus  appx 
ruit.  Ideoque  par  appellatur  apoftolis.  ^Sed8i 
chriftifera  virgo  bfidlSa  Maria.Petrus  quoque  ct 
Paulus  ei  frequent  apparuerunt.  Ipfe  etiam  faccr 
Martinus  ,pphcti$  fpiritu  damit,  quia  8C  Maximo 
imperatori  de  fua  morte  futura,  & Briccio  fuo  dif- 
cipulo  de  epifeopatu  fututo,  ac  alia  multa  jpdixit. 
Nemo  illum  vnqui  vidit  iratum.nemo  fidentem, 
nemo  merente.Nunquain  illius  ore  nili  Chriftus, 
nunqua  in  cotde  nili  pictas.pax  Ql  mifcncordiafi» 
it.  % Porto  irrationalia  animalia  ciusfubdcbam 
tutimperio.Eo  quippe  iubente  canes  lepufculum 
infequentes  fteterunt. Serpens  natans  reucrfuscft 
Mergi  collcfti  defertum  ingreffi  funt.  Mortis  fu* 
hotain  diu  praedixit.  Cum  autem  defunftus  fuif* 
fet  vultus  cius  ad  inftar  corporis  glorificari  rc- 
fplenduit,arque  angelicus  chorus  plallens  i mul- 
tis in  aere  extatauditus.In  ipfa  quoque  hora  mor 
tis  fua:  beate,  feto  Seucrino  Colonicnfi  epifeopo 
trafitus  cius  innotuit,  qm  angelica  in  cjlo  mcIodiS 
audiuit.  C|]Sed  & hoc  quocg  valde  mirabile,  quod 
beatus  Ambrofius  functi  eius,  quo  nefeio  modo 
interfuit. Siquidem  in  ipfo  miff{  officio  quam  in  ec 
clefia  fuaMedioIanenfifecit.obdormicns.cum  per 
trium  horarum  fpacia  excitatus  fuiffet.Martinum 
fratrem  fuum  dixit  migrafle.feque  eius  funeri  ob- 
it; 4 fcquium 


Digitized  by  GoogI 


*17.  D*  DIONY.  CARTHV.  DIAIO. 
fequiu  prarbuiffe.vltimam  tamen  orationem  pto- 
pter  excitantium  feftinamia  non  potutftc  implef- 
fe,ha?c  de  multis  fic  breuiter  dixerim:  qFrequetcr 
quoqj  ei  demon  in  fpecie  louis  vel  Mercuri)  vel  mi 
neru^viciiTim  ctia  in  forma  Ghrifti  apparuit.  Sed 
ille  fpiritu  fancto  repletus  fallinon  valuit. 

q[Dc  excellent  tjs  fanftiifimor  um  Germani  atqi 
Francifci.  Articulus. 19.  T. 

OMniaquae  fanffcus  Germanus  poft  epifeo» 
patii  alfumptu  gefTir.fupra  humanam  virru 
tem  extiterunt.  In  omni  refeftioe  primo  ci 
nerem  prglibauit, deinceps  panem  ordeaccu  fum- 
pAt.  Denique  per  5o.ann  os  nunquam  panem  fru  • 
menti, non  vinum  neqj  legumen  accepit*  Sal  tame 
duntaxat  pro  faporealfumplit.Talisautem  erat 
cius  vita,  vtnifi  deus  eam  miraculis  comprobat 
fet.fanrafticaapparuiflfet.Et  denuo  talia  erant  eius  • 
miracula,  vt  mft  vita  confonaCTetfantaftica  puta- 
ri potuilfent.qjPhus»  Aliqua  audire  de  eius  prodi* 
grjs  affsfto.qjT. Quondam  tempore  daemones  in 
hominum  fpecie  apparentes,adiurauir,nede  loco 
quo  eosinuenit  recederent  donec  ipfe  omnibus 
eorum  fallaciam  demonftratttdpAquefenon  ho 
mines  fed  daemones  elfc  clamarent,  quod  et  fa&ft 
cA.  qDenitp  vehementiffiml  maris  tcmpeftatcm, 
ter  aquam  in  nomine  fupian&unmae  trinitatis  af- 
pergensceffare  obtinuirDifcipuIuui  fuum  defun- 
di* atep  fcpultu  inonumeto  aperto  affatus  eft.  Ille 
ergo  defunfhis  infepulchro  refedlt.  refpondit:et  fe 
**  hac  rita  noliccfie  phibuittqno  di&orurfus  qui- 
es* 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LIB.  VIII.  fi$. 

«uir.Infup  vituli  occifi  ct  comefti  offa  recolliges  cu 
derefufcitauir.Rege  idignu  regno  expulit,#,p  «o 
fubulcu  i ft  itu  it.  Pt  seterea  allehiy  a cu  fuis  damado 
fortiffimoshoftes  in  fugi  c6uetcit,SIftuCafllanu 
din  fepultu  ad  monumetu  allocut9  cft  dices:  Quid 
agis  frater  Gaffiane.Cui  ille  de  tumulo  audietibus 
cuneis  refpondit : Dulci  quiete  perfruor,  8£  falua- 
toris aduemd  expeto.  Cuma Valentiano impe- 
ratore,eiufque  matre,  condigno  effctftifceptus  ho 
nore.  Volufiani  nobififiimi  viri  puerum  adoleicen 
tedcfunftum  fufcitauit.  In  code  quoque  loco  afi- 
num^uum  quo  vehebatur  a mone  refufeitans  ab 
Ipfo  domu  delatus  eft.  Phus-Mira  funthacc  8 L mi- 
rabilia valde, foli<$  deo  poftibilia  qui  qm  ifta  ad  cor 
roborationSchriftianae  fidei  elTent.  conflat  eam  i 
deo  donata.  T.O  philofophe  adhuc  pauca  audtfti. 
Ver  utamen  de  quod!  Simpliciano  illiterato  fed 
diuinitus  inftituto  fft8  Francifco,qui  etil  non  diu 
ante  tpa  ifta  dcfunftus  eft.quaedSL  de  multis  aufcul 
ta:  hic  ^phetico  fpii  claruit, cordiu^  archana  deo 
pldlte  cognouit . Quiqj  ad  min9  mortuos  maxie 
poft  morte  fui  fufcitauit.Ecqm  colubina  fimplici 
tate  extitit  p!enus,oes  creaturas  nole  fratris  vel  fo 
roris  vocauit.  Auibuspdicauit  8C  velut  rationis  cf 
fent  capaces,  fic  congregabanf  8iaduertcb3r.  Ali- 
quando hominibus  pdicans,cum  qrundinu  impe 
diretur  garritu,  pnteepit  vtfilcanr,#  ^tinus  pa- 
rent. Aues  c*li  indomitas  ad  (e  vocauit,mox  adue 
ncrit.&eo  monete  cantabit, nec  fine  licetiarecef- 
ferunt.  Qncppropt  infirmitate  vifus  ccpulius  2 pa 

ii(  fvbt 


519.  O.  DIONY*  CAR.THY,  DIALO. 
ti  fibi  rcmcdiu  candentis  ferri  apponi/ed  eo  orate 
nulKab  igne  dolore  fuftinuir.HuicChriftus  cum 
Virgine  matre  at qi  angcloru  multitudine  qnque 
apparuit,  & breuiter  mirabiliu  quscpcreuChrift9 
operatus  eft.vix  numerus  nofeit,  inter  qua:  hoc  £ 
clarifTiinum  extat  q?vidit  in  vlfu  feraphyn.fex  alas 
lintem  ctuci  affixum,  in  quo  tam  mirabiliter  Chri 
Ilo  coformatuscft,vt  ftigmata  feu  veftigia  quintp 
vulnerum  Chrifti  in  manibus  & pedibus'ac  latere 
Francifciimprtmeren?,&  vfquc  ad  mortem  mane 
rem.dcqujbusvbertim  vehementi  prctulit  pce- 
nam, quia  & vera  vulnera  erant. 

De  variis  eximio*  fanftorumjpdrgn^quoru 
alq  folc  in  t £lo  flare  fccerur.ajiqui  mortuosfufciw 
uerut,aliq  hngua  abfeifa  locuti  funt.alij  capita  am 
putata  erexerut  atq?  tulcrur  Art.  vicehmus.T. 
I XE  ffto  Mucio  monacho tcftaffftus  H/ertv 
_^|nimus.lo  libro  vitafpatrum.cjr  addicipulu 
queda  an  velpcra  venire  defidaras.fed  fole  recede- 
tc  no  vaies,dixit  ad  fole.In  noic  lefu  Chri  dni  no 
ftrt  fta  paulifp  in  itinire  tuo  donec  ad  vicu,pucnia 
g»  proiinusfcrrh  c.  Simile  quocji  in.  qdibrovitafpa 
trudefacratifTio  abbate  Befarionc  habet  qui  ctia 
qiiqj  ingete  fluuiu  fine  nocumeto  ptrafqt.  infuper 
de  Karolo  magno  idc  in  hiftorialt  fpeculo  fcribtf, 
Dfiemfarracenosinfeqbat,  folipfo  orate ftetitim 
mobilis, donec  inimicos  dei  et  fu  o s occidtt.T.  Mira 
bilifiia  audio,  & certe  Coli  deo  vniuer  foru  dnatori 
pofilbilia.T,  Infinita  mihtdtceda  occurrunt/cd  gd 
neceffe  eft  plnra  inducere , plnrimi  nempe  libri  de 
i^confcripti  furu  , Enbeatitfima  virgo  Agnes 


N- 


Digiiized  by  Goog 


DE  FIDE  CATHOLICA.  L1B.YUI  fio. 
praefert Romani  filium  mortuum  fufcitauir,  qui 
mox  clamare  orfus  eft  : V nus  eft  inquicns  deus 
chriftianoqt,#  ola  idola  vana  funt.In  medio  ignis 
tllgfa  pmanfiebea^a  Chriftianatrib9  diebus  inior- 
naci  ardenti  incobufta  durauit.qjOccifa  pterea  be« 
titfimaAgailia.apparuerutccmuadoIefcctcsdcco- 
ri,in  illis  locis  nu^  vili , 3 angeli  dei  fuiffe  credun- 
tur,fponfam  chri  venerabilif  fcpeltetes.  ^GJorl<>- 
fi(TiaiainftipKathcrinadecolIata,,p  fanguinc  lac  cf 
fluxit.  Angeli  vero  corp*eius  tollcntes,i!Iud  i m6 
te Synaifepc!ierut,de<3nucvfqfoleu  in  plurimoru  , 
(abite  emanat. «£S, pater  monachoijtBcnedict®  tres 
mortuos  fufcitauit,ncc  folu  futura atqj  occulta  ftd 
cor  diu  cjry  archana  aperuit.  Ǥ  Porro  qd  dc  dulci 'fi- 
mo chri  feruo  Bernardo  oi  gracia  in  domo  dei  mi* 
rabilitcrradiate  dica,.  Hoc  erat  cicurare  CptSgere, 
fcdSCmortuufufcitauit.^S.IulianuS  martyr, fEncti 
Anaftafiumfufcitauit  ,«|  S.Poncianus  leonibus  tra 
ditur,fcdab  cisnullatenus  tangitur.  ffDeniqjillu» 
ftrifTtmusdoftorHilarius.morturt  fufenaffedef:!  i- 
bitur . Sed&  ftliar  fux  atqj  vxoii  felice, fccuraq?  m or 
te  orando  obtinuit.^Infuper  5.Pcrmemus, fandi® 
Ferrco!us&  focius  eiusS.  EufcbiusJS,  Epodrifius, 

S. Florenrinus  ,S.  Hilarius, Sancus  quocpRoma- 
nusacalij  multi.ltngua  pro  Chrifto  abfeifa  ioctiti 
funt.qjSantflus  Felix  martyr,  fuper  aquas  ambula 
uit  .^Sanftu  sTib  unius, lup  carbones  ignitos  nu- 
dis pI9tis  illf  fu  s meauit . ^SacratitfimS  virgine  T e- 
c!  i nec  ignis  nec  beftif  Ifdere  potuetut.^Deniq:  la- 
cer Papa  Alex3derad  illuftrifs.martyrfHermSdau 
flf  carcciu  ianuis  iiroiuir,ei>ftUQ  mortua  fufeirauit . 


. St  i.  * O.  DIONY,  CARTHV . DIALO. 

Santfus  NarcifcusaquS  mutauicin  oleu.«gSan&us 
Sampfon  Epifcopus  & confeffor  Chrifti  quatuor 
mortuos  ad  vi  ta  in  nomine  Iefu  reduxit  San<5hts 
quida  Gregorius  monte  prarcibus  mouit  Sanflu* 
Dumftanus  pariete  magnfi  dorfo  apto  loco  con* 
ftittiit.ftlus  Alban9  &SdtSs  luft9  caput  afcifum  m* 
nibusfuis  tuIerur.Sanftus  Maximus  viuens  fufciia 
«tit  tres  mortuos.defun ftufyvnu.Sed  quid  dico  de 
'ift is.  Qu*  n?pe  lingua  Maria  Magdalene  atcSpa 
tiscius.MaricEgypciacc^mere  qugat  pcomia  Sep 
ties  quolibet  die  leuabatur,  Maria  Magdalene  ab 
angelis  fftis  in  aere. Porro  ill^gloriofiiTime #vere 
a mabiliffime  focietatis.  V ndecim  ScilicecMiliu  vir 
ginu,fan&itate  laude  at<p  miracula  me  no  poflede 
fcribere digne  cordialiter  fateor. Et  breuiter o.P, 
fan&oru  qui  in  chriftianalege  mortuos  Tufcitaue- 
f ut, qui  nec  igne  nec  feris  ledi  potuerut,fuper  aquas 
ambulaueruMtcqj  infinita  alia  peregeriu  numerus 
magnus quideeft,  fcdprorfus  incertus  ,nec  enim 
in  lege  antiqua  tot  tanta  vel  talia  aliquo  modo  co 
tigerutficut  in  lege  noua»Ncpe  fi  rite  recordor  in 
tota  veteris  teftamcntifcriptura  non  nili  duoviri 
videlicet  Elyas  & Elyfcus  mortuos  fufcnaflc  legu- 
tur,  quoru  quilibet  vna  fufcitauit.  SedElyfeusetia 
poft  mortf  vnu  fiifctcaujr.P,  Quia  lex  nona  mira- 
bilioreft  qui  vetus, plur.bus  eguit  fignisatq}  pro  - 
-digqs.Nuc  vero  fi  tibi  videtur  lufficiur  mihiiftaq 
tafia  funt,pr*fertim  <u  in  alijs libris  de  his  pleni- 
us io&rtti  valeam. 

^DefatiftoPatririofrpurgatorio  cius,dcfan£iif- 

La-  ..  ."  V-..  fini» 


Digitized  by  Googl 


DE_  FIDE  CATHOLICA  U-  VIII 
fima.  Elyzabeth.Dcdiuina  quoqj  virgine  Kathari* 
na  de  Senis,&  de  beato  Thoma  de  Aquino.  Arci* 
culus.  X XI.  Theologus, 

HV  oifcpPiIofophetibf  de  miraculis  dixifcn&o 
tycjtam?,pteruus  negarepo(Tct,&fi  no  ratio 
nabiliter,rame  pertinaciter.  P,V  tiqj  ornia  p- 
indufta  miracula  in  cffeftu  fuo  fatis  relucet.  Nulla 
tenus  em  ambigere  porcfthofubtilis,  quin  (i  nema 
ximis^>digqsoiudus  ipfead  t5  admirabile  fidem 
ac  arduS  lege  conuerti  nequroir*T,Dc  hoc  in  prac- 
oftefiscfficatiuscolloquebamur.Nuc  vero  vnu  ad 
mirabile  dica, qd  tibtnedumirabile  fed&iucundum 
fuperit.P,Quid  efthoc.T.Siquis  deijpuidentiani 
negat,fi  animae inmortalit are  no  credit,  fi  infideliu 
arqj  prauoru  tormf t a.fideJiu  quoqj  felicitate  n on 
admittir,non  ad  ratione  aut  ^phetia  aut  figna  eQ 
tranfmitta, fed  ad  experif  tia  rcw&  opera.  P,H  oc  de 
tlara.T.Cu  fanfhis  Patricius  in  Hybernia  prxdica 
ret&pariijpficeret.diccrctq?  popu  i terrp  iliiusne* 
miracilis  neqjdoftrina  fc  ad  Ghriftu  velle  cduerti, 
nifiquifpiSintereosifia  p experietia  nofcercr,  qug 
de  tormetis  ac  alijs  habita  futit.  ltaq?oi5te  patricio 
locus  ei  aChrifio  ofifuscfi,purgatoriu  in  grededi, 
in  q qui  ingrr flus  fuerit, atq?  in  lormcti  scoftSs  per  • 
mafcritjnfia  vnudicaborni  culpae  reatu  purgatus 
exirer,Q_uida  ergo  loeu  il.Ti  mgrdiifunt.quoRj  ali- 
qui virtute  diuina  ^pcccfii  fu  ot  81  redie  rur,quida  aut 
rcuerfi  no  fum.  Qui  aut  redierit  t horribfiiifima  qup 
viderat  impiorutormcta.ele&orfi  quoque  c5fcla 
tioes publica:, pdicautrut.P^ft  ne  adhucad  huc  Io 

cum  in- 


Digitized  by  Google 


O.  DIONY.  CARTtf.  DlALOG 
cani  ingrcffus^T,  Eft  vtiqj,  BCecce  (i  pindu&ts  non 
(redis.niictead  experientia  imtto.Siemqutsnoa 
credat, veniat  ad  locfi  fatis famofum  in  regioe  Hq 
bernig,  adcoUegiuvbt  intrat  in  purgatonu  fanfli 
Patricii^  ex  perimi  tali  t<r  fentict  Vera  e tfe  cu  nfta 
quf  di  fla  func.K  cernet  fe  in  Chrifti  nomine  polle 
dxmonu  poenas  euadcrc.P,  Quid  amplius qu$ro? 
T,De  huius  loci  tormetis.de  modo  aio»  periculo 
introeudi.de  his  quoque  qui  eu  ingredi  funr.librt 
cSfcripti  funt.ideo  de  ifto  nuc  amplius  ml  adiugo. 
V eruta  me  dc  domina  illuftrifTima  facrotanffco.Eli 
nabethde  Turingiapaulifper  effaborrlifc  erat  re- 
gis Vngarigfilu.cuius  tata  erat  fanftotas,  ac  tanta 
m;racula,vt  ipfa  folaad  fidei  corroboratione  vere 
fuff.ciar.Erat  qppe  humillima, &mifcricord:tTim  a 
liberalKfima.SC  in  omicharitatcdiuina  at^frater* 
na  flammigera  Leprofif.ldropicis.alljfq;  demum 
folo  vifuhorrfdis.folUcite&reuercter  feruiui^cof 
cp  conrr  aflauir , tulit  & fouit.  Praeterea  in  agone  eo 
fHlens  Igt.flT.maerat,  8C  angelici  dltus  dulcedo  au» 
dtebat  in  guttnre  eius.ore  tamen,  daufo  manente. 
Sevi  & inter  innumera  eius  miracula  etym  quinqj 
jnortuos  vel  fex  iiifdrauit  defunfla,  brcuicer  aute 
* conciti io,  quoniatotu  mundu  inidoncu  ad  cius 
fanfiitatc  explicanda  exiflimo.  P, libenter  hgc  au* 
dio, maxime  de  humilirate&pietateeiutin  paupe 
res.  P,Fuit  prj terea  iftis  pene  teporibus  virgo  diui 
niffima  Safla  katherina  de  Senis, cui Chriflus&vir 
goChriflifera.fanflus  qqj  Dominic0# beatusTho 
masdeaquino  vberrimeapparucrut.QuSuisifta 

miracu- 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LID,  VIHfi* 

miraculis  multis  in  vita  atc$poft  morte  claruerit, 

8£  tora  ei9exterior  vita  maxime  in  abftinetia  quali 
quodda  continuu  miraculu  fuerit , nil  tn  mirorca  - 
tenus  in  ea,ficut  interiore  animae  ci*  fandlitatc,  E - 
t at  em  infftimabili  dei  charitate  fuicefa,  SC  ardetif- 
fimoxftuabatzelo,  pro  proximoru  falute,  humi  - 
litascius  profundiiTtma  fuit,  pacietia  nimis  mirabi 
lis, er  at  quoqj  mete  8C  corpore  punifima  virgo, hic 
deusfemel  defuncla  fufcitauir.huicocculrifTimare 
uelauit,&  proparuisexceflibus  dire  fatis.parerna- 
liter  tamejn  pncfenti  vita  aflFlixit.quatenus  mori- 
ente  fine  omi  dilatione  amplcdleretur  & beatifica- 
ret. AltifTimas  contcplationes,cxtaticosraptus,itc  - 
igniferos  in  deu  afledlus  vbertimfornraeft.  Si- 
cut SC  fandius Thomas quein  hoc op  re frequen- 
terinduxi,quierat  purifiimp,  prorfufe^  innocctif- 
fim$  vit£,&  ff  pe  a terra  in  aera  eleuatuseft,  ficc£  m 
aere  pedens  viciffim  vifust  inue tus  efi.Deniqj  cer 
neribus  multis  interdii  improuifc  in  diuine  lucis  eft 
abforptus  abi  jTum,tab  orni  fenfuali  operatioeab 
ftradl9,inf«nfibilisfadtus  c.  P,  Qutfunt  muli  libro 
ruminquiW  ifta  plene  digefta  funt,vr  ea  inqui- 
rat difcam.TJn  legendis  fandloru.incronicisqtp 
beduet  plurium,  in  fpeculo  hifioriali.  Inhfftoria 
«cclefiafticajn  martyrilogio.In  dialogofandliGre 
gortj.Invitafpatrum  maxime  in  primo  libro. In  ce 
fario.In  pa(Tionati,&  in  a'ijs  pluribus  libris  ifia  dili- 
genter congefta  fu  nr. 

^Gratiarum  adlio  philofophi  de  bcneficijs  SC  in- 
forormatione.T.Atdcului.  i*  * P, 

De 


f 


Digitized  by  Google 


f!«  D DIONY.  CARTHV.  DIALO. 
ma5gj(lli*CWrifto  crediderat  De  lioc  facroLaurci» 
tio  pene  innumera  hebentur  mii  acula  poft  morte 
cius  perafta,  inter  quae  hoc  vn3  eftquodco  cum. 
criftifrra  virgine  ChriftS  orante,  Stephanus  quidi 
judex  iu  vrbeRoma  defunft*#  in  peccatis  multis 
deprehenfus.ad  vit3  reducit  .arcp.joidierum  ptrni 
tentia  fa£a, in  Chrifto  feliciter  moritur. 
«cDcfacratittimo  atcjj  amStiiitmo  Chri  atlctha  def 

p0rmiAriopagitam3gnoDiony*i°.Art,XV.Thf# 
Vnc  o philofopheaudideeodequolibe- 
TV|  ter(vi  arbirror)audies  .P,  Quid  fibi  vult  ri- 
culus  ifte,&admonirio  tam  mcunda;  T,De 
fum.no  philofopho  ac  pclaro  architheologo,  ,pfa 

ri  intendo.  P.Hoceerteauide  audire  difpono.T, Di 

onyfius  ifte  que  amo.de  quo  tibi  nuc  loquar, Athe 
nienfiu  philofophost  altiflimusextitit.SC  ob  natu- 
jrafis  eminentia  fapienriarthcofop!ms.i.dcamfapi 
cns,i  Paganis  philofophus  cognominatus  eft.Kic 
Chrifto  in  cruce  pendere  in  Aegypto  cxiftens.ecli- 
pfim  folis  quar  in  die  pafi’ionisChrifttaccidit,vidit# 
&liipernaturalem  agnouit  PrarcreaaPaulo  a- 
poftolo  ad  fidem  couei  citiu:cu  vxoreatqj  vniuerfa 
familia,&  in  Athenis  a'  Paulo  epifeopus  ordinatur. 
Dionyfiusergo  vrbem  hac,  maximaty  regioispar* 
tem  adChriftum  couertic},  Huic  beariifimo,|Paulus 
fccreea  quae  homini  reuelarc  non  licuit, pandit.  V n 
de  fupbeatiifima  trinitate  in  libro  de  diuinis  cara- 
tterib*,de  diuinis  nommib*  de  myftica  theologia, 
de  hierarchia  angelica  ta^funditfime  [cripfu,vtpo 
siuscu  Paulo  videatur  raptus  fuiffc,quainabeo 

h*c 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA,  UVW,  ?»fc 
b3ccdJdici(fet.Scfip(?tptcrca  & a!iamulta.^Dcni- 
cpaudies  magiftijt  fuuPauluRomx  captn.illuc  ad' 
ucnit,cuipoft  iacra  nec£»moxPaulus  apparuit,Poft 

modum  d PapaClcmtmtPatifiu5itmit£.Vbicum 

plurimos  ad  Chriftuc6ucrulfct:apfe6K>  capimini 
detur.colophifatur,cofpuicur:as£$duri(rimislorisIi 

gatuc,  hinc  ves  o flagcllatur,fup  crate  iuppofitisfii 
misextcditur.fftddeChriftocoforiat.Iride  ndefuri 
entes  ferociffimas  beftias  mittitur,  fcd  eo  cruce  op 
poneme,manfu<tiffim£€f?iciunt.Pi£tercaincIyba 
nu  miffus,ill*fus  egrcditur.Cruci  afftxui  diu,pchri 
fto.fed  liberer  affligitur  .Cu  aut  in  rarccrc  clt  recln 
fus,  chriftus  ei  apparuit,  facraq;  ei  comunionc.do- 
nans,  accipe  inquit  lioc,chare  meus,  qa  merces  tua 
mecu  eft  magna  nimis  .^Porro  decollatus : caput 
fuii  abfcifum.erexit.att^jpprijsmani^pduomilia 
ria  adlocflln  q nue  fcpukuSeft.tuIit.  IliCo  aut  ange 
locat  dulciifimx  mclodyar  auduar  funt  .P,0  beatiifi 
mu  viw  ,T,Nofti  q>  breuitatiia  ftudco.idco aliaef 
usmirabiliaptermnto.hoc  tn  adrjcio,^  cnMicha- 
<1  Ipcrator  Grarcow,  regi  Francow  Ludouico,  ma- 
gni Karoli  iilio.librosDionyrntrafmififrcr.deceK 
nouc  infirmi  in  ecclefia  eius  Paryfi9  a varrj>  mor- 
bis curati  funt. P,fn  hoc  dcusfubltmis&fanflusdo 
trinam  eius  mirabiliter  approbauit  ac  ftabiliuit, 
•BDcgVatriiiphi  fanfti  Vinccmq.  Art,XV[.T;he. 

V°Inccntiamfan£to'Valerrjcpifcopi  discorum, 
Dacianus  prxfes,in  cculeo  fufpcndi&cx- 
ted^atqj  iuifit  oibusmcbriS  difiipariQuofa 
cto.dixitDaciano  Viucc  tius  hoc  e $ femp  obtaui. 

k l Tunc 


j!j.  DDIONY.  CARTHV.  DlVLO. 
Tunc  carnifices  pr* fidis  ferreos  pertines  v fqj  ad  in 
tima  coftaw  fixcrunt.fic  vt  vifcera  inrema  pateret* 
Kfangais  vndiq*  efflueret . Infuper  in  craticula  af- 
fatur, exuritur,  atg  erem  atur.fk  vt  vifcera  eius  ex- 
alarentur.  fluter  h®c  admirabilis  martyr  manet! 
mobiIis,conftans,  8 C Chriftum  cotemplans,ac  de- 
procans . <|Poftrem  o in  tetetrimo  carccrc  ponitur, 
figno  pedibus  eius  affigitur,  8C  fuper  teftas  acutifli- 
mas  redinatur,fed  Chriftus  immefoquoda  fpjen- 
dore  tenebras  fugat  argaftuli, teftas  in  flores  comtt 
tatdulciffimos, pedes  eius  foluutur, angelico*  fpi- 
Htuu  melodya  diffundi!  ,&martyr  digniffimns  an- 
gelo* fruens  folatio,  inter  eos  fuper  flores  deara- 
bulat,ipficj|Chri  fto  h y mnJi8£pfalmu  decarnat  ,Cu 
odoris  fiiauitaS,  ac  mdody®  dulcedo  latius  fpar- 
gcrtntur, videntes  cuftodcs  qux  in  carccrc  flebat, 
conucrfifunt.  f Poft  h®c  Vinccncius  fpiritu  dedit, 
cuius  corpus  Dacianus  in  campu  proqci,  att^  feris 
ac auibui deuorandu  tradi  prarcepit,Scd  angeli  ei- 
US, pro  quo  pafliiseft,corpusfacrum  cuftodiunt,dS 
luis  exteris  prorfus  voratior,alias  auesjmoK  lu- 
pum i corporis  abegit  contartu.QuocopertoDa 
ciailus  vclut  amens  effertus,  ipfun»  in  mari  cu  faxo 
ingenti fibi alligato, mergi  mandauit  ,Sed  rcuelan- 
te  facro  Vinccntio,a  quadam  deuota  matrona  8£ 
aliis  inucnitur.K  honorifice  fcpclf  tur.P,  Terr  ibifia 
pro  chrifto  pafTi  funt  martyres.T,Quomo  ergo  in 
ter  tam  immania  tormenta  fides  chriftiana  ficin- 
ualuiffet,nifi  martyres fuos  chriftus  fignis  attp,p- 

digijsaad  aliorum  inftrurtionS  mirificaffctf  .f  Por- 
to 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLI,  LIB.  VII!,  f|4, 
ro  martyrB  inuiftitfimagefta,in  varijs  Iibris&cro 
nicig  diligcntifTime  fcripta  funt.nec  opus  l hic  plu- 
ra induci  P, Ad  inftruftion?  mei  ifta  fufficiiu.pr*- 
fmira  c3  aliis  locis  de  iftis  plura  inucnircpuxann 
«Defa0^oSiiaeftro  mirabilia  magna,  Arxvii.T, 
^ Vm  Tarquinius  Roma:  vrbisprjfcftus.Sil 
| |ucftrum  ad  occidcndu  cccpifier.dixit  ei  Sil- 

,1  y uefter:StuItc  hac  noere  morieris,  & aeterna 
tormenta  recipies,quod8£faftum  eft  ^JHunc  virU 
tanta  gratia  deus  ornauic,  vt  Pagani  quoepeu  ve- 
hementer amarent . Erat  nempe  afpeftu  angalic* 
fermone  niditus,  fanftus  opere,  prudens confilio, 
charitate  diffufus, pietate  repletus.  Hic  ergo  inRo 
manu  eleftus  eft  pontifice, arqj  Conftantinum  ma 
gnum  conuertit,ac  baptizauit.Sanfta  quocg  Helc 
namConft antin  i matrc,atcp  doftilfimos  Iudaeoqi 
magiftros  ratione  8£  fignis  ad  fidem  induxir.Taq 
rum  fcfocifTimu  mortuu, tn  Chrifti  virtute  fufeita- 
uit,8£manfuetu  effecit  .Quo  vilo.paganoqi  doftif- 
fimi  adGhriftum  funt  concrfi . q[Deniqj  draconem 
vencnociflimu  atqj horribile, &cotidic  flatu  fuovq 
nefico  plurimos  occidentcmjligauit,8£abomni  lj 
fionedefinere  egit.Duoscj?  viros  a dracone  Iartalit 
infcftos.curauit  .P.Taurirefufcitationem  maxime 
mirorcum  anima  bruti  mortalis  fit.T, Recordaris 
(ni]fallor)  quemadmodu  tibi  oftendi  omnipoten* 
tem  dcu.ea  quocppofle  eodem  numero  reparare  9 
proifusdeftrufta  annihilitaqj  funt . Sicut  etiapo- 
teft  vnum  exiftentium  in  aliud  prxcxiftenscoucf 
tere.P.Ha*  te  dixifle  oblitus  non  fumahoc  tamen 

k 5 M 


DE  FIDE  CATHOLICA  LL  VIIL*  6|. 
Cumcjgo  fupcrcum  cadere  arbor  inciperet,  ipfe 
erue*  oppofuit,flC  arbor  in  alii  partem  rcucrfacft. 
Ofculo  fuo  leprofmn  curauit.qPnctcreacumaU- 
qn  celebraret  igneus  globus  fuper  caput  eius  appa 
ruit..!deoquc  par  appellatur  apoftoiis.  ^Scd& 
chriftifera  virgo  bfidifta  Maria. Petrus  quoque  et 
Paulus  ei  frequent  apparuerunt.  Ipfe  etiam  faccr 
Martinus  ,pphctig  fpiruu  datuit,  quia  8C  Maximo 
imperatori  de  fua  mone  futura,  &C  Briccio  fuo  dif- 
cipulo  de  epifeoparu  fututo,  ac  alia  multa  f dixit. 
Nemo  illum  vnqui  vidit  iratum.nemo  fidentem, 
nemo  merente.  Nunquam  illius  ore  nifiChrifttis, 
nunqui  in  cotde  nili  pier  ar, pax  8C  mife ncordia  fit 
it.  Porro  irrationalia  animalia  ciusfubdcban< 
turimperio.Ho  quippe  iubente  canes  lepufcuUtm 
infequenteF  ftetcruni. Serpens  natans  rcucrfuscft 
• Mergi  collegi  defertum  ingreffi  funt.  Mortis  fuat 
horam  dtu  praedixit.  Cum  autem  dcfun&us  fuif- 
fet  vultus  eius  ad  inftar  corporis  glorificari  re* 
fplenduit, atque  angelicus  chorus  piailens  i mul- 
tis in  aere  extat  auditus. In  ipfa  quoque  hora  tnor 
tis  fuse  beate,  feto  Seuerino  Colonienfi  epifeopo 
trafitus  cius  innotuit,  qm  angelica  in  cjlo  melodi} 
audiuit.  qjSed  8L  hoc  quoq?  valde  mirabile,  quod 
beatus  Ambrofius  funeri  eius,  quo  nefeio  modo 
interfuit. Siquidem  in  ipfo  miffj  officio  quam  in  cc 
defia  fuaMedioIanenfifecit,ebdormicns,cum  per 
trium  horarum  fpacia  excitatus  fuiflet.Martinum 
fratrem  fuum  dixit  ntigraffe.feque  cius  funeri  ob- 
it 4 fcquumi 


tized  by  Google 

7 O 


*I7.  D.  DIONY,  CARTHV.  DIAI O. 
Tequiu  prarbuifTe.vltimam  tamen  orationem  pro- 
pter excitantium  feftinaniia  non  potuifteimplef- 
fc,harc  de  multis  fic  breuiter  dixerim:  ^Frcqueter 
quo<^  ei  demon  in  fpecie  louis  vel  Merturij  vel  mi 
nerug,vtcirtimctiain  forma  Ghrifti apparuit.  Sed 
ilie  fpiritu  fanclo  repletus  faliinon  valuit. 

^ De  exccUcnttjs  fanftiffimorum  Germani  atcy 
Francifci.  Articulus. 19.  T. 

OMniaquae  fanflus  Germanus  poft  epifco- 
patu  aflumpru  gctfir.fupra  humanam  virro 
tem  extitcrunt.  In  omni  refe&ioe  primo  ci 
nerem  prglibauit, deinceps  panem  ordeaccu  fum- 
pitt. Denique  per  jo.ann  os  n unquam  pane m fru  • 
mcnti.non  vinum  neq$  legumen  accepit.  Sal  tame 
duntaxat  pro  fapore  alTumpfir.  Talis  autem  erat 
«ius  vita.  vtnifi  deus  eam  miraculis  comprobaf- 
fcr.fanraftica  apparuiffet.  Et  denuo  talia  erant  eius  * 
miracula,  vt  nift  vita  eonfonafletfantaftica  puta- 
ri potuilfent.<|Phus.  Aliqua  audire  de  eius  prodi- 
giis affafto.qT.Quondam  tempore  daemones  in 
hominum  fpecic  apparcnte$5idiuraiiie,ne  de  loco 
quo  eosinuenit  recederent  donccipfe  omnibus 
eorum  fallaciam  demonftraret.ipfjquelenon  ho 
snineS  fed  daemones  e(le  clamarent,  quod  et  fafll 
cft.  qDeni<5  vehememiffimi  maris  tempeftatem, 
ter  aquam  in  nomine  fupfanftilfimx  trinitatis  af- 
pergen  s ceffare  obtinuifDifcjpulum  fuum  defun- 
c u ateg  fepultu  fnonumeto aperto affatus eft.  Ille 
defun^S«‘n  fcpulchro  refedtr.  rcfpondit:et  f< 

**  «ac  vita  nallceffe  ghibiut,quo  di&onirfusqui- 
i tui 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  UB.  VIII.  51$. 

cait.Infup  vituli  occifii  «t  comefti  offa  recolliges  cu 
de  refufcitauit.Rcgc  Idignu  regno  expulit,^  eo 
fubulcu  iftituit.  Prseterea  allekiy  a «fuisdamido 
fortiffimoshoftes  in  fugS  cSueitit.SS&uCaffianu 
din  fepultu  ad  monumetu  allocut9  cft  dices:Quid 
agis  frater  Gafliane.Cui  iUe  de  tumuloaudietibus 
cunftis  rcfpondit : Dulci  quiete  perfruor,  8&  falua- 
toris  aduentft  expefto.  Cum  a Valentiano  impe- 
rat ore, ciufqu  e matre,  condigno  efTetfttfceptus  ho 
nore.  Volufiani  nobiliflimi  vid  puerum  adolefcen 
tedefunftum  fufckauit.  In  eode  quoque  loco  afi- 
numTuum  quo  vehebatur  i mone  refufeitans  ab 
ipfo  domu  delatus  eft.Phus-Mira  funt  haec  8C  mi- 
rabilia valde, foli<$  deo  poffibilia  qui  qmiftsad  cor 
roboratione  cliriftianae  fidei  effent.  conflat  eam  i 
deo  donata»  T»0  philofophe  adhuc  pauca  audtfti. 
Ver  u tamen  dcquodS  Simpliciano  tH.  illiterato  fed 
diuinitus  inftituto  f&6  Francifco.qui  etiS  non  diu 
ante  tpa  ifta  defunftus  eft.quard a de  multis  aufcul 
ta:  hic  jpphetico  fpu  claruit, cordiuij  archana  deo 
padete  cognouit . Quiqj  ad  min9  mortuos  maxic 
poft  morte  fuS  fufcirauit.Etqm  colubina  fimplici 
tate  extitit  plenus,oes  creaturas  note  fratris  v cl  fo 
roris  vocauic.Auibuspdicauit&  velut  rationis  ef 
fent  capaces,  fic  congregabant  8C  aduertcbSt.  Ali- 
quando hominibus  pdicans,cum  rjrundinu  impe 
diretur  garritu,  pneccpit  vt  fileanr,  & ,ptinus  pa- 
rent, Aues  carli  indomitas  ad  fe  vocauit,mox  aduc 
ncrSt.&co  monete  cantablt,necfinelicetiarecef- 
krum. Qncy propt  infirmitate  vifus  copulfiis  2 P* 

ti,w« 


D,  DrONY*  CARTHY.  DIALO. 

ti  fibi  rcmcdiu  candentis  ferri  apponi/ed  eo  orare 
nullfi  ab  igne  dolore  fuftinuir.Huic  Chriftus  cum 
Virgine  matre atq)  angclorfi  multitudine  qnque 
apparuit,&  breuiter  mirabiliu  quscptreuChrtii9 
©peratus  cCt,  vix  numerus  nofcil,  inter  qu*  hoc  p 
cUriflimum  exrat  q?vidic  in  vlfu  feraphyn,fex  alas 
lintem  ctuci affixum. in  quo  tam  mirabiliter  Chri 
fto  coformatus cft tvt ftigmata  feu  vefiigia  quinqj 
vulnerum  Chrifti  in  manibus  8C  pedibus'ac  latere 
Francifciimprimeren?,&  vfquc  ad  mortem  mane 
rent.dcquibusvbertimvehemente  pretulit  pce- 
nam.quia  & vera  vulnera  erant. 

De  varijs  eximio*  fanftorum,pd!gn$>quor5 
algfolcin  t f Io  ftarefecerur,a}iqutmorruosfufcira 
ucrut.alig  lingua  abfciCa  locuti  funt,  alij  capita  am 
putata  erexerCt  arqj  tulerut*  Art.  vicefimus.T. 
I f{lo  Mucio  monacho  tcftaf  fftfis  Hicnv 

_^/nimus.io  librovitafpatrum.cpaddicipulu 
queda  an  velpcr5  venire  defidaras,fed  fole  recede- 
tc  no  yale$,dixit  ad  fole:  In  noic  lefu  Chri  dhi  no 
Art  (ia  paulifp  in  rtinire  tuo  donec  ad  vku,puenia 
cjj  protinusfetm c Simile quocjt in.q  Jibro  virafpa 
trude facratifTto  abbate  Befarioncl  abefqui  ctia 
qfiqj  ingere  fluuiu  fme  nocumeto  ptrafqt.  Infupcr 
de  Karolo  magno  idc  in  hifiorialt  fpeculo  feribif* 
DH  em  farracenos  infeqbat,  foliplo  orate  ftetitim 
mobilis, donec  inimicos  dei  et  fu  o s occidir.T.Mira 
biiifTia  audio,  8C  certe  Coii  deo  vniucr  Corii  dnatori 
poJfibilia.T.Infinira  mihidiceda  occurrunt,  fcd  gd 
necefTe  eft  plnra  inducere , plnrimi  nempe  libri  de 
confcnpti  funt  , En  bcatiffima  virgo  Agncs 


Digitized  by  Goo 


PE  FIDE  CATHOLICA.  L1B.YIII  jio. 
praefert  Romani  filium  mortuum  fuicitauir,  qui 
mox  clamare  orfuscft  ;V  nus  eft  inquiens  deus 
chriftiano**,&  ola  idola  vana  funt. In  medio  ignis 
flljfa  pmanfit  bcara  Chriftiana  trib9  diebus  in  For- 
naci ardenti  incobuftadurauit.qjOccifa  ptereabe* 
iiflfjmaAgatha,apparuerut  cen  tu  adolefcctei  deco- 
ri,in  illis  locis  nug  vifi , q angeli  dei  fuifle  credun- 
iur,fponfam  chfi  venerabflinepelictcs.  fGJor*0*’ 
fitfuna  tnfupKatherina  decollata, ,p  fanguinc  iaccf 
fluxit  .Angeli  vero  corp*eius  tollentes,i!lud  i m6 
teSynaifepcIieruc,dc<Jnucvfqioleu  in  plurimo*  , 
(abite  emanat.  qjS, pater  monacho^Bcnedict9  tres 
mortuos  fufcitauir.ncc  folu  futura  atqj  occulta  ftd 
cordiuqfy  archanaaperuit.^Porro  qd  de  dulci ‘fi- 
mo chfi  fcruoBernardo  oi  gracia  in  domo  dei  mi- 
rabiliterradiate  dica,.  Hoc  erat  cicurare  q>t5gere, 
fcdSCmormufufcitauit.^S.Iulianus  martyr, fenvti 
Anaftafiumfufcitauit  ,S|  S.Poncianus  leonibus  tra 

ditur,fedabeisnulIatcnustangitur.sgDeni$iUu- 
ftrifftmus  doftorHi!arius,mortuu  fufcitaffedefi i- 
bitur.Sed&filiar  fuxatq)  vxori  felice.fecuracp  mor 
te  orando  obtinuit.^Infupcr  5.Pcrmemus,fanfl9 
Ferrco!uS&  fociuseiusS.  Eufebius^S.Epodrifius, 
S. Florenrtnus  ,S.  Hilarius,  San&us  quo^Roma- 
nus  ac  alii  multi.lingua  pro  Chrifto  abfeifa  loctirj 
lunt.qfSan&us  Felix  martyr,  fuper  aquas  ambula 
aut  .^SanftusTibunius,tap  carbones  ignitos  nu- 
dis p!3t  is  illffusmenuit  .ipSacratitfimS  virgine  fe- 
ci 5 nec  ignis  nec  bcftifJfderepotuetut.^Dcniqia- 
ccr  Papa AlexSderad  illufirifs.martyrf Hermf  clau 
fil  carectis  ianuis  nroiuir,ei*fiUC  mortuu  fufeirauit. 


4ti.  - t).  DIONY,  CA RTHVY  DIALO. 

Sanftus  Narcifcus  aqu3  mutauir  in  oleu.fSantf  u« 
Sampfon  Epifcopus#  confcffor  Chrifti  quatuor 
mortuos  ad  vi  ta  in  nomine  Iefu  redu ait  Sanftu* 
quidaGregorius  monte  prarcibus  mouit  San&u* 
Duniftanus  pariete  magnC  dorfo  apto  loco  con- 
ilicuic.r<ftusA!ban9  &Sft5s  luft9  caput  afcifum  m* 
nibus  fuis  tuIerur.San&us  Maximus  viuens  Aifcn* 
ttit  tres  mortuos, dcfunftufcjvnu.  Sed  quid  dico  de 
iftis.Qu*n?pe  lingua  Maria  Magdalcne  c5pa 

ris  eius.MarieEgypdace^jmerc  quf  at  pcomia  Sep 
ties  quolibet  die  leuabatur,  Maria  Magdalene  ab 
angelis  fftis  in  aere.Porro  illi9g!oriofifTime8(vere 
a mabiliflime  fociera  tis.  Vndecim  ScilicetMiliu  vir 
ginu,fan£ritatc  Iaudeatcp  miracula  me  no  poiTe  de 
fcribere  digne  cordialiter  fateor.Etbreuitero.P, 
fanftoru  qui  in  chriftianalegc  mortuos  fufcitaue- 
rur,qui  nec  igne  nec  feris  ledi  potuerut,fuper  aquas 
ambulauerut  jteqj  infinita  alia  peregcrut  numerus 
magnus  quideeft,  fcdprorfus  incertus  ,nec  enim 
in  lege  antiqua  tot  tanta  vel  talia  aliquo  modo  cd 
tigcrutfkut  in  lege  noua+Ncpe  fi  rite  recordor  in 
tota  veteris  teftamcmifcriptura  non  nifi  duoviri 
videlicet  Elyas  & Elyfeus  mortuos  fufcttaffc  legu- 
tur,  qaoru  quilibet  vna  fufcitauic.  SedElyfeusetii 
poftmort£  vnu  fiifacauir.P,  Quia  lex  nona  mira* 
bdior c/V qua  vetus, plur.bus  eguit  fignisatqt  pro  - 
digqs.Nuc  vero  fi  tibi  videtur  fufficiut  mihiiftaq 
tafta  (unt,pracfertim  <u  ia  alijs  libris  de  his  pleni* 
tis  iaftrui  valeam. 

^Defauft©  Patricio# purgatorio  cius,  de  fanltif- 

* ...w  i.®..:'-  fima 


Digitized  by  Google 


Dfc_FIDE  CATHOLICA  U-  VIII  .fit. 
fima.  Efyzabeih.Dcdiuina  quoqj  virgine  Kathari- 
na  de  Senis, & de  beato  Thoma  de  Aquino.  Arti* 
culus.  X XI.  Theologus, 

HV  cufcpPilofophetibide  miraculis  dixifendto 
cy  qtamc^pteruus  negarepoflct,&fi  no  ratio 
nabiliter,tame  pertmaciter.P,V  ticp  cmia  f>- 
indudra  miraculam  cffedlu  fuo  faris  relucet.  Nulla 
tenus  em  ambigere  porefthofubtilis,  quin  fi  nema 
ximis  rpdigrjsmudus  ipfead  tS  admirabile  fidem 
ac  arduS  lege  conuerti  nequrair*T,De  hoc  in  prar- 
oftefis  efticatiuscolioquebamur.Nuc  vero  vnu  ad 
mirabile  dicS.qd  dbtnedumirabilc  fed^iucunduin 
fup  erit.P,Quid  eft  hoc.T.Si  quis  dei  ^puidentiam 
negat, fi  animar  inmorta’itarc  no  crcdir,  fi  infideliu 
atqjprauorutormfta.fidehuquoqj  felicitate  non 
admittir,non  ad  ratione  aut  jpphetia  aut  figna  e fi 
tranfmma,fed  ad  expetistis  rcRi& opera. P,H oc  de 
tlara.T.Cu  fandius  Patricius  in  Hybernia  praedica 
ret&paru^ficerer.diccretcp  popui  rerrp  ilimsnep 
miracilis  neqjdodlrina  fc  ad  Chrifiu  velle  cduerti, 
nifiquifpiSintereosifia  p exp«rietianofcerct,qu{ 
de  tormetis  ac  alijs  habita  funt.  Itaq?  orate  parricio 
locus  ei  aChrifto  ofifuscft,purgatoriu  in  grcdiedi, 
in  q qui  ingrrfius  fuerit.arq?  in  101  meti  s coftSs  per  * 
maferir, infia  vnudieabomi  culpae  reatu  purgatu  £ 
exirer*Quid5crgo  locu  ilfu  ingrefl  i funr,quoqt  ali- 
qui virtute  diuina  ,p!c<fu  fu  nt  & rcdierur,quida  aut 
rcuerfino  funi.  Qui  autredierut  horribili  tfim  a qup 
viderutimpioru  tormcta,eIcdlorfi  quoque  cdfola 
tioespublic?,pdi(aucrui.P)Bft  ne  adhucad  huc lo 
. cum  in- 


Digitized  by  Google 


M 0.  DIOMf.  CARTtf.  DlALOG 
cani  ingrcfTus?T,  Eft  vtiqj,8£cccc  fi  pinduftis  non 
Credis,n2aead  experientis  mitto. St  em  quisnoa 
credat.veniatad  !oc&  fatis famofum  in  regioe  Hij 
bernig.adcollegiuvbt  intraf  in  purga  roriu  fanfU 
Pamcn,8£  e xperimS  taliter  fentict  Vera  cflfe  cunfbi 
qu  5 di  fla  func.K  cernet  fc  in  Chrifti  nomine  poile 
daemonii  poenas  euadcre.P,  Quid  amplius  qug ro' 
T,Dc  huius  loci  tormetis.de  modo  at cp  periculo 
imroeudi.de  his  quoque  qui  eu  ingredi  fune, libri 
cofcripti  funt.ideo  de  ifto  nuc  amplius  nil  adiugo. 
Veruta  me  dc  domina  iltufiriflima  facroCmfto.Eli 
zabethde  Turingiapaulifpercifabonl^c  erat  re* 
gis  Vngarigfilia.cuius  tata  erat  fanfhras,  ac  tanta. 
roiracula,vtipfa  folaad  fidei  corroboratione  vere 
fu  fficiar.Erat  qppe  humillima, &mifcricord;ifima 
iibcraliiTima.SC  in  omteharitatediuina  atqi  frater- 
na  flammigera  Leprofif,  Idropicts,  altjfq;  demum 
folo  vifu  horrf  dis,  folliciteSv'reuercter  feruiuit,eof 
qjconrraflauit.tulit&fouit.  Praeterea  tn  agone  co 
fidens  lerlfmaerar,  & angelici  c3rus  dulcedo  au- 
diebat in  guttnre  eius, ore  tamen,  claufo  manente, 
Sect  dc  inter  innumera  eius  miracula  etym  quincy 
jnoruios  vel  fex  lufcitauit  dc fun fla,  breuiter  aute 
* conciri  io,  quoniatotu  mundu  inidoneu  ad  cius 
fanfhiatc  explicanda  exifiimo.  P.libenter  hgc  au- 
dio, maxime  dc  humilitatc&pieiate  eiu*  in  paupe 
res.  P,Fuit  prjterea  iftis  pene  teporibus  virgo  diui 
niffima  S2fla  katherina  de  Senis.cui  Chriftus&vir 
goChridifera.fanflus  qqj  Dominlc9&beatusTho 
raas  de  aqoino  yberrime  «pparucrut.Quauisida 

miracu- 


Digitized  by  Google 


DE  FIDE  CATHOLICA  LID.  Vlir.fi* 

miraculis  multis  in  vira  at  c£poft  morte  claruerit, 
bC  tota  ci9cxterior  vita  maxime  in  abftinetia  quafi 
quodda  continuu  miraculu  fuerit , nil  tn  miror  ca  - 
tenus  me  a,  ficu  t interiore  anima:  ci9  fanftitate,  E - 
f at  citi  ingftimabili  dei  charitate  fuccefa,  & ardetif- 
fimotrftuabarzelo,  pro  proximorfi  falute, humi  - 
li rascius  profundifftma fuit,  pacinia  nimis mirabi 
Iis, erat  quoq;  mete  & corpore  punlTima  virgo, h3c 
dcusferrscl  defun&i  fufcitauir.huicoccultiffimare 
uelauiqSi  proparuisexcdfibus  direfatis.paterna- 
lirer  tamc,mpracfenti  vita  afflixit, quatenus  mori- 
ente  fine  orni  dilatione  amplcfteretur&bcatifica- 
ret.  Altiffimas  contcp!ationes,cxtaticosraptus,itc 
igniferos  in  dcfi  affeftus  vbertimforutacft.  Si- 
cut & fanftus  Thomasqucin  hoc  op- re  frequen- 
ter induxi, qui  erat  pur;flimg,  prorfufqj  innocctif- 
fiing  vdtg,S'icpea  terra  in  aera<leuatusefl:,(iccpm 
aere  pedens  viciffim  vifus&  inuetus  cft.Dcniqj  ccr 
neribus  multis  interdu  improuifc  in  diuine  lucis  eft 
abforptus  abiffum,&!aboir.ifenfuali  operatioe  ab 
ftraft*,infenfibili$fai5fcusc.  P,  Quifunt  tituli  libro 
ruminquib*  lfta plene  digefta  funr,vr  ea  inqui- 
rit Si  difcam.TJn  legendis  fandorfi.incronicisqqj 
bedae&f  plurium,  in  fpeculo  hiOoriali.  Inhiffona 
ecclefiaftica,tn  martynlogio.7n  dialogoianftiGrc 
gorq.Invitafpairum  maxime  in  primo  libro  In  ce 
faro.In  paflfionafi,&  in  a'ij<  pluribus  libi  is  ifta  dili- 
genter congefta  lunr. 

^Gratiarum  aftio  philofophi  de  benefierjs  Si  in- 
forormatione.T,Atticulu:..i*  * P, 

De 


Oigilized  by  Google 


D.  DIONY  Stl  CAR.THV.  W 
tertiam  fandii  Francifci  regulam  elucidatio.relig?- 
olis  quidem  fcripta,  verum  nulli  Chrifti^no 
non  maxime  neceffaria. 

Vicunque  hanc  regulam  fecutifue- 
rint.paxfuper  illos  mifericordia 
fuper  Ifrael  dei  * Ifta  funt  verba  apo 
ftoli  PauliadGalath.In  quibus  ver 
bis  per  regulam  intelligitur  reftitu- 
■ doveritascp  doftrinae.quamibidf 
docet  fandius  Paulus.  Cuius  dodtrinae  imitatori* 
bus  ac  impletoribus  promittit  ac  imprecatur  pa- 
cem 8dmifericordiam,hoc  eflr.mentis  tranquillita- 
te in  dco.de  qua  propheta  loquitur  deo;Pax  mul- 
ta diligentibus  nomen  tuum. Et  piam  aeternae  falu 
tisconfecutionem  feu  peccatorum  remiiTionem, 
dequaChriftus  teftatm.Beati  mifericordcs, quo- 
niam ipli  mifericordiamconfequentur.  Porro  per 
Ifrael  dei  intclligit  gloriofus  fapientiflimufque  a- 
poftolus  vnuquemque  Chriftifidelem,  qui  fide  et 
opere  meretur  Chriftianus  uocari,  qui  fandiorum 
patriarcharumfidem  atque  veftigiaprofequend® 
ipforum  filius  appellatur.- SdipiritH.  no  litera.Iudae- 
ns ac  Ifrael  nucupatur.  Vndrait  SaluatonEccevc 
re  Ifraelita.in  quo  dolus  non  eft.  Praeteream  prae- 
allegatis  apoftoli  verbis  per  regulam  intelligendo 
normamieu  formam  Sd/egem  viuedi.quam  incly- 
tus Chriftianae  fapictiae  fignifer  praeeledius , dei  c5 
fefforFrancifcusinftituit  8dpfixit  vtriufque  fexus 
perfonisfidelibus.qua:  vocantur  de  tertio  ordinct 
quibusfpiritualia  quaedam  dedit  mandata  feu  in- 

! ftituta 


<27*D.  dtony  carthv.in  ter. 

f.  'tuta, vt  infra  patebit. Itaque  norma  84  lex  viucfl 
v.iquam  illis  donauit.  merito  regula  nominatur. 
Nara  ut  aflferit  Gratianus  m prima  parte  decreti  di 
liinftoone  tertia  regula  didta  eft  ,eo  quod  re&e  di-1 
vlt,nec  aliquando  aliorfum  trahit.  Alij  uero dixe- 
runt regulam  di&am.vel  quod  regat,vel  quod  re- 
vide viuendi  normam  et  legem  praebeat, vel  quia  di 
ftorta  prauaque  corrigat . Cum  igitur  norma 8C 
lex  ifta  viuendi  a fanftoFrancifco  tradirajrcftc  dti 
catad  ueram  falutem  f nec  aliunde  trahat.imofa- 

lubrirerrcgataftusvitarhuman*,  84  uiamiuftitiae 

docear,diftorta quoque  84  praua  redarguar, hinc 
rationabiliter  regula  nuncupatur.  Quam  qui  fue- 
rint affecuti, pacem  cordis  84  mifcricordiam  ab  o- 
mnipotente  adipifcuntur . Denique  quia  in  regula 
lita  aliqua  continentur, circa  quacquarftiones  naf- 
<untur84  exhortationes  ncceflaria:  funt, idcirco 
venerabiles  ac  deuotifaccrdotes.miniftri  84  patres 
reguIar84ordinis  huius, fpecialirer  generalis  eorum 
mmifterparuitatem  meam  frequenter  atque  in- 
canter rogare  dignati  funt , ut  fuper  eorum  regu- 
lam aliqua fcribam,  difficiliora  elucidando,  84  or- 
ca utiliora  doftrinas  morales  84  exhortationes  fa 
jubres  addendo , ea  quoque  quar  iam  per  apoftoli 
ca  mdultaaddita  funt  regulae  uet eri  ac  priori  ,con 
< Ot  dando  cum  Ius  quar  in  regula  illa  funt  conten- 
ra.  Horum  ergo  tam  pi«  ac  humili  poftulationi 
pro  pofle  obtemperare  a c fativfacerc  cupiens.eiuf 
gloriofiilimi  illuminationem  cordialiter  inuoco, 
qui  fuper  quietos  84  humiles  requtefeir, 

% • 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  51* 

^|Dc  commendatione  regulae 
pcrfonarum.de  tertio 
ordine. 

Articulus  primus. 

Valiter  magnus  il/e  fanrtus.ac  bea> 
tiffimus  uirFranciicus  morus  fuit  ad 
inftituendum  tertiam  regulam 
qualitereaminftituit.exlibro  demi 
rabilibus  artibus  eius,&  ex  legenda 
ipfius  cognofcitur.  Etenim  iftam  ter 
tiam  regulam  fpecialiter  principaliterque  inftituit 
pro  fecularibus  Si  coniugatis  aclaicisutriufque  fc 
xus  perfonis,  Quar  primo  cum  aflumpfiflcnt  or- 
dinem illum  .habitauerunt  feorfum  in  domibus 
fuis.  Deinde  quidam  maiori  feruore  deuotionis 
accenfi, coeperunt  infimul  demorari , & uitam  ali* 
qualiter  communem  ducere.  In  qua  tamen  con- 
Uerfatione  habuerunt  aliqua  propria  . Nec  erant 
ad  paupertatem  aftrirti.nec  tria  religionis  uota 
fecerunt,  fed  ex  poflefTionibus  &manuum  fuarum 
uixerunt  laboribus . Poftrcmo  adhuc  ampliori 
lanrtae  charitatis  inflammati  ardore,  procurairc- 
runt  quidam  eorum  a fummo  pontifice  licentiam 
emitcedi  tria  uotaomniordinifubftantialia.Quod 
faciendo, & uota  eadem  cum  caereris  contentis  ia 
regula,adimplendo  digne  ac  merito.  Nemine  dti- 
bicSte,  inter  rcligiofos  an  nu  merSl  Ifliergoinhoc 
rationabiliter  commendanf.quoniSiux  ta  dortri- 
oam  ApoftoI».  i.Gorint.i  t.zmulati  funt  carifmata 

I 1 meliora, 


REG  V.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  *** 

cedendi  ad  dominum  i verbo  pariter  & exemplo 
demonftrant  »in  lpfius  fynceritate  fidei  Tuos  filios 
crudiuit,cofque  illam  confiteri  conftanter  , tenere 
firmiter, & opere  voluit  adimplere:  vt  per  citis  fe- 
mitam  feliciter  8C  falubriter  incedentes  t mereren- 
tur poftyitj  praefen  tis  crgaftuiuni,  aeternae  bea  t it  ii 
dinis  effici  confefforcs.qi  Nos  igitur  ordinem  ipm 
oportunis  fauoribus  profcqui,&  ad  eius  augmen- 
tum benignius  intendentes,  ftatuimus  vt  omnes 
quos  ad  feruandum  huius  vita:  formam  affuroi  c5 
tigcrit,anre  receptionem  ipforum  de  fide  carholt 
ca  8C  obedientia  ad  prafata  ecclefiam  diligenti  ex  a 
minationi  fubdantur,&  fi  eam  prof<(fi  fuerint,  fir- 
miter vereque  crediderint,admirti  feu  recipi  licete 
poterint  ad  eandem.  <|Pnecauendum  eft  tame  fo i 
licite,ne  quishjreticus  vel  fufpe&us  de  haere  fi,  a ur 
eti3  infamatus  ad  vitx  huius  obferuatione  quo* 
libet  admittatur. Et  fi  talem  inueniri  contigerit  efc 
titiffe  receptum  affignetur  ille,  quamtottus  itiqui- 
fitoribus  huiufmodi  prauitatisiijreticxpuriiedus; 
Cum  autem  fraternitatem  huiufmodi  ingredi  vel 
intrare  voluerit, miriiftri  ad  receptionem  raliu  de- 
putati,eius  officium  ftatum  & conditione  folerter 
explorem  fibi  fraternitatis  huiufmodi  ordinis 

onera  & praecipue  alienorum  reftitiuionem  aper 
tius  expone  tes,quibus  prxmiffisfieidem  placuerit 
tuxta  modum  huiufmodi  induatur,  & de  alienis  fi 
qua  fuerint  apud  eu  fatifFacer  e ftiideat  in  pecuina 
numerata, vel  fecundum  exhibitam  pignoris  cati- 
tionem,  fcquc  nihilominus  proximis  reconfiiiari 

1 i procurent; 


Digitized  by  (jOOglc 


f3l  D,  DIONY.  CARTH.  IN  TER, 

procurent . Quibus  omnibus  ad  effeftum  perdu* 
ftis.poft  vnius  anni  fpacium  cum  aliquoru  difcre- 
lorum  fratrum  confilio , fi  is  videbitur  jpfis  Idonc 
us,recipiatur  hoc  modo:vidc!icctvt  promittat  fc 
diuina  prarcepta  omnia  fcruaturum,ac  etiam  fatis 
fafturum, vt  conuenit  de  tranfgreffionibus , quas 
in  hunc  modum  viuendi  commifir,  cum  interpel- 
latus ad  vificat  oris  ex  titent  voluntatem.  Et  huiuf- 
modi  ab  eo  fa fta  promitfio  par  manum  publicam 
in  feriptis  inibi  redigatur.  Alio  autem  modo  nui 
Ius  a miniftris  recipiatur , cifdem  nifi  v ifum  eis  ah- 
ter  fuerit  conditione  perfonae  ac  ipfius  inflantia 
follicita  confiderationc  difcufTis.^Ordinamus  prg 
tcrea  ftatuentes,  vt  nullus  poft  ipfius  fraternitatis 
ingreffum, eandem  egredi  valeat  ad  fecelum  reutr 
tendo, poffit  tamen  habere  tranfitum  liberum  ad 
religionem  aliam  approbatam.  Mulieribus  vero 
viros  habentibus , nifi  de ipforum  licentia  81  con- 
fcnfu,  non  pateat  ad  confortium  diftar  fraternita  - 
tisingreflfus.  ^[Fratres  infuper  ipfius  fraternitatis 
de  humili  panno  in  pnecio  & colore  non  prorfus 
albo  vel  nigro  communiter  veftiantur.nififticrit 
ad  tepus  in  pnecio  per  vifitatores  de  confilio  mini- 
ftrorum,ob  caufam  legitimam  apertam  cum 
aliquo  difpenfatum . Clamides  quoque  & pelles 
abfque  fcolaturis  fciffas  vel  integras  affibulatas  ta 
men  no  patuIas,utcongruithoncftati.Claufasquo 
que  manicas  fratres  habeant  vniuerfi.  Sorores  etil 
damide  induantur, & tunica  de  huiufmodi  panno 
humilijvel  faltem  cum  damide  habeant  guarnel- 

luns 


Digitized  by  G 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCID A,  f5x 

Ium  vct  placcnnnum  colaris  albi  vel  nigri,  vel  pa- 
ludellum  amplum  de  canabc  vel  lino  abfque  ulja 
criipatura  confutam.  Circa  humilitatem  uero  pan 
ni  &C  pelliconcs  fororum  ipfarumiuxta  conditio* 
nem  cuiuflibet  carundem  ac  loci  confuetudineui 
poterit  difpenfari.Bindis  ^ligaturis  feneis  non  v- 
tantur.Peliesduntaxat  agninas,  burfas  de  corio  £' 
corrigias  (impliciter  abfq?fericovllo  faftas,&  no 
alias  habeant  tam  fratres  quam  forore$,depofuis 
caneris  iuxra  beati  Petri  appftolorum  principis 
lubre  confiliu , vanis  huius  feculi  cum  ornamcntjs 
fiet  depopulatu.  Siteisadinhoneftaconuiuia  vel 
fpeftacula  fiue  curias  aut  choreas  accefTus  penitus 
intcrdi£fus,hiftrionibus  fiue  vanitatis  intuitu  tii' 
Iui  donet ur.Et  ne  quicquam  illis  a propria 'detur 
familia prohibere  procurent.  Ab  cfu  autem  car- 
nium fecunda, quarta,&  fexta  feria, dieque  fabbari 
abftineanr  vniuerfi,nifi  aliud  infirmitatis  vcldebi 
litatis  inflantia  fuaderet.  Minutis  vero , per  triduu 
carnes  dentur  nec  fubtrahan  tur  in  itinere  conditu 
tis.Sit quoque  ipfarum  commeftio  licita  fmgulis 
cu  folemnitate  praecipui  interuenire  coi igerir , in 
qua  caneri  chrift  iani  ab  anti^  epulis  carneis  vefei  fo 
lent.Alqsautc  diebus  in  quibus  iciuniu  noferuac 
oua&cafcus  no  negetur Jed  cu  religiofis  caneris  in 
«owcouftualib9  domib*  licitcfumere  valeat  de  ap 
pofitis  eifde.Sit  fanis  cib9  moderat9ct  pot9cu  tcxt? 
euagclicus  habear.  Attedirene corda  vra  crapula 
ct  ebrietate  grauenf.Pradiu  vel  C(na,no  nifipmifia 
feraci  dnica  oratione  fumatur , poft  fump  tionem 

1 4 cui  i s 


ra  d.  diony.  carthv.  in  ter; 

cuiuflibet  cum  deo  gratias  iteranda  Quod  fi  ©b* 
mitti  contigerit, dicatur  tribus  vicibuspaternofter 
Qualibet  vero  (exta  fer  ia  totius  anni  ieiunium  ce 
lebret,nifi  forre infirmitate  vel  alia  caufa  legitima 
cxcufentur,velnifi  feftu  natalis  domini.ipfa  die  ie- 
Xtaferia  occurrerit  celebrandu . Seda  fefto  omnii 
fanftorum  vfque  ad  pafca, quarta  8C  Texta  feria  le* 
lunabunt.alia  quaefuntab  ecdefia  ft  atu  ta,vel  ab  or 
dinarijscx  caufa  comuniter  indica  ieiunia,nihilo- 
tnin*feruaturi.qin  quadragefimo  vero  beati  Mar 
tini  vfque  ad  diem  natalis  domini , & a dominica 
quinquagefime  ufqucad  pafca  diebus  ffnguli$,ex 
septis  diebus  dominicis,  ieiunare  procurcnr.nifT ali 
udfortaflls  infirmitas  vel  nCcrif/ras  alia  fuaderct. 
Sorores  grauidc  vfque  ad  Tuae  purificationis  diem 
ab  exercitatione  qualibet'  corporali,  orationibus 
duntaxat  exceptis  ,poterur  fi  voluerint  abftinere’t 
Laborantes  aurem  propter  fatigationis  afficientis 
fnftantiam,  a dominicae  refurre&ionis  fefto  vfque 
ad  feftiuitatebeatiFrancifci,  prardifti  ter  in  die  qua 
exercitio  laboris  incumbent,  licite  Tumere  cibum 
polfunt. Cum  vero  illos  cotigerit  alioru  imminem 
laboribus, de  cunftis  appofitisdie  qualibet  Tumere 
licebit  cifdem.niR  feria  fexta&dies  alia  fitin  qua  ge 
tieraltter  ab  ecdefia  ieiuniu  nofcirurinftitutu.qSin 
gult  autem  fratrum  SC  fororum  ipforum  ter  in  an 
no , viddicet  natalis  domini , refurreftionis  ipftua 
&penthecoftes  feftiuiratibus,peccata  propria  con 
fiteri,&  euchariftiam  deuote  fufeipere  non  poftpn 
•unr5reconfilundo  fcproximis  fii  reftituenda  etiS 

aliena# 


Digitized  by 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  SH 

alicna.SImpugnationisarma  fecum  fratres  non 
deferant  nifi  pro  dcfenfioeR  omanarccclefisc.Chri 
Hia  na:  fidei, vel  etiam  terra: ipforum,  vel  de  fuoru 
licentia  miniHrorum.ig  Dicant  vniuerfi  fratres  Si 
forores  quotidie  fcptcm  horas  canonicas  videli- 
cct.Matutinam,  Primam , Tertiam , Sextam,No- 
oam,Vefperas  # Completorium . Clerici  videli- 
cet fcientespfalterium.proprima  pfafmos.Deus 
in  nomine  tuo,&c.BeauimmacuIatiin  via , ufque 
ad  Legem  pone  mihi , ac  alios  horarum  pfalmos, 
iuxta  clericorum  ordinem, cum gloria  patri  dicJr. 
Cumueroad  ecclefiam  non  accedunt, pro  Matu 
tino  pfalmos  dicere  Audeant , quos  dicunt  clerici, 
uelecdcfia  carhedralis,uelfalrcm  utilliterad  ,alij 
pro  Matutina  duodecim,#  pro  qualibet  alia  ho- 
ra /eptemuicibus  pater  noftcr  cum  gloria  patti 
dicere  non  obmittant, primae  ac  complctorij  ho- 
ris minorem  fymbolum  # Miferere  mei  deus  ad- 
diceamqui  nouerint.Sedfiinhoris  non  dixerint 
conftitutis, dicant  tribus  uicibus  pater  noftcr. In fir 
mi  2utem  huiufmodi  horas  non  teneamur  dicere 
nifi uelint  In  quadragefimo autem  fancti  Martini, 
# etiam  in  maiori  ecckfias  in  quaru  parochijs  Ita- 
bitant  matutinalibus  horis  perfonaliter  adire  pro 
curent, nifi  caufa  rationabili  cxcufentur , flOmncs 
praeterea  quibus  de  iure  facultas  affuerit, condant 
feu  faciant  teft amentum. Et  de  bonis  fuis  infra  tres 
mcnfespoft  eorum  ingreffum  .immediate  fequen 
tes  ordinent  # difponant , ne  quenquam  illorum 
contingat  decedere  intcftatum.  cjDepaceuero  in 

te 


Digrtized  by  Go( 


$$?  D.  DIONY.  CARTHV.  IN  TEJR; 

ter  fratres  & .for  ores  aut  etiam  extraneos  in  difcof 
dia  pofitos  facienda  ficut  miniftris  videbitur  ita  fi- 
at, adhibito  fi  facultas  affuerit  epifcopi  diocefani 
confilto  in  hac  parte.  Si  vero  fratres  vel  fornrcs  co 
Ira  ius  vei  eorum  prxmlegia  per  poteftaresfeu  re* 
Iteres  locorum  vbt  domicilium  obtinent  vexatio 
tubus  impetantur,  miniftri  loci  ad  epifeopos  & ali 
os  locorum  ordinarios  ftudeant  habete  recurfum 
iuxtaconfihumSi  ordinationem  ipforumin  tali- 
busproccfluri.f  Amramen  is  autem  fofcmnibuS 
omnes  abftineant  mfi neceffitate  cogente  incaft- 
bus  per  indulgen  tiam  apofiohese  fedis,cxceptis  vi* 
delicet  pro  pace,fide,calumnia&  tefiimomo  per- 
bibendo ac  & in  contractu  emptionis  venditioni* 
donationis  ubi  videbitur  expepire.In  commii* 
ni  loquela  vitent  vt  poterunt  iuramenta  Et  fi  ali- 
quo die  quis  minus  caute  iurauerit  lapfu  lingute 
prout  contingere  in  multiloquio confueuit  ,die  i- 
pfo  infero  cum  debeat  recordari  quid  fecerit  dicae 
tribusvicibus  pater  nofter  orationem  dominicam 
propter  incaute  fa&a  huiufmodi  iuramenta . Me- 
mor autem  fit  quilibet  ,v  t ad  diuina  obfequia  fami 
liam  propriam  exhortetur.  f Vniuerfi  fanefratres 
& forores  cuiufcunque  duitatis  aut  loci  diebus  fin 
guhs  fi  commode  poterunt  milTe  officium  audiant 
Et  menfe  quolibet  ad  ecclefiam  fiuc  1 ocum  ad  qui 
vclqucm  miniftercurauerii  intimare  conucnianc 
mifiarumfolemniainibiaudituri. 

Vnufquifquc  lutem  vfualis  monete  denarium 

, ,,  miliario 


i 


i 


i 


i 


Digitized  by  Googlij 


‘R£GV.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  TU 

maffjrio  tribuat, qui  pecuniam  huiufmodi  tolli- 
gat  84  eandem  de  confilio  miniftrorum  inter  fra- 
tres 84  forores  paupertate  grauatos  84  praecipue 
infirmantes  ac  eos  qui  funeris  carere  dmofcuntut 
«xequi?S,84  deinde  inter  [pauperes, alios  diuidanc 
congruenter . Offerant  infuper  de  didta  pecunia 
cedefia:  memorat* . Tuncquc  fi  commode  pote- 
runt virum  religiofum  84  in  uerbo  dei  compe- 
icnrermft  rudium,  habere  procurent , qui  cos  ad 
pernitendam , mifericofdiae  opera  exercenda  hor- 
tetur follicitc  moneat  84 inducat. 

«q  Studeat  quilibet  dum  mitfsc  celebrantur  offi- 
cia 84  prxdicarionis  verbum  proponitur  vt  ora- 
tioni 84  officio  fit  intentus , nifi  eum  communis  v- 
tilitas  fraternitatis impcdiat.^Cum  autem  quem 
quam  ex  fratribus  infirmari  contigerit  mimfter 
per  fe  uel  per  alium  ,lv  ei  per  alios , fi  hoc  eis  infir- 
mus fecerit  intimati  femel  inebdomada  vifitar*  * 
teneantur  egrotura  ipfum  follicitc  ad  recipieo  ♦ 
dum  poenitentiam  prout  melius  84  efficacius  ex- 
pedire putauerint  inducentes . Neceflaria  illi  de 
bonis  communibus  miniftrando . Ee  fi  praefac- 
tus infirmus  de  praefenti  lucemigrauerit><ratrt- 
busatque  fororibus  tunc  in  ciuitate  ucl  loco  ubi 
£um  contigerit  mori  praefentibus  nuncietur^vt 
defundli  cxequijs  procurent  pcrfonaliter  interdie, 
de  quibus  donec  miffarum  fuerint  celebrata  mia 
ftcria  atque  corpus  tumulo  conditum  non  rece- 
dant .^Hsrc  quoque  circa  forores  infirmas84dect 

demes v olumus  obferuari.  % Prae ter ca  mfra  odlc 

dies 


Digitiz 


ffj.  D.DIONY.  CARTHV*  IN  TER; 
dies  poft  ipfius  fcpulti  obitum  immediate  fequert 
tes .quilibet  fratrum  SC  fororum  ipforum  dicat  £ 
anima  eius.Sacerdos  videlicet  mif&m  vnam.Scifi 
tes  pfalteriu,  quinquaginta  pfalmos.  Et  illiteratus 
totidem  pater  nofter,8C  in  fineicuiufliber,  requieta 
aeternam  adqciat.Etpneter  haec  inf  ra  annum  prtf 
fratrum  & fororum  tamviuorum  quam  defun- 
florum  falute.rres  miifas  faciant  celebrari.  Qui  ve 
ro  pfaltcrium  fciucrit, illud  dicat , E tjcxteri  oratio 
nem  dominicam  centies  dicere  non  omittant,  re* 
quiem  sternam  in  fine  cuiufliberaddituri.^Mini 
fteriaquoqj  8£  alia  officia  qua?  praefentis  formulae 
feries  exprimit  impofita,  fibi  quifqj  deuote  fufeipi- 
ar.curetq}  fideliter  exercere.  Officium  autem  cuius 
libet  certi  temporis  fpacio  limitetur.Nullus  quoqt 
minifter  inftituatur ad  vitam,  fcdciusminifteriu 
certus  terminus  comprehendat.^Ad  hf  c minifter 
6C  fratres  ac  forores  ciuitatis  8C  loci  cuiuflibet , ad 
yifitationem  communem  in  aliquo  loco  religiofo 
rei  ecclefia.vbi  locus  huiufmodi  contingerit  deef 
fc  conueniant . Et  vifitatorem  habeant  facerdotr, 
qui  alicuius  approbata? religionis  exiftat,  quicp  il- 
lis de  committis  exccflibus  iniungat  poenitentiam 
falutatem.Nec  quiuis  alius  poffit  eis  huiuimodi  vi 
litationis  officium  exhibere. Quia  vero  prxfens  vi 
nendi  forma  inftitutionem  a bearo  Francifco  prae 
libato  fufeepit, confulimus  vt  vifitat  ores  & in  for- 
mat ores  de  fratrum  minorum  ordine  afiumStur, 
quos  cuftodes  vtlGuardianieiufdem  ordinis, cum 
fuper  hoc  rcquiliu  fuerint,  duxerint  affignandos . 

Nolumus 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAti.  ELVCID  A. 
Nolumus  tamen  congregationem  huiufmodi  a Ia 
ico  vilitati,  Huiufmodi  autem  vifitationisofficiu, 
ftmel  exerceatur  i anno.nif!  neceffitate  aliqua  fua 
dente  fuerit  pluries  facienda . Tncorrigibilcs  vero 
ac  inobedientes  monitio  trina  pracueniat , qui  ii  fc 
corrigere  non  curauerinr , deipfius  congregatio^ 
confortio  expellantur,  omnino  de  confilio  difere- 
torum.  Vitent  infuper  fratres  & forores  iuxta  pof- 
ii  litigia  inter  fe,  illa  lifufcitari  contigerit , follicite 
dirimendo, alioquin  de  (ure  coram  illo  refpondc  * 
ant,apudqucm  poteftas  reiidet  iudicandi^Ordi- 
fiarrj  loco»  vel  vifitator  cum  fratribus&fororibuS 
vniuci  ffs,in  abftinemqs.iciunijs , 8C  aufteritatibus 
aUjs,cx  caufa  legittima  cum  expedire  viderim  po- 
terunt difpenfare.  Minifter  vero  manifeftas  fratrfl 
K fororum  culpas,  vifiratori  denun ciet  puniedas. 
Et  ii  quifquam  incorrigibilis  fuerit,poft  trinae  am« 
monitionis  inftantiam.a  miniftris  de  diferetorum 
aliquorum  fratrum  confilio , vifftatori  nuncietur 
eidem, de  fraternitatis  cofortio  abrjdendusab  ipfo 
& in  congregatione  poftmodu  publicandus.  qCj 
terum  in  prtenuifis  omnibus  ad  quae  fratres  & fo- 
rores vcftri  ordinis  no  ex  diuinis  prarccptis  vel  fta 
tutis  tenemur  ecclefiar.nnllu  ipfo»  ad  mortale  eul 
pl  volumus  obligari , (i  impolita  fibi  ptrnitcti  1 & 
trSfgreflliois  excelfu^jmpta  humilitate  recipiar, 
efficaciter  ftudeat  adimpIere.^Nulli  ergo  omino* 
hominum, liceat  hanc  paginam  noftriftatnti&  or 
dinationis infringere, vel  ei  aufu  temerario  contrt 
ire.Si  quis  autem  hoc  attentare  pracfumpferir.indi 

gnationem 


f)S.  D.DiONT.  CARTHV*  IN  TER; 
gnationem  omnipotentis  dei,&  beatorum  Petri  8C 
Pauli  apoftoloitt  eius.fe  nouerit  incurfun . Datum 
Rcata*.  i^.KaI*Septembris,potificatus  noftri  anno 
fecundo. 

• * y 

^ Expolitio  exordfj  tertiae  regulat , vtputa  de  fide 
catholica.  Articulus  t. 

Rarfatam  tertiam  regulam,  a fan  - 
ftoFrancifcotradita.fummuspott 
rifex  Nicolaus  quartus,  redegit  in 
formam  & approbauit.Hincin  ex 
ordio  huius  regulae  cotinetur.  [Ni 
colaus  epifeopusferuusferuorunt 
dei.  3 In  quibus  verbis  papa  ex  humilitate  vocat  Cc 
epifeopum  potius  § fummum  pontificem.  Simili 
ter  ex  humilitate  fe  nominat  feruu  feruorum  dei  . 
quod  intelligcndum  cft  de  feruitute  adminiftrati  - 
onis  & praelationis , quod  eft  feruitus  dignita- 
tis flC  fuperioritatis,non  fubiefHonis.  Hunc  autem 
tam  humilem  titulum  fanftusK  humilis  papaGrc 
go.ius  primo  in  fuis  bullis  atqj  epift  olis  pofuit.  Ad 
quod  videtur  habuific  occationem  ex  verbis  fan- 
tl\  Augufiini.qui  diu  ante  Grcgorium  in  libris  fuis 
feruum  feruorum  dei  fe  nominauit.  f Dilcftis  filqs 
fratribus,  & dilefti s in  Chrift o filiabus  fororibus, 
ordinis  fratrum  de  pernitentia,  tam  prxfentibus 
quam  futuris.  3 Quamuis  equidem  fanftus  Fran* 
cifcus  ordinem  iftum  inftituitgcncralitcrpro  per- 

fonii 


R*EGV.  S.  FRAN.  ELVCI  DA. 
fonis  vrriufque  fexus.attamen  dominus  papa  vo- 
cat hunc  ordinem  fpecialiter  ordinem  fratrum , 
i quia  denominatio  accipi  folet  a digniori  . Dicitur 
quoque  ordo  fratrum  de  pernitentia  quia  hic  or  • 
do  primo  acpr  ncipaliter  inftitutus  ctt  profecu- 
faribus  & coniugatis  ac  laicis , qui  adhuc  funtim  - 
perfefti, inlipienres, animales,  atque  quotidie  defc 
ftuofi  in  multis.  Idcirco  funt  in  numero  perniten- 
dum conftituti,&  fpecialiter  (pe&at  ad  eos  quoti- 
diana fua  peccata  quotidie  deplorare,  perniten- 
ti* opera  exercere, ficque  compun&ioni  infiftere. 
T[ Salutem  3 in  patria  paradifi  ccrieftis,C&  apofto- 
licam  benediaionem^in  via  huius  exilij.  C Supra 
montem  catholic* fidei  ,quam  populos  gentium 
qu*  ambulat  in  tencbri$,difcipulorum  Chrifti  fyn 
ceradcuorio  igne  charitatis  exaeftuans.vetbofoli 
cire  pnrdicationis  edocuit,  quamque  romanate- 
net  K (eruat  ecclefia.folidum  chriftianx  religioni* 
pofitum  nofeitur  fundameutum,  nullis  vnquam 
concutiendum  turbinibus, nullis  quaifandum  flur 
ftibus  tempeftatum  [ Hucufque  litet  a rcgul*  d€ 
pendet,  quaccum  fit  aliqualiter  intricata , in  ordi- 
nem conftru&ionis  eft  redigenda.Eft  itaque  ordo 
verborum.Solidum  fundamentum  Chi  iftiinai* 
ligionis.id  eft.cuangelicx  legis,  nullis  vnquam  co 
cutiendum  turbinibus  ,id  eft.nulla  perfecurioe  auC 
inquietudine  hoftium  expugnandum, nullis  quaf- 
(andu  Au&bus  t£pcftatu.i(nulla  djmonu  tetatiS* 


Digitized  by  Google 


*4a  D,  DIONY.CARTH.IN  TER» 

haereticorum  ac  infl  ielium  infeftinatione  obrucn 
dum  vel  fuperandum  in  toto.  Hoc  inquam  Chrifti 
anae  religionis  firmiiTimumK inexpugnabile  fu* 
damentum  nofciturpoftturnddefi.collocatum  ac 
ftabiUtum  fupra  montem  catholicaefidcijdefi.fu- 
per  altitudinem  fidei  Ghriftianae.Et  potcfthoc  Ia- 
coper fundamentum  Ciiriftianae  religionisiacellf 
gi  fupernaturalis  veritas  fidei,  cuius  veritatis  ac  fi- 
dei tanta  eft  firmitas  vt  dicat  Apofiolus  ad  Gala 
thas  quarto : Licet  angelus  de  «sio  euangelizec 
vobis  prarter  id  quod  euangelizauimus  vobis, ana 
rhema  fit. Quam  fidem  fyncera  difcipulprum  Chri 
fti.pura  apoftolorum.deuotio  exjftuans,  ideft.fer 
uens  ignecharitatis  edocuit  verbo  folicitae  praedica 
tionis  populi  gentium  jd  eft,  ipfos  gentiles, qui  am 
bulantin  te  nebrisdggorantiac, perfidiae,  mulrifor- 
miumque  errorum  ac  Idololatria;  anteconuerfio 
nem  fuamadCltriftum. Quamque, ideft,&  quam 
fidem  Romana  ecdefia  tenet,  in  corde , & obfer- 
uat,in  conuerfionc , quoniam  fides  fine  operibus 
mortua  e fi.  Haec  efi  etenim  re&a  veraque  fides, . 
abfque  cuius  confortio.td  efi  ,inhaefionc  atqj  prae- 
fentia.nemo  in  confpc&u  altile  m i acceptus  reddi 
ttir,ideft,nuIIushomo  viator  efficiturdeo  placens 
SI  gratus. Quia.vt  ait  Apoftolus.  Hebraeorumvn 
decimo  fine  fide  impofiibile  efi  deo  placere, nemo 
gratiofus  occurrit,  id  eft  nullus  fe  deo  placide,  8C 
cum  gratia  reprefentat.Quia  vt  dicitur  ad  Hebne 
os  vtidecimo  accedentem  ad  deum  oportet  cre- 
dere .quia  efif8I  quod  quaerentium  fe , renumera* 

tor 


Digilized  by  Google 


* C K*' 


&EGV.  5.  FRAN.  ELVCIDA-  *4f, 

remueratorfir.  Haec  cft  qu*  falutis  fctnftamprar 
parat.i.ad  meritoriam  operationem  atque  ad  vi 
tam  virtuofamdtfponit.  Qur  operatio  meritoria 
virtuoave  vira,  vocatur  femita  ialutis.quizcft  me 
dium  per  quod  itur,  ad  beatitudinem  a-temam  ac 
peruenitur.  Denique  fides cft  fundamentum  virtti 
tum  8i  radix  promerendi.  Propter  quod  Aba.Cap, 
Z.ait:£ccequi  incredulus  cft, non  erit  reltaanima 
eius  in  fcmeripfo.luftus  aure  in  fua  fideviuer.  lfaiat 

quoque  rppheta.Cap.i!.ait;QuiiRcredulusc6t>in<* 

fideliter  agit.  E t charitas  tamen  eft  principalis  ori- 
go  ac  ratio  meritorie  operandi.  [ Et  felicitatis  arter 
nar  praemia  grandia  pollicetur.  ] Fides  nanque  cft 
oculis  mcntis,per  quem  nunc  aequaliter  intuemur 
ac  firmiter  credim’ ea  qup  deus  nobis  promittit  in 
feripruris  adipifeendain  ccrlis  De  quibus  loquitur» 
Paulus  apoftolus,!.  Cor.i.  Oculus  non  vidit,  nec 
aunsaudiuit, nec  in  cor  hominis  afcenderunr,quae 
prarparauit  deusrjsqui  diligunt  cum.  Quid  enim 
gloriofus  ac  IiberalilTimus  deus  przparauitdilc* 
etoribusfuis  nififeipfum,et  fui  ipfius  claram  ac  bea 
tificam  vifionem.fuauilfimam  fruitionem  perpe- 
tuam atque  tutiffimam  poffcffioneflftudcft  grsn 
de,meffabile,&  eflcnciale  praemium  omnium  ele- 
gorum in  ccrIo,&  vitra  iftud  funt  multa  in  c$!o  ac 
cidentialia  prarmia,  vtpote  CUrifti  humanitatem 
glonficatifiimam  atque  pulcherrimam  intu  et  i,bca 
ciiTimam  Virginem  Mariam,#  vniucrfosciues  cae 
Xeftcsconfpicere,atquc  eorum  iucundiffimovti  c5 
fortio.omnium  quoque ciuium  fupcinoium  feli- 
at tau  8C 


Digitized  by  GoogI 


f4*  D.  DIONY*  CARTHV  IN  TER* 

gaudes  communicare.  Adhxc  etiam  pr^mia 
pertinent  dotes  corporis  glorificandorum,  videli- 
cet  i m P^bili tas^laritas.agilitas&fubtilitas  Cii  i- 
gitur  tanta  nobis  praemia  defuper  promittatur,  de 
bemus  omnem  torporem  negligefiiamijj  abijeere, 
AC  diligenti  ac  feruido  corde  omnipotenti  iugiter 
deo  feruire.Cui  tamen  defendendum  eft  potius 
pter  propriam  eius  maie flatem  digni(Timam8C  ho 
norabilitatem  immenfaai,quS  propter  praemia  ii 
praefata, cum  ipfe  deus  fanftus  Externus  (it  primii 
SCfum mu  honorabile. C Idcofy  gloriofusChrifti  co 
fieflbr  beatusFrancifcus.huius  ordinis  inftitutor.vi 
am  accedendi  ad  dominum  verbo  pariter  & exemi 
pio  demoSrans. } Via  accedendi  ad  dominii  in  ge- 
nerale loquendo  eft  duplex, videlicet  obferuatio  $ 
ceptorum  dei, de  qua  ait  faluator.  Matth.19 : Si  vis 
«d  vitam  intrare,  ferua  mandata,  8C  Euangelicoru 
adimpletio  confilioru, de  qua  rurfus  loquitur  do- 
minus Qui  vult  venire  poft  me, abneget  femerip- 
Cum  8C  tollat  crucem  fuam  coridie&  fequatur  me. 
Item  Lue* .14  : Qui  non  t enuiiciaucrJt  omnibus  q 
poffidet, non  poteft  mcuseffe  difcipulus . Vtranqj 
banc  viam  monftrauit  fan  ftusFrancifcus  verbo  pa 
riter  8C  exemplo^imo  vt  aptius  loquar ,excplo  pa- 
riter 8&erbo.  quoniJ  tanquam  verus  Chrifti  difci- 
pulus coepit  facere  Edocere. Etenim  antequam  eoe 
pit  praedicare  per  biennium  iuit  quotidie  per  dui- 
tatem AfTifqpublice  mendicando,#  in  profundifH 
ma  humilitate,  compun&itfima  comritione,maxi 
v'  ma  pauperute  atc$  acerrima  fui  corpufculi  aftbfti 


REGV.  S.  FRAN.  EL  YCIDA.  fjfr 

one,&  cact  erarum  exccutionc  virtutum  dcofcru!* 
uit,8£  proximos  acdificauit  .Deinde  ccrpit  congre- 
garcduodccim  primos  fratres  ac  (ocios fuos.  De- 
inde approbata  ordine  fuo , orfus  eft  publice  fer- 
mocmari  ad  plebem . Pono  ad  deum  vbique  prsc- 
fentem  acctditurnon  corporis  greflu,  fed  mentis 
aftu.hoc  eft,credendo, diligendo  Si  cordis  conuer 
fionead  ipfuin,dequo  acceflii  hortatur  A pofto- 
lusad  Hebraeos  decimocapitc:  Accedamus  Cum 
fiduc  a ad  thronum  gratiae  eius . pln  ipfius  fidei  fin 
eertrate  fuos  filios  erudiuit  Jid  eft, eos  quibus  prae* 
dicauir,  & fpecialitcr  perfonas  ordinum  fuorum 
docuit  habere  fidem  fynceramjtavt  fidei  eorum 
nullus  errer  aut  falfiras  mifcerctur .Fides  nanque 
eft  prima  virtus,  per  quam  homo  conftituitur  in 
veritate  omnium  necetfaria  ad  falucem . Ipfa  quo- 
que vetitas  fumma,  qua?  deus  eft, per  fidem  ncipit- 
habirarelnnobis.ldeodiuinusDionyfiusfciptimo 
capitulo  de  dtuinis  nominibus  ait  . Fides  eft  ma- 
nens 8f  ftabile credentium  fundamentum, collo- 
cans eos  in  veritate  Si  veritatem  in  ipfis  .Hirte  vas 
eledlionis  fanftus  Apoftolus  Paulus  ad  Ephcfios 
tertio  cap.tc  dilTeruinChriftum  per  fidem  habitare 
In  cordibus  noftris . feofque  illam  confiteri  con- 
ft  anter, renere  firmiter fifoperc  voluit  ad  implere  3 
id  eft,  Sancus  Franci  fcus  admonuit  cos  quos  do  - 
cuit , vt  fidem  catholicam  tempore  opportuno 
confiterentur  ore  cumconfiamia  animi.  Nam  vt 
feribit  Apoftohif  ad  Ron.a.decimo  capite  -.corde 
creditur  ad  iuftitia  Qrcautcofetfio  fit  idfahuc. 

m t • Potif* 


|4f«  D,  DIO NY.  CARTH.  NI  TER 
PotifTime  autem  tenetur  quilibet  Chriftianusfi* 
dem  ca^olicam  profiteri, confiteri  fcu  recognof- 
ccrc, quando  interrogatur  vel  examinatur  de  ea,vf 
quando  mfidebsaltquiscupir  fidcliu  fidem  cordi 
perc,aut  fide  m proximis  periclitari  vjdct%vr  in  fe- 
cuda  fecundj  qaeuftione  tertia  fan&usThomas  de 
tlarai.  Hnc  filius  dei  tcftatur  :Qui  nae  conf  effus  fii 
erit  coram  hominibus,  cofuebor  8£  ego  cum  cor  fi 
patre  meo  Qui  aut  me  erubueritfifmeos  fermoes, 
hunc  filius  hominis  crubcfcetSfc . Dcnieg  fide  tam 
Conftan ter  profiteri  debemus, vt  parati  fipMis  poti 
us  mori  quf  fidem  negare,  imo  coram  deo  fic  fta- 
re  tenemur.  Voluit  quoqt  Francifcus  fuos  quos  do 
cuit,  fiMTiucr|tenerc.i.imniobiliterac  ceniffime  af- 
frntire  fideiChriftiane,  & cuftis  quae  faca  feriptu 
ra&dererminatio  ecdefij  docet  efifc  crededu.Hinc 
An  tifiodoriefis  affirmat  in  exordio  fumm ac  fu*: 
Sicut  vera  dile&ioc  dil.gitur  dominus  deus  fuper 
omnia  pprer  fcipfum,  fic  vera  fide  acquitfettur  pri 
m*  veritati  fuper  omnia  propter  fe  Jccirco  nil  cer 
rius  fide.8£  ira  fidcS.cumniUcrtius  hebeat,  probari 
non  potefl.  Voluit  rurfus  bea  tus  Francifcus.  v t fid£ 
opere  adimplerent.t.talircr  conuerfarentur  ficut  u 
des  requl rit.quatenus  VitaSC  opera  etfent  fide  i cou 
fona,&  ipfi  fideles  tam  ipiritualem  8£  altam  h abe- 
ant conuertat  ionem,q  fpiritualemK  fublime  pofi  S 
dem  fidem  . Nam  vtlacobu*  ait  apoftolus  cap.z- 
Si»  ur  corpus  fine  anima  mortuum  cft,ita  fides  qu( 
non  habet  opera  moitua  eft  in  fcipfa . Hinc  rurfu. 
* Jp.  4 . Non  auditores  legis  fmuiuftiapud  deum 


feEGV.  S.  FRAN.  EtVCIDA.  144. 

, fcdfaifiorcs  kgis  iuft  ificabuntur.  Etitcrum  tap.fi 
EftotcfaCtorcs  verbi,#  non  audrtofresrantum.frf 
lentes  vofmirtipfos  Nempe  dc  inbbedietjbus.quo 
rum  conuerfatio  contraria  eft  fidei corUm,  afferit 
Paulus  ad  Titum,  i.  Dicunt  fe  noficdeum.fatf  i$  aut 
regant, cum  fine  abominati  # reprob  C vt  per  eius 
femita  j ,i. p fidei  obreruantiam  falubriter  incitden 

tes, merentur  pod  vitar  praefeniis  argilftulu  «ternfi 
beatirudinis  effici  potieflores  ,Quod  ait.mererenf, 
r on  eft  re  fer  edum  id  verba  illa  fubiun£ta,poft  vi^ 
tar  prarfentis  ergaftulum,  quiipoft  vitam  hanc  n3 
locusaut  tempus  merendi feu  meritorium,  fcilicet 
prarmiprum,  fed  referendum  eft  ad  vei  ba  illa  pr*. 
hab*ta,vt  pereius  femitam  falubriterincedetes,  qa 
tx  fide  bene  agendo  merentur  vitam  at  ternam . Vi 
fit  fenfus.Mercr/entiir  effici  pofleOores  irternx  be- 
aiitudinis  poft  ergftaftulu  vitar  prarfentis  iegref- 
fuma  corpore, quod  eft  qtiaff  carctr#  exilium  ani  , S 

tnar . Propter  quod  orat  vif  fanft*  Pfal.^i ; Educ 
de  «iftodia  (vbi  alia  translatio  habet  de  carcere)a* 
tiimammcam.Et  beatusapoftolusexdamauit  ad 
Romo.7:  Infelix  ego  homo, quis  me  liberabit  de 
co  pore  mortis  huius  'Ira$  viuendo  ex  fide,  mere 
tnur  effici  poffeflores  arternar  faturis.  VtcmGuilieI 
musParifieniis  docet  in  libro  drfide&Iegibus:  Per 
fidem  facrtficat  feipfum  homo  deo  ^dum  proprii! 
intellectum  fubdit  autHorirati  feripturft  affentita 
veritatis  fidei  pro j>r*r  deum, quis  nequaquam  ap 
prehendere  poreft. Propter  quod  dixit  Apoftolus 
fecunda  adCoriiuiOs.Incaptiuitatem  rcdigenrc§ 

m ) omni 

^ 4 

y Digitized  by  Google  I 


REGV.  S.  FRAN.  Et.VCIDA.f47. 
lientur  a miniftris,  ad  quos  pertinet  illos  recipere 
an  fint  fani  in  fide  ac  veri  carh  o!ici,atqj  obedire  pa 
rati  prreeptis  Romanae  ac  vniuerfalis  ccclefiar. 
Quia  nifi  tales  exifterent,  periculofurh  effet  ipfos 
recipere,cum  poffent  inficere  alio^prxfcrtim  cum 
Idiotae &fimplices  faciliter  decipi  folrant  a veTfii* 
tis  Haereticis  imprjsfy  rebellibus. Hinc  & Apofto 
lus.i^tefial.j,  orauit  liberari  a malis  ac  importu- 
his  hominibus, & a ffibusfaifis,non,neipfe  infice- 
retur ab  cis, fed  nealii.Verfitamertnon  eft  neceffe 
vt  laici  aut  fimpficesrecipicupiehtes,exaibihehtur 
de  fide,  multum  curiofe  & exquifiur,nifi  forte  ef- 
femfufpeftide  haeretica  prauitaic/ed  fufficit  Vtin 
quiratur  ab  eis, an  credant  omnes  articulos  fidei, 
& quicquid  Romana  ac  vniuerfalisccclefi.i  dbcet 
clTe  credendum.  fiEtfieam  profeffi  firmiter  fuc- 
iiritnidcft.fl  ftabiliter  confiteantur  fidem  catholi 
iflm  efle  veram  SCRomanam  ecclefiam  cffccapuc 
& matrem  omnium  exterarum  ecclefiarurii,vni- 
iierfalem  quoqueeedefiam  infallibiliter  regi  afpf 
ritu  fanabo  [>erequccrcdiderinOomn»aifta,Cad 
* mitti  feu  recipi  poterunr.ad  eandem  ^regulam  ter 
tiam,  dummodo  aliunde  fuerint  apti  ad  eam.Vt- 
pote  in  naturalibus  donis  fatis  benedifpolm,ad 
*xcrcendum&  fuftinendum  eaquxad  prxfatam 
regulam  fpeftant.  CPrxcauendufncftfolicite.ne 
qs  Haereticus  aut  fufpeft*dc  !ifrefi3prxfertiih  fuf** 
pitide^babHiautvidlerafeuvehemeri£aut8tfn£i 
mat9(i.dch(refidiffamat*,advit(hui9obfcruation2 
, ' . n 4 qiioroolibeC 


Digilized  by  Google 


f48  D.  DIONY.  CARTHV.  NI  TER. 

quomodolibetadmirtafO-italisnullo  mocftad- 
tnittcdus  aut  rtcipied9  ad  obferuationc  vitae  terti) 
ordinis, nifi  primo  refipifeeret  ac  perniteret,  de  pri 
ftinis  fuis  errorib*,  aut  fuffjcienf  expurgaretfc.de 
fua  diffamatione.  [Et  fi  tale  inucniri  cotigerit  exti 
tifle  receptu.  i fi  miniftri  inuenerint  alique  a fere 
ceptOjfuirfe  an  fua  receptionem  ct  adhuc  c(fe  Hae- 
reticum, aut  de  haeretica  prauitate  fufpeftum,  aut 
-veraciter  feu  ^pbabili ter  diffamatum, C Affignetur 
ille  quantotius  inquifitoribus  prauitatis  haereticae 
puniendus,  3 prius  tn  eft  pie  ac  feruide  fapienteri) 
admonendus  ac  inftrrendus,  vt  a fuo  refipifeat  er 
rorem,&  pernitenti!  condignam  agat,ficcp  verbis 
&faftis  oftendat,  fe  cfTe  catholicu.  Porro  inquifi 
toreshjreticfprauitatisnonpuniutinfidefei.mor 
tem  corporale  infligendo, cum  fint  fpiritales,&  cc- 
cleftaftict  viri,  fed  incatcerando  aut  fimili  modo. 
Interdii  vero  Haeretici  traduturiudicio  fcculari.fic 
tn  vt  prius  dcgradicnf.aut  clericali  puitegio  fpoli 
cntur.fi  in  facris  fuerint,  aut  clerici  extiterint.  [C3 
autem  fraternitatem  huiufmodi,  3- i. congregati- 
onem feu  focietatem  tertii  ordinis*  [Quis  ingredi 
feu  intrare  voluerit.  3 ,i.  in ftan ter  petierit.  [ Mini- 
ftri  ad  receptionem  talium  deputati,  eius  oifciu* 
liratum,  8C  conditionem  folerter  explorent.  3 i* 
prudenter  inquitantac  penfcntanfc,fitlibcr, an 
feruus,anfo(utusve(  coniugatus.&vkrum  prius 
fuit  in  aliquo  ordhie.Quid  autem  proprie  loqucn 
do  fatiat  in  hominibus  ftatum,  8i  quid  gradum, 
ct  penef  quid  attendatnr  officioru  diftinctioiTho 

mas 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA. 
inis  pulihrc  declarat  in.xa.  xat  quaftionccemdl' 
ma  oftuagefima  ja  qme  n5  oportet  hoc  loco  de- 
fcrlberc.  [Et  fibi fraternitatis  ciufde  onera  & prae*  , 
«pue  alienorum  rcftiturionetii  apertius  expone* 

. tes.  ] J praefati  miniftri  muliu  clare  exponant  per- 
foni,ingrefTum  ordinis  poftulanti,obfcruItias  ac 
ftatuta  regulae  q cupit  fubirc.Etf  feram  dicatei.q» 
oporteat  cum  reftituere.fi  habuerit  aliq  bona  iniu 
fta.Hsec  omnia  ^ponenda  funt  ei.vt  melius  deJibe 
ret,n(  c incofultc  fubeat  incognitu  opui,ne  poftea 
doleat  inde,  atq?  apeftatct.  Ideo  dicit  Apoftolus 
adTimo  s.Uinc  praeiudicio.l.primo  ronis  ac  dif- 
cretioisiudicio  nihil  facias.  In  Ecco  3 x.cap.quoqi 
fcriptueft:Ftlifine  cofilio  nihil  facias.  8f  poft  fftm 
non  pernitebis.  CQuibuspmiftis, fi  eidem  placuc- 
rit.iuxta  modii  huiufmodi  3.1*  fecudu  formam  feti 
ri,pcefTum  iam  taftum.  C Induat  K de  alienis 3. i* 
de  bonis  iniufte  adeptis  fi  qua  [.i.  fi  aliqua  talia, 
fuerint  apud  eum  3 -i  in  fuapoeftarcac  polTefli- 
oncCfatiffacere  ftudeat  in  pecunia  numerata.  3. 1. 
reftituendo  huiufmodi  bona  pro  potfe  in  certa  8 1 
integra  fumma  pcdmiae.vel  aliquo  equalen  te,  vel 
eadem  bona  reddendo.  CVelfecundu  exhibitam 
pignoris  cautione, 3Ponendo  videlicet  pignus  fuf 
fidens  apud  euni.cui  fatiffacere  obligarur.aut  ali- 
tet conternando  eundem.  Non  enim  dimittitur 
peccaturi, nifi  aliquo  fecundum  Auguftinummo 
dorum  horum  reftituatur  ablatum.  Cf«P  nihilo- 
minus proxinjis  rccofiliar  e ^curet.3  Xconetur  K 
fatagat  fcipfiim  reconciliare  iji,  quos  offendit,  ir- 

rogaudo 


Jfo.  D,  DIONY,  CARTHV.  INTER, 
rogando  cis  iniuriS  aut  fcrfionem, quibus  congrue 
fieri  poteft,  veniam  petere  debet  flK  fatisfacere  eif 
iuxta  meniuram  iniurix  ipfisillatf  ,nifi  voluerint 
ei  omnin  o ignofccre  etiam  pcenam  propter  deum 
Hinc  quippe  apud,  Mat.  5.  cap.  ait  faluator:  Vade 
^jDe,p  fef  P*ius  reconciliare  proximo  tuo  &c. 
fioeperfo  ^‘bus omibus ad  c£fe<ftu  produfl is 3 ideft, 

namtertij  t lperfona  recepta  arqjindutain tertio ordines 
ordinis  ; ^-^Proutin  praecedenti  eft  declaratu  articulo, 
Artic.  4.  [poft  vmusanni  fpaciu  cu  aliquorum  diferetoru 
fratrum  confilio,fi  is  videtur ipfis  idoneus, recipia- 
tur hoc  modoqid  eft, fi  perfona  illa  per  annu in  or 
dinc laudabiliter  conucrfara, apparuerit  fratribus 
difcretioribusaptaad  permanendum  in  ordine,re 
cipiaturadprofdTione.cuipforum  diferetoru  fra- 
f trumconfifiofubhacforma.  Eftauteconfuctudo 

apud  religiofos.quod  nouicq  monachis  no  ,pfttcn 
tur,mfi  anno  nouiciatuscopleto.Interda  tamen  ex 
fpeciali  caufa&  rationabili  citius  profitenf  ex  dif- 
penfatione.cuius  authoritas  folctctfe  comifla  fugi 
Oribus  ordinis.  Deinde  forma  proftflionisfubiun- 
gitur,  C videlicet  vr  rpmittat  fc  diuina  praecepta  om 
nia  feruaturum  ac  etiam  farisfa&urum,vtc6uenie 
de  tranfgreffionibus  quascontra  hunc  viuendi  mo 
dum  comiferir,  f cum  interpellatus  ad  vifitatoris 
extiterit  volutate.  ] Hgc  eft  forma  jpfefilionis  tertig 
regu l£  fecundum  primam  eiusinftitutronema  fan 
fto  Francifco  faftamlqai&  hanc  profeffionis  fot 
fnam  inftituit  quam  fummus  potifexapprobauit. 

. Itaque  perfona  cerri g rcgulf  profitetur  hoc  modo. 

Ego 


REGV.  S.  FR  AN.  ELVCIDA.  fffc 

Ego.N  promitro  quod  obicruabo  omnia  diuina 
praecepta  &fatisfaciam  pro  tranfgrcflionibus  quas 
commifero  contra  hunc  modum  viucndi,  idefr, 
contra  tenorem  regulae  huius:fatisfaciam  inquam 
ad  voluntatem, id eft, fecundum  diftamen  aut  iuf* 
fionem  vifitatoris,  cum  hieto  interpellatus,  id  cft, 
cuocatusfeu  requifitusabeoad  fatisfacicndu  pro 
culpa  per  debitam  caftigationcm  feu  perfatis  - 
faltoria  opera.  Culpa;  nanque  debetur  perna,  ne 
peccatum  maneat  impunitum.De  hac  prefeffione 
& eius  qualitate  infra  plenius  dicam.  [Et  huiufmo 
di.ab  eo  fafla  promiffio  per  manum  publicani  nt 
(criptis  redigatur, 3profeifio  hf  cfatta  a perfona  or 
dinis  huius, (tatim  in  locoprofelfionis  deferibatur 
per  manum  notari),  in  perpetuum  tcftimonium 
veritati' ,ne  perfona  talis  porfitpoftea  profrfTio~ 
nem  fuam  negare:^  (inegauerit  cam,inftruimnto 
publico  conuincatur.  Etitem,  vtvaleatad  obfer- 
uattamfuxprofetfionis  per  rigorem  turis  compel- 
li,(i  quod  abfit , fafta  fuerit  proterua  atque  rebcl* 
lis.  C Alio  aure  modo  nui  Ius  a miniilris  recipiatur  • 
eifde ] ,id eft,abfquc huiufmodi  feripti  confefl ione 
miniftriregulx  huius  neminem  ad  profeiAonem 
fufcipiant)[nin  vifum  eis  aliter  fuerit  ] id  eft,  nifi  ra 
tionabiIiteriudicaucrinra!itercffeagendum,[con 
ditione  perfonar  ac  ipfius  conftamiafollicira  con- 
fyderatione  difcufTis  J id  eft,foIicire  cofyder  ado  ac 
difcutiedo  qlirate  atep  IftStia  pfonp  ad^pfeffione  ac 
cipi  poftulatis.agnoucm  ea  c(Te  t5  bonaviriuofam 
ac  ftabilcm,tanti  humiliter  ac  fciuemcrinftitirfc  # 

(iifcc* 


D.  DIONY.  CARTHV.  IN 
fuiceptionc  ad  profeftionem,  vt  fatis  probab ile  fi€ 
quod  poft  fuam  profclfionem  perfeuerabit,  8£  be- 
ne fc  habebit  m ordine,  idcoqhc  non  fir  fieceflarii 
facere  tale  fcriptum.COrdihamui  prartereaftatu- 
cntes.vt  nullus  poft  ipfiuS  fraternuati*  ingreffu.ei 
dem  egredi  valeat  ad  feculii  reueitedo},  id  eft, hoc 
quoque  mandamus, vt  niilli  perfbnar  profeffgiift 
hoc  tertio  ordine  liceat  relinquere  focietatem  & re 
gulam  oediriis  huius  redeundo  ad  vitam  feciila- 
rem.quia  hoc  effer  profefTioni  fu*  contrarium  ac 
violatio  promitfiodisfolemus,apoftafi*i$  fpecies 
at  cp  devita  rcligiofa  advita  reuerti  mudana.Et  c5 
tra  illud  verbum  ApoftoliadRom  ti.cap  Nolite 
conformari  huic  feculo.Imo  hoc  elfet  redire  ad 
vomitu  cotraq» bcatiffimus  princeps,  Apoftoloru 
in  fu  a fecunda  ait  canonica  capUt.z.  Melius  erat  no 
cognofcere  vi5  iuftiti*,qu5  poft  agnitioni  rett or 
fum  reuerti.  Gontirtgit  enim  illud  veri  prouerbii; 
Cants  reuerfus  eft  ad  vomitum,&  fus  Iota  in  volti 
tabroluti.  Infupcr  effer  er  contra  illud.  Deuteroij 
Ivcap.Otod  femel  egreffum  eft  dclabijs  ruis,  ob* 
feruabis  Si  facies  ficut  promififti  dominodeotuo. 
Veruntamcn  periftud  non  prohibebatur  perfo- 
na  tertii  ordinis  nondum  conitigatarrarrimoniil 
contrahere, qudniam  non  promifinUnt  ntft  quod 
inprarhabita*ontinetur  profcffione,quiain  ftatd 
coniugali  porerant  regfilairi  obferiiarr, iccirco  pet 
fona  profclfa  contrahere  potuir,  dummodo  per- 
fona  cum  qua  contrahere  difp6nebar,voIuerat  aC* 
fentirc  quod  regulam  obfCruarct  perfona  illa  pro* 


RfGV.  $.  PRAN.  ELVCIDA.  ffj 
fefla  «tiam  in  ftatu  coniugij.  Non  enim  apparet  q» 
fanftus  Francifcusaut  pontifex  fummus  intende- 
bat perprimam  illam  profcffioncm  obligare  pro- 
luentem ad  perpetuam  caftitatem.  CPoilet  tamen 
habere  tranfitum  liberum  ad  religionem  aliam  ap 
probatam  ab  apFicafedeJdum  modo  illa  alia  re- 
ligio fit  alitor  atque  perferior  religione  tertiat  re- 
gular:aliter  non  liceret  fine  difpenfatione.cum  ad 
Cor.  iz.ca.dicatJ^poftoI*  Aemulamini  cbarifmata 
meliora.  Itcmquc  ad  Hebiae.6  .cap.  Intermittente» 
inchoationis  Chrifti  fermoncmad  perfectionem 
fera mur.C  Mulieribus  vero  viros,}  id  cft.Marito» 
[habentibus  nifi  d c jpforum  virorum  licentia  & 
(pnfcnfu  non  pateat  adeonfortiu  diCtst  frnitari* 
ingrrtus,  id  cft,  ad  fo.cietatem  conuerfationcm  fci* 
profefTionem  tertiae  regulae  no  fufeipiantur.  Nam 
tcfteApoftolo.i  ad  Cor.6.cap.8fad  Eph  f.ca.  Yir 
«p  cft  muljerismecfinc  viricofcnfu  poreft  vxorfc 
obligare  ad  obediendum  alreri.quam  cuicxiure  di 
uinofeu  ftatutpccdefic  obedire  teneturNequead 
fpecialia  iciunia  aut  abftinentias  po  tfe  fiine  mariti 
fui  confenfu  aftringerc.  Et  de  hoc  originaliter  feri- 
ptumtft  in  in  libro.  Numerorum.  50.  De  qua  ma 
teria  Rai  mundus  Johanncs  durandus&alij  >n  fuis 
fummisdirfufiusfcribunt.Adquae  omnia  compio 
banda  poliunt  cx  decrero  plurima  allegari,  fed 
breuitatiftudendum  ifr.  Harc  itaque  de  profeffio- 
nc  perfonarii  tcrci)  ordinis  fecundum  primamc  a- 
ruminftitutionem  probatafunt.  Nunc  vero  exa- 
pfi*  fcdisindulto  pi*induftac  piofttfioni  adduc 

promi.- 


1*4*  D-  DIONY.CARTHV . IN  TER, 
promiffionem  trium  votorum  omni  religioni  mo 
naftieac  fubftantialium.vtpote  ob  edi  en  tiar,  pauper 
t atis&caftitatis.Nec  ifta  tam  virtuofa  additio  prae 
la&ae  profef&oni  repugnat,  fed  eam  perficit  & co- 
ar&at:quia  in  ftatu  comugali  Stfcculari  non  poteft 
additio  ifta  (eruari,  nec  competit  ni(i  his  qui  mun- 
dum 8£ea  quae  mundi  funt,  omnino  relinquunt,  ac 
que  ciuiliter  moriuntur.  Pncterca  certum  cftquod 
mqui  tria  haec  vota  profitemur  X digne  implere 
conantur,  multo  facilius  po(Tunt  illam  primam  {p- 
feffione  m implere,  quam  qui  in  ftatufunt  coniuga 
li,aut  hi  qui  propria  habent, nec  fub  obedientia  vi- 
iiunr  ex  voto:imo(vt  infra  patebit) talibus  difficil- 
limum eft  primam  illam  implere  profeitionem.  Ic- 
circo additio  ifta  confona  eft  atque  accommoda- 
ta  prima?  illi  profeffioni,  quia  per  trium  votorum 
cmiffionem&  impletioncm  primailla  profeflio  ex 
pcdttius  excellentius^ impletur  .Qui  enim  perpe- 
tue  continere  promifTt,  nec  aliquid  proprium  ha  - 
bet,  expeditius  Nperfc&iuS  v tarc  poteft  a uariti- 
anK  incontinentiam  .quamiqui  habet  Si  capere 
poteft  vxorcm,&  propria  poffidet . Inum  intra  - 
elatu  de  eccfcfiaftico  ccciibatu  CancellariusParyfi 
cnfis  difTeruit,  facibus  eft  in  religione  penitus  con- 
tinere,  quam  in  ftatu  coniugali  caftttatem  coniuga 
km  feruarc; hoc  eft.non  niit  moderate  ac  licite  pro 
pria  vti  vxore  .Praeterea  ex  Apoftolicaefedisindul 
to  eft  concetfum  tertio  ordini  8C  priori  eiusregu  - 
lac  additum,  quodnullusre  cipiatur  ad  habitum  X 
obferuantiam  profeffioncm  ty  ordinis,  nec  recept* 

promoueaf 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  f*f. 
promoueatur , nifi  de  expretfo  confenfu  generat* 
miniftri.ac  proprii  fcu  fpecialisminiftri  praefiden- 
tis congregationi, in  qua  quis  pofiulat  recipi.  Nec 
iftuddifcordata  tenore  regulae, in  cuius  fecundo  c* 
pitulo  continentur:  Cum  autem  fraternitatem 
hutiifmodiquisintrarr  voluerit, miniftri  ad  rece- 
ptionem talium  deputati,eius  officium, flatum  6C 
conditionem  explorent.  &c.quiarnapoftoIicoil- 
|o  induito  per  mimftrosad  hoc  depuratos  .imclli 
gendi  funt  gnales  miniftri,etitcminiftcrfppriusco 
gregatioisjn  qua  qs  fufeipi  petit . Gna?is  vero  mi 
piftcr  in  congregatione  cuifpccialsrerpraecft.vide 
turvtriufcp  miniftri  pfonS  gerere  vicem  fuoplere, 
itaquod  ipfe  folu*  in  propria  domo  poflfit  perfo- 
nam  accipi  cupientem, accipere, prxfcrtim  cum  fra 
irumdiferetorum  con  filio  & confenfu. 

<(Quod  perfoms  tertii  ot dinis  non  li- 
ceat ire  adi  aliam  religionem  n-.fi 
ftriaiore,neqjad  ftriftiorc 
nifi  vbi  regularis  cbfcru3' 
tia  viget, ac  difciplina 
debita  obferuat.  Articulus.  V. 

QV aliter intelligendu  firquodin  tertio  ca- 
pitulo regula:  legitur, praecedenti  articulat 
. firt  cxpofitum.vtpote  quod  ingrcfTus  fra 
ternitatem  tertrj  ordinis  liberum  habeat  tranfitii, 
^ voluerit,  ad  religione  altS  apfpbatii,innotf  fcit  & 
coitat  ex  tenore  incJultiapoftolicg  fcdis, pt.no  ordi 
ni  tertio  c5ce(Ti,  in  q inter  c£tcradr:Quib*vidcIic5 
perfonis  terti£  regulj  nequaquam  Utere  volumus, 

deipfa 


K4  D.  DIONY,  CARTHV*  IN  TER. 

dc  ipfa  religione  nifi  ad  aliam  ardiorem  fit  ordi  * 
nem  ftriCtiorem vbi  regularis  obferuantia  fitdifcf 
plina  obferuatur  exire . Iftud  fentiale  , iuftum 
ac  prouidum  domini  Pap*  Eugenqquarti  prx- 
ceptum , fundatur  direfke  fit  immediate  m iu  - 
ac  diuino. , vt  patet  in  expofnione  praecedentis 
articuli,  quoniam  (mulari  debem9  charifmara  me  - 
liora,  fit  ad  perfectiora  moneri  ac  tendere  • Quod 
adrcligtofos  potUfimcfpeCfat.qui  exfua  proferti- 
one  tenentur  ad  pfcCtionc  cotidie  proficilci  ,Quo 
fiiam  ftatus  rcligioforum  cft  ftatusperfeCtioms  ac 
quirende,  quemdam odum  ftatus  epifeoporum  c 
ftatus  perfeCtionis  adeptae,  vt  Alexander  de  Halis 
fltalij  concorditer  protcftantur.Ycruntamcn.rt  do, 
mi  nus  Papa  iftud  praeceptum  non  expreflirtet,  po- 
tuirtet  forfitandubiumerte.  in  perfoni?  de  tertia  re 
gula  liceret  intrare  aliam  religionem  approbatam 
altiorcmfitftriCtiorcm,  vbi  tamen  obieruantia re- 
gularis non  vigct.certum^effet  quod  hoc  n5  lice- 
fetin  foro  conftiemiofo,  quod  cft  forum  interiuo 
propter  prartafta  motiua  ;fed  an  liceret  in  foro  co 
tctio(o,quod  eft  forum  exterius, po(fetforta(fi$  du 
bium  ertqquia  in  regula  (ficui  iam  patuit)  non  ex- 
primitur quod  in  religione  approbata,  quam  pot* 
fent  intrare,debeant  obferuantia  fit  difciplina  vige 
rc,vbi  intraucrinr . Nunc  vero  nullade  hac  re  ma- 
net quacftio,  iccirco  perfonar  ecrtirjo  rdinis  qur  cx- 
cum/uas  congregatioes  in  quibus  obferuantiare 
gularis  confiftic,fitalium  intrant  ordinem.quam- 
uis  ftriCtiorcm,  vbi  non  uiget  oblcruamia,iniuftc 

acftoli- 


Digitized  by  Google 


ac  ft  olide  agunt,  perdunt  fcipfos,  atque  grauiffl- 
flme  peccant. Eftqj  ingratu  fecunduBerna.  fpiritu» 
fan&oquicquid  in  alio  egerint  ordine,ncgloflis  is 
ad  quae  ex  prima  piofeffionc  tenentur, Enormiter 
quoque  peccant  religiofT regulariter  non  viucnteS, 
qui  perfonas illas  recipiunt,  S eas  fecum  damna- 
tioni *ternjinuoluiit  Nccpoflunteascofcietiabo 
na  tenere.  Sed&miniftri  tertip  regulj  regulariter  co 
uetfantes.habetius  repet  edi  perfonas  fmiufinodi, 
^Qualiter  intelligcnda  fit  forma  praeta&ae  profef 
fionis  perfonarum  tertii  ordinis  Articulus.  6. 

VT  patuit  articulo  quarto,  profetfio  terti* 
regttlj  a beat  ifTim  oFrancifco  inft  itura  actra 
dita.cft  promittere  obferuarc  omnia  diuina 
prtecepra  Et  haec  eft  prima  pars  profeffionis  illius. 
Secunda  pars  fatisfacere, vt  conuenit  de  tranlgref* 
fionibusquis  quis  contrahunc modum  viuendi 
conmiferit.cu  interpellatus  ad  vifiratorescxtiterit 
volutatcm  .Tertia pars  profcfTionis  eiufdemcfi, 
quod  iam  ex  induito  fummi  pontificis  addunt  pro 
miffionem  folennemadobferuandum  ttiafubfta- 
tialia  religioni.  Videtur  autem  intenfiofanfH  fran 
cifti.qui  primoliSc  regnlam  pro  coniugatis  laiciftp 
inftituitfuiffe,  vt  perionae  tertiae  regulae  in  primis 
per  uotumfe  obligarent  ad  ea  qu*  funt  necefia- 
ria  adfalute  .hoceft.addiuinorum  obieruSriam  p 
ceptorum:deindcad  fubeundum  debitam difctpli 
nam.pcrnS  fcufatisfaftionem  ,pegre(fibus  conua 
regulam  comifiis  fcuadmiffiSjiuxra  vifitarotisar- 
bitrium.Prptereaadintelligendum  primam  huius 
profefiionis  partem  oportet  fcire  diuinorum  pr* 

n apto 


ffg.  D,  DIONY*  CARTHV.  INTER. 
ccptOB  qda  funtaffirmatiua.&illa  fcipiiitbona  fi 
eri.&obhgat  fcmpcr.no  tamc  ad  fcmper.i.no  pro 
qualibet  temporis  parte,  quoniam  homo  non  po 
teft  omni  hora  fcutndefinenter  infifterc  a&ionib* 
tfirtuofis  :fed  obligant  omni  tempore  opportuno, 
quo  fctlicec  deus  aut  refta  ratio  vel  fuperior  iubet 
■ aliquid  fieri . Alia  diuina  praecepta  Tunc  negantia,  q 
fcilicct  fphibent fieri  mala;&  ilUpracepraobligSe 
femperSC  ad femper.quonia nunquam  licet  facere 
mala  feu  vitiofa.Siccpdcccm  prxceptom  tria  furit  a f 
firmatiua  vtpote  Vnii  cole  deum,  Sabbata  fan&ifi 
ces.habcasiti  honore  parentes. Alia  feprem  fant  ne 
gatiua.vtpote  nec  iures  vana  per  deu.  Non  fis  oc * 
cifor.no  fur,ncc.mgcliaS,necteftisiniquus&c  Qug 
admodum  ante  tria  illa  praecepta  aflirmatma  dire 
fte  praecipiunt  facere  bona,&  ex  confcquctmpro- 
hibem  fieri  mala.quiacu  dicitur,vnum  cole  deum, 
prohibetur  cultus  idolovfic  negatiua  praecepta  di 
reSie  prohibent  fieri  mala,  atejex  confequenn 
cipiunt  facere  bona  malis  iihscontraria, ficui  tfi  di 
dtur  Non  iures  vana  per  deum, non  folu  prohibe 
tur  periurium  ac  vana  iuratio.fcd  etiam  iubetur  v t 
rationabili  caufa  exigente  iuretur  per  verii  deu.iu- 
xta  illud  Deitt.6.  Dominum  deum  tuu  timebis,ac 
per  nomen  cius  iurabis.Et  iftud  declarant  dofto* 
res  fupet  fecundli  fementiat#.  Deinde aducitendi, 
quod  in  prima . lar.  quae  Irione  centefima  deferibit 
ThomaStPraecepta  moraliainquims,  cx  diclanii- 
ne  naturalis  rationis  Vim&clFicatiam labent, ma- 
iorem tamen  vim  Kauthoruatc  habet  cx  inft  ituti 


REGV.  S*  FRAN.  ELVCIDA.^- 

onc  diuina  . Ei  hofjs  praeceptorum  tripfex  eft  gra- 
dus.Nam  quarda  funr  coinuntflimaSvnnaxime  ma 
nifefta,  ficui  mandata  de  dile&ione  dei&proximi„ 
Alia  vero  'uni  magis  dmrininata.qua:  tarmrn  qui 
libet  popularispotefl  faciliter  intelligere,vt  fnm  p 
cepra  decalogi.  Alia  aut  fuutnon  ita  faciliter  ma- 
nifefta/ed  fapictibus  folam . Etifta  fuHt  prtreepra 
moralia,  fuperaddira  decalogo  fcu decem  pracce- 
ptis,8i  eduefitur  ad  dece pccpra.NS ad  primu  pce- 
ptu  decalogi,quo,phibetur  culrus  aJienoi  ude  oru 
addunturac  reducuntur  pcepia,phib!tiuaccit^ 
ordinantia  cultu  idolorfi.vt  cu  dicitur  in  Oeut.  18. 
Noinueniatin  temafcficusautinc2rator,nccqphy 
tones  c5lu!atautdiuinos,autquiquarrat  amoituis 
verirarem  .Porro  fecundo  praecepto  pei  iuriumfp- 
bibenti  fubaddinir  prohibitio  blafphcmia:,  vt  m 
Lcuitico  capite.  4 I .Prohibitioq  faifar  doftrmar,vc 
in  Deuterono.capite,$i.Tcrtiopra’Ccpto  fupcrad* 
duiur  omnia  ceremonialia  legis,  adquar  tamen  in 
euangelira  lege  non  obligamur, Quarto  praece pt o 
cguodeftdc  honorationeparcmum.fuperaddirur 
pceptu  de  honoratior  fenum,  cii  dicitur  Leuir.  8 t„ 
Coram  cano  capite  confurge,  & honora  peifon  J 
fenis  .Et  vniueifalirer omnia  prscccpra  inducentia 
ad  reuerentiam  exhibendam  maioribus,  vel  ad  cx 
hibenda  beneficia  minoribus  Quinto  prarccpto,q 
prohibetur  homicidium, additur  prohibit  crodijS^ 
cuiuslibet  Lrfionis contra  proximum,  vt  cum  Lo 
uitsa.l  2. dominus  ait  :Ne  oderis  fratrem  tuu.Euu 
*t<qt  iubet,  N5  flabis  contra  fanguinr  proximi  tos. 

, n t Sexta 


Digitized  by  Google 


I 


D.  DIONT.  CARTHV,  NI  TER 

Sexto  praecepto , quo  adulterium  prohibetur» 
(uperadd:  tur  praeceptum  de  prohibitione  meretr-* 
tif  ac  vitifeontra  naturam  & omnis  illegitimae  co 
puljcarnalis.Septirno  praecepto.Jquo  furtum  veta 
tur.adiungitur  praeceptum  prohibitionis  vfurae  a< 
fraudisNomnis  calumni*  ac  rapinae . Oftauo  prae 
cepto.quo  falfum  teftimoniumprohibctur,addif 
prohibitio  falfi  judici]  mendacii  ateg  detra&iotiit. 
Aliis  vero  duobus  praeceptis  nulla  alia  adiungan 
' lur  quia  per  ea  omnis praua  concupifcentia  proh! 
be  tur  .Haec  Thomas.  Qui  etiam  in  prarfata  fumma 
declarati a(fcrit,quod  lex  diuina  dat  pnrccpta  de 
tftbus  vniuerfarum  virtutu  . Ex  is  elici  poteft  qd 
in  praeindufta  profelfione  perfonaat  tertii  ordinis 
imelligcndu  fu  per  diuina praecepta.  Nempe g diiai 
na  peepta  p otitfime  intelL  genda  fun  t duo  charira- 
lis  peepta, deinde  peepta  decalogi, & confcquentcr 
erafcepta  moralia, que  adduntur  in  feripturis  ac  re 
c ucuntur  ad  il!a,imo  eriam  praecepta  legis  natura- 
Hs,in  quantum  Chriftus  in  Euangelio  ea  tradit,  di 
cendo  Matr  Jcptim0;Omnia  quarcunque  vultis  vt 
faciant  Vobis  homines, ita&  vos  facite  illis  .Haec 
eft  enim  lex  & prophetae . Ex  quo  praecepto  legis 
naturalis  aff  rmatiuo  ,fcquitur  aliud  legis  natura- 
lisprjccptum  negatiuum,  quod  exprimitur  Tobif 
quarto.quo  feriptum  eft  :Quod  ab  alqs  oderis  Be- 
li tibi.vidc  ne  aliquando  facias  aheri,ltaq;pcr  diul 
na  pittccpta  intclliguntur  praecepta  cbaritatis  dei 
& proximi, pnrcrpta decalogi,  prarccptalcgsua- 
feuralis  iam  tafta^praeccpta  aliarum  virtutum  quae 

hominib* 


Digitized  by  Googlt 


KE GV.  s;  TKhK  ELVCIDA* 

hominibus  necefTariar  funt  ad  falutem,  videlicet  p* 
ccptaadco  traditam  fetipturis de  humilitate,  pati 
cntia.manfuetudine.iuftitia.pietate^ifcretione.fi- 
dc,fpe,temperantia,fortitudinc,latria,cartcnsq2vir 
cutibus  habendis, at<$  de  vitijs  contrartjs  fugiedis, 
ad  qua;  omnia fe  aftringunt  perfonarde  tertiare* 
gula  in  fua  profffTione.Etinfuprr  vouent  feem£- 
dationi  & farisfaflioni  exponere  & offerre  pro  ex- 
celtibus  quosincuirerint  contra  regulam  luam,  ft 
oe  per  commiffionem  fiue  per  omitftdcm  .Nam  ^ 
in  forma  profeflionis  habetur  de  rranfgrcflioni  b+‘ 
quas  contra  hunc  modum  viuendi  coimferint  &c. 
{ntelligendum  eft  etiam  de  iniquitatibus ,quas  per 
' omifTionem  contra  fuam  reguli  incurrerint. Que- 
admodum  enim  regula  violatur  Sldeus  offendif 
per  commiffionem  mali, puta  eo»  qua;  fieri  prohi 
ben  tur.ita  per  omiflioncm  boni,  v t f:  quis  non  faci 
at  quod  ei  fuus  fuperior  iubet , Poftrcmo,  vt  taftii 
cft.vltra  harc  comuniter  nunc  in  terris  iftis  perpe  - 
tuam  caftitatem,  paupertatem#  obedienuam.de 
cuius  profeflionis  imelleftu  infra  dicetur» 

^ Qjiod  fpfeftio  reni  jregul$  fit  muhuftriftaKar 
dua.fibenc  penferur.  Articulus.  VIL 

Sicut doftores  comuniter  cccorditertpteflarf 
votum  plus  obligat  qui  iuramcmu  maxi- 
me votu  folenne, quale  eft  profeitio  religio- 
forum.  Ideo  violatio  talis  voti  enormior  culpa  eft, 
quam  periurium  .H  nc  in  fecunda  iecundsrquafti 
ohe  88, loquitur  SanfhisThomas  ;Ad  fidelitatem 
ecrijnc^quod  homo  promito  fua  adirr  plear.ma- 

n 5 himp 
\ 


Digilized  by  Google 


' . , 

O.  DIONY.  CARTHVlKTIR.fj* 

in  euangelio  Lucse.io.cap.fuis  vicarrjs:Qui  vos  au 
dit.me  auditi  qui  vos  fpernit,  me  fperntt.Muh* 
cm  in  feri p turis  polita  funt  pcepta.quauis  non  ex- 
primant per  modii  pcepti.vt  cft  illud fcxo.io.  ca. 

K5  permvabis.Etitc illud Dtu:.6.«.  Dominum 
deum  *uum  umcbis.SC ill»  foii  feruics.Sicfy  virtute 
prxeepet  illius,tcnctuurvntuerfi  fideles  obedite  ce 
Jlcfia:  ac  luis  praelatis  Ex  quo  fcqui  videtur  quod 
•etfonsercitix  regulae  ex  fi*a  profeffionc  etiamfint  • 

aftrift*  ad  obferuandum  praecepta  ccclefiae.  Infu 
per  ialuator.Math:^. Perficiens  & exponens  prg- 
cepta  Mofaicaeicgts,  mulra  addit, inter  cartcradi-  . 
ccus;  Aodiftisquia  diftum  eft  amiquisJNon  oeci* 
dc$,Ego  autem  dico  vobis, quia  omnis  qui  irafei- 
tur  fratri  luo,  reus  erit  iudicio.  Qui  autem  dixerit 
fratri  fuo,Racha,rcus  erit  concilio. Qui  autc  dixer 
rit,fituc,reuserit  gehenna:  ignis.Deinde  multa  ar 
dua  praecepta  fubiungit  ibidem, videlicet  derecon 
ciliari  do  fratre  oflenfo.De  concupifccntia  refrenS 
da, de  abqciendis  membris  fcandalifantibus.de  ini 
micis  & pcriccutcribus  diligendis.  De  vana  glo- 
ria euiranda.  Alibi  cmoqj  Mat.i8,cap.pomtftrtffu 
arduu  tnq  p'?xf ptu.dc  ft atti  na  cot rept'.oc,quod 
vt  Antiliodoren  fetibitin  fumma  fua  pauciiTimi 

debite  l;:lci, Et  haec  o?a  inter  diuinacoputatpccptji 

Qjodficut  profeflio  tertig  regulae  eft  ex  vna  parte 
multum  regorofa  8£  ardua, ita  exalia  parte  fit  val-> 
de  fr ud tuo fa  ac  meritoria.  Articulus.8,  ^ 

ALexader  de  Halisinfuma  fuafapicfdcJa< 
ra  t q>attio  vinuofa  c i3U  o virtuofior  et  deo: 

acceptio^,*'  «t0  Pl*  *******  *tcrna  4 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  5*4. 

cx  plurib’  ac  altiorib?  procedit  virtitibuf.  Ideo  te 
ligioIT 3 implet  diuina  prgeepta,  non  fotu  ex  oblig* 
tioe  mandati,  fed  etiam  cx  debito  voti  multo  plu$ 
promeretur, 5 altj.Denicp  votu  Iplcrc eft  actus  vi* 
tutis, qua:  lairia  nucupatur.quae  deo  cultu  ceremo 
niam'qj  impendit,  vtTullius  ait;  Et  eft  ini  virtute» 
morales  pnecipua.thcologicis^tyvirtuubtis  mu! 
tu  (imilis  ac  propintj.  Ideo  diuina  implere  pra:ce~ 
pta,no  folii  ex  charirate  et  iuftitia.fed  vitra  hoc  eti 
* aum  ex  Iatria,eft  valde  meritoriu  8t  praedant.  Nam 
K per  votum  voluntas  quafi  immobiliter  couer- 
titur  deo,&  plenius  ei  fubijcitur,  imo  feintegre  of 
fert  deo.  Proptjrea  libro  de  fimilirudinibus  ait  An 
fcUnus:Sicut  pius  confert  qui  arbore  tribuit  fimul 
Cum  fru&ibus,  quS  qui  prarftat  frmftum  arboris 
tifi,  ita  plus  exhibet  deo  St  magis  ipfum  honorar, 
qui  opera  bona  facit  ex  voco.Itacj:  (Tcut  perfonae 
tertii  ordinis  cx  vna  parte  prz  caecetis  grauius  pec 
eant  violando  diuina  praecepta  cotra  fua  ^feflio 
*ic,ita  plus  fj  aliis  meretur  fcruSdo  diuia  pcepta  ex 
voto*^Qualiter  pfonae  tertii  ordinis  admoned* 
funtacinftruendaeafuperioribusfuis,  Arr.  y 

VNiuerfi  ac  finguli  funt  a fupioribus  fuis  fpe* 
cialiter  exhortandi  St  edocf di  de  r|s,quf  ad 
ipforum  fubditorum  ftatum,vocationemv 
profeflionem  ve  pertinent,  qm  talium  ignorantia 
nonexculat.Cum  igitur  ptrfo nae  de  tertio  ordine 
profiteantur,  praefenteconuentu.folennirerobfct 
nare  omnia  praecepta  diuina,  iccirco  a fuis  mini* 
ftris  ac  fuperioribus  fune  cum  omni  feruore  aevi* 
gilamia  inftmcnchr,  qu«  fint  vniucrfadcipnecc* 


L . 


Digitized  by  Google 


D*  DIONY,  CARTHV.  OT  TER.f*r. 
pta,qu*in  euangelica  lege  iub^tur  impleri, «qu* 
perfonac  illf  vouet  feruare,  # qualiter  praecepta  il- 
ia vniuerfa  ac  fingula  fine  intelligcnda,  prxfcnim 
cum  perfonac  tertiae  regula:  fubditae.fint  communi 
ter  idiotae  # laicales.  Propter  quod  tanto  plus  in- 
digent informationibus#  exhortationibus  fanis, 
frequentibus  atqj  feruenubus,  quanto  minus  lite* 
ras  # feripturas  nouerinr.Infup  diligenter  funt  in- 
formandae.quae  fint  peccata  mortalia;qu*  qu5uis 
fn  generali  loquendo  fint  feptem,  ume  in  fpeciali 
funt  multo  plura. Et  qualiter  peccata  mprrafia  ac 
venialia  abmuicem  diftingultur.  Gum  enim  pro- 
mittSt  obferuare  omnia  dei  pnccepta.patet  #pro- 
mittant  virare  omnia  peccata  mortaIia,cumpec 
catum  mortale  non  fit  nifitranfgrefiio  legis  diui- 
nae#caeleftium  kiobedientia  mandato*  fecundi* 
Ambro.  Oportet  igitarvt  peccata  illa  agnofcanr, 
difcemant#reprobeat,ncea  ccmitranr,cura  ma 
gnum  # arduum  fit,  fic  vniuerfa  dei  praecepta  ira 
plere  # cuncta  mortalia  vitare  pcccara.vt  ditium 
eft.  Hmc  admonendae  funt  ift$  perfeng  quotidie, 
affidue  ac  ardeter , vt  cora  deo folicire  ambulet,  8C 
tC  orni  cuftodia  corda  fua  cuftodiat  iugitcripppc 
dant  fe  in  ofpotetisp  fentia#  afpeftu  agere  & effe 
vbitfdicSr  Cii  bcatifiimis  prophetis  EIia,et  Elifeo;, 
Viuit  dns,in  cuius  cofpeftu  fto  hodie.  Quod  fan- 
Hus  pater Anthonius  valde  admonuit  etfc  ferusn 
dum,#  ira  imitetur  diulnu  Dauid  Pfal.i  i g.  dicenti: 
deo:Scruauim5data  tua  et  reftimoniarua,qa©|i$ 

' viK  mefc  incofpc^bituo«Etriu:fHSP&l,iS.:Med; 

ditari 


Digilized  by  Google 


'66.  D.  DIONY.CARTHV . IN  TER. 
rario  cordis  mei  in  confpeftu  luo  femper.  Iremcg 
pralm.74  Oculi  mei  femper  ad  dominum.  Ha:c  c5 
fydcratio  fccu  fandum . lobtam  timoratum  atcp 
folicitu.gj  diccbar,;i.cap.lib.fui:N5nedcus  fcir  vii 
meam,&  oes  grcfTus  meos  dinumerat.  Et  dcnuo; 
Sempcr  qual»  tumeres  fupcr  me  fluxus  timui  de3* 
Poftremo  hortandae  funt  ift?  pfonp  vt  ftudea  illud 
dcureronoij  6.cap,  lplererEriit  verba  dni  in  corde 
tuo, Enarrabis  ea  filiis niis.&mcditaberis  ea  (edes 
iri  domo  tua,  & ambulans  in  itinere,  & dormiens 
atque eonfurgcn$,eruntque  3C  mouebuntur  inter 
oculos  tuos.  V t aurem  valeant  ifta  implere,  opor 
tet  vt  inexterioribus  tuis  opibusaiTuefcant cor  fuu 
frequenter  deo  vnire  orando  ac  meditando^  lo* 
quacitatem, cachinnatione, diifolutionem  ac  alias 
lenitates  ac  vanitates  vitando. 

*pe  duobus  primis  principaltflunisque  mandatis 
Articulus,  10 

QV oniam  inter  diuina  pcepta  eft  ordo,  ita  $ 
vnum  eft  primum  atque  dignilfimum,pra 
vtChrusin  atagelio-Mar.io.cap.&Moyfes 
in  Deutero^.ca  proreftaf.vtporedefi  toto  corde, 
tora  mente, tota  anima&omnibus  viribus  diligere 
deinde  dignius  mandati!  eft, diligere  proximu  ficut: 
feipfum. Idcirco  nue  breuiterdeiftis  duob’  pceptis 
aliquid  cft  rangendu.quia  vt  ait  fa!uator,in  his  duo 
bus  mandatis  tota  Lex  pendet  8i  prophetae, id  eft, 
vmuerfa  praccepta.documenta  atque  confilia  legis 
Mafciicac  imo  euangelicae  legis  acprophetaru.fed 
& totius  feriaturae  ordinantur  8C  tendunt  ad  hoc, 

^ * quod 

} 


Digitized  by  Google 


REGV.  S*  FR  AN.  ELVCIDA.  ^7. 
quod  liare  duo  prace  pra  pet  fcftc  atque  fyncet  iter 
implcantur.Omnia  quoqueilla  virtualirer  contin? 
tur  in  his  doobus  prarceptis,&  eliciutur  ex  iftis  duo 
bu?9ita  quod  qui  ift  a duo  impleucrir^implet  cate- 
ra  vniueifa.Propter  quod  dixit  Apoftolus:adRo« 
I5.capi  Plenitudo  legis  cft  dilcftio  Er  rurfus, finis, 
inqt  pcepticft  charitas  de  corde  puro  fiiconfciabo 
ra  8i  fide  no  fiftaDcnicp  cu  charitas  fit  fumma  ac 
prmcipalitfima  vhrus,  & eeteraiuvirtuiu  via,  vira, 
i (nperatrix,forma,motrix  ac  nutrix,  fine  cuius  prae 
femia  nulla  virtus  eft  meritoria  aut  formata,  ideo 
hac  duo  charitatis  praecepta  merito  dicuntur  e(fc 
prsrcipua.  Et  quia  dilcftio  proximorum  finaltter 
ordinaturad  dilcftionemdei.quaeft  incompara 
biliterprarftantior  quam  dilcftio  prox  mi,idco  p- 
ceptu  dligedideu, refle  appellat  primu  ac  prfeipa- 
liflimiT.  Porro  fenfushcw  duc»  peepte»  cftifte. 
Diliges  dnm  defi  tuii  ex  toto  corde  tuo, id  eft.ex  to 
ta,  fk  integra  voluntate  tua  6C  ex  tota  mente  tua, 
idcft,tototnte!lcftu,&ex  totaaiatua  i. ex  totoata 
li  feu  fenfitiuo  appetitu  & ex  viribus  tuis  i.ct  aex ' 

. careris tmspotcttjs. Veru tamc-dilcaio  deiinfola 

volutate  c ft.b  eft lue.rcalitcr  atqfotmalitcr  Sed  di 
cif  deus  amari  ex  toto  itelkft u appetitui*  fenfitiuo 
& careris  viribus,  inquantumintelhftus&f  appe- 
titus (enfitiuus  accatera  vue^teguntur  acregulan 
tur  fiflm  Cp  exigit  diaiita*  dei,&'item  inqntum  dif- 
ponunt  & cooperantur  ad  dei  amorem, ac  cius  *p  - 
feftmu.Praterca  q-  deus  iubd^man  ex  toto  cor- 

dc  totacy  mente,  achuc  triplid**1  jfctifiintclligis 
/ Fuero 


Digitized  by  Google 


*<?§.  D.  DIONY,  CJRTHV.  IN  TER. 
Primo.vt  ita  diligatur  ex  toto  corde.mete,  antm* 
SC  fottitudinc.quod  nihil  prarponatur deo  8C  cius 
amori , imo  ncc_ cofquet.fcd  ipfe  deus excelfus 8C 
gloriofus  amef  po  bu « aliis,  3c  plus  qegtera  vni- 
uerfa  imo  incoparabilif  plus falce appr$ctatiuc,ira 
q homo  vellet  potius  propria  vitam  &C  quicquid 
habet  &’habere  poreft.imo&vniuerfa  creata  amit 
tere,quam  deum  ahiffimum  &.  aeternum  per  mor- 
tale peccatum  offendere  eiufque  gratiam  petdere , 
v Et  nifi  homo  fic  fiet,  & taliter  intra  fc  fentiat  cor| 
dco,non  cftverein  charitatc  et  flatu  faluris^hmc 
fecundum  Augu, Minima  charitas  plus  diliget  deu, 
quam  maximacupiditas  mudum,plus  inquam  ap 
precciaiiue  quamuisnon  intcnfiue.Secudo,  quod 
diftum  eft.fit  poteft  intelligi,  vtdeus  toto  corde, 
mente  anima  & fortitudine  diligatur, ita vt etiam 
propter  deum  & propter  profeftum  in  cius  amo« 
rc.non  fcium  vitentur  illa  quae  directe  contranan 
turdiuino  amori  arq?  prateeptis  dei,  puta  peccata 
mortalia, fed etiam  illa  quar  occafionaliter  folen* 
impedireamore  dei  & incrementum  fanftar  dilec- 
tionis,vt  funt  te  mporalesdiuitiar  .voluptas,  copulg 
carnales,  & propriae  voluntatis  Iibetras.Etifhid 
coiuluir  Glmftijs,& pertinet  ad  religiofos.qut  noq 
folum prarccpta/ed euangelica  quoqjconfilia im' 
plere  nituntur  Tertio  inteilig‘tur  fic,  vt  homo  to- 
tis corde,mente,anitna&  fortitudine  amet  dium. 
Ita  vtmcefianter  fecundum  totu&  extremu  pofle 
fuwoluntatis.tnrelleftus.carterarumque  vinum 
afficiatur  ac  moueatur in  deumfit  occupet  in  ip>o« 

filiali* 


Digitlzed  by  Google 


REGV.  S.  tXKXtKVZfoi.  f69. 
Et  talirci  hoc  prrceptu  charitatis  dei  non  po  cft  in 
prgfentmta  impleri.fcd  impletur  a beatu  in  patria 
VeruntamenAntifiodoreniitin  Sutnma  fuaficob 
&jcit,conrrahoc;  Aliquis  conremplattuus  ad  tem- 
pus poteft  toto  cordc,rotametc,totai}  anima  mo 
ueri, affici  & deleftari  in  deo,  8C  omnes  fuos  aifhis 
6C  more*  referre  in  ipfum,  ergo  tunc  irt  plet  illud 
prjceptum.  Adhoc  idem  do&or  rcfponder.quod 
talis  contemplatiuus  nonpoicft  diu  manere  in  ta 
ii efeuatione  ad  deum, quoniam  corpus  quod  cor 
rumpitur, aggrauat  animamjnfupcr  quodiubc- 
mur  proximos  diligere  ficut  nosipfos  intelligen- 
dumeft  quod  debemus  omnem  hominem  viato- 
rem  in  hoc  mundo  viuenrcm  tam  .inimicum  qui 
amicu.tS  infidclcqfidclc,diligere  fpiritalirer  fpima 
ii  amore  in  deo,  ideft.adhoc  vtdeo  vniaturacpla 
ceat,&  faluetur.Vniuerfosergo  &fingulos  hoics 
tenemur&debcmus  diligere, hoc  effomnium  eme 
dationem, conueifioncm,profefturo&fa!utem  ap  > 
petere, inquantum  fune  dei  creature.adeius  imagi 
nemfimilitudinemque  produ&r,  &Chiiftifangui 
ne  liberate, atque r terna;  faiutis  capaces*  Pro  om- 
nibus quoque  tenemur  orare&chariratis  effedt um 
impendere  proximis,  loco  6 C tempore  opportu- 
no. Nemo  igitur  alique  odiat.qa  qui  vnu  odit,  nec 
deum, nec  feipfum,nec  aliquem  alium  verej^ac  fpi 
ritalitrr  diligit, cum  in  mortali  exiff  at  peccato. 
^Quod  omnis  conuerfatio  religiofafirabimple- 
Hone  praeceptorum  chatiui  is  incipienda,  A rei.  i l 

Nulla 


Digitized  by  Google 


00-  D.  DIONY.  CARTH.  IN  TER, 

NVllaaftiopStcfTe  meritoria  ac  placita  deo, 
mfi  inquScu  ex  charitate  dei  ,pcedit  .Iccirco 
oiscoucrfatio  bona,8£  pfertim  religiofa.eft 
Inchoati  ia  ab  implerioe  Imius  pcepti;  Diliges  do- 
minii deumtuu  ex  toto  corde  tuo  S£c.  Er  qm  boni 
tas  atqj  dilectio  det  eft  caufa  Aratio  diligendi  pro- 
ximos, iccirco  poft  dtleftionem  dei  mox mcho2  ia 
cft  conuerfatio  religiofa  a charitate  proximorum, 
cum  dicat  faiuatorapud  f oh  an.  15  capite;  Manda* 
tum  nouum  do  vobis,  vt  diligatis  inuicem  fient  di 
Icxivos  .EtrurfusibidemtTn  hoc  cognofcemo- 
mnes  quia  difcipuli  meieftis,  fidilcftioncmhabu 
critis  adinuiccm.  Et  iftud  prxcipueagere  debent 
perfonx  tertii  ordinis,  qur  folennirer  profitentur 
omnia  diurna  praecepta  feruarc.  Hinc  Samftus  Hi- 
eronimusinexordo  fu*  regulae  ait:  Quis  modus 
viuediprtmoarripicd*fit  coftitut9in  inonafierio, 
Chrus  docet  dicedo  Matt  l*:Si  vis  ad  vitS  ingredi, 
ferua  mandata  .Et  q(i  quaeremus  q finr  illa  adturr 
xic : Diliges  dominii  deu  rufi  ex  toto  corde  31  c.  & 
proximum  ficut  mplura . Hfccharicas  folii  redd  e 
homine  deo  viuente.hatcrchgiofos,  harc  mona- 
chos facit  .Sine  charitate  monafteria  ^congrega- 
tiones funt  tartara,  8i  habitantes  in  eis,  funt  dx  - 
tpones . Cum  hac  vero  monafteria  funt  Paradtfiis 
in  terra , 8i  degentes  in  eis  funt  angeli.  Ideoque 
licet  loga  maceret  ieiunia,&  veftis  Vilis  deforme^ 
ioga^ p officio»  ac  opemferiesTpIeaf.fiim*  def?t 
charitas,ndduguemuead  rebgiosinfimu  gradur 

Propter- 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA,  $71. 
Fropterca  a charitate  incipiendfi  eft  iter  ad  apofl  o 
licsc  apicem  vitae.  Adunatis  ergo  corporaliter  in  co 
gregati  oc.fit  cor  vnu  & anima  vna  tn  deo,  quem- 
aimodfi  deapofloIiS&deapoftoiicisIcgKur  vi- 
ribus: A ftu. 4.  Multitudinis  credentium  erat  cor 
vnum  81  anima  vna.. Pro  cerro  multa  vita  deteri- 
or,quam  ibi  degere  corpore  & noni  mente.  Et  ve- 
''fe  infelices  funt.q  bus  non  ineft  vnaied  ditierfa  vo 
luntas.Sit  itaq*  vobis  omnibus  femper  vnuscffc- 
ftus,  vna  fraternitas,  vna  voluntas,  vna ,pportio 
motu, vna fpuaits  iucunditas,&  vna triftttia faluta 
ris.ncvn  vnusgauder.inde  alter  trifVetur:  et  ne  vni 
placcat.quoddifphcet  alteri,  $;'cqj  Itabere  poteritis 
religioniSyppofiiu.ficharitatiuiet  vnanimesin  do 
mo  domini  habitetis,  Hfc  Hieronymus. Denique 
de  hac  materia  feribit  in  fua  regula  fanflus  Bafilius 
Si  duritas  dei  defit  nobis.obuoxif  erimus  inexcu- 
fabili  irar.Qua:  enim  poterit  efie  maior  ira.aur  qug 
ultio  grauior,quam  u t efficiamur  alieni  a c hari ra- 
te dei:'Quia  non  folunrt  homines, fed  etiam  bruta 
naturaliter  amant  fuosparentos,  uidere  ncuidea- 
mini  pecudibus  obtufiores,&  feris  ac  beluis  imma 
niores,  proprium  creator-m  no  diligendo,qucm 
fumme  amare  debemusiPrimo  propter  infinitam 
bonitatem  ac  pulchritudinem  cius,  deinde  pro- 
pte  rmixima  5i  innumerabilia  beneficiaipfms  i- 
ato  8C  quoniam  ipfe  prior  dilexit  nos,  8C  i ueifa* 
bilem  beatkudmcmnobisprarpaiauic 

Hinc 


Digitized  by  Google 


D,  DIONY.  CARTH.  Nt  TER. 
Hinc  # beatus  AuguAinusait  in  fua:  principio  re- 
gulae: Ante  omnia  fratres  cli  anili  mi  diligatur  de* 
ti$, deinde  proximus  rquiaifta  prarccptafunt  prind 
paliter  nobis  data. Haec igitur  obfcruetis,vt  vnani 
«nes  habiteris  in  domo  domini.  # fir  vobis  anima 
vna  Secor  vuum  in  domino,qma  propterhoc  co* 
gregari  cftis  in  vnu^HjcAugnAinus/Quocircaait 
Hugo  de  fanfto  vi&ore.Neceflanaeft  vobis  vir- 
tus cocordir,quae  ita  acquiritur, vtreligiofus  fefpo 
liet  propria  voluntate,#  Audext  imitariChriftum, 
dicentem  apud  Iohan  ,cap;Non  veni  facere  volu 
ratem  meam.EtitcrumMatt.76.cap:Pater,  non  fi 
cut  ego  volo.fed  ficu t tu.Hoc  cft  enim  quod  ma* 
xime  adducit  concordiam, fi  vnufquifque  non  fu  3 
fed  altetius  Audeat  facere  volutatem  in  bono . Qd 
etiam  eA magnae  humilitatis  inditiu,#  generat  o* 
bedicnnam,cnaritatem#paceui.Qiiod  fiegovo* 
Io  facere  voluntatem  meam,#  ille  fuam,  oriuntur 
diuifiones,litcs#rixr,  de  quibus  ait  ‘apoAolus  ad 
GaI*.cap.?:Quia  qui  talia  agunt,regnumdeinon 
confequentur . Verum  funt  aliqui  in  congrcgatioe 
obAinatiin  fuo  fenfu, Capientes  in  oculis  fuis,qui  q» 
conceperint  animo,  defendunt  ranquamrationa* 
bile, nec  alijs  fe  conformant,  Ad  alios  fuar  volunta 
ticonf  tur  fubqcere.  Et  fi  viderint  fibi  non  obtepe 
tari,moxindignantur#cocitanturad  iram,  alios- 
ijjperrurbant.Tafesfolent  c(Te  rebelles,  #plurim5 
regnat  in  eis  impatientiae  pallio,  ideo  non  funt  ad 
concordiam  apti  ♦ Namiuxta  apofioli  vocem  ad 
Roma  i.cap  ;Euamienint  in  cogitationibus  fuis. 


Digitized  by  GoogI 


REGV.  S.  FRAN.  ELVqiDA,  *7$. 

BC  obfcuratum  cft  Oreoru  infipicns.Harc  Hugo. 
Tales  ergo  de  fuis  peruerfitatibus  crubefcant.atqj 
perpcrmtentiamrcfipifcanr.  Et  vniuerfa:  perfong 
tertij  ordinis  praefata  charitatis  prtecepta  ftudeant 
adimplere, pacem  concordiamque  a mpletti  ,&C  in 
amore  dei  proficere . Quod  fi  quarratur , qualiter 
pofitt  quis  in  fanfto  ac  vero  deitatis  amore  profi- 
eerc  & accendi  .dicendum  quod  oportet  eum  cx<* 
purgare  cor  fuumab  omni  carnali  St  immundo 
amore, deinde  bonitatem,  excellentiam,perfe£lio 
nero, pulchritudinem, felicitatem , dulcedinem  dei 
frequenter  confiderare,fed&  beneficia  eius  & pro 
quod  ipfc  dominus  deus  nofter  prior  di  - 
lexit  nos . Oportet  quoque  vtafiidue  fit  memor 
dei, ac  deum  frequenter  exoret , quatenus  igni:  fui 
amoris  dignetur  in  fe  accedere,  conferuare  atque 
perficere. 

^De  tribus  principalibus  confilifs  Chrifti.fupcr 
quae  fundatur  omnis  religio.  Articulus,  it. 

DOminus  nofter  Iefus  Chriftus,  v irttis  8C  fa- 
plentia  dei  patris,  optime  fciens  per  quae  ho 
mines  potiffime  occafionalirer  retrahantur 
K impediantur  4 profeftu&incrcmento  diuini  a- 
moris,  a procellit  virtutum , a vera  perfe&ione  X 
ab  arterna  falute , docuit  atque  confuloit  vt  fideles 
fui  talia  vitent.  In fuper  dominus  Iefus  optime  fci- 
cns.pcrquar  homines  expeditius  ac  compendiofi9 
pofTint  proficere, perfici  ac  faluari,  docuit  8C  confit 
luit  vt  fideles  fuiilla  apprehendant  ac  impleant; 
Hinc  in  euangelio  dedk  duodecim  cdfilia,perqug 
v . o impedimenta 


t,f4  D.  DIONY.  CARTHV.  IN  TER; 

• , 
•mpedimenta  profeftusacfalutis  vitam  imexpedl 

cnna  quoque  ad  omne  fpiriralem  proceftum  ,p«r 
fettionem  &beatitudinem,apprehenduntur.&  ex 
creentur.  Porro  inter  duodecim  illa  confilia.tria 
funt  principaIiora,fecundum  quod  tria  funt  impe 
dimenta  interioris  profeftus  atque  incremenri  di 
tiinx  dile&ionis , quorum  vnum  eft  penitus  extra 
nos, vtpote propria  temporalium  reumpo/feffio  < 
ex  qua  oriuntur  diucrfxoccupariones,folicmid£ 
nes  8 L implicationes  cordis  circa  terrena,  imo  & in 
ordinat*  affeftiones ad  ea.  per  quaehomo  impe- 
ditur i tranquillitate  & Habilitate  fuse  mentis  in 
deo, atque  a pura  8C  amorofa  vnione  cii  eo, a pro- 
fcflu  fanfta:  duritatis,  8i  a fynceritate  contempla 
tionis  internae.  Ideo  ad remouendum  hocimpedi 
mentum  &haec  pneta&a  mala  ex  eo  fequentia,do 
minus  lefusChriftus  docuirfpomancam  pauperia 
tem, fecundum  quod  ifta  paupertas  eft  virtus , pet 
quam  omnia  temporalia  propter  deum  prompte 
relinquuntur, quatenus  fpiritalis  opulentia,  gratip 
ac  virtutum  maxime  ptrfe&iq  charitatis,  facilius 
acquirantur  in  uia, atque  poft  uitam  hanccopioft- 
orbeatitudoadipifeaturin  patria.  Proprie taraerf 
fu  m i tur  hic  paupertas,  vt  eft  beatitudo,  de  qua  ai» 
faluator.Mathei  5. Beati  pauperes  fpiritu  ,quoni8 
ipforum  eft  regnum  ccclorum  Jft  ud  confilium  da 
cuit  filius  dei.  Lue; . 1 4.dicendo:Qui  non  renuncia 
nertt  omnibus  qua:  poflider,  non  poteft  meus  effc 
d1fcipulus.ItcmqueMathei.19.Si  vis  perferus  efTe 
vade  & vende  omnia  quae  habes, Si  dapauperibu* 

l£v«* 

* 


✓ 


Digitized  by  Gopgle 


HEGVt  S.  FR;m  ELVCIDA: 

SC  veniens  fequere  me,8C  habebis  thefaunim  in  cg 
.lo. Secundum  impedimentu  prarfati  ipiritalis pro 
Tfefluscft  partim  extra  nos,8Cpartimconiunflum 
nobis, videlicet  vxorparcntcsSC cognati, ad  quos 
frequenter  habetur  amor  carnalis  & fcnfualis  aflfe 
flio,|per  quos  ipiritalis  dileflio  8C  amor  diuinuS 
praecipue  impediuntur, minuuntur  aut  penitus  ex 
unguuntur. Maxime  autem  carnalis  concupifccn- 
tia  SC  voluptas  venerea  impediunt  mentem  a coq 
templatione  SC  dileflione  dei  fpiritaliumque  bo- 
norum, 8C  ab  omn  i virtutum  ptofc&u  a puritate 
SC  charitatisferuore,  atque  a dileflione  in  rebus 
d iuinis , SC  a guftu  dulcedinis  deUdco  Ghriftui 
iapientia  patris.contrahoc  impedimentum  atque 
contra  mala  ex  eo  nafcentia  docuit  8 C confuluit 
perpetuam  caftitatem,  prout  caftitas  ifta  eft  vir- 
tus , per  quam  vitiofa  venereorum  concupifeenti* 
jefrenatur,&  ab  omni  concubitu  iugiter  abftine- 
lur.Hoc  confilium-docuit  Lucae.  14  capitc.dicenii 
Si  quis  venir  ad  me , 8C  non  odit  patrem  fuum,& 
matrem  fuam, SC  vxorem  fuara, 'atque  filios  SC  fra 
tres  fuos,  atque  forores  ,non  poteft  meus  cflfe 
difcipulus.id  eft, imitator  perfeflus  * Tectium  im- 
pedimentum interioris  profeflus  ac  fan fla:  perfc- . 
ftionis  eft  intra  nos,  quod  cft‘,propria  voluntas 
feu  voluntatis  libertas,ex  qua  adeft  homini  fa  - 
cultas agendi , SC  loquendi , atque  demittendi 
quod  ei placer, 8C  pergendi  qudvunlt.  Ex  quibus 
magna  SC  multa  incurrit  peccata, SC  tempus  fu* 
nnt  non  folsm  infruftuofc.Ted  8C  vitiofe  ex- 

o t pendir. 


Digitized  by  Google 


57*  D.  DIONY.|CART H*  IN  TER*, 

pendit,#  peccat  impune,  nec  coartatur  avitiis* 
Ideo  contra  harc  male  docuit  confuluitqucfalua* 
tor  pcrfcftam  obcdientiS, prout  eft  virtus  per  qui 
homoprorper  deum  propriam  abnegat  volunta 
tem,#  fuo  /uperiori  obedirc  promittit  in  his.quf 
ad  luam  pertinent  religionem,#  ex  animo  obedii 
eidem.  Hoc  confilium  docuit  dominus,dicens;  L u 
<*. 9- Qui  uult  nenirepoft  me, abneget  femetipm, 
& tollat  crucem  fuam  quotidic,#fequatur  roe.Ex 
hisinnotefeit  ,quod  religioiinon  folum  vouent  * 
ait i(Timo  exteriorem  temporalium  rerum  religio 
ncm,omnifquc  carnalis  concubitus euitationem, 
# corporalem  exeeutionem  eorum  quz  eis  a fuis 
fuperioribus  iubenturfed  m fu  per,#  principaliter 
vouent  fpontaneam  temporalium  abdicationem 
feu  inordinati  effe  frus  ad  ea  extirpationcm.concu 
pifcentise  quoque  refrenationem  ,#  obedientiam 
veram  ex  corde. Et  quoties  contra  horum  aliquid 
egerinr.utpote aliquid  proprium  appetendo, aut 
eoncupifccnttar  confemicndo , aut  omnino  inuite 
iuiTa implendo, toties  contra  fuam  agunt  profttii 
ontm,#  peccSt  grauilfime.Ideo  ardua  eft  religio» 
forum  profcdio;#nift  folicitefehabuerint  coram 
deo,grauiora  incidunt  uitia  in  dauftro  quam  inci» 
derunt  in  hoc  ieculo , prout  Eufebius , Emiffenus, 
Carfariufquc  epicopus  fan&us  in  fuis  aderunt  Ho 
fnclhs . Pnctcrea  inter  harc  tria  vota  dignidimum 
cft.obedientiar  votum , quo  propria  uoluntas  deo 
taliter  immolatur  .quod  eft  facrifiriu*,  acceptifli- 
«num  domino  maieftatis.Itaqut  ficui  in  fecundi 

fecund* 


l 


Digitized  by  Google 


MGV.  S.  FRAM,  ELVCIDA. 
fccan  dse,qusefltionc  prima, diftin&ione  fexta  Tho 
pias  declarat, religiofiw  promittit  deo  has  tres  vir 
»utes,paupertarcm,caftuatem,obedicmiam:&per 
cas  offert  creatori  fuo  ,quicquid  habet  in  rcbus.in 
corpore 8iin  anima. Hinc reiigiofi  praefigurati  fue 
runtinueteri  teft amento  per  facrificium  illud di- 
gnifTimum,quod  uocatumeft  holocaufturo.quod 
ad  diuin*  maieftatis  honorem  totaliter  incende- 
batur8£coburebatur,ad  prarfigurandum  quod  reli 
•tofi  debeant  igne  chariratis  uehememeraccen- 
di.diuinoque  cultui  totaliter  mScipari.&nihil  pro 
prix  uoluntatis  fibi  ipfis  relinqucre.fed  iuxta  fupe- 
riorumfuorum  direftioneraaciuffionem  moue- 
ri  & agere . Ideo  ftatu*  religioforwnrite  feruatus, 
cft  ineffabiliter  meritorius  apud  deumomnipotl 
tem  ac  iuftum  * Nam  quanto  plus  difponit  fe  ho- 
mo ad  dinina  carifmata,#  quanto  amplius  fe  ap- 
plicat deo,&  quanto  feruentiusac  liberalius  fcipfii 
exhibet,offert  & mancipat  proprio  creatori, tanto 
maiora  gratiarum  carifmata  a deofortitur,&  tan- 
to deu9  feipfum  familiarius  applicat  coniungitip 
homini.&eo  amorofius  ac  munificentius  feipfum 
rependit.homini  tali,&diuitias  glori*  fuat  com- 
municat eLHmc  etenim  feriptum  eft,Iob.|4..  Sidi 
rexerit  homo  addeum  corfuum.fpiritum  illius  8C 
flatum  ad  fe  trahet.Et  Iaco.  4-ca . Appropinqua- 
te deo, 54  appropinquabit  vobis.  Vnde  & per3£a- 
chariam.i.ca.dominus  loquitur.Conuertimini  ad 
■ne.&Uouertaraduos,  Ipfe  etenim  bonus  & pius 
Creator  cupit  8fqu*rit  noftram  falutem.ac  occafio 

o 5 nem 


#7«.  D.DK)NY.‘  CARTHV/  fN  TER* 
ZL  difp  enfarionem  adel . Nam  Icremia:  jo . Qijii 
cft  ifte(inquiOqui  applicer  cor  fuum  * vi  appropin 
qu«  mihi  ? Poftremo  harc  ma.fcilicet  cafiiratem» 
paupertatem,#  obedienriam  vou'  trcligiofi  coit 
tra  tria  prreipua  mala , quae  regnant  in  mundo,  de 
quibus  legitur  in  prima  lohannis  cpiftola.  Omne 
quodeft  in  mundo  .auteft  concupifcentia carnis, 
aut  concupifcentia  oculorum,  aut  fuperbia  uir*. 
Siquidem  contra  concupifcentiam  carnis  militat 
8C  emittitur  uotum  caftitatis,  contra  concupdccn 
tiam oculorum  uotum  paupertatis.contra  fuper- 
biamuitae uotum  obedientisr  EthocAIbertusma 
jnusK  Nicolaus  de  Gorra  plenius  fuper  feptem 
«piftolas  canonicas  docent. 


^Quod  omnia  euangelica  Chrifti  confllia  ordini 
lurae  tendunt  ad  pcrfeftam  # expeditam;  imple- 
tionempneccpticharitatis  dei.  Art.  15. 

Sicut prehabitum  eft, duplex  eft  v/a  perucniea 
di  ad  «ternam  falut  em,uidelicet  uia  prartepta» 
rum,&  uia  confiliorum . Communiter  quoqp 
afferitur.quoduia  confiliorum  fir  perfectior  quarti 
«iia  prarcep rorum . Quod  uerumcft,  loquendo  de 
prarceptis  fecundum  quod  eorum  impletio  eft  ne- 
cefTaria  ad  falutem.Sed  loquendo  de  praecepto  cha 
riratis  dei, fecundum  quod  eius  impletio  ad  fuper 
erogationem  perfe&ionemquc  pertinet,  prout  ar- 
ticulo  decimo  eft  oftcnfum  ,<ic  uniuerla  confllia 
Chrifti  in  euangelio  tradita, ad  hoc  ab  eodem  funt 
data,  quatenus  per  ipforum  obferuamiam  ualea- 
t&HSdcum  diliget*  toti?  8 corde  jrncmc,afiima,6l 

fort/tn* 


Digitized  by  Google 


RE GV.  3.  FRAN.  ELVCIDA,  f7$> 
fortitudine, ta  perfefte  ficut  in  hac  vira  extat  poffi 
bile.Charitasenim  dei  cft  fumma  & perfedhfTima 
▼irtus, in  cuius  a&u  confiftic  perfe^ionoftr  Jdco 
religiofus  debet  totS  fu5  conuerfation?  8£  fiia:  pro 
fcifionisimpletione  cu  omni  diligeria  ad  hoc  quo 
lijiie  ordinarc.vt  percas  crcfcat,  inflammetur  & p 
ficiaturin  fanftoac  prxftanrrffimo  dei  amore,  dC 
omni  die  frequenter  afpirare  debet  ad  omnipoten 
ic,8£  ex  corde  clamare  ad  ipfum:  O dulcitfirae  deus 
qfi  tecorde  toto  amabo.quoufqjdtuafanfritfiraa 
charitace  ta  durus  frigidus  remanebo?  O fugbo 
ne  Kdefidcrabiliffimeac  fuppulcherrime  dc9,acc2 
eie  me  viliflfimu  ac  neg!ig?tiffimD  pftorem  tua  fer- 
uctiflima  dilcifti5c  roralit  Prartereacoftar  3»  mens 
huana  t Jto  integri*  atc$  feruetius  in  deo  defigit, 
io  a nplius  ab  orni  inordinata  alio»  affe&ioc  &’oc 
cupati5eimodcrataretrahif,Na  U uirt*  vnitafor 
ti«r i g difperfa.Ideo  fanfti  ‘presinftitueriit  diucr- 
fas  rcligiSes  ac  regulas  inqbus  omibus  triavotap 
fata^mittutur  ahitfimoquaten*,metes  religiofoiu 
tSto  flabili9, purius , ac  feruf  ti*  eleuenf  & qefc5tm 
deo,quato  min*  indiget  occupai  i,folicitari  & affici 
circa  terrenas  diuitias,ct  vxore  et  fofeole.et  circa  ,p 
priac  virae  dircftionc.  Deniqs  coftat.q»  pa^  aut  ni- 
hil j>fit  ad  ptaffca  pfeftioneobtinedaextcriorare- 
linqre  SC  coiugc  no  habere  feu  volumatCfPpria  ab 
negare, nifi  inordinatac&prauaraffe&ioes  circa  ter 
rena.vtcocupifcctig  fenfualestfpprij  ^uolutatis 
im^bginch'nati5es,arqjiramafioes^prqfcnfuscu 
debita  dilige tia&c otiatu  refrenPt,extirpctet  mor 
ifficcfjimoffpc  plus  obeft,cu  dica:  Aport.  i Cor,7 


Sto  D.  DIONY.  CARTHV.  IN  TE*. 

M«lfus  eft  nubere  quS  uri,ideft,concup;fcentiis** 
ftuari.Ideo  rchgiofi  qui  circa  interiorum  fuoru  re- 
formationem intenti  non  funt,  nec  prauas  afteftl 
ones  ad  commoda  carnis  funditus  eradicanr.nec 
fuas  difeunt  frangere  partiones, animofitates  acini 

probas  uoluntate5,niIprorfus  proficiunt, nec  (atit 

faciunt  luis  uotis,imd  multo  pcriculofius  ftant  rei 
potius  iacentquam  hominesfecuIares,grauiufquc 
damnantur  5 illi.  Hscc  circa  profefTionem  tertif  re 
gulgdifta  (inr,nuc,p(equenda  eft  expolitio  regulf, 
f De  forma  ac  materia, aequalitate  veftium  pet 
fonarum  terti)  ordinis.  Articulus.  14, 

FR  atres  infuper  ipfius  fraternitatis.  3 rd  eft,or 
dinis  huius  de  humili  panno  inprarcio.Sfco 
lore  non  prorfus  albo  vel  nigro,  vrpotegti- 
leo  communiter  vcftiantur , nifi  fuerit  ad  tepu s in 
prarcio  per  rirttatores  de  confilio  miniftrorum  ob 
caufam  legitimam^  aptam  cum  aliquo  difpenfa- 
tu.Oporret  nanque  interdii  a rigore  6C  obferuan- 
tia  generalis  ftatutifeu  legis  recedere  propterra- 
tionabilc  caufam.&ita  relaxare  rigore  in  cafu  par 
ticuIari,quando  fic  expedit. Et  quoma  tertia  regu- 
la primo  cft  inftituta  pro  fecularibus  SC  coniugatis 
poteratque  accidere  q,  excellentes  perfonarregulf 
illam  artumpferun  vdcirco  cum  talibus  fuit  ratio- 
nabile difpenfandum , vt  panno  aliquantulum  fi- 
do fiorc  propter  ftatus  fui  decentiam  vterentur; 
Hicaute  non  dicitur,  «pdifpenfandu  fuit  in  panni 
coloreiideo  contra  ftatutum  videretur  hoc  facere 
fratres  de  tertio ordine,  qui  generaliter  nigro  pati 

no 


Digitizect  by  GoogI 


ICEC V.  S.  FRAN.  ELVCIOA.  fgi. 
Cio  vtuntur.Et  quis  hic  diceretur  quod  difpcnfan* 
dum  efietin  colore, ficut  in  pneciopanni.exhcc  ra 
mc  no  fequeretur  quod  pafiim  ac  generaliter  pof- 
fent  nigris  veftibus indui: quia  hic  dicitur  quod 
dtfpenuri  poteft  cum  aliquo  propter  caufam  legi- 
timam & apertanyd  eft,iuftl  fkcuidcntcm.Non 
eft  autem  iuftaeteuidenscaufa,vt  vniuerfalicerfiat 
difpenfatio  talis  in  colore  panni  cum  omnibus  fra 
tribus  tertij  ordinis,  imo  ad  maiorem  fpe£l  at  hu- 
militatem,cxemplaritarcm  & congruentiam  fta-  ■ 
tus  ipforum,vt  grifco  utantur,  quam  nigro  colore, 
pnrlcrtim  quia  coram  regula  fle  continet  ac  pneft 
git.  Porro  materi  caufa  vere  diTpcn  lationis  eft  vf 
gens  neceffitasseuidenfvc  vtilitas,  vtfummi  ponti 
fices  Leo  atque  Gclafius  proteft  antur , ad  quod  iit 
decreto  multae  inducunturauthoritarcs:&  dum  a* 
bter  difpcnfatur,no  eft  vera  difpenfatio  ,fed  crude 
lis  dirfipario,vt  fan&us  fatetur  Bernardus . Sequi- 
tur de  figura  veftnus  eorum . £ Chlamydes  quocp 
tC  pelles  abfque  fcollarura  fciflas.  3 Id  eft, ante  apee 
tas  uel  integras  affibulatas',  id  eft , cum  fibula  iun- 
/tas  non  patulas  ad  latera  vt  congruit  honcftatl 
«laufafque  manicas  non  habentes  foramina  fcua- 
pertura$,nifi  ad  induendum  atque  extendendum 
manus  a parte  anteriori, fratres  habeant  fupradi- 
fta.  Denique  habitus  ftc  formatus.muhumcongrn 
cbat  eoru  m v ocationi  & fta  tui,pr  sefer  t i m antcqul 
tria  uota  fecerun  t.Nam  ficut  ille  eorum  flatus  fuit 
quodammodo  medius  inter  ftatum  omnino  fecu 
6 icm  & inter  Aatwso  rcligiofu^ta  & figura  ifiiuf 

habitu# 


" ! 

5S*.  D.  D10NY.CARTH.  IN  TER;  j 

habirus  velut  inedia  fuir  inter  forma  vcHricus  fircii 
lartu  hoim,&  inter  figura  habitus  omnino  rei  gia 
foRi,eratqj  decens SC  humilis.  Vnufquifque  aut  ve- 
friri  debet  fectidu  exigentia  atep  decenti!  fui ftatui 
CCfuae  vocatiois,  ut  ai:  fftusBafilius.  Porro'  q>  qui 
di  fratre*  de  tertia  regula  gerut  adfua  capiriaepo- 
rmdar  breues  interius  femicirculatas  in  ftar  qrundf 
Uofi6tu,vidcf  abufio.nec  congruit  huiliratiftatu» 
coru  ac  fimplicitati  ipforum.  ^De  materia  •. 
at  figura  & qualitate  habirus  forout  terti]  ordinis, 

SOrores  etia  clam  yde  induant  tunicadehu- 
iufmodihui(ipanno,vc$grifeofa£bsvel  falt3  . 
cii  clam  yde  habe!  t guarnellu  feu  platecinu  co 
loris  albi  uel  nigri, aut  fcaludellu  amplii  de  canabae 
fiue  deiino.abfque  ulla  ctifpatur a cofutu.Eifd?  ra- 
tionibus habitus  ifte  copctebat,  fotoribus  propter 
qu3srones  pfcriprushabitusCfibus  cogruebat.Cit 
ea  humilitate  vero  panni  & pellitiones  foro^s  ipla- 
ruiuxtacodirione  cuiuflibercarundcac  cofuetudx 
neloci.potcrir  difpenfari  p eos  qui  cu  praedo  pSnf  . 
fraexu poterant difpcn(arc,3£ per  modii  pradiftii» 
vej  ob  caufam  IcginmS  8 C aperti  Cu  farminis  auc 
praeferrim  nobilibus  K maritatis.fuerat difpenfari 
du  in  his.ne  propter  ueftirus  humilitate  ac  (Tngulx 
riratcdefpiceretur  afuis  maritis,#  fic  ipfo*  mariti 
ad iliegitimoslaberenf  amplexus, Bindis.i  zonis8C  * 
ligituns  ferias  n5  vtanf  fororcs.qm  talia  a d muda 
nufpe&ant  ornatu, # ad  lafciui!  prouocSt  nec  poc 
nitenmi  congruunt  ordini . Pelles  duntaxat  agni- 
nas,burfas  de  corio,#  corrigias  fixnpliciterabfcg 

fcrica 


Digitized  by  Google 


REGV.  1 PRAN.  ELVC!  DA.  ff| 

fcrico  vllo  faftas,&  non  alias.tS  fratres  habeant^ 
fororcs.quia  hsrc  omniaad  humilitatem,fimplKi 
tate  'y  pertinent, & aedificatoria  funt, atque  poutfi- 
me  congruunt  his  qui  in  poenitentia  regula  ac  or- 
ciine  funt  coftituri.  lrt  ud  (fi  diitS  eft  ingencrali,  qit 
perfonar  tertiae  regula:  nondu  fecerut  votu  pauper 
taris.Nunc  vero  profeflis  hoc  uotu.no  licet  ieu  co- 
gnutburfam  portare  .nifttdne  offici)  pro  aliqua 
publica  admimftratione,  vel  nifi  in  itinere  Iotigo 
' (int  pofui.au t propter  fimileronabilc  caufam.per 
qua  a proprietatis  vitio  penitus  excufenf.dcpofitis 
.i. abie&is fcu  rehftig  exteris  vanis  huius  fcculior 
■ amet is.iuxt a beati  Petri  apoftoloiy  principis  falu 
bre  confiltu.  Ait  quippe  bcatiflimus  princeps  apfici 
chori  in  prima  fua  canonica.ca.j.Muliciv  no  (it  ex - 
trinfecus  capillatura, aut  circundatio  auri  aut  indu 
meti  veftime  ront  cultus.  Iftud  aut  fan&i  Petri  fta- 
lutu.no  folii  eft  exhortatio  (implex  ac  cofu!tatio,p 
prieditfla.fed  prjceptu.fcdra  expofitores  ,N5  X 
liliis  Cypria.  martyr,do<ff  orae  pful.fcnpit  fup  hjc 
rerba  Hmc  quocpPau.!.Thimo,i.ait:Mulieres  or 
fift  fe  n5 in  tortis  crinibus, aut auro,aut margari- 
tis vel  vefte  jpeiofa  Nepe  ut  fanili  patres, Hieroni, 
ac  Chryfo.atteftStur . Vir  aut  mulier  ornatefe  ve- 
fries, 8£  fuo  ornatu  viroqt  afpcitu  in  fe^uocSs . q* 
uis  nullu  malG  inde  fequatur, tamen  aeternum  fup 
plieium  patientur,quiauenenii  exhibuit .fifuiffet 
qui  biberet . Iccirco  cum  dictum  eft  iuxta  beati 
Fetri  falubre  confiliu,fumitur  confiliu  extendit  (e 
prout  cxteditfc  ad  pncccpuun . St  «rgo  hxc  vana  - 

enta* 


,84  D.  DIONY.CARTHV.INTE*. 

ornamcnra  etiam  fccularibus matronis  adpuellis 
prohibita  funt.quamoniagis  perfonis  fcrmincis 
ieriij  ordinis,  imo  & fratribus  regulae  huius  f £ Sic 
frjfolitcthambusac  fororibus  terti)  ordinis  £ad 
inhonefta  conuiuia.vcl  fpechcula.feu  choreas  fi- 
ne curias  acceftus  penitus  interdiftusjideft  nulli 
perfone  de  tertio  ordine  liceat  interefie  inhoneftit 
cpnuiuijs.fpeflaculis, curiis  aut  choreis,  Nam  ofa 
hia  fpceialiter  interdicuntur  his  qui  in  pernitentia 
fune  con  ftiruti, prout  Bonauen  tura  & alij  fuper  ijr 
tum  Sententiarum  declarant.  Inhonefta  vero  con 
uiuia  fuiK,comefationc$gulofae&  lubricae,  praefer 
tim  i u domibus  fufpettorum,aut  *um  perfonis  dif 
famibusCoriuiuia  aurem, rpe£UcuIa,torncara?t* 
haftiludia,curiar8ichorcae  copun&ionem  extin* 
guunr,contritionem  impediunt, ad  loquacitatem, 
diiToiurionem,lafciuiam,cachinnos,iocosac  fimi* 
les  vanitates  inducunt,  & frequenter  inducunt  h» 
minem  ad  communicandum  peccatis  alienis.  Id  - 
circo  nullatenus  congruunt  pcrfonisregulaedcpf 
nitentia, fe.d&  multo  plus  exeant  illicita  perfonis 
tertii  ordinis, quae  & tria  voraprofeflaefunt.CHi* 
ftrionibus  fuse  vanitatis  intuitu  nihil  donent, 8£  ne 
quicquam  iliis  a'  propria  donetur  familia,  prohibe 
re  procurcn  1 3 i.hiftrionibus,!  oculatoribus.mim  is 
81  confimilibus  vanis  hominibus  nihil  dent , nec  i 
fua  familia  dari  permittant  propter  illorum  geftus 
& adkus  illicitos, impudicos#  difiolutorquia  hoc 
tlfet  illos  foucre  in  vitijs , # participare  eis  in  cri  *m 
•sine,  V cruntamen  propter  caulas  honcftas  pof- 

<ft 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  EL VCI  DA. 
fet  aliquid  cis  licite  dari , vt  fi  in  grandi  nccciTuatf 
confiderent  , vel  caufa  alliciendi  ipfos  ad  meliora. 
Vtruntamen  Thomasfcribitin  iecunda  fecundae 
ejuarftionc ii.  officium hiftrionum  non  cft  fccun 
dum  fe  illicitum,ncc  peccant  hominibus  ludii  ex  - 
hibendo, dum  modo  tria  illa  obferucnr,  quar  in  Ia 
dis  licitis funt  feruanda,quorum  primum  & maxi 
snu  eft,nelud*  cxhibeafper  rerba.aut  fafla  turpia, 
aut  nociua.Secundu  efi  ne  grauitas  animarp  ludii 
penitus  difloluatur . Tertium  efi  vr  coucniar  loco 
tempori  ac  perfonar,  & cumdcbitis  circunfiantxi», 
fiat. Quod  fi  hifiriones  obferuauerinc  ifta.non  pec 
eant  quicisprarftantmercedcm.  HrcThomas. 
Verumamen  quoniam  hiftriones  ifta  raro  obfcr 
uant, tutius  efteos  vitare;  Nam  8C  ab  omni  fpecie 
mali  eft  prsecauendum.  Idcirco  fanfti  doftores  Ba 
filius  Chrifoftomus  dicumcoseflevitandos.fi' 
cut  8L  dominus  papa  hoc  loco.  Poflrem  o prcindit 
/iis  de  figurat  qualitate  habitus  perfoharum  dc 
tertia  regula , non  repugnat quod  nunc  communi 
ter  fratres  ciufdcm  regula:  in  Leodiefi.  diceccfi  co- 
morantes.gerunt  caputia  ad  modum  parua:  cucul 
lacfupra  mantellum  cum  fcapulari,quia  nec  regu- 
la iftud  cxdudit,&dom’nus  papa  ifiud  concedere 
potuit,habuirfpad  hoc  concedendum  cena  moti- 
iia.Etquamuis  regula  iftud  exclufiflct  ac  prohibit 
ifler,nihi!ominuspontifex  fummus  de  plenitudine 
potcftatis  poterat  conceffionem  hanc  circa form* 
lionem  capitij  indulgere,cum  parin  parem  no  ha- 
bcctpotcftatcm»  Vadt  papa  praecedens  manum 

fiiifuc 


\&€.  D.  DIONY.CARTHV. IN  TERE 

fui  foccefforis  nequit  Iigare,&  quoniam  fratres  pr§ 
fata  tria  vota  nunc  profitentur . Denique  Caffia  • 
nns  libro  de  inftitutis  patru  deferibent  habiti!  mo 
nachoR  Aegypti  aIiotyc$  regionum, inter  cetera  rc 
fert, quod  vtebantur  cucullis],  & tn  monachi  ilii  £ 
maxima  parte  erant  illirerati  8£  idiote  ,ncceflaria 
viftui  procutantes  manui!  fuaip  laboribus, qufrd 
modu  &t  nunc  fratres  ifti  de  tertia  regula  faciunt . 
Harc  tango  ne  quis  incaute  Ioquatur.aut  temcit  io 
dicet  de  habitu  ifto, 

^Confirmatio  praediOlorum,&  qualiter  rcligiof» 
perfonar  k debent  habere  in  veftitu,  Artic.ff 

PRardiftis  de  humilitate  8C  vilitate  reftitus  g 
fonau  tertiat  regula; , cofonat  quod  fan&ifr. 
vir  Francifcus  in  regula  fua  prima  8C  princi- 
pali tnftituit:Ome$, ingens, fratres  vilibus  indura? 
tis  induantur,#  poffint  carepetiarede  (accis  # ali 
is  pecijs.  Pnrtcrea  S,auguft.ait  in  regula  fua.No  fit 
notabilis  habitus  vefter,vode  nec  aifeOletis  vefH- 
bus  pf acere, fed  moribus. In  reguli  ve ro  fanft i Dafi 
Irj  quanritur, quali  affcftu  oportet  accipere  veftimc 
rum  uel  cafciamentu  qlecunque  fuerit,  Ad  quod 
refpodetBafnius:Si  ucftimentQ  aut  calciamemum 
quod  daf  fratri , fuerit  nimis  breue  aut  grande  ad 
menfuram  flatur;  fratris, hoc  frater  indicare  debee 
fuperiori  aut  difpenfatori,  fed  cil  omf  rcuerentiadC 
manfuetudine.Si  uero  frater  irafeatur  aut  indigne 
tur  eo,  quod  indumentum  fibidatum  fit  uile  & ait 
ie&umncc  nouum  ,attendatquod  ait  faluatora- 
pod  Lutam  decimo  capitciDignits  e(l  non  quicun 

que* 


Digitized  by  Goo< 


1CRGV.  S*  FRAN.  ELVCIDA. 

*l  ue,fcd  operarius  mercede  fua.Difcuriat  ergo  fe- 
Ipfum.fi  digne  operetur  opera  dci,^imp!«terit  o- 
mnia  qux  prxeepra  funt  ei , & tunc  aliud  non  rc  - 
quiret,  fcd  de  eo  ipfo  quod accepit, erit  follic.rus, 
timens  quod  fupra  meritum  fuum  acceper  e illud. 
Rurfus  in  eadem  quxritur  regula;  Si  quis  precio  - 
fas  vcftcsabtjciat , ipffs  aurem  indumentis  uifiori- 
bus  aut  calciamentis  utatur  ira  compoiite , ut  ftu  * 
deat  decorem  aliquem  inde  caprare,an  peccati 
Ad  hoc  refpondet  magnus  Bafiliusr  Qui  uule 
per  decorem  habitus  placere  hominibus,  manife* 
Ihim  eft  eum  laborare  egretudinc  huius  unq, 
quod  eft  hominibus  uclre  placere,&cenii  cft.m^te 
«iusaaeo  longius  euagari,  Imo  8chor  cuiriu  (<^dc 
perperam  agere)  dum  quis  vttturtn  dumetis  aut 
calceamennsnon  caufaneceffitudinis/ed  decoris 
Nam  quicquid  fit  non  pronccefl‘arijsvfibus,fe<i 
caufa  omsrus  vel  appetitu  alicuius  decoris.hoc 
cft  perpera»?  agerr.Prxtcrea  fcrminxetiaraclati 
fxfolentfpeciaurcr  aliquam  curioiirarem.fupcr- 
fluitatem  8C decorem  in  ueftibus  affefl are. Pro- 
pter quodin  regula  fua  ait  Hieronymus:Impcrfe* 
ctiffimus  mulierum  affectus  femperin veftimen* 
tis  81  ornamentis  extrinfecujgl  oriam  quarrit . No 
fttfficit  eis  innata  libido  naturr, fed  quxrunt  oc- 
*afionem  Iafciuix.Quid  o mifera  gloriaris  atque 
extolleris  in  pulchritudine  panni  ? Nonne  o - 
mnis  caro  et  cinis  8C  ffn  u,  (ut  uerius  cfica)  mafla 
pmrcdiniijCibuS  ucrmiG  & fandiflfimum  ftcrces? 

tOJ 


Digitized  by  Coogle 


ff!  D.DIONY.  CAR.THV.  IN  TER.: 
O fi  velles  te  intueri  6 vilifiima.quantum  verecun  . 
dareris  in  immunditijs  & fartoribus  corporis  tui, 
quod  tam  inaniter  ornas. Propterea  o chariifim* 
qu*eftisfpotifieac  fili*  regis  «terni, affiftitefpofo 
in  veftitu  interiori, deaurato  auro  chariratis  in  fim 
brijs  aureis, id  cft  charitatis  praeceptis,  vt  iam  nihil 
de  virtutibus  defit  ornatui  mentis  veftnr.  Quod  fi 
vos  cxterioRtVcftiu  dele&at  ambitio, vel  fiegrefff 
de  recuIipompa,extolfitis  vos  de  dignitate  parcn* 
tum, de  profapia  carnis , aut  de  fimilibus  vanitati  - 
bus caduciffimi$,protinus  rex  ccrleftis  expellet  vot 
atep  peribitis. Si  futuri  iudicif  rigor?  & «terna  tor 
menta  re&econfideraueris.deleftabit  te  abiero 
vcftium,  cuius  tedet  mulierculas  fatuas  .Tunc  ru- 
Ricanus  6C  abieftus  pannus  pr*poneturbyfio8C 
purpura  ,tunc  groffa  8C  rudia  uelamina  cap iris  exi* 
Riraabunturexfericis.  Hiftrionibus  acfufonbua 
regum  ac  principum  relinquenda  fune  mollia  mi- 
di. Pudeat  nomen  religionis  habere,8C  fe  cultu  ve* 
ftium  hiftrtonem  oftcnderc.  V olo  ergo  vos  murta 
•sefie  mundo.SC  tam  deiformi  & I compofita  u< 
Re  indui, quod  f!  quit  impudicul  vos  cernere  r,mu 
git  moneretur  ad  rifum , quam  ad  concupifccntiS 
m alam.  Ideo  panntrs  uefier  fit  uilis  &gro(Tuj.Hrc 
Hieronymus.Iraqj  iuxta  h*c  documenta  fanttoqi 
miniftri  &re&ores  fiuerefbrices  perfonarunt  ter* 
Mjordinif.follicitifintfeipfos  exhibere  exempla  « 
ret  fratribus  attp  for  oribus  fibicommiffis,non  re- 
cedendo a fimplicitate  8C  humilitate  fu*  regulari» 
In  ucftictt. Idcirco  nec  grifeo  mixto  fubobfcuro,  & 

pinqufi- 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVClBA . jjt 

pinquantc  adnigrum,vtimur, 

refcftione,  abftinentijs  arqj  iciunrjs  perfona- 
lumtertij  ordinis.  Articulus.  XVI. 

. B cfu  autem  carmu/ecunda,  quarta,#  fex- 
/V  ta  feria  diec^fabbati  abft  ineant  vmucrfi,ni- 
CjL  fi  infirmitatis  vel  debilitatisinftantia  aliud 
fuader^t.GeneralecftChi  iftianisabfiinere  a carni- 
bus fena  fexta,  quia  in  ea  pro  nobis  crucifixus  eft 
Ghriftur,#  fabbato.quia  tunc  requicuit  in  monu- 
mento, #vehemmtiffmius  moeror  deChrift  i occ  i- 
fione  oppreffit  bcatiffimam  virginem  Mariam  & 
primos  Chriftidifcipulos  aup  diTcipulas  , Ideo  his 
duobus  diebus  a delicatioribus  cibis  yniuerfi  abft  i 
nent  Chriftiani,vt  domino  fuo  #primitiua:  ei*  «c- 
efefiae  compati  videamur, & membra  fuo  capiti  a- 
liqualiter  conformentur  Porro  feria  quarta  multi 
fideles  regulam  nullam  profefli,  a carnibus  abft  i - 
nent,  quia  in  dic  illa  filius  dei  pro  nobis  eft  vendi- 
tus.Sed  fecuda  feria  ab  e fu  carnium  abftinere  mub 
tis  competit  religiofis.quia  & feri  a illa  a Ia  rufi  is  pa- 
tribus eft  poenitentiae  deputata. Nam#  in  Martii* 
U.cap.IegiturChriftusilla  fcriaefurifle.Vnde#  q- 
dam  religiofi,qui  nunquS  comedunt  cames.abfti- 
nentius  viuunt  feria  fecundaquam  tertia.  Quam-, 
uis  aut  inflantia  feu  vehemetia  infirmitatis  aut  de- 
bilitatis fatis  faciliter  poffit  inducere  ad  conceden  - 
dum  licentiam  perfonis  tertiae  rcgula^quod  come 
dant  carnes  feria  fecundaaut  quarta,nifi  aliude  im 
pedi  mentum  occurrerct,puta  praeceptum  ccclefiae 
propter  aliquod  magnum  profeftum, non  tamen 

P ita 


Digitized  by  Google 


%j€  D.  DIONY.;CARTH.  IN  TE*, 

pendit,#  peccat  impune,  ncc  coartatur  avitiis* 
Ideo  contra  harc  male  docuit  confuluitqucfalua* 
tor  perfcftam  obcdienti3,prout  eft  virtus  per  qui 
homoprorper  deum  propriam  abnegat  volunta 
tem,#  fuo  fuperiori  obedire  promirtu  in  his,qu| 
ad  luam  pertinent  religionem,  # ex  animo  obedit 
eidem.  Hoc  con  filium  docuit  do  minus, dicens;  Lu 
ese.  9.  Qui  uult  nenirepofi  me, abneget  femet/pm, 
# tollat  crucem  fuam  quotidic,#fcquatur  me, Ex 
his  innotefeit, quod  rcligiofinon  folumvouent  * 
altifiimo exteriorem  temporalium  rerum reliAio 
ncm,omnifquc  carnalis  concubitus  cuitationem, 
BC  corporalem  exeeuttonem  eorum  quse  cis  a fu  is 
fuperioribus  iubentur.fed  infuper,#  principaliter 
vouent  fpontaneam  temporalium  abdicationem 
feu  inordinati  effeftus  ad  ca  extirpationem, concit 
pifcentiar  quoque  refrenationem , 9C  obedientiam 
veram  ex  corde. Et  quoties  contra  horum  aliquid 
«gerinqutpotc aliquid  proprium  appetendo, aut 
toncupiferntur  confentiendo , aut  omnino  imme 
Iuffa  implendo, toties  contra  fuam  agunt  profefii 
©nem,#  pcccStgrauififime. Ideo  ardua  eft  religio» 
forum  profcffio;#nifi  folicitefe  habuerint  coram 
deo,grauiora  incidunt  uitia  in  dauftro  quam  inci* 
derunt  in  hoc  feculo , prout  Eufcbius , Emiifenus, 
Orfariufquccptfcopus  fanftus  in  fuis  afferunt 
tnclfis . Prrterea  inter  hsrctriavotadigniiTimum 
cft.obedientiar  votum , quo  propria  uoluntas  deo 
taliter  immolatur, quod  eft  facrificiup,  acceptiflt» 
mura  domino  maicftatis.Itaqua  ficut  in  fecunda 

fccundm 


Digitized  by  Google 


MGV.  S.  FRAN,  ELVCIDA. 
f€can  dx.quseftione  prima,  diftinftionc  fcxta  Tt  i o 
mas  declarar,t«bgiofus  promittit  deo  has  tres  vir 
tutes, paupenatemtcaftitatem>obedienuam:8(per 
cas  offert  creatori  fuo  .quicquid  habet  in  rcbusjn 
corporei  in  anima.  Hinc  religiofi  pr*figurati  fuc 
runtinueteri  teftamento  perfacrificium illud  di- 
gniitimum.quod  uocatumeft  holocaufturo.quod 
addiuinxmaieftatis  honorem  totaliter  incende* 

5 batur8£coburebatur,ad  prxfigurandum  quod  reli 
giofi  debeant  igne  charitatis  uehememeraccen* 
di.diuinoque  cultui  totaliter  m5cipari,84jiihil  pro 
pri®  uoluntatis  fibi  ipfis  relinqucre/ed  iuxta  fupe- 
ri  orum  fuorum  direftionem  ac  iuffionem  moue* 
ri  84  agere . Ideo  ftatus  religioforum  rite  feruatus, 
Cft  ineffabiliter  meritorius  apud  deumomnipot? 
tem  ac  iuftum  . Nam  quanto  plus  difponit  fe ho- 
mo ad  dininacarifmata, 84  quanto  amplius  fe  ap- 
plicat deo,&  quanto  feruentiusac  liberalius  leipft 
exhibet, offert  84  mancipat  proprio  creatori, tanto 
maioragratiarumcarifmataa  dcofortitw,84  ran- 
todeus  feipfum  familiarius  applicat  coniungirip 
homini, 84eo  amoroiius  ac  munificentius  feipfum 
rependithomini  tali,  84  diuitias  gloriae  fu®  com- 
municat ei  Hmcetenjm  feriptum  eft,lob.  34.  Sidi 
rexerit  homo  addeum  cor  fuum,  fpirittim  illius  84 
flatum  adfetrahet.EtIaco.4.ca»  Appropinqua- 
K deo, 54  appropinquabit  vobis.  Vnde  84  perSa- 
chanam.i.ca.  dominus  loquitur.Comiertimini  ad 
fne,84couertaraduos,  Ipfe  etenim  bonus 84  pius 
CrcatOi  cupit  84quasrit  noftram  falmem.ac  occaiio 

05  nem 


Digitized  by  Google 


#78.  D.D10NY.  CARTHV/  IN  TER; 
X difp  enfationem  ad ei . Nam  Iercmiar  ja . Quii 
eft  ifte(inquit)qui  applkct  cor  fuum , vt  appropiR 
qua  mihi  i Poftremo  haec  tria,fcilicet  cafiiratem» 
paupertatem, & obedientiam  vou'  treligiofi  coit 
tratria  prreipua  mala , quae  regnant  in  mundo,  de 
quibus  legitur  in  prima  lohannis  epiftola.  Omne 
quod  eft  in  mundo  , aut eft  concupifccmiacarnis, 
aut  concupifccnria  oculorum,  aut  fuperbia  uitat. 
Siquidem  contra  concupifcentiam  carnis  militat 
8C  emittitur  notum  caftitatis,  contra concupifccn 
fiam  oculorum  uorum  paupertatis, contra  fuper- 
biam  uitxuotum  obedientist  2t  hocAlbertus  ma 
gnus  & Nicolaus  de  Gorra  plenius  fuper  reptem 
cpiftolas  canonicas  doccnr. 

HQuod  omnia  euangelica  ChrifticonfiKa  ordini 
tur  ac  tendunt  ad  perferam  & expeditam^  imple* 
tionem  praecepti  charitajis  dei.  Art.  15. 

Sicut  prehabitum  cft.duplexeft  va  perucniea 
di  ad  aeternam  faiut  em.uidclicet  uia  praecepto 
rum,&  uia  confiliorum . Communiter  quoqp 
afferuur.quod  uia  confiliorum  fit  perfeftiorquam 
tiia  praeceptorum . Quod  uerumcft,  loquendo  de 
praeceptis  fecundum  quod  eorum  impletio  eft  ne* 
ccfTaria  ad  falutem.  Sed  loquendo  de  praecepto  cha 
. ritatis  dei, fecundum  quod  eius  impletio  ad  fuper 
erogationem  perfe&ionemquc  pertinet,  prourar- 
ticulo  decimo  eft  oftcnfum  ,fic  uniuerfa  confilia 
Cbrifti  in  euangelio  tradita, ad  hoc  ab  eodem  funt 
data,  quatenus  per  ipforum  obferuamiam  ualca- 
nusdeum  diligere  toUS  a corde  ^ncnte,anima,& 

forma* 


Digiti  zed  by  Google 


RE GV.  S.  FRAN.  ELVCIDA*  ry? 

f«rtftudine,taperfefic  ficut  in  hac  vita  extat  pofTf 
bile.Charitasenim dei cft  fumma & perfefliflima 
virtus, in  cuius  a<5tu  confiftic  perfetflio  noflr  Jd;  o 
religiofus  debet  totS  fu5  conuerfation?  &t  Tuar  pro 
fcffionisimpletione  cu  omni  dtligetia  ad  hoc  quo 
tidie  ordinare,vt  pereas  crcfcat,  inflammetur  & p 
ficiaturin  fan&oac  prxftannfTimo  dei  amore,  tX. 
omni  die  frequenter  afpirare  debet  ad  omnipoten 
I ct6C  ex  corde  clamare  ad  ipfum:  O dulcifiime  deus 
q fi  te  corde  toro  amabo.quoufqjdtuafanififTiraa 
(harhate  ti  durus  8C  frigidus  remanebo  ? O fugbo 
ne  & dcfidcrabiliffimcac  fuppulcherrime  de%acc2 
de  me  viliffimQ  ac  negligftifTimD  p florem  tua  fer* 
uctiflima  dile&iSe  totalit  Prseterea  coftat  g>  mens 
huana  tfto  integri*  arrp  feruetius  in  deo  defigit,<!jn 
to  a npltus  ab  orni  inordinata  alio»  affeftioc &oc 
cupati5eimoderataretrahifrNa  I L uirt9  vnita  for 
ti«r  e q difperfa.Ideo  fanfli  pres  inftituerfit  diuer- 
fas  rcligiSes  ac  regulas  tnqbus  omibus  tria  vota p 
fata,pmittutur  aUiffimoquaten9,tn?res  religiofoiV 
tSto  flabili’, purius , ac  ferufti*  eleuenf  81  qefcatai 
deo.quSto  min*  indiget  occupai  i.folicitan  & affici 
circa  terrenas  diaitias,ct  vxore  et  fofeole.et  circa  # 
priac  vine  direftione.  Deniq;  coftat.  paiv  aut  ni- 
hil^ fit  ad  prafti  pfeftionecbtineda  exteriora  re- 
linqre  8C  coiuge  no  habere  feu  voluntatCjppria  ab 
ncgare.nifi  inordinatac&prauar  affe&ioes  etrea  ter 
rena,vtcocupifccti£  fenfuales.^prig  qepuolutatis 
iitifpbg  indinatioes.arqjimmafioes^pnj  fenfus  c u 
debita  diligctia&conatu  refrenet, extirpef  et  mor 
dficcfymd  ijj pe  plus  obcft,cu  dica;  A c©tf,  i Cor, 7 


Digitized  by  Google 


SZo  D.  DIONI.  CARTHV.  IN  TE*. 

Melius  eft  nubere  quS  uri.ideft.concupifcentijsae* 
ftuari.Ideo  rcligiofi  qui  circa  interiorum  fuoru  re- 
formationem intenti  non  funt,  nec  prauasalfcltt 
ones  ad  commoda  carnis  funditus  eradicant,  nec 
fuas  difeunt  frangere  pafliones,animofitates  acina 
probas  uoluntates,niI  prorfus  proficiunt.nec  fatis 
faciunt  fuis  uotis.imo  multo  pcriculofius  ftant  vel 
potius  iaccntqu^m  homines  fecu!ares,graiuufque 
damnantur  § illi.  Haec  circa  profeifionem  terti*  re 
gulg  difta  fint,nuc,p(equenda  eft  expolitio  regul*. 
^De  forma  ac  m ateria,ac  qualitate  vcftium  per 
fonarumtertq  ordinis.  Articulus.  14, 

FK  atres  infuper  ipfius  fratemitatisOld  eft.or 
dinis  huius  de  humili  panno  inprarcio,8fco 
lore  non  prorfus  albo  vel  nigro,  vtpotegtf- 
feo  communiter  vcftiantur , nili  fuerit  ad  tepus  in 
prarciopervifitatores  de  conlilioniiniftrorumob 
caufam  legitimam*#  aptam  cum  aliquo  difpenfa- 
tu.Oportct  nanque  interdii  a rigore  # obferuan- 
tiageneralisftatutifeulegis  recedere  propterra- 
tionabile  caufam.&ita  relaxare  rigore  in  cafu  par 
ticuIari,quando  lic  expedit.Et  quonia  tertia  regu- 
la primo  eft  inftituta pro  fccularibus  # coniugatis 
poteratque  accidere  q>  excellentes  perfon*  regulf 
illam  afifumpferunvdcirco  cum  talibus  fuit  ratio- 
nabile difpenfandum , vt  panno  aliquantulum  p- 
cioliore  propter  ftatus  fui  decentiam  vterentur. 
Hicaute  non  dicitur,  q»difpenfandu  fuit  in  panni 
colore:ideo  contra  ftatutum  videretur  hoc  facere 
fratres  de  tertio  ordine,  qui  generaliter  nigro  pan 

no 


Digitized  by  Google 


«LEG  V.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  %iu 
Covtuntur.Et  quis  hic  diceretur  quod  difpenfan* 
dum  effetin  colore.ficut  in  pnrciopanni.cxhoc  ta 
ne  no  fequeretur  quod  paflim  ac  generaliter  pof- 
fent  nigris  veftibus indui; quia  hic  dicitur  quod 
diipeniari  poteft  cum  aliquo  propter  caufam  legi- 
timam & apertandi  d eft,  iuftl  & euidentem . Non 
cft  aurem  iufta  et  euidcnscaufa.vtvniuerfaliter  fiat 
difpenfatio  talis  in  colore  panni  cum  omnibuifra 
tribus  tertij  ordinis , imo  ad  maiorem  fpe&arhu* 
jni!itatem,cxemplaritatcm  8 C congruentiam  fta* 
tus  ijpforum.vt  grifeo  utantur,  quam  nigrocolore, 
prsefertim  quia  coram  regula  fTc  continet  ac  pnefl 
git.Porro  mater  & caufa  vere  difpcnfationis  cft  vr 
gens  ucceffirasscuidenfvc  vtilitas,  vtfummi  ponti 
lices  Leo  atque  Gelafius  proteftantur , ad  quod  in 
decreto  multa;  inducuntur authoritares:&  dum  a« 
bter  difpenfatur.no  eft  vera  difpenfatio  ,fed  crude 
lis  dtifipatio.vt  fanftus  fatetur  Bernardus  ♦ Sequi* 
turde  figura  vcftitut  eorum . £ Chlamydes  quoqj 
6C  pelles  abfque  fcollarura  fciflas.  2 Id  eft, ante  apet 
tas  uel  integras  affibulatas',  id  cft , cum  hbula  iun* 
ftas  non  patulas  adlarera  vt  congruit  honcftatl 
«laufcfque  manicas  non  habentes  foramina  fetta,- 
perturas,nifi  ad  induendum  atque  extendendum 
manus  a parte  anreriori,fratre$  habeant  fupradi- 
fta.  Denique  habitus  fic  formatus, multumcongrn 
cbat  eorum  vocationi 8fftatuispraefertiin  antequft 
tria  uota  fecerunt. Nam  ficut  ille  eorum  ftatusfuis 
quodammodo  medius  inter  ftaturo  omnino  fecn 
litem  & inter  ftat»wreligiofum,Mi  figura  i/liut 

habitui 


D,  DIONY.  C ARTH.  IN  TER^ 

habirus  velut  media fuir  inter  forma  veftitus  fecit 
Uriu  hoim,#  inter  figura  habitus  omnino  rei  gia 
foR*,eratqj  decens#  humilis.  Vnufquifque  aut  ve- 
ftiri  debet  fecudu  exigenti!  au$  decenti!  fui ftaru* 

& fuae  vocatiois,  ut  ait  f&us  Bafilius.  Porro'  g>  qui 
dS  fratres  de  tertia  regula  gerut  ad  fua  capitia  epo- 
niida;  breues  inferius  femicirculatas  inftarqrundf 
Uoffc&a.vidcUbufio.nec  congruit  huiliratiftatu» 
coru  ac  ftmplicitati  ipforum.  ^De  materia»  . 
acHgura#  qualitate  habirus  foro«  terti]  ordinis. 

SOrores  etia  clamydc  induant#  tunicadehu- 
iufmodihuifipanno,vc$grifeofaftisvel  faltS 
ciiclamydehabeac  guarnellufeuplacetinuco 
loris  albi  uelnigri.aut  jpaludellu  amplii  dc  canabae 
fiue  de  uno.abfqur  ulla  ct ifpatur  a cofutu.Eifdl  ra- 
tionibus habitus  ifte  copctcbat.  fororibus  propter 
quasrones  pferiprus  habitus  Cribus  cogrucbat.Cic 
ca  humilitate  ycro  panni  # pdlitiones  foro*  ipfi- 
ruiuKtacoditicme  cuiuflibetearundcac  cofuetudi 
neIoci,potcm  difpenfari  g eos  qui  cu  prarcio  pSnf  . 
fraexu  poterant  dtfpcniare,# per  mod3  prardiftti. 
VC5  ob  caufam  IcgirimS  # aperti  Cu  fceminis  aue 
praefert  im nobilibus#  maritatis.fuerat difpenfari 
dii  in  his.ne  propter  ueftitus  humilitate  ac  fingula 
riratcdefpicereturafuis  maritis,#  ftc  ipfo*  mariti 
ad  illegitimoslaberentamplexus.Bindis.i  zonis# 
ligaturis  ferias  nd  vtanf  forores.qm  talia  a d muda 
nufpeftant  ornatu, #adlafciuiS  prouocSt  nec  pce 
nitentiu  congruunt  ordini . Pelles  duntaxat  agni- 
nas,burfa*  de  corio,# corrigias  fimpliciterabfcg 

fcricd 


Digitized  by  Google 


RE GV*  % FRAN.  ELVCI  DA.  f *f 

fcrico  vllofa&as.SC  non  alias, tl  fratres  habeanr  <$ 
forores, quia  haec  omnia  ad  humiliiaceiR,fii(iplicI 
tite^  pertinent, 8C  aedificatoria  funt, atque  potifft- 
nte  congruunt  his  qui  in  pcenitenti3  regula  ac  or* 
dine  funt  cSftirutiJftud  (fi  duftff  eft  ingenerati,  qit 
perfonae  terti*  regulae  n ondu  feccrut  votu  pauper 
taris. Nunc  vero  profefifis  hoc  uotu.no  licet  ieu  co- 
gruit burfam  portare, nifirSne  officii  pro  aliqua 
publica  adminift  ratione,  vel  nili  in  itinere  longo 
- «nt  pofiti.aut  propter  fimile  ronabile  caufam,per 
qu3  a proprietatis  vitio  penitus  cxcufenf,dcpofttis 
.i.abicttisfcurelittis  exteris  vanis  huius  fccuiior 
aam€ris,iuxca  beati  Petri  apoftoloip  principis  (alta 
bre  confilil  Ait  quippe  beatiifimus  princeps  apficl 
chori  in  prima  fua  canonica. ca.3.Muiidi*  no  fit  ex- 
trinfecui  capillatura, aut  circundauo  auri  aut  indu 
sncri  veftim&o*  cultus.  Iftud  aut  fan&i  Petri  fta*  ». 
tutu, no  folu  eft  exhortatio  fimpiex  ac  c5fuItatio,p 
priedi&a,fcd  &prfccptu,fcdm  expofitores  .NI  3C 
Iflus  Cypria.mart  yr,doftor  ac  pful.fcripit  fup  h jC 
rerba.  Hinc  quoqjPau.i.Thimo.i.ait.Mulieres  or 
eft  fe  n5  in  tortis  crinibus,aut  auro, aut  margari- 
tis vel  vefte  fxiofaNepe  ut  fan&i  patres, Hieroni, 
ac  Chryfo.attcftStur  .Vir  aut  mulier  ornatefe  vc- 
tkiest8C  fuo  ornatu  viroqt  afpcftu  in  fe^uocSs . cj- 
uis  nullu  malG  inde  fcquatur, tamen  afernum  fup  , 
plieium patientur,quiauenen3  exhibuit, fi fuiflet 4 
qui  biberet . Iccirco  cum  dictum  eft  iuxta  beati 
f ctri  falubre  confiliu,fumitur  confiliu  extendit  (t 
prout  ext edit  fc  ad  pnecepmm , St  ergo  hsc  vana 

enta^ 


jitized  by  Google 


{84  D.DIONY.CARTHV.  INTER. 

ornamcnra  etiam  fecula ribus  matronis  adpuellis 
prohibita  funt.quantomagis  perfonis  fcentineii 
tertq  ordinis,  imo  Si  fratribus  regula?  huius?  £ Sic 
■ cis  3 fcilicet  fratribus  ac  fororibus  tertii  ordinisCad 
inhonefta  conuiuia,vcl  fpeftacula,feu  choreas  0- 
Dte  curias  acceffus  penitus  interdiftusjideftnulli 
perfone  de  tertio  ordine  liceat  interet  inhonefti* 
conuiuijs.fpeftaculis, curiis  aut  choreis.  Nam  ofa 
r ita  ipccialuer  interdicuntur  his  qui  in  poenitentia 
fmir  conftirmi.proutBonauentura&alqfuper^r 
lum  Sententiarum  declarant.  Inhoncita  vcrocon 
uiuia  funr,comefationesgulof*  Si  lubricae,  prarfer 
tirn  in  domibus  fufpeftorum.aut  ^um  perfonis dif 
famibus.Cormima  autem, fpeftacuIa.torncaraSt* 
haftiludia,curiar&chore<c  copunflionem  extin* 
gtmnt,contririonem  tmpediunt,ad  loquacitatem, 
diiToiutionem,iafciuiam,cachinnos,iocosac0mi« 
les  vanitates  inducunt,  Si  frequenter  inducunt  ho 
minem  ad  communicandum  peccatis  alienis.  Id  - 
circo  nullatenus  congruunt  perfonis  reguler  depg 
nitentia , feri  Si  multo  plus  extant  illicita  perfonis 
rertii  ordjnis,qu*& tria  vota  profdT*funt,C  Hi- 
ftrionibus  fu*  vanitatis  intuitu  nihil  doncnt,&  ne 
quicquam  illis  a propria  donetur  familia,  prohibe 
re procurenr3i.hi0rionibus,(oculatotibus, mimis 
& conff  milibus  vanis  hominibus  nihil  dent , nec  i 
tua  familia  dari  permittant  propter  illorum  geftus 
& aftus  illicitos, impudicos#  diflolutor quia  hoc 
elfet  illos  fouerc  in  vitijs , Si  participare  eis  in  cn 
«line*  Veruiuamcn  propter  caufis  h oneftas  pof- 

fet 


Digitized  by  Googie 


REGV.  S.  FRAN.  EL  VCI  D A. 
fct  aliquid  cis  licite  dari , vt  fi  in  grandi  nccclTitatf 
confiderent , vel  caufa  alliciendi  ipfos  ad  meliora. 
Vtrun  tamen  Thomasfcribitinfecunda  fecundae 
quseftionc <i.  officium  hiftnonum  non  cft  fccun 
dum  fe  ii  licitum, nec  peccant  hominibus  ludii  ex  - 
liibendo, dum  modo  tria  illa  obferuenr,  qua?  in  Ia 
dis  licitisfunt  feruanda,quorumprimum&  maxi 
m&  cft.nclud*  exhibeaf  per  verba,aut  fadla  turpia, 
aut  noriua.Seciindu  eft  ne  grauitas  animarp  ludii 
penitus  difloluatur.  Tertium  eft  vtcoucniat  loco 
tempori  ac  perfonar,  & cum  debitis  circunftanttjs, 
fiat. Quod  fi  hiftriones  obferuauerint  ifta.non  pe* 
eant  quieisprarftantmercedem.  Harc  Thomas. 
Vcrumamen  quoniam  hiftriones  ifta  raro  obfer 
itant, tutius  efteos  vitare:  Nam  8L  ab  omni  fpecic 
mali  eft  priecauendum. Idcirco  fanfti  do  di  ores  13» 
filius  8t  Chrifoftomus  dicunt  cos  eHe  vitandos,  fi- 
cu t 81  dominus  papahoc  loco.  Poftrem  o pracindu 
/lis  de  figurat  qualitate  habitus  perfonarum  dc 
tenia  regula , non  repuenatquod  nunc  communi 
ter  fratres  ciofdem  regula*  in  Leodirfi.  dicrcefi  co- 
moran  tes,  gerunt  caput  ia  ad  modum  parusrcucul 
laefupra  mantellum  cum  fcapulari, quia  nec  regu- 
la iftud  excludit, N dominus  papa  iftud  concedere 
potuit,habuitig  ad  hoc  concedendum  cena  moti- 
ua.Et  quamuis  regula  iftud  exclufiftct  ac  prohibit 
ifle  t, nihilo  minuspontifex  fummus  de  plenitudine 
potcftatis  poterat  conccfiionem  hanc  circa  forme 
lionem  capirq indulgcre,cum  parin  parem  no  ha- 
potcftatem » V ndc  papa  praecedens  manum 

fiiifuc 


D.  DIONY.CARTHV.  IN  TER»4 

fui  foccefforis  nequit  ligare, & quoniam  fratres  pr§ 
fara  tria  vota  nunc  profitentur.  Denique  Cafifia- 
nns  libro  de  inftitutis  patru  dcfcribena  habitO  mo 
ri  adi  ore  Aegypti  aIioty'q?regionum,intercfterarc 
fert, quod  v te  bantur  cucullis;,  & tn  monachiilli  £ 
maxima  parte  erant  illiterati  8C  idiote  .neccflarra 
viftui  procurantes  manuQ  fuai$t  laboribus, qu?ad 
modii  6C  nunc  fratres  ifti  de  tertia  regula  faciunt . 
Harc  tango  ne  quis  incaute  Ioquatur,aut  tcmeit  ia 
dicet  de  habitu  ifto, 

^Confirmatio  praedirorum, 8^  qualiter  religiofa 
pcrfonar  fe  debent  habere  in  veftitu,  Artiet? 

PRacdiftis  de  humilitate  6C  vilitate  reftitus  p 
fona  m tertiar  regulat , cofonat  quod  fanltifc, 
vir  Francifcus  in  regula  fua  prima  8£  princi- 
pali inftituit;Ome$,inqen*,fratres  vilibus  indura? 
tis  induantur,  8£  pofTint  carepetiarede  (accis  H ali 
is  pecijs.  Prarterea  S,auguft.ait  in  regula  fua.No  fit 
notabilis  habitus  veder.vode  nec  afferetis  vefti- 
bus  p’acere,fcd  moribus.In  reguli  vero  fanfti  Bafi 
Irj  quarritur,  quali  affeftu  oportet  accipere  veftimc 
tum  uel  calciamentu  qlecunque  fuerit , Ad  quod 
refpodetBafilius:Si  ucftimentfi  autcalciamemum 
quod  daf  fratri,  fuerit  nimii  breue  aut  grande  ad 
menfuram  Aatur?  fratri$,hoc  frater  indicare  debec 
fuperiori  aut  difpenfatori,  fcd  cu  omrrcuerentiaK 
manfuetudinc.Si  uero  frater irafcatur  aut  indigne 
tur  eo, quod  indumentum  ftbidatumlit  uilcdC  ab 
le&umncc  nouum , attendat  quod  aitfaluatora- 
pud  Lutam  decimo  capiteiDignufednon  quicun 

que* 

r 


Digitized  by  Google 


ICEGV.  S.  FRAN,  ELVCIDA. 

*lue,fcd  operarius  mercede  fua.Difcuriar  ergo  fe- 
lpfum,fi  digne  operetur  opera  dci^impleuerit  o- 
mnia  quae  prrreepta  funt  ei , & tunc  aliud  non  t e - 
quiret,  fcd  de  <0  ipfo  quod  accepit , «it  follicirus, 
timens  quod  fupra  meritam  fuum  acceper  t illud. 
Rurfus  in  eadem  quaeritur  regula;  Si  quisprecio  - 
fasyeftcsabijciat  ,ipfis  autem  indumcntisutJiori- 
bus  aut  calciamentis  utatur  ita  compotite , ut  Au- 
deat decorem  aliquem  inde  captare.an  peccat; 

Ad  hoc  refpondct  magnus  Bafiliui : Qui  uulc 
fer  decorem  habitus  placere  hominibus,  manifr- 
Ihim  et  eum  laborare  egretudine  huius  uitij, 
quod  eft  hominibus  uereplacere^ccraUft.mfrS 
cius  a deo  longius  cuagarijmo&ftor  euitiu  (^dc' 
perperam  agere)  dum  quis  vtiturindumetis  aut 
calceamennsnon  caufancce(Titudims,fed  decoris 
Nam  quicquid  fltnon  pro  necetiariis vfibus,fe<| 
caufa  omJtus  vel  appetitu  alicuius  decoris.hoc 
eft  perperas?  agerc.Praterea  fccmina:  etiam  clai* 
f a:  folent fpecialfrer  aliquam  airiotitarem.fuper- 
duitatem  SC decorem  in  ueftibus  affcflare. Pro- 
pter quodin  regula  fua  ait  Hiero ny mus.  Impcrfc- 
ctirftmus  mulierum  affectu s femper in  v eximen- 
tis & ornamentis  extrin&cuJgl  oriam  quarrit  . No 
fbfficic  cis  innata  libido  naturvf/ed  quaerunt  oc- 


*afioncm  lafciuiae.Quid  omifera  gloriaris  atque 
extolleris  in  pulchritudine  panni  ? Nonne  o - 
mnis  caro  et  cinis  K fpnu , (ut  uerius  cflci)  malfa 
putredini», cibus  ucrinlfi  & ftcndiflfimum  terc«s? 


Digitized  by  Google 


REGV.  S#  FRAN.  ELVClBA.  $9i 
pinquante  adnigrum,vran  tur* 

^Dc  refc&ione,  abftincmljs  atqj  ieiunijs  perfona- 
lum  tertq  ordinis.  Articulus.  XVI. 

. B cfu  autem  carniu,  fecunda,  quarta,#  fcx- 
/V  ta  feria  diet^  fabbati  abft  ineant  vniuer(i,ni- 
ljL  fi  infirmitatis  vcldcbilitatisinftamia  aliud 
ruaderct.Generale  cft  Chi  ifiian is  abftincre  a carni- 
bus feria  fexta,  quia  in  ea  pro  nobis  crucifixus  eft 
Ghriftur,#  fabbato.quia  tunc  requicuit  in  monu- 
mento, 8ivehenKnrifTimus  mccror  deChriftiocci- 
fione  opprcifit  bcaritfimam  virginem  Mariam  6C 
primos  Chriftidifcipulos atqj  dtfcipulas  , Idcohis 
duobus  diebus  a delicatioribus  cibis  vniucrfiabfii 
nent  Chriftiani,vt  domino  fuo  # primitiua:  ei9  ec- 
clefiar  compati  videantur, & membra  fuo  capiti  a- 
liqualiter  conformemur. Porro  fera  quarta  multi 
fideles  regulam  nullam  profefii,  a carnibus  abft  i - 
nent,  quia  in  dic  illa  filius  dei  pro  nobis  cfi  vendi- 
tus.Sed  fecuda  feria abcfii  carnium  abfiinere mub 
tis  competit  religiofis.quia  & feria  illa  a'  fan&is  pa- 
tribus eft  poenitentia:  deputata. Nam# in  Mattii* 
ll.cap.IegirurChriftustlla  feria  efurifle.Vn  de#  q- 
dam  religiofi,qui  nunquS  comedunt  carnes.abft  i- 
nentius  viuunt  feria  fecunda  quam  tertia.  Quam- 
uis  aut  inftanria  fcu  vehemetia  infirmitatis  aut  dc- 
bilitatisfatisfaciliter  poflit  inducere  ad  concedcn  - 
dum  licentiam  perfonis  tertia; rcgula^quod  come 
dant  carnes  feria  fecundaaut  quana,nifi  aliiide  im 
pedi  mentum  occurreret,puta  praeceptum  eccleflac 
' propter  aliquod  magnum  profeftum.non  tamen 

P « a 


Digitized  by  Google 


icnim 


cles,car 
c dcui- 


REGV.  S*  FRAN.  ELVCIDA.  Ubi 
bteuioti  vel  ex  capitis  aut  naturalis  difpoiitionis 
debilitate  indigent  frcquer.tion  tcftftione.  Sit fa- 
niscibus  moderatus,  & potus  fobrius.tum  textua 
euangelicus  habeat : Attendite  ne  cordavcftra  cra- 
pula ex  abundantia  almcmorum&  ebrietate  gra- 
ucnuir.lftaqujppf  funt  veibaCIiriftiLucgii.ideo 
iitud  pertinet  aci  omnem  Chuihanum, Cum  enim 
euangelica  lex  fit  maxime  (pirilal  is  pciftda  atqj dl 
uina,ucirco  ad  vniuerfos  fpcftat  Cnriilifideles  ,car 
nalia  vit/ajnlicet  gulam, luxuriam,  maxime  deui- 
tare.  Propter  quod  fanftusEcncdiftus  ait  in  tegu- 
la fu  a ;Rcmoutatur  pia:  omnibus  crapula,  vi  nun 
qua  religiofofubrixiat.i.cooringat  indigcries.quia 
nihil  fic  contrarium  eft  omniChriftiario,  vt  crapit 
la . Prandiu  aut  vd  ccrna,  non  mfi  pramtiTa  feir el 
dominica  oratione  fumatur  . Vei  un  tamen  pptfo- 
natr  ordinis  huius  literattc  8i  quae  vota  ttja  emit  * 
tunt.plusdicuntpro  raenfa:  bened  £lione,&  gia- 
tiaruma&ione  :imo  nullus  Chriflianus  manduca- 
re deberer,  quin  ad  minus  diceret  orationem  do- 
nicam  ante  refe&ionem  & iterum  poft  eandem, 
De  hac  q<$matcrta  pleni*  dia  i in  fcqucti  capitulo, 
^Dcieiunijseorum  ' 

magis  in  fpeci- 
ali.Articu. „ 

•XVII , 

Qualiter  vero  fexta  fena  totius  anni  icturi?  - 
um  celebret  ur,id  eft.deuote  & reuercter  olr 
feruet  ob  caufa  in  pcedenti  articulo  tacta, ni 
H fonc  infuraitatcaut  alia  catda  legitima  excufent 

p % Circa 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA. 
riam  dominicae  refurreftionis,  iciunare  procuie' 
id  eft,  fe  ipfos  ad  ieiunandum  prudenter  applicem* 
nifi  aliud  Portariis  infirmitas  ve!  nccdfitas  alia  fua- 
deret.  Infirmis  enim  noneftlcxpofita3quaaftrin- 
gaturadcaquf  pro  fanis  funt  inftiruta.  Ncceffitas 
quoque(vr  fmur)legc  non  habet.His  fimfliafun  t 
ijfiinftusFrancifcus  inftituit  de  ieiunijjin  primafiC 
principalircgula  fuaJn  quibus  tame  differunt,  vi 
patet  legenti  regulam  illam  ♦ C Sorores  grauidae 
vfquead  diem  fuse  purificationis  ab  exercitatione 
qualibet  corporali, 3 videlicet  a ieiunijsabftineiijs* 
que  prxfatis  & confimiltbus  arduis  p(mtenti(  afti 
bus,[orarionibus  dutaxat  exceptis  ]|  quia  femper 
orandum  eft,  £potcrunt,fi  voluerint, abftincre;  J 
quoniam  toto  tempore  illo  /jpecialibusegcmcota 
fortatnenris.  Et  ex  ifto  da riflime patet, quod  regu- 
Ia  ifta  prima  fucrir  pro  fcculanbus  coniugatis  inftl* 
ruta, Laborantes  autem  propter  fatigationis  affici 
entis,  id  eft,  affl  gentis  inftantiam, id  eft, vehemen- 
tiam,a dominicKrefurreltionis  fefto  vfquead  fe- 
ftiuitatem  beati  Francifci  ter  in  die  qui  exercitio  Ia 
boris  incumbenr, licite  cibum  fumere  pofliint.  Tuc 
enim  quia  longiores  funt  dies, propter  confortatu 
onem  naturae  rationabilius  hoc  ipffim  permitti- 
tur.Cum  vero  illos  contigerit  aliorum  imminere 
Jaboribus,id efttin  aliorum  domibus  aut  fumpti- 
bus  laborare, de cunftisctbis  appofitis  die  quoli- 
bet fumere  licebit  eifdem  per fonis  tertii  ordinis  ; 
nifi  feria  fexta  vel  dies  fit  alia,  in  qua  generaliter  abi 
ceclefia  ieiunium  nofeitur  inftit  utum , quia  illis  dic 

p $ buifcmel 


> 


$<>?.  REGV,  * S/  FRAN  ELVCIDA. 
busfemcl  duntaxatreficiutur,#  ieiunalibus  cibi* 
folumvcfcuntur.  Verum  circa  vfum&  efum  ouo- 
rura  Klaftiniorum  in  diebus  ieiuniotu  diuerfidi- 
uerftmode  Cehabent.Nuc  dcfiru£tuofitate&  mul- 
tiplicitate,vtilitate,  atque  diferetione  ietuniorum 
8 C abftinentiarum  aliquid  breuiter  eft  tangendum 
Itaque  ftcut  fanfti  patres  noftri  CafTianus  Si  Cl i- 
macusconteftamur, fundamentum  totius  tpirira- 
lis  profeftus  ac  monadicae  conucrfationisK  exor 
diumvereperfefrionis  eftabftincmia.i.parfimo'- 
nia  in  cibo  & potu,&  caftigatto  corporis  per  fatra 
ieiunia.In  quibus  mfifehomo  prariertim  religio- 
fus  exercear,  nequaquam  digne  proficict,necvn- 
quam  ad  virtutum  perfe&ionem  pertinget.  Ideo 
omnes  fanfti  patres,  quireligiones  inftitucrunt,ri 
gorofa&  ardua  dederunt  mandata  de  abftinen- 
tijs  ieiunijfqtte  feruandis.  Ait  n an  que  glonofus  Hi- 
eron  y mus  in  regula  iua:Prsrparentur  ciharia.qul- 
bus  corpora  refocillcntur  ad  portandum  parn  tett 
tisiugutn  Dum  hora  refedionis  adiuuaucritad 
reficiendum  vos,m  cibis  vedris  nequaquam  ap- 
pareat cocorum  induftr/a:non  ciborum  lauta  pa- 
rario moueat  appetitum, fcd  fames.non  apponan 
turincentiua  libidinum,  fed  quaeextinguere  quae- 
onteruriem.vtpotc olera  fiue  legumina.  Oua&f* 
fticinia  debilttatisperfonis  ex  ieiunio,  SC  poft  ieita 
nia,  & in  feflis  praecipuis  permittantur  ex  gratisu 
Raro  guftemur.nid  parui  pifciculi.  Horridum  fce<- 
lusgular,quod  gignit  luxuriam,  SC  perimit  cadi- 
Ut#m,cumdei  famuli*  anciltisniiiiam  habear 

ferto* 


Digitized  by  Googlc 


55>$'  D.  DIONY.CARTHV  INTER 

fortem.  Ideo  in  fumptionc  cibi  Si  potu s fit  tanta 
fobrieta$,talifquc  parcitas,  vt  venter  potius  con- 
quaeratur  quam  gaudeat.  Non  ojrns  fit  cingulum 
rclaxare.quatenus  mens  a diuinis  meditationibus 
minime  re  tardetur^' corpus  non  nfgeat  medici- 
nis, Ipfa  quoque  comcftio  fit  faceta,  nequis  de  in- 
gluuie  pofiit  notari. Magis  reprathendedus  eft  tur 
pigmodusin  comedendo, quam  cibusdmo  in  fa- 
bis & ordeaccis  panibus  nimia  auiditascae grande 
peccatum. V agabundi  oculi  nequaquam  difcurrSi 
per  menfam,  neque  obferuentedenrc$»Yimim  iit 
quo  eft  luxuria/pfifis  anciliifquc  Chrifti  tanquatn 
venenum  fuipe^tum  fit.  Sacrilegium  reputetur  in 
foeminapixicmm  In  dei  fponta,  omnis  ebrietas* 
Iguem  portat  in  gremio,  qui  vritur  vino  afiiduo, 
V entris  ingfuuics  atque  ebrietas  cau  fam  at  que  m* 
tcriam  infirmitatis  tribuum  corpori  Si  animg.Mc 
dicinale  vero  ieiunium  omnem  aufert  languorem 
Si  omnem  confert  virtutem  Si  gratiam  .V erunta- 
men  moderatum  cxiftat  ieiunium, non  caufct  iri, 
aut  fcandalitm  alijs,  nec  capitis  dolorem  aut  cor- 
poris debilitatem.  $i  caro  fuerit  rebellis  fpiritui 
caftigetur  ieiunris.&cella  verberibus, quoufpue  fi- 
at prompte  obedieus.  Haec  Hieronymus, Infuper 
fan&ug  Bafilius  in  regula  fua  ditferuit;  luuentu- 
tis  timor  Si  feruorxtatis  quafi freno  quodam  re- 
firingi  acreprimi  per  continentiam  debent.  Abfti- 
ncotiam  dicimus  dum  refuimus  fuauia  alimenta. 

04  Kfumi** 


Digitized  by  Google 


6oof  D,DIONY.  CARTH.  IN  TER, 
fpiritus  roboratur.  Sed  heu  heu  in  ifto  iam  omnes 
deficimus  vehementer, atque  a fanfto*  patrum  fa 
lutari  rigore  vitra  modum  recedimus.  Ideo  com- 
paratione illorum  humiliemus  nos  vehementer, 
& vitam  noftram  non  reputemus  eflfe alicuius  mo 
'menti . Im  o n omine  teligioforum  arbitremur  nos 
prorfuS  indignos,  Gi  cum  timore  dei  GC  compun- 
ttione  accipiamus  cibum  GC  potum,  conantespa- 
trum  noftrorum  veftigia  faltem  aliqualiter  imita 
ri  Nec  putemus  nos  habere  caufam  fufficietem  re- 
cedendi a prgtafto  patrii  rigore,ita extreme. Qui- 
tum enim  reuerapoffit  fufferre  humana  natura, 
experientia  docet  in  abftmemrjs,quas  incarccrati 
patiuntur  coafte,&  quas  aliqui  faciunt  pro  corpo- 
ris fanitate.Profefto  fihominesfuas  ^barent  Vi- 
res,inuenirentur  fe  plus  poife.quam  credunt.  Mul 
ti  probanr  fuas  vires  lapidem  proijcicndo.luftan- 
doifedijsquxfuntdci.etfugfalutis.viresfuaspro- 
bare  recufant.Hinc  fandus  ait Bcrnardus  Ignofcc 
domine, ignofcc,diffimuIamuS,tcrgiucrfamur, et  in 
is  qur  pertinent  ad  te,  vix  eft  qui  velit  experiri  <Jd 
polfit.  Paulus  ait.ad  Phil  4. cap. Omnia  polium  in 
eo  ,qui  me  confortat.Etdiffidimus.nospaucapo 
ffe.proculdubio  poffumus  multa,  fed  nolumus.In* 
fu  per  val  de  penfandum  ac  formidandum  clt  cun 
iftis  re!igiofis,quod  in  fumma  fua  aflerit  Antifido 
rcn.Tenuitas, inquit, vidtus  GC  vcftitus  ita  eft  de  cf 
fenriarcligionispropter  votum  paupertat!s,quod 
fuper  cam  non  cadit  difpenfatio,  - 
qDcconfciTione£Uomunioncfraupt  Art.  iS 

Singuli. 


w?F'War' 


REGV.  S-  ELVCTOA.  $ot. 

cationis  K profcffionis  non  profecerunt  quotidit 
inomnihumilitate.patientia.manfuetudinefobrie 
tate, pace, concordia  obedif tia,  charitate  quod  n5 
difcunt,nec  afuefcunt  ficut  deberent  feipfoi  in  om 
nibus  frangere, abnegare  atque  falubriter  morti* 
ricarc,iram,fupcrbiain,acediam,  gulam,  «Kcarteras 
paifionumfuarura  motusac impetus rcfcruare,$ 
correptiones  & correftiones  fuperiorum  fuorum 
non  acceperunt  cum  debita  humilitate#  gratfarS 
actione,  nec  fuperioribus  fuis  debitam  reuerenti* 
ac  obediemiam  impenderum>fupcr  confitantur 
de  quotidiano  cxccffujn  cibo,  potu  fomno  praefer 
timin  verbofirate,de  incuftodia  exteriorum  interi 
orumque  fenfuum,#  quod  in  exteriori  labore  ittfi 
temfuam  tam  raro  Ieuant  ad  creatorem,  mentali* 
ter  orando, meditando  ac  ipfum  laudando.  Qpod 
etiam  in  pra-fentia  confpcftu  altifiimi  tam  im- 

pure # pigre  ac  irireuerenter  fe habent,  quod  non 
emendant  fc  quotidie  ficut  oportet, quod  proni  fu 
erunt  altos  iudicare  aut  afpernari  etiam  forte^  fu- 
os  fuperiores,vel  ex  leuibus  fignis  malum  fufpicart 
de  proximis  fuis,#  quod  coram  alijs  inexempla- 
res  fuerunt  aut  quod  eos  fcandalizaucrunt, offen- 
derunt aut  tuibauerunt  De  is#  alijs, prout  confci- 
entia  diftat.cofiteanturcSfefiione  humili^nuda.pn 
ntK  dolorofa,  cS  prarcordiali#  integro  emenda 
tionis  totaltSfppoftto.  Prjterea  informSdi  funt  qua 
fkcr  ad  facrf  comuione  fef>  parar  i#accedcrcdeb?i 

cum 


Digitized  by  Google 


ioy  D.  DIONY,  CARTHV,  NI  TER. 
cum  ingenti  filiali  timore,  ardentiamore.profuri- 
cfa  humiljtate.Debent  autem  fe  prgparare  vr  ta&Q 
eft,cumpr*ma  diligenti  examinatione  confriem 
tiae  fu  a:  & integra  confeflione,tta  quod  de  fuis  pec* 
catis  intime  doleanq  inquantu m luntoffenfiua  in 
honoratiuaqj  dei, &contra  etus  prircepra  autcon- 
tra  vota  ei  fafia.  Attendere  etiam  debentfacram£ 
ti  dtgnitatcm,  quodinhoftia  cofecrata  vereexrat 
vnigenitus  flius  patris  «terni,  deas  & homo,  que 
cum  omni rcueremia.humilitate.charirate  SfVyn- 
ceritate  debent  accipere,  atqj  poft  fumptionem  fu- 
perdigniffimi  facrattifimicp  facra meti, debent  fe  co 
ram  dcocufiodire.gratanteracdeuote  habere,im 
moderandam  cibi&potus,  loquacitates,  Icuitates, 
&diifolutiones  pros  fus  vitandos  ar<$  orationi, me* 
ditatiomac  laudibus  dei  vacando.  Pr«tereaaducr 
tedum  quod  in  primitiua  ecclefia  fideles  quotidie 
communicabant  .Pofieaautfuccefforesipforu  co- 
fitcbant&  communicabant  ad  minus  femelin  o- 
mrii hebdomada. Poftmodum  cliaritatis  feruore 
magis  deficiente,  pofteri  fecerunt  hoc  femelinor 
mcnfe  86n  feftis  pr*cipuis.Dixerunt  quoc£  nonul 
Ii  doftores.quod  homo  qui  fibi  cofcus  e ft  de  quo- 
cuncpmortali  peccato, ftatim  confiteri ffr  obl/ga- 
tus.puta,  ram  cito  vt  poterit  confefiorem  habere, 
Alfi  autem  doftores  circa  hoc  ahf  fune  locuti,  fed 
quicquid  inde  dicatur,  certum  eft  quod  nunquam 
deceat  religiofum  ire  ad  leftum  fine  cofeffione  prj 
uia,  fi  fuerit  fibi  confcius  dealiqua  morral/  tranf- 
grefiftone  »Vnde  gloriofus  Hietonimus  ait  in  regu- 

lafua 


Digitized  by  Gooc 


JHEdV.  $.  FRAN.  ELVCiDA.  .*o4 
Ia  fua:In  hac  vita  nihil  validius  vel  falubrius  eft  c6- 
cefium  hominibus, quam  ftatim  perago  delilto, 
non  differre  confeffionis  medelam,  t impugnatio 
nis  arma  frarres  fecum  non  deferant^nifi  prode- 
'fenfioneRomanjc  ecclcfiar,imo&  totius  vmuerfa 
lis  ecclefoe, quae  frequenter  nomineRomanj  cccle 
iiardefignatur.Vcl  fideiChriftiane.quam  ynufquif 
que  fidelium  iuxta  qualitatem  & vires  fui  fiatus  te 
netur  defendere  tempore  opportuno,  vel  etiam 
terne  jpforum.  Nam  bonum  commune eft  profe- 
rendum bono  perfonae  C aut  de  fuotum  licentia 
miniftrorum^qui  ex  rationabilibus  caufis  fdun- 
taxat  illam  debent  licentiam  dare] 
qjDe horis dicedis.&qualiter fit  orSdii.  An.xix. 

Dicant  vniuerfi  fiatres  reitia:  regula:  quoti- 
die feprem  horas  canonicas.  3 Quod  quali 
ter  fitimelhgcndum,  fubiungitur:  [Clerici 
videlicet, feieni es  pfalteriunO  i,  qui  tantum  funt 
eruditi  ‘quod  pfalmos  in  latino  legere  pnr,  pro 
brima.DeuSin  nemine  tuo  &c>&  beati  immacu  - 
lari  vfque  ad  legem  pone  & c.cum  capituIo,vciff- 
cu!i%oratione,&  alqs  debitis  add!tamenti>:[iuxra 
clericorum  ordinem  ]*i  fecundum  modum  & ob- 
feruantiam  cieri,  ad  cuius  dicrcefim  pcrtincnt*Por 
roin  decretalibus, prsrfcium  in  exordio  terti]  de- 
creralium^omincclrricorum  intdligunrur  cano 
nici.In  decreto  autem.Si.di.capiteCleri.vel  conti 
nentes  pet  clericos  interdum  inteliiguntur  omnes 
in  facris  ordinibus  conftituii,  vel  etiam  qui  alique 
quatuor  inferiorum  ordinum  habent  .Qui v«io 

in  aliquo 


Digitized  by  Google 


D.  DIOINY,  CARTHV.  IN  TER  # 
2n  aliquo  facro  conftiruti  funt  ordine,  tenentur  ad 
horashas  ex  ftatutoecdefia:  propter  ordinem  fa- 
crum,  quamuis  nondum  lint  benefidatt  . Sier- 
go  aliquis  intret  ordinem  tertium , vel  io  eius  no- 
uitiaru  cxiftat , tenetur  ad  horas , & fatisfacerc  po 
teli  legendo  eas  cum  facerdotibus&derids  con- 
gregationi^ in  qua  extat  in  probatione  . Meli  * 
us vero eftvt  folitum  ordenarium  teniar  ,quouf- 
que  fuerit  in  ordne  ipfo  indutus  tanquam  nouiti- 
us  . Siautem  eft  clericus,  non  tamen  in  facro  or- 
dine politus,  fcd  competenter  eruditus,  non  te- 
netur ad  horas  Canonicas  . Commendabile  ta- 
men cft  .vtcumfacerdote  mimftro  aut  cum  altjs 
in  congregatione  exigentibus] clericus  horas  le- 
gentibus , legat  eafdcm  . Cum  vero  ad  ecclcliam 
non  accedant, ideft  .adParrochialera  feu matri- 
cem Bafylicam  .Illud  quippe  pro  coniugaris  &C 
fecularibus  eft  induilum , pro  matmino  Fla  Imos 
dicere  lludeant  quod  dicunt  clerici , id  eft,  Cano* 
niciaut  facerdotes  vel  ecclefia  Cathedralis  ,in  qua 
cft  fedes  Epifcopalis  [vel  faliem]  id  eft,  (i  illud 
cft  eis  nimis  prolixum, nou  faciant  minus  quam 
fratres  illiterati  .Hic  fubditur  vtilliterati  alii  fra- 
tres dicant  pro  matutino  duodecim&pro  alia  qua 
libet  h ora]  feptem’ vicibus  Pater  noller  cum  glo- 
ria patri,  addendo  gloria  patri  cuilibet  oracioni 
dominica:  & falutationi  A ngehex , vel  faltem  fc  - 
ptem,  melius  tamen  cuilibet.  Quibus  videlicet 
primae  & completori)  horis,  minus  fymbolum* 

futue  c 


Digitized  by  Gock 


EGV.  S.  FRAN*  ELVCIDA.  €o&, 
fci!  icet  fym  bolum  fidei  abapoftoIiseditum,8£mjfe 
rc  mei  deus  adoriant,  qui  nouerunt.  Sed  fi  horti 
non  dixerint  conftituiis.ideft,  fi nondixciint  fym 
bolum  illud  & pfalmum  miferere  mcidcus,ad  prf 
mam  & completorium, eo  quod  nefeiant  ea.MuI 
titfi  fduntfymbolum  illud.  Qui  pfalmum  illum 
ignotam,  dicat  tribus  vicibus  parer  nofter  tum  fa 
lutatione  angclica,tam  ad  primam  quam  ad  com- 
pletorium,etiam  fi  omiferinr,nifi  pfalmum  prae-» 
ta«ftum  quem  in  thcuronico  dicere  pofient  autle^ 
g rc.  Infirmi  autem  horas  huiufmodinon  tene- 
antur dicere, ntfi  velint.prpfertim  fi  tanta  fit  rerum 
infirmiras,quod  fine  capitis  debilitatione  non  qu* 
ant  has  horas  perfoluere.  In  quadragefima  vero 
SanftiMartini  quae  incipit  die  proximo  poft  feftfi 
SanfVi  Martmir.iftfortc  dies  illa  ,pximaeet  domi 
nica.Kin maiori  quadragdimaecc!efias,inqua- 
ium  parochiis  habitant  matutinalibus  horis  perfo 
i. aliter  adire  curent, id  eft,roatutinali  officio  ibi  in 
terfint  faltem  diebus  dominidsac  feftiujs,nificx 
caufa  rationabili  cxcufentur,  puta  ex  infirmitate 
aut  fimili  caufa . Perfcnx  autem  tertij  ordinis  tria 
vota  profitehtcs.fublimiora  is  faciunt , atque  quo 
tidic  multum  mane  deinde  &alrjs  diei  temporibus 
praefatas  fuas  horas  & orationes  in  congregatio 
nufuarueeclefiisoffcrfit  deo. Hp  ergo  pctfoni  furit 
inftruedj  ac  feruide  admoncdp,vt  coi  dc  aucto  & 
recolletto.affefhiofoacftabih  creatore  futUxort  t 
Co!laudet8Ccdteple?,qteu9  ficlrcfe^oriofuoagut 
i quod 


Digitized  by  Google 


D.  DIONY,  CARTHV.  IN  TER.  607. 
quod  ibi  agendum  eft,  corpora  fua  reficiendo , ita 
in  eccleffa  fcu  oratorio  nil  agant  nifi  ad  quod, 
conueniunt,#  propter  quod  inftitutps  eft  locus  il 
Ie, fecundum  quod  fan&i  patres  in  regulis  fu  is  do* 
cuerunt.  Air  nanque  in  fua  regula  fanftus  Auguft. 
In  oratorio  nemo  agat  nifi  ad  quod  fa&um  eft,# 
vnde  nomen  accepit.  Cum  deum  oratis,hoc  verfc- 
tur  in  cordc,quod  profertur  in  ore.  Hoc  eft  quod 
fanftus  Benediftus  ait  in  regula  fua. Oratorium 
hoc  ficquoddicitur,iwcaliudibigeratur.Necvnus 
fua  improbitate  impediat  alium  deuote  orantem . 
Nec  alta  voce  quis  orer,  fcd  cum  lathrymis  conpu* 
ftione'%  cordis.  Si  enim  dum  hominibus  potenti 
bus  volumus  aliqua  fuggerere  non  pnefumimus  al 
loqui  eos  nifi  cum  humilitate# reucrcntia.quamo 
magis  domino  vniuerfotum  cum  humilitate,  pu- 
ritate &[  deuotioe  itipplicaudum  eft?  Vt  no  in  mut 
titudine  verborum,  fcd  tn  puritate  cordis  #con- 
pun&ione  lachrymarum  fciamus  nos  exauditu 
Namquamuisvbique  fciamus  dewn  cfie  pnritn* 
tem, maxime  tamen  in  fratrum  congregatione, du 
ad  diuinum  officium  fimul  adueniunt.Hinc&fan 
ttus  Hieronymus  in  regula  fua  hortatur.  De  ccl- 
Iulis  veftrisprarmifla oratione  ad  matutinas  cxcu* 
biascum  fumma  quiete  ad  ecdefia  conuenite/po- 
fum  animarum  fandarum  matutinis  laudibus# 
orationibus  excitate,  vt  exurgat  in  auxilium  vetitu 
Tunc  fumma  deuotio,  crebra  fufpiriaac  lachry  * 
mas  fundat.Nuila  alia  verba  in  ecclcfia  proferan  - 
tur/ed  illud  in  mtntisarcano  cum  fummadilig,ctia 

rumine* 


Digitized  by  Google 


REGV*  $#  FRAN.  ELVCIDA.  *oB  , 

rum  inctur.quod  per  fan  dia  verba  fignifica^,  N ul 
lius  eft  meriti  ore  diuina  eloquia  veibofuarc. 

& mtfera  mente  euagando  inania  c>rcu«%«.  haqj »u 
xtadoftrinam  fanfti  Bafiltj  debemus  verba  orati 
onum  dC  pfalmorum  ,cum  interno  guftu  proferte 
quatenus  ficur  corporeus  gnftus  vnam  quaq  buc- 
cellam fumit  SC  mafticateum  certo  & diftincto  fa 
porc,  fic interior  guft  us  anima:  cum  affectu  & gu- 
ftu  fpiritalifenfum  verborum  aduertat.  Amplius, 
qui  cupit  deuota  & ftabili  mente  orare,dcbei  fuij- 
piius  indigentiam, prauuatem,fragilitaid,atcj  pe 
ricula  acutilfime  intueri,  omnipotcntis<$  dei  pne 
fcntiS,maicftatcm, pietatem, ac  iuftitiam  fapienrer 
infpiccre.Sicex  colidcrationc  proprie  defefiuofita 
tisRvitiofitatis  cum  maxima  contritione  & fuq 
piius  afpematione  fundere  precem.  Ex  confidera  f ^ 
cionequocp  propriae  indigentiae  ac  periculo*  ani 
mar  fuae  debet  cum  pnecordialilfima  afieftioe  do 
minum  inuocare,Ex  contemplatione  aut  infinitK 
maieftatisSC  excellentia  dei  debet  cum  vehemen 
ti  reuerentia  atque  cuftodia  cordis  in  iplius  afpe 
ctuaffiftere  SC  prsrcari.  Porro  ex  contemplatione 
snetuendilTimxdiuinaeiuftittsc  debet  cum  timore 
SC  tremore  orationem  offerre, & ita  coram  deo  fe 
teprtffentarc.ficutftam  rei  mortis  ante  faciem  iu 
dicis. Ex  contemplatione  demu  infinitf  pietatis  8C 
mifericordiardei  debet  cum  humili  fiducia  exora 
re.Poftremo  fi  refteperpendim*  caulas  8C  fruftus 
©rationu  noftra*.  debemus  vti<$  libenf  6i  indefi- 
itcnur/u  diligetia  8C  feruore  otare.  Cur  em  dnm 

q deum 


Digitized  by  Googl 


REGV,  S*  FRAN.  ELVClDA.ji*. 
fiSdiuini  officrj&decurtationc  in  horiscanonicfc 
£ano  decet  nec  licet  rcligiofos  talia  qrere,aut  ma- 
gis exoneratos  ce  a^lixiiatchorarura,quatn  funt 
jacerdotcs  aut  clerici  fcculares. 

^De  teftamcto  fratrum  tertiae  regulae.  Atti&XX. 

DEbet  ptcrca  pfonar  tertif  rcgulp  ,qbus  de  i« 
re  facultas  .Ipoffcfllo  affuerit , facere  te  fi  a - 
metu,8fde  bonis  fuis  difpencre  ac  ordinare, 
infra  tres  metes  \ mediate  fequr res  poft  ingreffum 
coni  in  ordinem  iftu,nc  quenq  iiloru  contingat  da 
Cedere  imeftatu.Iftud  jnftitutu  videtur  pro  fecula- 
ribus  perfonis  ordinis  fmius,ad  ptarcauendG  pericu 
lu,  (i  forte  improuifa  morte  aut  alio  impedimeto 
condendi  teftamemuprcucme, obierint  imcfta>et 
ex  quo  iurgia  poflcni  oriri  propter  fatuitates  qiiaf 
deferur.Qui  aut  tria  vota  emittunt, poft  fuam 
fionem  condere  nequeue  tcftamentu,fcdaft,pfc£* 
Cone  ,E  t rclincfuedi  funt  fuo  arbit t io,  vt  faeci t te  * 
ftamentu  ficut  voluerint,  dando  fua  pauperib*  aut 
congregationi  feu  clauftro,  vtyi  regula  fan&tBe- 
nedifh  habetur  . Nec  (icet  aliefuid  ab  «o \ exigere 
Sanfius  autem  Bafilius  in  regula  fua  videtur  ma- 
gis innuere,  quod  potius  debeant  fua  dare  ceno - 
bio.BeatuS  etiam  Auguftinus  in  regula  fua  feribir» 
Qui  aliquid  habebant  in  fcculo,quandoingrcfftfi* 
erint  monafteriutn  liberer  velint  illud  ee  tonum  e. 
^ De  pace.  perfonarfl  tertq  ordinik  imerfe  & alios. 
Articulus*  XXI. 

pace  vero  inf  fratres&fororcs  tenij  ordi  - 
luis  aut  etiam  de  pace  in  ter  eos  K exteror, 

q 1 tut*c 


Digitized  by  Google 


*H>  D.  DIONY.  CARTHV.  NI  TER. 

U eft  .alios qui  non  funt  de  eorum  regula, in  dif- 
cordi*  pofftos.fiait  miniftris  videbitur,  ita  fler,  id 
et.minift n iuxta  fuam difcretionem  pacificabunt 
9C  concordabunt  cos  adinuicem , nifi  aliter  fuerint 
inter  fe  concordati,  adhibitoCfi  facultas  efiucrit)  ip 
flui  dioccfani  confilio  in  hac  parte^d  eft.fi tama  fu 
(eritillomm  diftordfa,  quod  miniftn  no  valuerint 
•of  inulcem  pacificare, habebunt  recurfum  adfua 
epifcopft.fi  pofiibile  eis  8 vel  ad  officiatos  epifcopi. 
Omni  ctenimChriftiano  valde  necefiarium  eft.vt 
quantum  fibipolfibilc  eft  habeat  pacem  atque  co 
cordiam  cum  proximis fuis, quemadmodum  Ro. 
Ii.  capi,  ait  Apofto(us«Si  fieri  poteft,  quod  iii  vobis 
eft  cum  om  itibus  hominibus  pacem  habete.  Chri 
ftus  quoque  in,Euan.  Beati  pacifici,  inquit,  quoniS 
filq  dd  vocabuntur,  vndeft  fuos  difcipulos  fic  falu 
tare  folebat.  Pax  vobis.Quibus  81  iuffi  r.ln  quam- 
cuncy  domum  intraueritis  primu  dicite:  Pax  huic 
dorauhQueaiidmodu  em  pacifictSf  concordes  in 
bonis,  fu nt  filij  dei,  ita  N turbatores  SC  difcordes 
funt  fHh  81  ferui  diaboli.  Qui  aut  confyderat  quS 
grauiter  & multipliciter  ipfe  dominum  deum  of 
lendit.tt  quod  deus  omni  potens, fuis  vitijs  non  ig 
nofce  t.nifi  8C  ipfe  alrfs  tgnofcat.non  audet  fuis  iniu 
riatcrib*  ini  micari, vel  fi  alius  indignatur,  faciliter 
adpacE  cocordif  $ reducti  HincLeopapa  diffei  uit: 
Nihil  ita  appetcdu  e . Chriftiano.ficut  pace  habere 
toCordiS  obferuare.Nec  pofTum^cefilii  vm*  patris 
corleftis.nifi  pacifici  ac  cocordcs  fuerim*.Et  fi  iftud 
fic  c6ucnitcuiUbctChfiatio,qufttomagisreligiofis 

Deniqf 


Digitized  by  Google 


REGV,  S,  rRAM.  ELVCIDA,  in. 
Denique  eam  exteriora  ffnt  figna  inter iorum,  quf 
ta  hipocrifis  eft.v t in  rcligioOs,  quorum  vnuc,  cft 
habirus.vna  reguia.cadcm  profeffio,  Vna  domus 
vna  mcnfa,cadcm  obferuanua  corporalis»  fit  ime 
rior  difcordia.diuifio  cordis, auerfio  memis^Pnne 
reaficut  boni  & humiles  fratres»  qui  quantum  in 
ipfis  cft, pacem  & concordi!  fcruant  eu»  alijspnt 
ierrim  cum  fuperioribus  fuis, habent  paradifum  iit 
terris,  id  cft,confo  lationem  materni,  tranquillita- 
tem 8C  confcienriar  fecun tatem,  deinde  habituri  pa 
radifum  ccrleftcm.ficrurbulenthdifcordcj.duri  8C 
obfhnasi  in  peruerfitaribus  fuis  habet  infernum  iit 
feculo.ifto  deinde  habituri  da mnatioem  infernaiS 
in  feculo  futuro.Idco  inEccle.i.cap.  Salomon  ait; 
Homini  bono  dedit  deus  fapienriam&hetidam, 
peccatori  aucafTIiiftionem  8C  curam  fuperfluam. 
Hinc  SC  apoftolu s loquitur . Non  cft  regnum  dc| 
cfca  8C  potus/ed  i ufticia&paxfK  gaudium  in  fpiri- 
tu  frnfto. Itaque  quae  pacis  funt  fe&cmur,  6t  quae 
srdificatiois  funt  inuicem  cuftodiamus.  Hmc  iterii 
af^r^uoniTimc.Phi.i  cap. exhortatur:  Si  qua  com> 
folatio  in  Chriftp.fi  quod  folatiu  char iratis,  fi  qua 
focietas  fpiritus.fiqua  vifcera  mifcricordij  implete 
gaudium  meum.vt  idem  fapiatis  rnanimes,  idip  # 
fum  fentiemet.  Haec  itaque  moneam  8C inducant 
miniftros.vtcu  fumma  diligentia  fratres  & fora- 
res ordinis  fui  ad  pacem  8 i concordiam  affidue ex- 
horrent ur&  difeordames  concordent, duros&tur 
bat  ores  debite  difcipUncnr.pnrfeitim  cos  qui  com 
«unitatem  perturbant, fcandalizant,  coatriftanu 


REGV.  j.  FRAN.  ELVCIdA.  €14 
miraculisque  chorufcat.in  fpeciali  tra&atu  magi  - 
ftraliter  probat, priuilcgio  clericali  dcbft  gaudere* 
<|Quod  perfonar  terti) 
ordinis  debeant  fc 
fhuramtntocauc 
re  8C  quali 
terpoftint 
furare  . 

Art/.  ii* 

4 lutamentis  aut  folennibus,quf  videlicet  fg 
/\  ram  iudice fecundum  proccfluin  & ordin? 
ljL  iuris  fiunt,  omnes  fratres  tertia:  regulxab* 
ftineant,nif?ncceflfuarc  cogente  in  cafibus  per  in- 
dulgenti 3,id  eft,  conccflioncm  apoft  olicst  fcdis.ex 
eeptis,  videlicet  pro  pace, pro  fide, calumnia  & tcfti 
monio  prohibendo, id  eft,  quando  occurrit  aeccf- 
farius  cafus  iurandi  folennirer  pro  pace  inter  homl 
nes  recuperanda  autccnferuanda,  aut  pro  fidelit* 
te  firmando, aut  pro  calumnia  feu  iniuratione  aur 
falfa  criminatione  vitanda,  aut  ad  teftificandum 
proveritate  & contra  iniquitatem,aut  etiam  In  <5 
trafhi  emptionis  venditionis  & donationis,vbi  vi 
debiturexpedire,id  eft, adprotcftandum,  quod  ali 
quid  fit  legitime  emptum  aut  venditum  feu  dona- 
tum.dum  ferentia  diftaucritefTe  expediens  vtpro 
talibus  rebus  iuretur.Tuncque  iurandum  eft  cum 
grandi  reuerentia  maicftatis  diuinr  atque  fanfto* 
rum&  cum  refta intentione  ex  charitate  Kzcloiu 
ftirif.Siccpiuratioilla  eft  a6i*virtuti$,q  (atria  appcl 
faf.in  cornum  $9  Io  qla,  i,in  pridiana  locutoc  vitet 

g 4 vt  pote 


Digitized  by  Google 


O.  DrONI.  CA  RTH.  IN  TER.  git 

Vtpofcrunr, fura  menta.  Certu  eft  quod  vnufquif- 
que  etiam  penitus  feculatis pofflt  vitare  illicita iura 
menta, fi  debitam  appofuerit  diligenti!  advitan- 
dum.quia&tuncnon  deerit  auxilium  gratiae  det, 
Porro  juramentum  eft  dupliciter  illicitum.  Primo 
qm  falfum  8C  hoc  vocat  periutiu,  quod  ex  fuogc- 
nere  eft  peccatum  mortale.  Secundo,  quia  qui uis 
fit  veru.tn  fine  rationabili  caufa  fit , quod  eft  atra- 
mentum inane, Quod  fi  ex  confuetudine  fiat, non 
cxcufatur  i culpa  mortali,cum  hoc  fit  contra  di 
uina:  reuetetiam  maieftatii,  affumere  deum  in  te- 
fiem  fine  rationabilicaufa,atque  ex  lenitate  SC  w (a 
malo,ldeodfi$in  Exo.io.ca.iufijt:Noafiumesno 
xnen  dei  tui  fruftea  i inaniter  feu  fine  caufa  condi 
gna. Iccirco  quod  afierit  Anguftinui.non  eft  pec- 
catum verum  iurare.intelligednmeft  dum  fubeft 
rationabilis  caufa  iurandi.  Dcniqnc  ad  vitandum 
pcriculofam  ac  pefTimam  iurandi  confuetudincm 
df  iuramenra  inania.Chnftus  Mat.f  tca  prohibuie 
atque  difiuafit  omnem  iurationem.EgoiniquiSs, 
dico  vobis  non  iurare  omnino.  Sit  autem  fermo 
Vefter,efteft,nonnon.  Quodljsabundaniius  eft, 
d malo  eft.  Sic  8C  Iacobus  apoftoIus2.5ca.ait:  Ante 
omnia, nolite  iurare.Hinc  qooquein  Ecclefiaftico 
cap.f.fcriptum  eftriurationi  non  afTucfcat  ostuu, 
inulti  enim  cafus  in  ea.Virmulrum  mranf.replebi 
tur  iniquitate, 8d  non  deficiet  de  domo  eius  plaga. 
Et  qui  de  aliquo  minus  caute  iuraucrit  ex  lapfu  lin 
' prout  contingerem  multiloquioconiucuir, 
dic  ipfo  in  fero  cum  debet  recogitare  quid  fecerit, 

dicas 


Digitized  by  Google 


4i*.  REGV.  3.  FRAN.  ELVC1DA* 

dicat  tribus  vicibus  otationem  dominicam,  pro» 
ptcr  incaute  fafta  huiufmodi  iuramenta-  i.d«  fero 
antequam  vadat  dormitum.quando  debet  conici 
entiam  fuam  difcutere,confiderando  qualiter  totS 
diem  expenderit, quid  boni  omiferit,&  quid  mali 
commiferit  in  eodem , tunef^dafoer  ip  cnrneas 
de  incauta  iurarione,#  vi  fibi  indulgearur.ter  di- 
cat orationem  dominicam  cum  falutationc  ange 
lica.&multo  amplius  debet  dolere,  veni  Jque  prp- 
cari,(i  ex  propofito  periurauit.De  exteris  queque 
fuis  peccatis  tunc  debet  pernitere, remiflione  a do- 
mino poftulare,  firmum  emendationis  propofitu 
aflumerc,&  item, proponere  quo  tempore  fuo  co 
fitebitur  facerdotifuperipiiim  iurifd/ftionemha- 
benti,&  tuxta  illius  arbitrium, fit  farisfa&urus. 
i|De  aliquibus  laudabilibus  obferuStijs*  Ar.  i j, 

-m  a Emor  autem  fit  quilibet, vt  ad  diuinaob- 
1^/1  fcquia familiam  propriam  exhorietur.i. 
vnufquifquc  pateifamilias  autmaterfa- 
milias  detmij  ordinis  regula,  non  obliuifcatrr  fu- 
am fobolem  atque  domefiicos  congruis  horis  ad- 
monere,ad  diuinorum  & ccclefiafticorum  obfer* 
■anxiam  pnrccptorum  Si  ad  mores  Iaudab»les,ad 
cuitandum  quoque  mala  colloquia. Cumque  fo 
boles aut  domeftid  alq  contra hxc  egerint,  pater 
familias  Si  materfamilias  debent  peccantes  corri 
pere«Nam  Si  apoftolusair:adTimo.f.ca.Siquis  fu 
orum  & maxime  domefticotum  curam  non  ha- 
bet,fidem  negauit,&  eft  infideli  deterior.  V niuerlt 
fine  fratrcacnij  ordinis  culufcunquc  duitatis  X 


jitized  by  Google 


REtSV»  S.  PRAN.  ELYCIDA. 
«ompctenter  inftruftum  habere  procurem, qui  vi 
ta.fama  atque  (cientia  fit  ad  praedicandum  idon* 
us.  Si  de  appro  bata  religione  confiftar,Et  conde** 
ccns  eft,vt  fit  de  ordine  ianftiFrancifci,&obf«r- 
uans,  qui  eos  ad  pcrtiit«ntiam&  mifcricordipope 
ra  exercenda  horrccur,  foliare  moneat  Si  inducar. 
Nam  per  opera  mifericordiac  corporaliaaut  fpirt 
tualia  praecipue  dimittuntur  peccata , charifmata 
gratise  impetrantur,  atque  sterna  obtinetur  felici 
ras,  ficut  faluator  Lu car  i j.  Il.cap,  teftatur.  Quod 
fupcrcft,dateeIeemofynam  8i  ecceomnia  mun- 
da funt  vobis.  ItemqueMat.f.capite.  Beatimife 
ricordes, quoniam  ipfi  mifericordiam  confcquen- 
rur.Hinc  iterum  ait  feriptura  EccL^j. capite.  Con 
cludcelcemofynam  in  finu  pauperis, Si  ipfa  ora- 
bit pro  te  ad  dominum. Quia  ficut  aqua  extinguie 
ignem, ira eleemofynaextinguit peccatum.  Hinc 
quoque  vencrabiF.llcl  hobias  admonuit  filiu  fuu 
diceus:  Noli  aucrtere  faciem  tuam  ab  vllo  paupe 
re,  Ita  enim  fiet  vt  nec  i te  aucvtatur  facies  domi- 
Bi.  Quomodo  potueris, ita efto  mifericors.  Si 
multum  tibi  fuerit, abundanter  tribuet  Si  au- 
tem parum  habueris,  etiam  modicum  libenter  tat 
partiri  ftude.  Eft  autem  eleemofyna  danda  ex 
charirate,  non  vanitate,  ad  dei  honorem  non  ad 
laudem  fui, aut  propter  commodum  proprium» 
Praeterea  aurea  eft  illa  eleemofyna  Si  deo  gra- 
tifiima , quam  homines  boni  de  fua  paupertate, 
$ut  de  manuum  fuarum  laboribus  faciunt. 


iit.D.  diony.  carthv.  in  ter. 

ad  exhibenda  tilia  tniftricordi* opera  mmi 
f perfoniij  «ter*  ttrtij  ordf"J^b' 

«ffc  chamanui  ac  liberale»  in  domino  non  t t„I 
tardi  aut  duri  .quiareuera  huinfremodi  rofeico  “ 
di*  opera  non  folum  in  futuro, icd  etiam  in  ortfen 

«•  VitacopmfcacmnkipKciter  remunS^o 

™*no.iion  folum  per  fpiricualem  gratiarum  mfufi 
oncm,fed  ruam  per  remporaliu  multiplicatione 
qucmadmodu&dcdmaTum  acprimiriarum  atque' 
oblationum  dcbita,prompta&dcuota folutio  ^ 

ni*fi^ 

r,mon  T UlK0nUtCntui tertiif'ordinisdata fime  alio 
temporalia  bona  hac  condmde,Vt  pauperibus  t?i 
buant  ur , non  fufficit  talia  fuperuenientibus  hofpi- 
Ubus  exhibere,  fed  iuxra conferentium  voluntate 
lunem  elearmofynam  expendenda, ofttarim  me 
dican  tibus  alijfue  pauperibus,  infirmis  ac  domi  ia- 

leemnf S Jand,a*Nam  bofpitalitatem  exhibere*  e- 
leemofynam  dare,  funt  diftinfla  opera  tmfrricor- 
diar  quamuis  extenfe  loquendo  quodlibet  miferi- 
eordi*  opusinterdum  arlcemolyna  nuncypetui 
Studeat  qutlibet  dumMifl*  celebra.uroificiS»  « 
dum  praedicationis  verbum  proponitur  Ictui  re  fi 

cb^'°r3tr0m  Koffl('°'*u.no  obfequio &« 

ebrattom  ac  fermocinariomfidntcnrusSomno! 

Icnnant  quoqi  K mentis  euagarionem  deuiter  nec 

indi«a?lona,,S  ,mpC?iaanifi  «'"wnfto  officio 
tnatgcat  loqui  pr0  vtilitattcommuni- 

^Qua  u tractSdi  ftnt  lfirmi*morietcs,AjT,xjciij  i 

Cum; 


Digitized  by  Googli 


rEGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  610, 

CVm  aut  quemquam  ex  fratribus  aut  criam 
ex  fororibus  tertif  ordinis  infirmari  conti » 
gerit,  miniftri  per  fe.i.pcrfonalitcr.vel  pcra^ 
lium  feu altos,  fi  hoc  eis  infirmus  fecerit  intiinarf« 
femel  in  hebdomada  vifitare  teneantur  cgrotum. 
Etquamuisegrotusfcam  infirmitatem  non  infi- 
nuet  eis,  nihilominus  decet  vtprarf  atomodo  vifi 
tent  eum, dum  aliundeignorauerint  eum  grauitcr 
infirmari,  ipfum  fc  licite  inducentes  per  fuas  exhor 
tationrs  ad  recipiendum  pccnitentiam.i.  ad  confi- 
tendum&ad  exhibendum  feparatum.facerepoe- 
■itenrialcm  fatisfaflionnm.fi  conualuerit.neceifa 
ria  vifhu&medicinali  remedio  illi  de  bonis  coms 
munibus.i.  prcfatis  pecunijs  quae  pro  communi  in 
digentiafubuentione  collefbc  funr,  prout  prjcedg 
ti  habetur  articulo, miniftrando  fi  indiget  .Et  (i  p~ 
fatus  infirmus  aut  etiam  foror  infirma  de  prarfcntj 
fuce  migrau<rit(  Quare  non  ait  de  prarfcnti  caligi- 
ne,niti  quoniam  tcfte  apoftolo:Noxprarceffitdies 
autem  appropinquauit.TempusquippeMofayca; 
legis  comparatur  no&i,  tempus  vero  Euangelicae 
legis  diei,quamuis  & ftatus  Euangelicae  legis  com 
paratione  ftatus  beatorum  in  patria  nox  nomine- 
tur)fratribus&fororibus,  qui  ciuitate  vel  loco  vbf 
cum  contigerit  mori,  praelen tibuli,  praeientialitcr 
conftirutis  nuntietur vt  defun&i  excqurjs  curent 
perfonaliterimerefTe,a  quibus  donec  Mifiarum  fo 
lennia  fuerint  celebrata  & corpus  tumulo  conditu 
non  recedant,  hoc  quocp  circa  forores  infirmas8£ 
decedentes  volumus  obferuaii . Quare  non  ait  de 

ptaece- 


Digitized  by  Google 


DIONY.  CARTH.  IN  TER* 
f r»fentrcaligine,nifi  qrfoniamrefteapoftolo  no* 
jpr*ce(Tit,dies  aut  appropinquatur . Tcpus  qiippc 
JWofayc*  legis  coparatur  nofti, tempus  vero  euan 
gelicrlegis, comparatione  ftatus  beatorum  inpa- 
tria,nox nominetur . Deinde  in  regulafubduut,  q 
fuffragiafintpro  defunftisfratribusfororibus^ 
cen  da, ficut  plana  omnino  eft  Ktera  regul*.  Orcnr 
ergo  viucntespro  mortuis  cum  omni  fidefcate,in 
ftantia& femore,  quemadmodum  cupiut  vttuo  te 
pore  oretur  pro  ipfts.cum  defuntf  iextiterint  &vt- 
ira  debitum  ftudcantfubuenire  defundis  ingraui 
bus  fupplictjs  conftitutis.Confequemcr  fubiungi- 
tur  de  quibufdam  officiis  arquanimiter  acceptan  - 
dts.dum alicui  committuntur, Miniftcria  quot$& 
alia  officia  ,qu*  pracfeniis  formular  feries  exprimit, 
Impofitafibi  quifcpdcuorcfufcipiar,  curerqj  fidclif 
exercere . i.  dum  aliquis  eligitur  in  miniftru  vel  ia 
colleltorem  aut  erogatorem  pecuniar  pro  paup  * 
ibus  cotribuend*. debet  humiliter  8C  'charitatiuc  in 
iunftum  onus  accipere.^pfequiKimplere.non  qug 
rendo  propria  Comoda,  fed  pauperum  reteuamen. 
atqj  vtilitatcm  communem . Officium  aut  cuiusli- 
betperfon*  in  officio  conftitutae  aut  conftirucn- 
dr,  certi  temporis  fpacio  limitetur . Quod  quali» 
ler  intelligendum  fit,fubdirur:  Nullus  mmift  er  in- 
ftituatur  ad  vitam,  id  eft, ad  hoc  quod  totum  tem» 
pus  vitx  fuac  in  officio  per feuerau erit,  8C  eius  mi* 
nifterium  certus  terminus  comprehendat.  . Ali- 
qui enim  videntes  fe  confirmatos  in  fnis  offi  - 
ciis cor-  i 


Digitized  by  Google 


REGV.  S,  FRAN.  tfLVClDA. 
t\\s  cornua  (ibi  affutnunt,8£  propria  comoda  quas 
runi  fupcrflue,  immodcrantcr  quoque  fecurifuni 
BC  negiigentius  agunt, aut  quofdam  prxalijsvel  af. 
fiigurrcl  palpat.vtpote  pfonatv  acceptores  cfttfti 
^Qualiter  yifitandx  funt  perfo 
nz  terti)  ordinis, 

ArricuIus.XXV. 

jm  Dhuc,ideft,vlrra  prarhabita,miniftri  8C  fra 
A tres  8C  forores  ciuiratis  & loci  cuiuflibet,  ad 
mJL  JLvifitationcm  communem  in  aliquo  loco  re 
ligiofo  ve!  in  ccdclia,  vbi  locum  huiufmodi  conti- 
gerit de  e(Te,conueniam,id  c ft, per  fon*  regulae  Hu* 
ius  Terne!  in  anno  tempore  opportuno  congregen 
tur  in  loco  aliquo  (ito  intra  frpta  alicuius  canobii 
vel  m aliqua ccdefia  materiali,  (i talem  noninucne 
rint  locum  religiofum  fibi  fatis  propinquum. Et  vi 
fitatorem  habeant  faccrdotem,  qui  alicuius  appro 
bate  religionisexirtat,quique  illis  fratribus  8(  foto 
ribu$,imo8£  eorum  miniftrisde  commiffisexcef* 
fibus  etiam  de  omilTis  adtibus  bonis,  prarfertim 
ad  [quos  tenentur  ex  regula, iniungar  poenitentiam 
falutarem.  Debet  etenim  (ingulorum  illorum  deft 
dius  SC  peccata  fieorfum  inquirere,  aut  alio  modo 
percipe,  vel  ipfof  perfonar  debent  fponte  recognof- 
f ere  Tuas  cu|pas,nec  quiuis  alius  poffit  cis  huiufmo 
divifttationis  officium  exhibere , id  cft , nec  Iaicus, 
nccprxf  biter  fecularis.  Quia  vero  praefens  forma 
viuendi,videlkettettia  regula, inftiturionem  a fan 
dio  Francifco  fufcepit.confulimus  v t vifftatores  dC 
Informatores  dcfracru  minotfi  ordine  affumantur 

quos 


RE  G V.  S.  FR  A N.  E LV CID A.  Uji 

cunque  praecipue  viget  St  fratres  proficiunt.  Quod 
fi  vifitatio  fuperficialitcrfia^&defeftus  ac  vitia  fr» 
trum  fiue  fororum  remifle  corripiantur,  nec  debi- 
te  corrigantur,mox  regime  domus  laxatur, negli- 
gentite  ir.ultiplicuntur.nec  floret  religio, fed  arefeit 
deuotio.  Praeterea,  quoniam  profeftus  fubditom 
multum  dependet  ex  virtuofa  8t  exemplari  couer 
fatione  eius  qui  prareft;,  ideo  vifitatores  cum  fum- 
ma  diligentia  tenentur  inquirerc.qualitet  minifter 
carteti^reftorespcrfonaru  ordmishuius  fe  habeat 
qualiter  uiu5t,&  officia  fuaadimpleSt  ,an  fint  exe 
piares  modefti  ac  ftrenuicirca  delinquetiuinforma 
tioes,7eprehenfioes8^punitioes,an  fint  pfonas^ac 
ceptoreslibeter  quantu  couenienterpt  fieri,mane 
ant  domi  cum  fratribus  fuis,an  fint  leues  in  mori» 
bus,infru<5tuofi  in  verbis,  rcmilfi  in  aftibus  bonis. 
Itaque  quicquid  in  miniftris  fratrum  St  inconfef» 
foribus  mati  ibufque  foroRz  inuenerjnt,  audierint 
aut  viderint  efle  culpabi!e,hoc  ipfi  vifitatores  dili- 
genter feribant,  proponant , redarguam  St  emen- 
dent, ne decatterotaliagermina oriantur  autinua 
lefcant.Deindefimiliterpericrutentur.qualircr  fra 
tres  aut  forores  fehabeanr,an  fint  deo  deuoti,  ar<g 
in  obferuanrtjs  regulae  diligentes,  an  fint  inuicc  pa 
cifici,obfequiofi,exemp!are9,  St  fuperiori  fuo  debi 
to  modoobcdiant.an  paffiones  fuas  difcantcffica 
citer  frangere, St  in  vera  humilitate, patientia  ,miti 
tare,cIiaritate,obedientia  quotidiecrefcere:  An  fint 
cuftoditi  in  exterioribus  fenfibus  fuis,  St  ardificato 
fijac  moderati  in  verbis,8f  congruo  loco  ac  tem- 

r pore  fi- 


€ly.  D»  DIONY.  CART  H.  TER. 

pore  filentiu  obferuantes . Ex  is  facile  cft  pe  n fare, 
quod  ficui  generale  capitulu  obligatur  illu  eligere 
in  generale  miniftrfi,quc  ad  tm  officiu  reputat  vita 
fcicntia,moribus  magis idoncu, ita prouiderc  te- 
ncrur.vt  is  qcu  generali  miniftro  vifitat  aliqua  do 
rr.fijfit  prarcarterisminiftrisin  capitulo  congrega- 
tis ad  vifirandu  magis  idoneus , & ampliore  ordi* 
nis  zelu  difetetioncip  habens.Iccjrconcqtiagcxpc 
dire  videtur , vt  miniftri  in  capitulo  eligam, a qno 
vna  cum  generali  miniftro  velint  vifitaiinifi  forte 
ipfi  miniftri  fint  tantae  perfcftionis.qudd  non  eli- 
gunt nifi  eu, a quo  arftimant  fe  acrius  increpandos 
Qua;  perfe&io  is  diebus  prochdolor  fatis  rara  in 
pradedentibus  repcritur.Et  datoquod  iam  ineffec 
miniftris,timcndu  q>  in  cor*  fuccefforibus  ita  non 
crit.Ideo  melius  videretur  $in  capitulo  eligeretur 
vnus  miniftrow  magis  idoneus, qui  cu  generali  mi 
niftro  vifitaret , ornes  domus  diocccfis.fua  domo 
excepta, qu  a generalis  minifter  cualio  focio  magis 
iufto  ac  ftrenuo  vifitarct.&talis  cum  generalific  vi 
(Trans.pofTer  in  capitulo, prout  expediret, mutari. 
^JQtiando  & qualiter  incorrigibiles  fintabijeien- 
di&  expellendi,  6C  dc  litigiis  contentionibusque 
vitandis.  * Articulus.fi. 

INcorrigibiles  vero  ac  inobedientes  monitio 
trina  pracueniat.i . perfonac  terrrj  ordinis  rebel- 
les & durae , tribus  uicibus  per  intcrualla  dieqt, 
charitatiue,pie  a fapienter , imo'  & feriofe  & com- 
minatorie  ac  fuperi  oribus  fuis  admoneantur, vtfe 
emendem, refipifcantjacquicfcant^obediant.Tali- 

bus 


i.  w . 


J 


REGV.  S,  FRAN.  ELVCIDA.  4i$\ 
bus  proponenda  fumeorum  nouiffima,puta,qu3 
breuis,incerta,&  fallax  fit  «ritaharc,quam  amara  fit 
mors,qua  periculofe  ftent,  Sequam  enorme  pecca 
tum  fit  nolle  acquicfccre,  quam  diabolicum  fit  in 
malis  perfeuerarc, quam  metuenda  fint  dei  indicia 
quam  graue  iudiciu  ipfis  immine  ar.quxfifquan 
tafintilla infernalia  tormenta, fuperbis, rebellibus, 
incorrigibilibus , prxfertim  religiofis  parata.  Sunt 
quoque  cum  pietate  8C  lachrymis exorandi,  vt 
vere  pocniteant.lnftruendi  funt  tales, qualiter  prin 1 
cipium  omnis  boni  in  religiofa  perfona  , fit  efle  * 
docibilem  & ad  bona  flexibilemmon  efle  proprq 
fenfus , nec  pertinacem , fed  aliorum  ( prarfertim k • 
(uperiorum  ) luducio  magis  quam  proprio  cre- 
dere,propriam  voluntatem  abijeere,  & frange-  r 

re  femetipfum  . Iftud  eft  regia  uiafalutis.  Sed< 
Incorrigibilem , atque  indirigibilcm,  8C  inobedi- 
entem  fe  exhibere,  non  eft  aliud, nifi  tenebro-' 
fifftma  , pcriculofifiima  atque  fceleratifTima  via 
aeternae  atque  grauiffimx  damnationis.  Qui  fi  (e 
corrigere  non  curauerint,  id  eft,  nulla  emenda- 
tionis figna  oftenderine,  nec  dixerint  fe  uelle  emen 
dare , aut  fcelera  fua  ita  excufauerint , atque  de  - 
fenderint,  vt  ea  non  recognofcant  effe  peccata, 
vel  a!tjsimputautrintca,de  ipfius  congregatio- 
nis conforrio  expellantur  omnino  de  confitio 
diferetorum  viro» . Quae  cxpulfio  facieda  efteu  p 
cordiali copafTionis  dolore  8£  zelo iuftitix.Et  q- 
uis  tales  incorrigibiles  dicaturtcr  admonedi  admo 

r t nitionc 


Digitized  by  Google 


«i7;'d*  diony.carthv.in  ter 

nitionc  folenni  a fuo  fuperiori  in  aliorum  prarfen- 
*ia  nihilominus  interim  admonendi  fumfarpefeor 
nim  per  fratres  deitotos.difcretos  charitatiuos,ac 
inites.  Et  proponendum  eft  eis  quanta  dei  filius  # 
nobis  fuftinuit.in  quanta  obedietia.patientia^au 
pertate  & humilitate  vixit  in  feculo  ifto.&quahter 
/ oporteat  nosfequi  eius  veftigla,fi  faiuari  debemus 
Pra:terea  de  hac  materia  feribit  fan&us  Benedifl* 
in  regula  fua,  Si  quis  frater  contumax  aut  inobe  - 
diens.aut  fuperbus.aut  murmurans , vel  in  aliquo 
contrarius  regula: , & prceepta  fu  orum  fuperiorii 
contemnens  cxtiterit,hic  fecundu  prarceptum  do- 
- mini  noftri  admoneatur  femel  & fecundo  fecrete 
a feni  oribus  fuis.  Sinon  emendaueritfe.obiurgef 
publice  coram  omnibus.Quod  fi  nec  ita  correxe- 
rit fe, excommunicationi  fubiaceat . i . ab  oratorio 
& a communi  menfa  fratrum  remoueatur.  Verun 
tamen  cum  omni  folicitudine  abbas . i.  quicunque 
fpiritualis  pater.fic  di/iges  circa  delinquentes,  quia 
non  eft  opus  fanis  medicus,  fed  male  habentibus. 
Ideo  ranquam  fapiens  medicus  dirigere  debet  qua 
fi  occulte/enioresjapientesfratres.quifeorfumco 
folentur  8C  inftruant  fratrem  fluftuantc,&  adhui- 
lem  fatiffaft  ionem  reuocent  eum , ne  abundantio 
ri  abforbeatur  triftitia,fed(vtait  Apofto.i.Cor.i.) 
Confirmetur  in  eo  charitas,&  oretur  pro  eo  ab  o- 
tnnibus.Magnoperecm  folicirudinem  gerere  de- 
bet qui  prareft.Et  omni  fagacitate  atque  induftria 
prouiderc,  ne  aliqua  de  ouibus  fibi  creditis  perdat 
feiens  fe  infirmorum  fufeepifle  curam  ac  regimen 

animarum 


REGV,  $.  FRAN.  ELVCID A.  €iS, 

aninaarum.non  fupcr  fanasjtyrannide,  metuatque 
quod  dominus  ait  perEztchielcm.54.cap.  Quod 
debile  crat.proijciebatis  Sicque  boni  paftoris  imi- 
tetur  exemplum  ,qui  reliftis  nonaginta  nouem  in 
montibus, abrit  quaerere  v nam  quae  errauit. Cuius 
Infirmitati  in  tantum  compatfus  efi:  ,vt  eam  facris 
humerisfuisdignarcrur  imponere, & ira  reporta- 
re ad  gregem.  Siautem  nec  ficemendauerir  fe  qut 
excetfit,  acmer  difciplinetur  verberibus : 8C  fi  nec 
Ita  emendat  fe, oretur  pro  eo  ab  omnibus:^  fi  nec 
ita  curatur , tunc  tandem  abjiciatur  8t  expellatur. 
Harc Bencdictus.Ex quibus innotefcit.qudd  fetiis 
ac  difcretilfimus  pater  Benedictus  valde  difficul  - 
ter proceflfit  ad  expulfioncm , ac  varijs  modis  do- 
cuit miferofratri  excaecato  ac  indurato  e(Te  fubue- 
niendnm  antequam  expelleretur.  Infuperfan&us 
Benediflus  ait  in  regula  fua:  Frater  qui  propria  g- 
uerfitate  recedit  aut  proijcif  de  monafterio , fi  re- 
uerti  uoluerit,  fpondeat  prius  omnem  emendatio 
nem, 8^  fic  vltimo  gradurecipiatur.vt  ex  hoc|e  ius 
humilitas  comprobetur . Quod  fi  iterum  exierit , 
vfque  tertio  recipiatur, non  amplius. Denique  is  fa 
tis  concordat, quod  in  regula feribit  gloriofus  Hie 
ronymus:  Contumax  prsefumptuofa  ac  fuperba 
mulier,  i.  foror  feu  monialis  in  > eftro  fanfto  cofor 
tio.quae  dedignatur  cfie  fubie<fla,  fuifquelitibus  ac 
iurgrjs  fcandalum  parit  quieti  fororum , atque  in- 
obedientiae  exemplum  cis  demonftrar  , arduis  cre 
brifque  ieiunijs  caftigetur.Quam  fi  ieiunia  non  ca 

ftigantfuperbiaeiusedomcturverberibus,contu- 

r 5 melqs 


1 

4i9  D,  DIONY.  C ARTHV.IN  TER; 

melijs&grauibus  difciplinis.  Qiiodfic  emendata 
no  fuerit, cu  apoftatis  angelis  expellat.  Atueroqug 
fanchisBcne.ait  de  fratribus,  applicadafunt  foro- 
ribus.Conformitcrq  beatus  Hiero,  feribit  de  mu« 
licre feu  forore  puerfa,  peruerfis  fratribus  funt  ap 
ponenda*  Amplius  in  regula  Bafilij  qritur,  quales 
ce  debe  m*  erga  eu  q propfto  fuonoptrnirer.  Ad 
liocrndetBafi.Talcs.ficut  pcipitdnsMat.i&.dices: 

Sit  tibi  ficutgetilis  8C  publicanus. Et  ficut  Apo.  pd 
pit.ijThefTa.j  .Subtrahite  uos  ab  orni  fratre  ambu 
lante  inquiete, 8C  no  fcdm  traditione  noftra.Rur- 
fus  in  eade  regula  quacrif  Si  quis  habet  aliquod  ui- 
liu  quod  corrigi  nopt,&  frequenf  notatus  in  pei* 
rpficit,an  expedit  tale  intermitti . Adqdrndit  ma- 
gn*  Bafi.  Oportet  peccate  corripere fcdm  modii  $ 
dnopofitu  i/ecudu  forma  pcepti  fraterna:  corre- 
ptiois.Et  fi  no  fufficit  eiademedarione  obmrgario 
quae  fit  a plurib9.i.fi  no  emedatex  hoc,q>  cora  mul 
tis  et  a multis  obiurgaf, tue  de  cacterohabeafgeti* 
lis  SC  publicanus:qm  nulli  tutu  cparcercci, que  dnt 
codenauit,maxie  cu  dhs  dicat , qa  expedit  vnkuiqj 
vt  vnu  ocftn^ut  vna  manu  aut  vnu  pedu  p dat,8f 
ita  Itrare  in  regnu  dei.-q  du  pepeerit  vni de nis  me- 
bris.i.puerfis&  incorrigibilibus  fribus.totucorp* 
mittaturin  gehenna . Na  & apo.proteftatur de  ta- 
libus. i.Cor.iy  et  Gala.f . Modicu  fermentu  toti 
mafTam  corrupit  .Harc  Bafilius.  Auguftinusquotj 
in  regula  fua.Conui&u^inquit.de  culpa.dcbct  fe- 
cundu  arbitriii  prjpofiti  emendatoriam  fubirc  vira 
difta.Quam  fi  ferre  rccufauerir,8£fi ipfe  non  recef- 

ferte 

• ' ' ■V  — T 

1'  * ' . -Oigitizeob,  ( 


regv,  s.  fran.  elvcida;  *$o 

ferir.de  veftrafocietateproijciatur,  Ncchoc  crude 
liter, fedmifcricorditer  agatur,  ne  contagione  pc  - 
ftifera  plurimos  perdat. Circa  quae  verba  afleric 
Hugo.Qui  blande  correptus  non  cmendatur.n  c- 
cefle  eft  v i acrius  arguatur.Cum  dolore  enim  fune 
abfcondenda.quxfanarinoualcnr.Mani^ftaquo 
que  peccata  non  funt  occultapurgatione  purgan- 
da. Ideo  palam  funt  in crepandi.qui publice  peccSr, 
quatenus eseteri  tcrreantur.&hiquieosmale  fe- 
• cuti  funt, corrigantur,  Nec  eft  crudele  quod  in  cor- 
rigibilis  abqcitur,  quoniam  melius  eft  vt  pro  mul 
iorum  faluadone  vnus  damnetur,  quam  per  vni* 
exemplum  plurcs  periclitentur.'  Denique , ficut  ait 
faper  regulam  Auguftini  Hupertus,  tria  funt  quas 
folent  hominem  excuiare  aliqualiter  a peccato. 
Primum  eit ignorantia, fecundu  eft  mala  focietas. 
tertium  cft.cxterior  occupatio . Qui  autem  in  de- 
nota congregatione  funt,  per  nullum  horum  excu 
fare  fe  queunt.quonia  quotidie  infrruuntut  &intet 
bonos  uerfantur,  nec  itaforinfecus  occupantur, 
, quin  quotidie  certis  horis  poflfmr  ac  debeam  deo 
uacare.Ex  omnibus  itaque  prxindu&is  fatis  rcor 
patere, qualirer duri  & rebelles  atque  incorrigibi- 
les  fint  tranandi,  exhortandi,  inftruendi.coripien- 
di,&  tandem  eqcicndi, 

q[De  litigrjs,  contentionibus  8 1 confimilibusma- 
Iis  vitandis.  Articulus  17. 

Vitent  infuper  fratres  & forores  litigia  int  fe 
iuxta  potfe.Int  caucra  Chrs.Mat.f.cofuluic 
in  exteriori  foro  no  cotendere  iudicio . Et 
Paulus  Apoftolusfcribit.i.  Corintheorum. 6 cap. 


iy  Google 


REGV.  S.  FRAN*  ELVCIDA,  6$U 
Ecclefiaftici*zf  .Homo iracundus  incendit litem, 
&L  vir  peccator  turbabit  pacem. Denique  Iis  & con 
tentionon  folumfunt  enormia  uitia  coram  deo, 
fcd  etiam  coram  hominibus  inhonefta.  Propterea 
qui  ea  non  vitat , eo  $ offenfiua  fint  dei.faltem  ab 
cisreiiliat  propter  honeftatem  humanam,&  neco 
temptui  pateat.Hinc  Prouer.io.fcriptum  cft.,Ho- 
«or  cft  homini  cum  feparat  Tea  Iire.  Itaque  fratres 
& for  ores  vitent  litigia  illa.fi fufeitari  contigerit,fo 
licite  dirimendo', i.  cum  diligentia  protinus  extin- 
gnendo,SC  contendentes  pacificando,  fiue  ab  inui 
cem  veniam  poftulando.Htnc  admonet  AugmLi 
tes  nullas  habeatis),  aut  qua'm  celerrime  finiatis,  ne 
ira  crefcat  in  odium,  & animam  faciat  homicidam 
quoniam.  i.Iohan.5.  feriptum  eft : Omnis  qui  odit 
proximum  fuum, homicida  e.  Alioquin  de  iure  co 
ram  illo  refpondeant,apud  quem  poteftas  re  fidet 
iudicSdi.i.nifi  pnerafto  modo  vitauerint  lites  aut 
pro  poffemox  extinxerint  eas,  iubeantur  cora  fuo 
fupcrioriaftare  8C  reddere  rationem, ac  debite  cor 
rigantur . Praeterea  fratres  aut  forores  non  folum 
inter  fe  tenentur  vitare  lites  & contentiones, fed  e - 
tiam  esetera  uitia Iinguar,  videlicet  detrafliones/u 
furrationes,  murmurationes,  verba  pungitiua,de- 
riforia.K  mendofa , reftimonia  falfa.excufationes 
propriae  culpar,accufationes  aliorum, ex  radice  no 
bona,imo  8C  verba  ociofa  uitanda  funt. 
qjQualircrepifcopusloci  SC  vifttator  poffint  difpl 
fare  cu  perfonis  tertij  ordinis  in  is  qug  earum  refpi 
ciunt  regulam.  Articuius.  1$. 

Ordina- 


Digitized  by  Google 


D.  DIONY . CARTHV;  IN  TER. 

ORdinarij  autem, id  eft.epifcopi  loconMn  g* 
bus  dcmoran  turper  fonx  terti  «e  regular,uel 
tnfitator.i.etiam  uifltat  orearum  feu  gencrz 
f lis  minifter,cu  fratribus  & fororibus  uniuerfis  ter- 
’ »ij  ordinis  in  abftinenriis,ieiunijs  & aufteritatibus, 
rigor  olis  obferuantijsalijs , ex  caufa  legitima  cum 
uiderint  expedire,poterunt  difpenfare:  qua:  finde 
! gittima:  caufa:  difpenfandi.Sfqualiter  inprardiftif 
fit  diipenfandum/upra  exprefliim  eft  articulo» 
Miniftri  uero  manifeftas  fratrum  8 i fororum  cui- 
pasuifitarori  denuncient puniendas. i.  unufquiftp 
: miniftereuidcntes&graues  culpas  perfona^t  fibi 
' comiflaRt,per  fe  aut  per  alium,&  per  uerba  aut  per 
- feripta  fignificet  uifitatorifua:  congregationis,  q- 
tenusuifitatoriuxta  menfuram  8f  grauitatempec 
- «« imponat  perna  feu  difciplinam  eis  q taliter  pec 
: cauerut»  Quietiam  ultra, haec  fuo  cofeffori  tenetur 
cade  uitia  coftteri.atqj  ab  eo  in  foro  cofcientisr  pcc 
nitcnti3  fatisfaftoria  accipereJEt  (i  quisqua  incor 
rigilis  fuerit  pofl:  trinae  admonitiois  inftantia  ,fibrf 
si  fuo  miniftro  fa&a.a  miniftris,  praefertim  a jjprio 
' illius  miniftro, cui  & alii  miniftri  poterur  atteftarl 
de  cSfilio  aliquow  diferetow  frarm,nuncief  eide  uift 
tatoti  abiiciend9de  cofortio  fraremitatis.Etita  ab 
iiciendus  no  erit  fine  uifitatoris  fcitu.iudicio  &con 
fenfu.Qnafr  aut  facienda  fit  abie&io  ifta,ia  paulo 
2n  onfum  eft. Et  in  cdgregationepoftmodu  publi 
candus.i.in  gnrali  collctflioe  oium  perfonaat  ordis 
huius eiufdc  dioccrfis, urbis  aut  loci,de q cogregatt 
one  ia  diftfi  e.lbipublicediceturcunfhs.curlk  qfr 
talis  corrigi  bilis  fit  abic&us.DenitgordinaciQiftaci 


REG V.  S.  [FRAN.  ELVCIDA.  4$4 
fimilis  ordinationi , qua  fandus  Francifcus  in  pri- 
ma & principali  fua  regula  ponit  dicendo;Si  quis  ^ 

frattu  infligite  diabolo  morralit  peccauerit  in  illis 
peccatis, de  quibus  ordinatu  fuerit  inter  fratres,  v c 
recurrat  adfuosminiftrosprouinciales&c  Coftac 
aut  ^ praeradia  comiffiodenunciandi  culpa  fratris 
aut  fororis  aperta  vifitatori,inftituta  fit  in  exordio 
tertias  regulae,&  pro  lairis,  intelligcndaqj  eft  de  gra 
uioribus  culpis, & de  mmiftris  latas.  Laiciaute  mi 
niftri poffunt fratribus  fibi  comifTts in  capitt ulo  di 
fciplinS  8C  fatiffadfione  iniungere . Nacapitulucfc 
quafi  forii  exterius  cdtentiofum,ad  quod  no  requl 
riturptas  ordinis  faccrdotalis.fedfufficit  ptas  iutis 
difliois  exterioris. Sed  perfonar  tertq  ordinis,quae 
liuc  tria  uota emittfit,  A obedientia  regulare  fuo,p 
mittut  miniftro, tenent  eide  regulariter  obedire,8C 
pofTunt  ab  eo  abfolui , pccnitentiaque  recipere  in 
foro  comentiofo,&  foro  exteriori,dcmptis  cafib* 
certis  in  quibus  ad  prouincialem  miniftrum  eft  re- 
currendum , iuxta  modu  poteftatisftbi  concelTea 
fummo  pontifice.  Csctegt  in  prasmiifis  omnibus, in 
quibus  perfonar  ordinis  noftri  non  tenemur  ea 
feruare  diurnis  praeceptis  uel  ftatunsecclefnr  nullu 
ipfoiu  volumus  obligari  ad  culpa  mortale,  fcd  im 
polita  fibi  pgnitetiS.fiue  in  foro  interiori,(iueifoio 
exteriori , ,p  trangrefTiois  excefiu  propta  huilitate 
recipiat, Si  efficaciter  ftudeat  adimplere.  Iftud  pon 
«fex  fummus  pie  ac  ,puide  addidit, ad pcauedu  pe 
riculu  fratruex  multitudie  ftaturow , in  qbuscotin 
git  it  er  dii  deficere,  Iiaqj  aducrrtdu  $qdaa  fuperio 

ribus 


Digitized  by  Google 


D.  DIONY.  CARTHV.  IN  TER’; 

ribus  fic  inftiruuntur  8C  comittuntur , vt  obligent 
fubditos  folumad  pernam, non  ad  culpam»  Alie} 
vero  fic  inftituuntur  a fuperioribus  vt  obligent  in 
feriores  ad  culpam  mortalem, nifi  impleuerintea, 
ficut  ecclefia  iulfit  feruari  certa  ieiunia,abftinentias 
fperial es  certis  diebus  ab  dii  carnium, ac  af/qua  fe- 
lla. Porro  in  regula  ifta  contenta  funt  aliqua,  quae 
nec  a deo.nec  abecclefia  funtinftituta,  regulariter 
loquendo,uidelicet  abftinere  ab  cfu  carnium  feria 
fecunda&quarta.ieiunare  omni  feria  fexta,nifi  im 
pedimentum  legitimum  fuperueniens  hocipfuni 
impediat,^  deobferuationequadragefimac  fanfli 
Martini.  Item  quod  in  anno  ter  confiteantur  atqj 
communicent, & quod  arma  non  ferant,ac  toties 
orationem  dominicam  prohoriscanonicisdicar, 
SC  mulra  fimilia . Sicque  ad  ifta  non  obligantur 
obligationeculpr  mortalis,  ex  regula  aut  infti- 
tutione  fummi  pontificis,  fed  obligatioe  pernae  fen 
pernitentia?  adimplendanquam  nifi  implerent,no 
effugerent  culpam.Poftremo  ex  diuinoprpeepto 
tenentur  vitare  mortalia  peccata,  virtutibus  ad  fa 
lutem  neceffartjs  direfte  contraria,  & ipfas  uirtu  - 
tes habere.  Similiter  ex  diuino  praecepto  tenentur 
folennem  promifTionemfcilicetprofeffionem  deo 
faftam  implere, ad  quod  etiam  ex  ftatuto  ecclefiae 
obligantur. Quod  enim  direfle  contrahatur  pro- 
feffioni.grauius  eft  peccatum  qua  uiolatio  i uram  e 
ti,  prout  fupra  articulo  feptimo  ex  diftis  doftoru 
oftenfum  eft.  Ideo  dici  non  poteft  quodprofeflfio 
ipfa  non  obliget  ad  culpam  mortalem. 

D* 


Digitized  by  Google 


REGV.  S..  FRAN.  ELVCIDA.  ^ 
^JDe  authot  itate  &po  teftate  generalis  fcu  prouin 
cialis  nnniftri  perfonarum  de  tertia  regula, facien- 
tium tria Vota, Articulus  XXiX 

Sfcut€xpndiabirisparet,in  regula  tertii  ordi  - 
iis  prout  primo  a fanfto  Francifco  eft  inftitu 
ta.  arqj a fummo  pontifice  Nicolao  quarto  in  ? 
forma  redafta  ac  confirmata,non  fit  formalis  m? 
iio  de  generali  mimftro,fed  de  vifitatore,qui  alte- . 
rius  ordinis  fuerit , fed  in  apoflolicar  fedis  Jindulto 
ac  bulla, in  quo  conceflum  eft  perfoms  tertii  ordi  - , 
nis  facere  tria  vota , St  generalibus  vtireligioforu 
priuilegns  ac  gaudere,inter  cartera  continet  ur:Oes 
St  finguli fratres  pracdifli  vnum  presbyrerum,vt-  . 
pote  di&i  ordinis  fui  profeiforem,in  eorum  gene- 
ralem miniftrum  habeant, qui ipfos fratres  per  fe 
ttcl  per  alium  aut  alios , ad  id  per  eum  deputan  - 
dum  ant  deputandos, vifitarc  quibufcunqjdifti  or 
diais  perfonis,in  omnibus  pnrrerquam  apoftoli  - 
carfedireferuatis  cafibus,  debitam  abfolutioncm  , 
impendere  poifir, nec  non  quofcunq?  dictum  ordi- 
nem profiteri  volentes  recipere  poifir,  St  ei  omnes 
perpetuo  obedire  teneantur.  Et  nullus  recipiatur 
ad  habitum  & obferuantiam  ac  ordinis  ipfiuS  pro , 
feffionem,nec  receptus  promoueatur  fine  expref- 
fo  confenfu  generalis  mimftri,  Qui  omnes  St  fin  - 
gulietiam  fub  obferuantia  non  uiuentes  habeant 
obedire,qui  inobedientes  St  delinquentes  fratres, 
iuxta  excefiuum  aut  criminum  eorum  exigetiam 
polfit  corrigere, incarccrare  ac  punire, eosque  & e- 
orum  domus  St  loca  utfitare  St  reformare . Qui 

genera 


Digitized  by  Google 


C*7.  D.  DIONY.  CARTHV.  IN  TER; 

generalis  miniflerfeu  depuratus  vel  deputati  ab 
eo  aut  maiori  parte  ipforum  fratrum, habeam  ple 
nariampoteftatem  quacunque  iufta  &honcfta, 
ac  religioni  fuae  conuenientia  ftatuendi  ac  ordina 
di.Et  omnisigeneralisminifter  poffitdifpenfare  in 
abftinentqs  & ieiuniis,  aufteritatibusc^teris^ob 
feruantrjs  regulae  ex  legitima  caufa,cum  viderit  ex 
pcdire.Hxc  8CaIia  quaedam  habentur  in  bulla  prj 
fata, quae  8C  confonant  his  quae  in  principali  regu- 
la fanfti  Francifci  habentur,  vbi  inrer  extera  dici- 
tur:Solis  prouincialibus  miniftris  conceditur  liceri 
lia  recipiendi  frarres.Et  iterum:  Vniuerfi  fratres  te 
nemur  femper  habere  generalem  miniftrum . 

S Ad  quam  virtuofam,  exemplarem  ac  feruidam 
couueriationem  teneatur  generalis 

mtniftcr.Artti.XXX  ' 

aVemadmodum  fanftus  Hieronymus  X ’ 
omnes  dolores  aifirmat.vnufql  que  qui 
praecft , praefertim  in  Ipiritualiregimine, 
tanto  maiori  affluentia  gratiae  ac  virtutum  eft  in  * 
digens  quanto  in  altion  praelatione  ac  digniori  of 
ficio  eft  conftitutus.Hoc  vtique  vnufquifc^penfee 
praelatus  ac  vere  agnofeat,  qd  praelatio  potius  dici 
poffit  onus  quam  honor,  & pondus  quam  digni- 
tas.Nam  & omnes eccleftafticae  praelaturae  ac  di  * 
gnitates  praelaticae.funt  quaedam  feruitutes,quia 
ad  fubditorum  profeflum  ac  beatitudinem  ordi- 
nantur.Idcirco  8C  fummus  praelatus  totius  ecdefie 
veraciter  vocat  fc  feruum  femorum  dei.;Cum  igi£ 

pnefides 

- • - • ■ +•» 

i 


Digitized  by  Google 


R.EGV.  S.  T RAN.  ELVCID;A.  <J5$ 

Prarfidens  debeat  tanto  virtuofior  exemplariore# 
confiftere,quanto  in  altiori  pofitus  eft  poteftatc8£ 
loco,conftat,quod  quo  fublimior  eft  cius  authori- 
tas,co  periculpfiorjgrauiorqj  atque  nociuior  eft  e- 
iusruino  Jdcirco  neceffe  eft  ei  ,vt  omni  ftoliditate 
vanar  gloriar  reprobata  ac  repulfa , omni  quoque 
infenfatifTimo  elationis  tumore  exdufo , ftt  tanto 
timoratior,  iolicicior  8C  vere  humilior, quanto  plu 
ribusextat  prarpofitus,aItius<# promotus.  Ampli 
us  dittinus  apoftolus  uniuerfis  ait  fidelibus  ad  Phi« 
3,.cap.Cum  meru, timore  tremore  veftram  falu 
tem  operamni.Prarlatus  ergo  indiget  tanto  maio 
rem  habere  metum, itanto  penetrabiliorem  tre  - 
morem  ac  uehementiorem  timorem, quanto  plu- ' 
rium  tenetur  operari  falutem , & quanto  ei  diffici 
lius  eft  implere  hoc  ipfum,&  quo  intolerabilior  ei 
inftat  damnatio, nift  omne  debitum  compleueric 
fui  officii.Non  enim  videbit  faciem  dei,  nift  8C  mi- ; 
nimum  fratrem  fuum,  quantum  in  ie  eft,adduxe-  1 
»it  fecum.  Prarterea  fifapienter  penfauerit  illud  Sa. 
•.capite : Duriftimum  iudicium  m his  qui  praefunt 
fiet,8£  potentes  potenter  tormenta  patientur,  pu-  < 
to  quod  potius  peroptabii  fubefife  ac  obedire.qua 
pradfe  atque  praecipere.  Quo  etenim  vultu  metu- 
endiflfimus  ille  iudex  afpiciet  eum,  per  cuius  negli  • 
gentiam  &C  inexemplaritatem  8 C infufficientiam  • 
amiferit  animam, pro  cuius  falute  dedit  feipfum  in  > 
precium, 8C  amariftimam  8C  ignominiofiftimapec 
tulit  mortem. Hac  connderatione  motus  ac  terri- 
tusS.Bernar, locutus  eft;SiChrifto  in  cruce  pedete  ■ 

ftctiifeni 


Digitized  by  Google 


*59.  D.DIONY.  CARTHV/  IN  TER. 
fietittem  fub  ipfo  patibulo,  & ftillantc  cx  cius  fa- 
cratittimo  corpore  fanguini  collegittem  in  vafeu- 
lo,cu  quanta  illud  diligetia  cuftodire^cj  folicite  cir  , 
cuferre^Et  nuc  tliefaurus  ille  comittus*  eft  mihi , ut 
pote  animae>rp  quibus  fapiemittimus  ille  mercator 
tSprxciofitttmufangutnefuu  fudit . None  ergo  cu 
extrema  diligentia  & folicitudmc  fumma  oportet 
animas  Chritti  morte  & (anguine  Iiberaras,pa£e- 
re, gubernaret  cuftodirc;Infuper  cu  piatus  teneat 
ad  ta  praeclaros  81  ac  multos  virtutu  attus.vcj  o- 
ues  fibi  committas  mfpicerc,iudicarc,tnftruerc,gu 
bernare,  purgare,  illuminare  ,perficere,t  feipfum 
in  omnibns  irreprchenfibilem  texemplarcm  prae 
bere,ur  doceat faftis  magis  quam  verbis,  certum 
eft,quod  debitum  fui  otticq  nequeat  adimplerc,ni 
fi  fit  multum  virtuofus  prudens  ac  ftabilis,in  tan- 
tum quod  per  exteriorem  occupationem.inquie- 
tudinem  aedifeurfum  non  refofuatur  ab  interiori  . 
cordis  fui  cuft  odia , i charitatis  feruore  8C  folicitu- 
dine  fpiritali.Hinc  Symmachus  papa.  Vilitfimus, 
Inquit,  eft  computandus, qui  prxftantior  eft  hono 
re  8C  alttor  authoritate , nifi  praecellat  fcientia  ,id 
eft  illuminatione diuina,  8L  aetate  i. probitate. mo«  • 
ruac  merito  uitar.Gratianusquotp  reftatur:  Rene 
ra  qui  ad  hoc  eliguntur  ut  praettnt  cacte r is,  ficut  prg 
ordinantur  dignitate, ita  prarminere  debent  8L  fan 
Alitate,  Alioquin  cur  exteris  praeferuntur.qui  meri 
tis  non  praefulgent.  Adhoc  aute  feructittimus  &il 
luminatittimus  ille  Dion yfiusait.In  omni  diuino 
officio  non  eft  audiendu  alijs  fieri  ducem,  nili  quis 

fecundum 


Digitized  by  Google 


«40  REGV.  S.  FRAN.  ELVCID*. 
lecfidum omnem  habitum  fuum dei  formtifimus 
rxtet.  i. per  omnem  virtute  exiftat  fimihmus  deo. 
Praelarus  ergo  qui  ad  hoc  in  officio  collocatur,  vt 
fibi  c5mi(TiS  ac  creditis  oftedat  iter  falutis,&  ipfos 
praecedat  in  via  virtutis, ad  hoc  debet  infatigabili- 
ter  conari, vt  fic  vtiqj  omni  virtute  prarclare  orna 
tus.  Pratcipue tamen  neceffatia  fibieft  profunda, 
infuperabilisqj  humilitas, cum  illa  fit  omnium  ba- 
fis  virtutum, per  quam  homo  meretur  a fpiritu  fan 
flo  inhabitari, et  gioriofe  dirigi  ab  eodem, atque  in 
bonis  coferuari  ac  perhci.Quod  totum  vnkuiquc 
praefidenti  tamo  plus  necelfarium  elTe  ctgnofcitur 
quanto  pluribus  prodelTe  renetur.  Hinc  Hterony 
Inus  fuper  Lcuiticum  fcribit:$ciant  omnes, & cer- 
ti funt, quoniam  qui  prsrftan  tior  eft  ex  omni  popu 
lo,q  doftior, qui  fandior, qin  omi  virtute  pfeflior 
ille  cligat&rpmoueaf.Et  hocipm.muliaque  defup 
afiafcnbir  ibide  Origenes in  homelia . Ideoaffcrit 
Gratian9 ; Pro  gradu  fui  officii  oportet  vn  iique q; 
elfe  meliore.Nam  Vt  fanflf  fatetur  Berr  ardus, tno 
ftruofa  res  eft  gradus  fublimis,&  vita  vilis,  Jtngua 
magniloqua  &C  couuerfatio  vacua.Hinc  quoque 
beatiffimus  princeps  Apoftolo»  adfuum  dileflifll 
mum  Clementem  loquutus  cftiEum  qui  prsrefl 
8 C inftruit  animas  rudes,  talem  oportet  effc,  vt  iu- 
xta  ingenium  difccntium.i,uixta  capacitatem  fub- 
ditorum  feipfum  valeat  eis  aptarc.verbi  ordinem 
iuxta  audientium  menfuram  dirigere.  Ideo  debet 
efle  apprime  eruditus, diferetus,  irreprarhcnfibilis, 
8C  maturus. Hgc  oiafapie ter,  frequetef  et  profun 

S deadueru 


REGV#  S,  rRAN.  ELVCIDA.  646. 
fororesdCfilias  hir  eleucs  Juc  deprimas  ficut  velis, 
fed  folici rudo  «ibi  iniugit  vniuerfaic  forow,  vt  oes 
iuftcregas,caftiges,  informes,  nec  vnS  prj  altapat 
pes.  Praeterea  ftftus  Bern.  iibro  de  cofirfeiatione  a d 
Eugeniu  papa  ait:  Acceptio  pfonaru  pfidetib*#  iu 
dicantibus  infidiarinon  parum folet  .Non par- 
ui pfti  te rcu  exiftimes  fi/acies  p&oat  fumis,  & non 
poti ' caufas  iudicas  meritoie.  Ampli9  ficut  in  fccu- 
da  fecude  qufftioe.^j.fftusThodedarat.pfonaitt 
acceptio  dire&e  cotrariaf  iuftiuae  diftnbut  tup,  q dt 
uerfispfonistribuitfcdm  dignitateipprac  merita. 
Quicqdafitdircftc  cotrariaf  iuftiriar  exfuognec 
piimmortale.ficut&illudqcharitatioppontt.Ideo 
ait  fftus  Ambro.interoiapfta  facerdotu.maximu 
pfonaw  acccptio.Ira  SC  credcdi  facilitas  cft  valde 
Vitada  Propter  qjf&us.Hie.loqtpfideti^no  fis  faci 
lis  ad  crcdcdu  oib*  q loquut.  Leuitas  i credcdole- 
tjedenotat  mctc.Ber,  qtp.fadlitas.ingt.crcdulitatif 
cft  callidiftima  vulpecula, cuius  vcrfutiasnulIB  ma 
gnom  copcri  fatis  cauiffe.  Imo  & beatus  Iohanne» 
apFus  ait*  Nolite  01  fpu  credere  fod  ,pbate  fptis  an* 
cx  deo  finr. Prpfidcs  igi? audiat  afre r5  parte.  Multi* 
nScpfimulatorcs&cailidi.q  fubcoJoreiuftitrf  fuafr 
palliitpaflioes,#  veris  falfarpmifcer,autfimplicif 
difta  puertut.vFalio  repetur  fermoe  q audierut,ae 
aliosfalfe  accuftt,  Qd  Afiuei 9 rex  expt^vr  in  lib, 
Efter.cap  16.  habef.dixir.  Multi  aures  pricipu  fim- 
plices  & ex  fua  natura  alios  fftimStes,  callida  frai» 
dc  decipiut.  ^Qulreueretchariratiuj&obedief  fe 
habere  dcbc5tfres&forcs  ad  fuosfupiorcs.  Ar.?j' 

P Z - Omnes 


Digitized  by  Google 


REGV.  $.  FRAN.  ELVCIDA  .644. 
ynulet  dclinqucnrium  culpas,  fed  mox  vtccrperinC 
or  iri.radicirus  ampurer  ea  pro  poffe  .Itac£  honcfti 
ores  fratres  prima  aut  fecunda  admonitione  ver- 
bis corripiat, improbos  aut  8t  duros  corde  at<g  fu- 
perbos  vel  inobedientes,  verberibus  vel  corporis 
caftigatioein  ipfo  peccati  initio  coerceat,  fcieS  feri- 
ptu  Eccli.  caprStulrus  verbis  non  corrigitur  *Er  ite 
ru.Prou,i5,cap.Percute  filium  tuu  virga  libera 
bis  animS  eius  a'  morte.CSfideret  ergo  qui prareff, 
quodcuiplus  comittitur,  plus  ab  eo  vricjt  exiget: 
Sfpenfer  quam  difficilem  rem  fufeepit, videlicet  re 
gere  animas, &multorum  moribus  defCruire.Sicqj 
vnuquenc$admoneat,increpet  aut  informtt.fccu-' 
dum  capacitatem  illius.  Hgc  Benedi&us  .Ex  his  mi 
niftri  perpandant quam  difcreti,pij8fiufti,qu5  dia 
ritatiui,feriofi  8C  exemplar  es  exiftere  teneantur,  SC 
coram  deo  feipfos  cotidie  prudenter  difeutiant,^- 
priosfy  ac  frarru  fuo«  defeftus  confiderent.defle- 
ant  8C  emendent  :8£primo  feipfos  Si  totu  grege  eis 
comiffam  deo  afTidue  recomraendent  & tornatae 
cu  orationibus  lachrymofis  ac  feruidis  «, 

S Quod  acceptio  pfonaru  fit  valde  vitanda  cuctis 
qui  pfunt, Sequam  graue  peccatum  fit.  Art.xxxij, 

PRar latus  eft  fpiritalis  pater  gregis  fibi  comiP 
medicus  animaru  accuftos  « Eft  ctia  dif- 
penfaror  feu  erogator  rerum  monafterij,no 
dominus. Iccirco  omnes  fibi  commfffos  debet  co- 

\ t , « . 

muni  charitate  diligere  & vnicuig  ficut  indiget 
.fubuenire . Nemine  debet  pfllparc,  imo  quos  plus  - 
amat  plus  debet  arguere, 8£difciplinare,imit5do  cu 

s 5 qui 


Digitized  by  Google 


<V.D.  DIONY.  CARTHV  INTER.’ 

deaduerce  o gnalis  miniftcr:#  quanto  pfoitis  o* 
dinismcsalrior.tSio  fis  cu{iis  humilior.tiraorad 
or,cuftodittor,atq)feruettor,qu3ro  plus  in  exterio 
rib*&circa  alios  occuparis, tantofrequenttus aedili 
geatiusad  interiora  recurras, K in  loco  fc  creto  te* 
ipfum  difcunas.confcientiam  purges, mentem  de* 
uoie  exerceas,  meditationibus  finitis  infiftas.  Ee 
qualil  hi  qui  tibi  comiffi  funr,conuerfent  perpede, 
qualit  omne  debitum  tui  effierj  impleas,  intuere» 
Sicqj  in  fecreto  Audeas  obtinere  a domino,  quod 
tibi  commiifts  fahibri ter  eru&es  in  publico,  Non 
celtes  afpirare  ad  drim,ct  cora  eo  afiiduc  ingemif*  . 
ce,ocm  infruftuoXa  tpis  dedu&ion e abhorre, arqp 
in  orni  copuftioe,diligctia  & femore  crefceqtidic. 

^Exhortatio  ad  miiiiftros,#  qualiter  cunfti  fc 
habere  debeant*  Articulus.>l: 

BOnitas  virj  fubdito»  et  coiu  ,pfcftus  in  gra 
tia  stq;  virtutibus, ex  virtuofa et cxeplari  co 
uerfatioeiapi£ticpiformati6e§(atoru  no  me 
dio  erit  ^cedunt  acpendenrjmd  in  tanti!  vt  Iere- 
mias  fpphrta,!o.ca.Iibrifuiteftel:Quiaftu!te  ege* 
runtpaftorcs,&  dnm  no  exqficrunt.IdeooisgrcX 
corii  diffipatus  eft.Hinc  quocfitij:  cdefiaftico.io, 
ca,fcriprueft  Qualis  cft  reflor  ciuitatis,ta1es#  ha- 
bitantes in  ea. Et  Salomo  Prou.  z,8.ait.  RcgnSnb* 
impns,ruinehotm.Sed  & in  libro  fapictifca,6,legi 
tur.Rexfapicns  ftalilimentum  cft  populi.  Cum 
Itaque  perfonjt At\\  ordinis  communiter  fintiUi* 
teratarSt  (impltccs, maxime  indigent  i miniftris  fu- 
, is  verbo#  opere  ardificari.Quod  fi  viderint  fupe- 
aiores  fuos/acerdotcs  #dericos, lenes  in  moribus 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN,  ELVCIDA.  64L 
pronos  ad  iram  .impatientiam  , vanitatem  loqua* 
ciate,  ocio^  intentos, ad  exeundum#  epulandum 
proc!iucs,ncg!igent«s  in  obfcruf trjs  ordinis.mox 
valdefeandalizantur  # rcioluuntur  a dei  umore, 
a conpunltionc  # profeftu  inter  no,#  vitia  fupert 
orum  fuorum  fellantur.  Idcirco  miniftri  cum  in- 
fatigabili diligentia  fpirttali  pioftdiuifin  timenti, 

# quicquid  icandalizatiuum  eft  fiatiumtdeuirenr 
quibus prsefi  ct exempla  vincendi impcurspatfio~ 
num  # loperanci  feipfos,# lplos  in  t mmhumili 
tate , pietate , diligentia  ac  mortificatione  falubri 
prarcedant.Denique  diligcmiflime  penfet  minifter 
imo#  omnis  qui  praeefl,  quod  fanftus  ait  Hiero, 
v nicuiqj  prsrfldrmi:  At  rede  v igilaf.  grauis  farcinat 
impofita  fit  humeris  tuis,  qui  d<  fubdiroiuaiabus 
atep  corpibus.de  verbis  eorum  ac  moribus  obliga 
ris  apud  diurnum  examen . Caue  quarfo  ne  de  te  eti 
am  leuis  fufpicioin  malo pofltt  oriri, ne difpergas 
quos  faiuart  teneus.Tam  duJcb  # miris  fu  termo 
tuus.vtfubdiros  ad  furorem  atque  duritiam  non 
inducat , fed paffionata  corda  rcfoimet.  Circa  ino- 
bedictes  virilis  # conflans  fit  animus  Nihil  quip- 
pe  periculofius  in reftore,  quam  vana  humilitas, 

# negligentia  corrigendi  proteruos  fuperbofque 
(ubditos  .Caue  neex  officio  regendi  eleucris  ad  ai* 
ta.vt  agas  illicita,#  quae  funt  importuna  ac  mole- 

* ftafubditis.  Non  cnin  ambulant  in  via  domini, 
qui  in  adminiftratione  regiminis  honorem  # pro 
pria  vtilitate  ac  libertate  depofcur.Atrendeqd  ait 
ialuatorLuc.ziiRegcsgetiu  dommafeoo,#  gpo 
leftaic  habet  fug  coibftfici  vocanl.voiawtncnfi* 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  £4* 

jpfc  monialibus  loquitur, certum  cft  ad  viros  rcli* 
giofosquoqjfpeftarc.  It  aq  dicit:  Honor, moneo 
<K  exoro  vos  dile^ifl  im$  filiar.vt  fubtjciatis  v os  ni 
omni  obedientia  & timore  ac  reuerentiappofit* 
mairi  veftrae  vt  iam  omnino  nil  aliudvdlc  aut  nol 
)e  liceat  vobis,  quam  quae  mater  veftramandaue-  . 
rit  facienda. Nil  graue.nil  importabile  videatur  qd 
iuffcrit  ipfa.qnamuis  illud  non  concordat  proprig 
voluntati.  Vere  obediens&  qui  propter  Chriftum  . 
relinquit  & abiicit  omne  propria:  voluntatis  arbi- 
trium, nihil  nouit  aut  putat  difficile  yel  miuftumj 
Mementote  charifTimsr.quod  in  religionis  ingreP 
fu  omnem  volendi  & nolendi  licentia  Chrifi  o di  - 
mififtis.tta  vt  iam  nihil  agatis, nili  quj  ipfe  ordinat 
devobis  perfuosvicanos.Obeditis  certiffimeChrl 
fto  cum  matri  veftrae  obtemperatis . Infuper  ait 
Hieronymus  idcm.Nondum  viuit  deo , nondum 
• vias  Chriftireligionifque  attigit  religiofa  perfona 
quae  non  efficitut  ita  pura  & fimplcx,  vt  quit  quid 
mandatum  fibi  fuerit  per  fuum  fuperiortm,  ange- 
lico putet  ore  tranfmiflum-Nihi)  honorabilius  ni- 
hil gioriofius,  quam  feruitus  obedientiar  propter 
deum  quae  prjeferendaeft  impetatomm  faftgio 
dignitatique  regiar8f  omni  gloriar  feculihuim  Jtc 
i um  ait,Idc  fanftiffimus  dollor  Hieronymus.  N5 
ciuitas,non  regnu,  neque  domucula  diu  maneret 
in  rure.fi  dee  fiet  cui  obediretur.Idto  princeps  apo 
ftorum.l,Petri.z.cap.Regem.inquit,horioriftcate. 

Et  ne  quis  arripiat  fcutum  excufatioms , genet  ali- 
ter addit.  Serui.fubdm  efiote  in  omni  timere  do- 

minus, Et 


Digitlzed  by  Google 


REGV  $.  FfcAN.  ELVCIDA.  €& 

fcft  rnim  contra  diuinu  prxceptum.quonil  Chrt 
ft  us  iufific  fuis  obedirc  vicarijs.  E ft  quoque  contra 
votum  fo(cnne,8C  ita  excedit  periunum  in  graui* 
tate.  Den  ique  fi  quis  obtulitfetecclefisr  calicem  K 
deinde  calicem  illumlecdefise  datum  retraheret  fi- 
bi  8C  applicaret  proprio  vfui,  nonne  enorme  faci** 
nus  cffct,8i  furtum  ac  facrilegium  feu  rapina  (acri- 
legafQuamo  magis grauiilimumfcclus  cft,  dum 
religiofus  voluntatem  fuam,quam  deo  &.  cius  vi- 
carie  deditae  obtulit  per  votum  folcnnc,retrahie 
fibi,&  vtitureaad  libitum  per  inobedientiam  m< 
ledtftam?  Hoc  plane  cft  fccleratiffimum  furtum, 
abominabile  facrilegium,  rapina  artetno  fupplcio  ' 
vkifcenda.  Atuero  in  obedientia  folct  nafcicxfu- 
perbia.  Etfunt  nonnulli  fpiriralitcr  &C  occulte  fu** 
perbi,qui  quamuis  vix  trahi  quxantadea  quae 
praefidens  praecipit  eis,  tamen  ad  aliaquaedam  ex<* 
erritia,  ex  fuo  genere  alta  SC  ardua,  funt fottes  SC 
proni, praefertim  ad  faciendum  ea iuxta  propriam 
voluntatem, vidclicct^d orationes  meditationes, 
difcipImas,pfalmodias,VigiIias.  Hi  ptohdolor  faf 
lunt  feipfos.  Ideo  audiant  SC  formident  quod  fan 
£his  ait  Bernardus:  Nec  ftudium  bona;  a Itionis, 

Nec  ocium  fan&ar  contemplationis, nec  lachrimp 
pernitentis  extra  obedientiam  deo  placent:  imo 
ingratum  eft  fpiritui  fanfto.quicquidei  obtulerit 
neglecto  eo  ad  quod  teneris.  Verus  obedieS  ma« 
dati  cxcuiationc  non  £craftinat,  fed  fcuim  parat 

•urat 

* , % . f*1  \ 


Digitized  by  Google 


REGV.  S,  FRAN.ELVCIDA.  6fU 

eft.Poftremo  quaeritur  ibi,  fi  obediat  quis  & mur- 
muret,quid  flet.  Ad  quod  Baftlius.Cum  dicat  Apo 
ftolus  adPhil  z.ca. omnia  facite  flne  murmuratio 
mbus&  hxfitationibus,  alienus  (ita  fratrum  vni- 
tatequi  murmuiat,&  opus etus  abijciatur,quoni 
am  infidelitate  cgrotat,&  cerram  futurae  retributi 
onis non  gerit fidutiam.Ecee  ex ifs  fan&ORz  8C  illu 
minatiflimorum  patrum  verbis  docemur,quama 
ad  veram  obedientiam  requirantur  atque  pertine 
at.Iccirco  religiofus  ftudeat  ex  intimo  ac  integro 
cordis  affeflu  obcdire,&  feipfum  in  cunctis  abne- 
jgate  vincere.mortiffcare  atque  relinquere,  fleque 
(pecialiflimam  gratia  obtinebit  adno:&cofolatio 
nes  fecretas  a fpu  fancto,&  flet  cclcfitcr  vituofus. 

q|De  eadem  materia  ex  verbis  fancti  Bernardi,8£ 
ahorum,  ‘ Articulus.  54. 

DOctor  rcligioforum  prxcipuus,fanctus pa- 
ter Bernardus  ait:Oiicc  o homo  obedire,dif 
cetuquitcrra&puiuis  es,obreperareac  fub 
di.quonia  de  deo  ac  dno  tuo  Iefu  Chrifto  ait  euan 
geliftalu  z.ca.  qd  erat  fubditus  illis, videlicet  Ma- 
rix  8C  fofeph  Denique  perfectat  obedientiarexem 
pium  8C  formam  prxbuitPaulusActo.9.ca.dicc$ 
Domine,quid  mevisfacere^Oquam  pauci inueni 
untur  in  hac  perfectx  obedienti*  forma, qui  fcili- 
cet  luam  voluntatem  fle  abiecerunqvt  omni  hora 
requirant.non  quod  ipfl,(edquod  dominus  velit* 
Multorum  pufilfai  imitas  eruerfltas  profefto 
exigit  hodie, vt  ab  eis  quxri  oporteat,  quid  vis  fa- 
tia  tibi  & non  ipfl  qugt  ant,dne  quid  mc  vis  facere 

Con 


Digitized  by  Google 


REGV/  S.  FR  AN.  ELVCIDA.  **•. 

iubentit  impertii  cu  oi  obcdicntisK  m3fuetudinc- 
Qnodfi  pondus  iniunfti  opi»  oino  excedit  vire* 
fuas/uggerathoc  fuo  fuperioripatiemeriKoppo* 
lune,  no  fuperbicndo  aut  refiftendo  vfcdtradiccn 
do.  Et fipoft  tale  fuggcftionefuperior in fuaman 
ferit  iu(fione,fciat  inferior  fibi  fic  expedire,  ^ confi- 
dens in  dei  adiurario,  obcdiat  faciendo  9 potcft. 
Nec  folu  fuperiori,  (ed  eria  fibiinuice  obediantfra 
rres.pfertim  iuniorcs feniotibus  .Amplius in regu 
IaS.  Bafiln  qufrirur,quoufcp  feu  vfqj  ad  que  modS 
obedireoportet?Adq^refpondet  S.Bafilius;  Apo- 
ftolus  docet  hoc,  ad  Phil  ?.cap:proponcnsnobi* 
formS  obedictif  Chri.qfaftmeftobedics  viqjad 
morte  .Rurfusin  eadc  qufrit  regula,  fi  aliquis  non 
eft  co tentus  de  eo  opere  q>  fibi  imugitur.fcd  vult  ar 
tificiu  aliquod difcere, aut  aliud  facere,qua!i  vitio  e 
grotat;8ian  oportet  acquicfccre  ei:’Adhocrefpon 
det  Bafilius.  lfte  talis  prefu ruptor  eft,  ac  fibi  placet 
ac  infidelis, qui  tro  n timet  fententiam  Chrifti.dicen 
tisapudMar.i?  cap  -.Eftotcparati  quiaquahora 
non  put3tis,ftliushominis  veniet  .Si  enim  quoti- 
diequis  expeflatdominu,  foliciruseac  trepidus, 
quomo  prarfentem  diem  non  tranfear  otioius . Si 
autem  imperatur  ePartificium  difeere,  habeat  Iu  - 
crfi  obedientia:  fii£,&in  hoc  placeat  deo, S^non  af- 
fmnat  mdicium  in  eo  quod  placet  fibi  . Denuo 
quxritur  in  regula  illa,  fi  quis  induftrior  fuerit, 
& promptus  ad  implenda  mandata , agat  autem 
non  quod  ei  iniungirur  .fcd  quod  ipfe  vulr,quam 
mercedem  habet*  Rcfpondet  Sanftus  Bafilius; 
- Mer 

i 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  F RAM.  ELVCIDA* 
regula  fua.  Praecipue  hoc  vitium  proprietatis  am- 
putcturradicitusdemonaftcrio.ne  quispraefumat 
aliquid  dare  aUt  accipere  fine  patris  iuffionc.ncqac 
habere  propriam  vili  omnino  rem,  ncc  codicem, 
nec  tabulas,ftecgraphium  cum  rdigiofis  non  lice 
at  ,ppria  corpora  aut  yolutates  habete  in  propria 
poteftate.ideo  ola  necclfariap  ctafa  patre  habere* 
Ne  quicqui  liceat  habere.quod  ipfc  no  dederit  aut 
licenriauerir  Quod  fi  quifquam  deprarhenfus  fue- 
rit huic  nequifiimo  vitio Tubiacere , admonetur  Te 
mei  Si  iterum. Et  fi  nonemendaucrit  (e,  debitae pae 
fubiacea t. Iterum  ait.Te&afratruma  patre  (piri 
mali  frequenter  ferutanda  funt.ne  quis  habeat  ali- 
quid  peculiare  aut  proprium.  Et  n apud  aliquem 
ftiuencutn  fuerit.quodapatre  non  acceperit  ,gra* 
uiffime  difciplinj  fubiaccat.Et  vt  omis  excufatio  ne 
cefliratis  auferatur,  omnia  neceflaria  dentur  a pa- 
tre. HinC  quoque  fan&us  Hieronrfnu*  feribit  in  re 
gula  fua.Tanquam  fatuus  in  pabulo  aedificat,  qui 
in  apoftolica  vita  Si  religionis  propofito  appetit 
temporales  diuitias.  Hinc  attendite  o fifif  diligeit- 
ter,hicomne  periculum  eft.hic  interitusanimf.hie 
mors  aeterna. Quiiam  renunciauerunt  omnibus 
quK  polfident  Si  ex  v oto  promifetunt  propria  no 
haberc,&nihil  terrenum,nihiltcmporale  tanquam 
proprium  debent  habere  neque  appeferte . Cef  re 
non  tunicam  non  caligam  neque  quodcunque  ali 
udminimu.  Idcirco  obteftor vos  omnes  8£  fingu- 
ios  cor  J deo  SflefuChriftd.q  iudicatui*cft  oes  ,Vt 
au*&  argetucito#  trSfic»  pecunia  nulla  r atioe  cor 

» vcftru  nt 


D.  *DlONY  CARTttV  IN  TER. 

Veftrufeducat.vraliqs  vcftru  cu  Ananja  &Saphy 
ra  mentiri  nitat  (pui  fetoque  nihil  latet, retinendo 
apud  fe  occulte  gtumcuqi  minimu  teporlae:  Hinc 
Mat.$.ca,dicunt  beati  pauperes  ipfi.vt  fciaf  q>no 
fufficit  cuncta  tcporaliarelinqndo  ad  MonafteriB 
paupere  dcccdere.fi  mens  miferrima  appetit  qua* 
reliqt.Qm  oculi  dei  magis  contrplanfaflFectu^  qu3 
nu  mu  aut  ccnfum.  Melius  em  eft  in  feculo  cum  di 
uitibus,  tcporalibus  rebus  infiftere,qua  in  mona 
fterio  pauper  ipfas  appetere.  Propter  qd  volo8£ 
hortor.vt  in  monafterio  veftro  haec  perpetua  ob- 
fertiatio  maneat, $ nulla  foror  audeat  tangere  aut 
retinere  per  hora  cenfum  vel  obolu,  aut  aliquod 
quantucuntp  minimu,  quanqua  amatreautfor^ 
re  mittatur. Sic  Gc  dei  iponla:  fpofum  lefumaftrin 
gite  mentibus  mundis  aterrenorG  contagioe.qm 
fecum  in  habitatione  nihil  permittit efle  terrenum 
Sic  iic  apoft olicae  fccminae,piicire  peras&facculoS  - 
vtnetp  marfupia  ex  latere  pendeant, nec  opus  fit 
clauib*,vt  moliret  ex  ipfisiterioiy  indicqs,  q?  nihil 
habe?  extrinfccum,ni(i  Iefus.Nunqua  in  Chrifti  et 
apoftolorum  confortio.i.  inclauftro  quaerat  filia 
regis  pratimincre*  Popis  terrenis, dignitatibus  car 
nis.fpiritualis  vita  non  egtt,&  tamis  arras  Chri- 
Ilus  nonqrttin  fuo  coiugio.Qu*  nobilior  cft,»pa 
quoq?  exiftat  humilior, St  ad  cunfta  obfpgaieriant 
vilia,  proprior.  Hjc  Hie  Oia  ifta  ppedat  folicite  mi 
niftri  & matres  pfonaru  tertiae  regulae,  quae  ad  tria 

vota 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA* 
vota  fe  obligant,  ve  vitium  fpprietatis  inter  eo§* 
nulla  colore,uulIa  occafioc  fubintrct.Nec  pcrm  it 
tant  vt  iq  eorum  congregationibus  vnus  abunder 
in  atiqua  re,&  alter  indigeat . Iccirco  fi  alicui  fratri 
aut  forori  vertes  aut  aliqrid  tale  apportetur  & de- 
tur a parentibus  vel  cognatis,  ncquaqoarccipiae 
ea  fine  mimrtri  aut  matris  licentia, nec  detur  ei  nili  i 
indigeat  eo.  Vel  ii  ei  donantnr,mox  auferantur  ab 
eo  vel  ab  ea  veftimcnta,camifia,feu  confimilia.q- 
fcus  non  indigct,quate  n* indigentibus  tribuantur 
Hinc  in  regula  fanlti  Bencdilti  habetur: Nullate- 
nus liceat  monacho  fine  licentia  dare  aut  recipere 
munufcula,literas  aut  eulogias  a parentibus, neque 
abinuicem,nccab  aliquo  hoim.  Er  fi  a parentibus 
alicui  aliquid  direft um  fuerit, non  prarlumat  illud 
accipere,  nifi  indicauerit  prius  patri  ,incuios  (it 
poteftate.cui  illud  detur , Nec  contriftetur  frater, 

}i  ei  datum  non  fuerit,  ne  diabolo  detur  occafio,  - 
Hinc  ait  81  Hugo:  Incommuni  vita  nihil  licrtoc 
culte  recipi,  nec  proprium  retineri:  fed  (i  quid  ali- 
cui detur, pracfentaridum  eft  praefidenti,  yt  cui  ne- 
ceffe  fuerit  prxbeatur.SicnSqueauarirja  exungui 
tur,fupcrfluitas  refecatur,  fic  nutrituri  cliariras, 

& fanfta  cuftoditurpaopcrras:quia  dum  animus 
non  habet  terrena  retinere,  cogitur  cxleft ia  cogi- 
tare . Sed  funt  aliqui , qui  grauiter  conturban  • 
tur  du  ea  quf  eis  data  aut  mirfa  funt,rctinereno  jv 
snutut.  Amat  munufcula,deleftaf  in,pprijs,ct  fgpc 

k z ex 


Digitlzed  by  Google 


&;%  D.  DIONY  CARTHV.  IN  TEFL 
fex  parui s 8£  vilibus  rebus  tanto  inardcfcut  defide* 
rio.vt  carum  occafione  concordiam  fratrum  fole- 
antperturbare.qubd  diabolica  pctfuafioe  certum 
feft  fleti  .Debemus  ergo  darnionu  laqueos  in  omn  i 
materia  prarcauere.SC  ciinfta  terrena  virtute  trien- 
tis calcare.  Praeterea  beatus  Aiiguftinus ait  in  regU 
Ia  fua  :Quicunqvad  tantum  progrefTus  fuerit  ma- 
lum, vt  occulte  lueras  aut  munus  accipiar,  fi  fponte 
hoc,pfuetur  8f  prddit, parcatur  ei  Staretur  pro  eo. 
Si  autem  deprehenditur  aut  conuincitur.grauius  t 
mendetur  .Quod  fi  aliquis  rem  fibi  coi  Ia  tam  ceta- 
iierir/urti  itidicio  conde  mnetur.Circaqtiod  ait  Hii 
go : Frater  qui  rem  fibi  collatam  cefare  appetit,  lu. 
dae  traditoris  (deum  tenet  .Ttaqj  Omnis rcligiofa  p 
fona  ddigentifTime  ftudeat  mentem  fuam  reforma  1 
fee  fundi tuscp  purgare  ab  Omni  inordinata  affe&id 
ite  circa  terreria,  quia  vt  fan&i  anachoretae  Abbai 
Pafuntius  Abbasq?  DanieI  docuerunt,  nif?  feligid- 
fus  fic  fecerit,  paulaticri  circa  m inima  quaeque  mor 
dinattiis  afficietur,  <|De  informatione  fra- 
trum Sf  fororum  circa  votum  caftiratis,8£  de  reme 
difs  contra  tentationesN  contra  coricUpifccmias 
«amis-  Articulus.  XXXVI. 

NOn  folum  ab  aflu  exteriori  obfccrndf  for- 
nicatione,fed  etiam  ab  interiori  concupilc? 
tia  viciofa  religiofus  promittit  fe  abftincre  p 
votum  capitatis  .Cum  igitur  mens  humana  diu  ef 
tenon  pofftt  fine anidreSIdele.flatione.id  eo  os  re 
ligiofa  pertona  debet  fe  tota  diligentia  81  conatu 
affidud  dare  ad  reramSf  fpiritalem  dile&iocm  ac 

dile&af 


Digitized  by  Google 


REGV.  S,  FRAN.EtVCIDA. 

' ?c  dclc&atioem  in  a&ibus  virtuofis,  at 9 ab  omni 
carnali  amoie&dclclUtionctenfucla  caucrc  .Et  fl 
quatiatur  qualiter  iftud  fieri  valcar.rcfpondendum 
quod  ita. Ad  hoc  dnimquod  crefiamus&accenda 
pnur  in  dei  amore,  prim  o valer,  quod  confiderent 
quam  bonus, amabilis  & fuperdefiderabilis  fit  dnj 
(deus  rvofter.quia  rcuera  vniucrfis#  fingulis  crea* 
t uris  eft  in  infinitu  defiderabi lior, mjlior,  pulchri- 
or^atqj  in  omni  nobilitate&pcrfc&ione  eminenti* 
pr  .Et  qu  i pon  epotft  fic  deum  pure  ac  intellcftuafl 
Ser  cotemp  latijaltem  credat  fic effe,&rcic rebus  cre 
arfi  Hoc  ipfum  propofle  perpendat.  Secundo  va- 
ler ad  idem/confiderarc  quod  dominus  & creator 
pofter  ita  prior dilexitnos.Duriflimus  nanquein* 
gratifTtm  usqj  exiftir,qui  non  rediiigit  eu  i quo  fcit 
fe  d.ligi^qut  prior  dilexit  fe  .Tertift  valet  ad  fioc, 
confidcrare  vniuerfa' beneficia  dei  pro  poffe,8£  prg 
ferti m,  quod  vuigenitus  dei  filius  propter nosfa- 
ftuseft  homo,&  tanta  pro  noftra  falute  fecit  ac  fis 
fiinuit.  Quarto, quod  tam  ineffabilem  beatitudinc 
nobis  pratparauit  in  coriis. Quinto  valet  ad  hoc.o- 
Snnihorainuocare  dojninum.quatcnus  fuafancta 
chantm&f  fpimali  proximorum  dileftione  dig- 
netur nos  inflammare.Sexto  valet  ad  hpc,  facere  S 
bi  confuetudi nem  eleuandi  cor  fuum  ad  deum, 
pmni  loco.aftu  SC  tempore  eum  laudando, pian- 
do ac  meditando  .Septimo  diuina  prarcepra  virili? 
terexcqui . Rcligiofus  ergo  non  afficiatur  ad  ali- 
quam perfonam  humanam, nifi  puro&  fpiritalj 
*ffejftu,in  quantum  vidclicercft  dei  crcatuta,fum- 

t $ m«  • 


4 


Digitized  by  Google 


t 

%i\.  D.  DIONY  CARTHV.  IN  TER.  1 
mc  trinitatis  imagine  infinita,  ad  aeternam  bearim  , 
d/nem  a deo  ordinara&cognitaK  condita, &Chri 
fti  fanguine  /iberata,  atqj  in  quantu  ornata*  eft  cha 
ritate&gratia  dei  carterisq?  virrutibus&aftibus  bo 
nis,  vel  eis  ornari  poteft,&v  t ea  obtinear.  Porro  a* 
nuor  naturalis,familiaris  ac  focialis  ad  fpiritalem  a 
inorem  eft  referendus . Ad  hoc  aut  omnis  rel/gio- 
fus  vitet  omnem  carnalem&turpe  amorem&con 
cupifcentiam  ftnfualem,  requiritur  quod  vitet  cau 
fas  & occa  fiones  cocupifcentiarK  carnalis  amoris, 
videlicet  incautu  afpcft  um,ta£his,ampIexiis,&of- 
cula,  colloqa  quoqj  fupcrflua&lafciua,imo  & ima 
ginationes  ac  cogitationes  carnales#  foedas,  focie 
lates  pericu!ofas,loca&  tempora  importuna . Nec 
folum  vitanda  funt  ifta  circa  perfonasferminei  fe- 
xus.fedetiam  circa  adolefcentes&iuuencs  fexns  vi 
rilis  .Dcniqj  concupifcentiar  #ftimuli  carnis  quan- 
docp  oriuntur  ex  caufa  naturali  feu  interiori  atq? 
fpontanea,quia#fi  da?monesnoneflentncqj  ten 
tarent,  adhuc  homines  fuftincrent  huiufmodi  mo 
lus.  Aliqn  vero  oriuntur  ex  caufa  extrinfeca,hoc  e, 
cx  darmonum  fuggeftione,  fiueex  humana  inftiga 
lione,  vel  exteriorum  obie&orumimprelTioe.Et 
qualitercunq?  oriantur  concupifcentist#  ftimulati 
ones iftf  in  homine,  debet  eis  vnufquifc^,poti(fime 
religiofus,prudenterre(iftere,diffentire,imo8^neo 

liantur  in  fe  prouide  praruenire,  quantum  fibi  ex- 
tat  poflfibile, vitando, vt  diftum  eft,caufas#occafi 
onesearum,  Prscrerea  multis  modis  refiftendum  c 
«is. Primo  per  orationes  aifiduas  atque  fer uenteSi  - 

Scciuw 


• _ Digitized  by  Gpogle 


REGV.  S,  FRAN.  ELVCIDA,  Ut; 
Secundo  per  frequentem  praccordialcm  Si  com- 
palfmam  meditationem  pafTionisdominicae.Tcr 
tioper  fapientialem  confiderationem  quatuor  no 
ulmorum, quae  qui  quotidie  diligenter  attendit, 
varia  cuadit  peccata  . Qui  enim  quotidie  penfat 
<c  moriturum  in  breui,  atque  perpendit  diftriHio 
nem  diumi  iudicq, acerbitatem  quoque  omnis  in  - > 
fernaJis  iupplicii,,  Si  inenarrabilia  gaudia  Paradiii 
ecrleftis,  faciliter  potcft  abhorrere  peccata  Si  oblc» 
lamenta  carnalia  . Quarto  omnem  ociofitatem 
Si  loquacitatem  vitando,  feque  viriliter  occupan- 
do  in  anibus  bonis  . Quinto  omnem  gulam  at* 
queconuiuiafligicndo  .Sexto  vttaftum  eft  vi- 
tando ea  ex  quibus  nafcuntur  concupifcentiar  &fti 
muli  carnis, v idclicet  incautum  Si  libidinofum  af- 
fpcHum,  turpem  imaginatiOHem, cogitationes  it t 
» mundas, tafhis,  amplexus  Si  ofcula, atque  fimili;* 
libidinisincitamenta  Eftquc  tentationibus&con 
cupifccntiis  carnis  (fatim  in  principio  cum  coepe- 
rint Turgere, refitfendum.  Et  debet  Te  homo  auerte 
re  ab  intuitu,  imaginatione  Si  confideratione  obic 
Horum  Si  incitamentorum  aHuumque carnaliu, 
Affedf  iones  nanque&concupifcentiae  ex  aliqua  p- 
uia  cognitione  nafcuntur,  cum  obieHum  appetit9 
(it, bonum  cognitum  . Cum  igitur  coeperit  quis  iett 
tire  in  Te  ortum  alicuius  concupifcentiaraurfenfua 
Iis  amoris  vel  ft  imuli  carnis,  protinus  fe  conuertar 
ad  orationes, ad  meditationemdominicarpafTio* 
nis,ad  memoriam  nouilfimorum.  Si  adeatera  re- 
media,cotra  concupiTccmia  Si  vitia  carnis  vale  tia, 

t 4 Hef 


Digitized  by  Google 


«j.  D.  DIONT.  CARTHV.  IN  TER, 
Hoc  quoque  feiendum,  quod  non  Colum  confen- 
fus  in  opus  obfcocnum.fed  etiam  confenfus  inde- 
legationem,  cft  mortale  peccatum.  Similiter  de- 
legatio morofain  cogitatione  fcu  apprehenfio- 
ne  confiftens.  Hinc  A ugu.  valde  admonet  religio# 
fos,  vt  oculos  fuosnon  figant  ni  aliquam  fami- 
nam.Et  dominus  acfaluator,  Matt.f-cap.coneft* 
turjQui  viderit  muliere  ad  concupifccndum  eam 
iam  moechatus  cft  eam  in  corde  Tuo.  Subijckndus 
cft  ergo  feniitiuus  appetitus  ratione,  vt  nil  appetat 
nili  fecundum  reft*  rationis  imperiti  ac  di&ame: 
f Quam  charitatiue  patienter  & gratanter  fufeipi- 
enda  fit  paterna  ac  fraterna  corteptio  atque  cor# 
reftio.  Articulus.  XXXYU.  V 

a D proficiendum  in  vira  rcligrofa  valde  falii 
A bre  8£  vtile.imo  8C  ncceflarium  eft,pa  ter  na» 
‘A  fraternas  increpationesac  admonitiones  * 
libenter  accipere,  debitam  quoque  corregionem 
cum  contritione&humilitate  amplet, quiain  mu  j 
tis, offendimus  omnes, cum  SC  iuftus  feptiesindi® 
cadar.  8£vniucrftc  iuftitiar  noftrae  fint  quafi  pannus 
mcnftruarar.nec  numerare  valeamus  peccata, qua 
omnidie  incidjmus.non  folum  peccata  commif- 
fioni$  fed  etiam  omiffiois  Quae  tot&tanta  funt.qd 
ca  pro  maxime  parte  nefcimus,nequc  aducrtimui. 
Propter  quod  v ir  fantur.  Pfal.ig.  clamauit;  Deli- 
Cta  quis  intelligitfAb  occultis  meismundame  do- 
mine. Cum  ergo  peccata  ffnr  vulnert  animat  6C  Ir- 
nonesac  macular  eius,  imo  & fpiritafis  mors  vel  di 
(pofitio  ad  eandem, quid  tam  infenfetumae  fatui 

quid» 


Digitized  by  Google. 


; KEGV.  S,  FRAN*  ELVCIDA  €€+ 
quid  tam  iniuftum  ac  improbum,  ficut  corripi  ac 
corrigi  noIle^Cum  paterna  fcu  fraterna  correptio 
yion  fu  nififaluberrima  medicinaadcuranduro  pec 
caca  prxtcrita,ad  petfundandum  praeicnciavi  - 
tia, at  que  ad  prxcauendum  futura.  Ideo  cum  om* 
nigratiarum  aflionc  eft  correptio  illa  fufeipien- 
da,praefertim  a prariidentc,deinde  a cofratribusSC 
confororibus  vniuerfis,gnon  folum  verbalis  cor 
reptio,  fed  etiam  realis  corrcttioapraclidcntt. 
Et  certe  qui  profuispeccatif  veram  habet  contriti- 
onem^ proprii  agnofcit,mifcriatn,  defefluo  fit*- 
iem8C  culparum  fuarum  congcrtem,non  aliud  op 
tat  in  pr{fenriyita,nifi  reprehendi, &caftigari, Ideo 
iftud  eft  Agnum  varae  humilitatis  Caluberrimae 
contririonis.Porro  qui  reprxhendiSt  corrigi  dedi 
gnat.qui  metuit  incrcpariuituperariaccufari,huilia 
r itp  refu  git  ,fu  perbiS,  infipi  am&  vanirat  e fua  demo 
ftrat.Qui  vero  increpantem  Cdcorrigcmem  con- 
temnir,  diiudicat  aut  dure  alloquitur  aut  ei  irafei- 
mr, detrahit, indignatur,  vel  contra  ipfumamaru* 
tur,f?miliseftphrenerico.Nec  oui.quse  tranAtfub 
baculo  fwpaftoris.fed  cani  8C  lupo  remordendi  r« 
fle  aiTimilat  Praeterea  dato  qd  qs  imun9  firaprto 
quod  ei  pbijcif,tn,ppter  alia  pccSfua  innumerabi 

lia8^occulta,deb<tincrcpationcSidifciplin3m,gia 

tantcrfuf<ipere,imo&fimilbfubetfcrpcccato.Q^ia 
correptio  ifta  non  folum  cA  peccari  medela,  led 
etiam  cautclacontra peccata futura,&  viapiomc 
rendi  gratiam  ampliorem, lalubcrrima  quoque  ex 

erciratio  adpatiemiam  obtinendam  dC  ad  frangea 

dum 


c • 

t«.  D.  DIONY.  CARTH.  IN  TRE 

I 

dum  ac  Cuperandu  feipfum , ideo  eam  diligere  8C 
amplefti.fignum  eft  verae  fapienttae, humilitatis  8C 
contritionis.  Hinc  diuina  feriptura,  pnefenim  in  12 
bris  fapiemialibus.copiofiifimc  ac  {pccialiffime  ad 
monet  non  folum  religioCos,  Ccd  etiam  vniuerfos 
fideles  ad  exhibendum  aliis  81  ad  CuCcipiendum  ab 
eis  correptioni, Nepe  in  primis  virtus  8C  Capientia 
dei  patris  Chriftusdomiusin  Matu8.ca.mbet, Si 
peccauerit  in  te  (id  eft  te  fcien re) frater  (id eft,  pro* 
ximus)ruus,  corripe  eum  inter  te  8C  ipfum  folumc 
Hinc  & Salomon  in.Prou  ca.  iiait:  Qui  diligit  difei 
p!inam,dtIigit8(ici3m,Quiaute  odit  incrcpatioc? 
infipienseft.Et rurfus  Piou.iftQuiabijcit  difcipli- 
nam,defricit  animam  fuam.  Qui  aut  acqoicfcitin* 
crepa  toibus,pofTdfor  eft  cordis.  Qui  autilluforeft, 
non  audit  cu  corripttur.Irerucpin  Prou.o.cap#pro 
teftatur.  Argue  Capiente,  8L  diliget  te:doceiuftu,tt 
feftinabit  accipe.  Vero  qui  corripiente  dura  ceruicc 
contenit  repentinus  fuguenict  ei  interitus.  Prae  te* 
rea.Ecc1.19  .cap  fcript5  efttCorripe  am?cS,neforte 
non  intellexerit 8Cdicat, non  fe ci.au t fi  fecerit, ne  ite 
rum  addat  facere.Quam  bonu  eft  arguere  q irafei? 
§ bon3  eft, correptu  oftendere  pernitentis  i Sic  em 
effugiet  peccatu  Quiodircorreptione,  vcftigiueft: 
peccatorij.qui  aut  timet  deu.couertetur  ad  cor  fuu. 
Hoc  demu  fciendu,  g>  correptio  delinquentis vno 
modo  eft  a&us  charicatis,  8C.  ita  pertinet  ad  Cuperi* 
ores  8C  arquales  ac  inferiores.  Alio  modo  eft  aft ui 
iuftkie  8C  ita  pertinet  ad  Cuperiorcs  ac  prseftdcntes 
ad  quos  cuamCpc&at  correptioni  corregione  ad 


DigitizeU  by  Google 


L 


■N 

R.EGV.  S.  FRAN.  ELVCIDA.  €t(. 

ijccrc.dum  ratio  id  .cquiritXotrip.rnduScftaui 

peccans  .non  ex  ptu.batione,  crudelitate,  odio  aut 
impatientia, neque  aliqua  vehementia paflicni», 
fcd  ex chatitate.iuftitia.difctetione,  pietaieKcopar 
fionc.ita  vt jpfe  eon  ipiens  propn*  infitmitatiS  fit 
memor, & ita  tonetur  delinquente  curare.vt  nec  fe 
iofum  per  ita, impatientis  aut  partionem  aliam  K« 
dat  nec  comptum  ad  grauiorem  inducat  ruinam» 
Hinc  ait  Ifidotus:  Quidelinquentem  fuperbo  aut 
odiofo  animo  corripit, non  emendat,  fcd  percutit: 
Quicquid  indignans  aut  pioteruus  protulerit  anl 

inus,furoreftobiurgantis,nondileftlocotTigctiS. 

Ouicquid  lacerato  animo  dixeris, punientis  eft  im 
petus.non  charitas  emendantis.  Venintamenco- 
dem  croteftante  IGdoto.qui  blando  verbo  caflig» 
tus  noti  emendatut  necefle  eftvtacnus  arguatur. 
Et  qui  fecrcte  ad  monitus  fc  corrigere  negl»gir,pu# 
blice  arguendns  eft.Et  vulnus  quod  occulte  Tanan 
non  pcfteft,  debet  manifefte  cmendan.  Manifcft* 
quoque  peccata  non  funt  occulta  corregione 
purganda . Hinc  apoft  olus  .f.TimotlM.ca.  ««bet. 
Peccantes  coram  omnibus,  argue,  vteaeten  timot- 
rem  habeannSed  vt  Antifiodorenfis  fcribu  in  lum 
jnafua,paucifl'imi  praeceptum  iftud  fraternat  cor- 

reptiois  ad  implent  Et  in  hoc.Hi  qui  praefunr  dam 
nabiliusncgligentes  exiftiit.  Verum  quoniam  ian 
£iis  doftoribus.  Ambrofio . Crbrifoltimo- 
que  uftanttbus,  indigni  funt  alios  nidica»*  atque 


Digitized  by  Google 


REGV.  S.  FRAN,  RLVCIDJI, 
f ornpere,qui  in  eifdcm  aut  maioribus  fum  pecca* 
ris,idco  qui  pr*funt,debem  feipfos  in  primis  cor» 
rigere  ,&  irriprarheAbiles  exhibere,  necis  valear  4f 
ci.illud  Lu.4.cap, Medice, cura  tiipTum  non  doces. 
Et  illud  Apoftoliiad  Roma.z.  Qui  alium  doces, 
reipfum  non  doces?  Debent  quoqj  qui  pra riunf,  in 
correptionibus  & corregionibus  Tuis  circa  fubdi- 
tos.vn  grandi  difcrctione»  8C  mifericordiam  iufti- 
tia  contemperare. 

<^De  taciturnitate  feruanda,$t  loquacitate  vf' 
tanda,  Art;cnlus.$$. 

QVemadmodum  libri  fapientiales  ipeciali- 
ter  exhortamur  omnem  hominem  ad  fuf 
cipiendum  stquinanimiter  correptionem 
& coIrf^oncm  Pro  ^u,s  Piatis,  ita  rpeciahter  ac 
dihgetiirimettmoetfrepueutiflim^admonetoem 
fidelem  ad  refrenandum  propriam  linguam, & ad 
inde  Anentem  cuftodiam  oris  fui.ita  vt  non  nifi  fru 
Auofa  8C  ardiAcatoria  verbe  loquatur, fec^  a multi- 
loquio  reprimat. Dcni9 quantum  vitanda  Ant  ver 
ba , Vitiofa,vrpote  mendoia,  detra&oria,  pungiti- 
ua  irri  foria,  contentiofa&  feminatiua  difeordiaw 
C hriftu»breuifententia  Apud  Mat.n.cap, pandit* 
in  quiens:  De  omni  verbo  otiolo  quod  locuti  fue- 
rint homines, reddet  retionemendif  iudicii.  Hina 
Salomon  loquitur. -in  Prou.  u.cap.  Qui  cuft  odit  o$ 
funm.cuftoditanimam  fuam.qui  autem  inconfi- 
deraruseft  ad  loquendum, fcntiet  malu.  Qui  mo- 
deratur Termones  fuos,doftusci  prudens eft.Stuf 
tus  quoque  A taederit/apiens  reputabitur. Qui  cu 

itodf 


Digitized  by  Google 


" fc>.  DIONiT.  CARTH.  IN  TRE.  66*.  , 

ftodiros  fuum3£  IinguS  (ui.cuftodit  ab  anguftii5 
animi  fuam.  Stultus  aut  verba  multiplicat.  Quia 
in  multiloquio  peccatum  non  deeftSictit  vrbs  pa- 
tens & abfqj  muro*  ambitu.ira  Vir  qui  non  potefi: 
in  loquendo  cohibere  fpum  fuum.  V idifti  homine 
Velocem  ad  loquendu.ftultitia  magis  fperandacft  v 
qua  illtus  correftio.  Haec  omnia  Salomonis  fune 
Veiba.  Ex  qUibus  docemur,  quanta  Iit  inficientia 
Ioqtiacium,&  quanta  dana  animae  fuf  incurrat  h5 
fcx  incuftodia  lingua  fuae.  Hinc  quoqjin  Ecclcfiafti 
coferiptafunt  multa  per  dluerfa  capita  videlicet. 
Q<iiOditloquacitatcm,extinguit  malitiam.K  efi: 
odibilis, qui  procax  eft  ad  loquendu.Qui  multis 
Vtif  mbis, laedit  anima  fuam.  Vbi  non  cft  auditus, 
no  effundas  fermone.  A udi  tacens,  pro  reuereri 
tia  accedet  tibi  bonagratia.Cu  igitur  refrenatio  lin 
guae  (it  tam  neccffaria  ad  falutem,  tangfi  ixftuofa 
& comcndabilis,  & incuft  odia  eius  tam  pcriculofa 
nociua  ateg  danabilis,  hinc  fau£*i  pres  inter  obfer  - 
tian  tia  s regulares  pr^cipuas  coilituerut  obferuati* 
one  filentij.vt  rcligiofi  no  nifi  certis  horis,&  de  II  - ■ 

certtia  fui  fupertoris  loquitur. Hinc  beatus  Hiero 
hymiis in  regula  fua  ait,  Hludapfi  lacobicap.i  in 
Corde  veftro  millies  repetat  in  die.Si  quis  putat  fe 
reiigiofum efle^non rc/rcnanS  linguam, fuam  fed 
feducescor  fuu, huius  vana  cft  religio. Religio  igi£ 
fen&a  non  pot  inefle  loq  uacibus,qui  ab  inutilibus 
verbis abftiriete  no  pnt.  Et  hoc  fan&i  patres  edo- 
ifti.in  heremo  cufummadiligetia  obferuat  fanfta 
filemiattanqfanA(  coicplationis  fubfiiia,  Plures 

vidi  * 


Digitlzed  by  Google 


REGV.  $»  FRAN.  ELVCIDA.  <7* 
qui  cum  viro.  Velum  in  feneftula  tra&um.mutu* 
um  afpcftum  impediar. Harc  Hieronymus.  San- 
&us  quoque  Auguftinus  inquit,  Silentium  d fra  # 
tres  chariflimi  vobis  fumme  neccdariu  eft , Omoc 
verbum  quod  non  aedificat»  ini  periculum  vertitur 
dicentium  atque  audientium,Lingua  vcftra  ratio-* 
nem  fequatur.non  voluntatem  .Non  enjm  folum 
debemns  oculos  claufos  tencre,fcd  Elinguas  infra 
dentes  feruare  illacfes.  Vanus  fetmo,  vana:  confici- 
entia: iudcxcft. 

q Quam  fideliter  debeant  fratres  & fororef 
laborare, Sf  laborando  orare,  de  lo- 
quacitate in  laboribus  vit  an  da. 

Artucilus.XXXiX. 

HOc  plurimu  cofolaf  religiofasperfonas  de 
laborib*  fuis  viuentes  quod  ait  propheta; 
Labores  manuutuai?  m2ducabis,beat*rs8t 
beue  ubi  erit.  Verum  funt  multi,  qui  pro  proprio 
cucro&  commodo  fortius  inftantuisque  laborat, 
puam  pro  bono  SC  emolumento  communi. quia 
in  eis  plus  regnat  carualis  atffeftip,  quam  ipiritalis 
dite^is,6C  improbus  amor  fui.quam  charitas  com 
munitatis  8C dei.  Quocontra  fandus  Auguftinus 
ait  in  regulafua.  Nullus  fiibiahquid  operernr  ,fed 
omnia  opera  vcftra  invnum  fiant  maiori  ftudioSi 
& frequenti  ori  alacritate,  quam  ii  vobis  fingula  fa 
ceretis proprio.Charitas nanque, qua:  fua  funt,  fic 
•intellig.f,ficom^niafpprijs,nopropliacomurilb, 
anteponat, Ideo  qntoapl»9  rem  cocmqvcftrl 
rf>prie  curaueritis  latopluivosptofkeienouetnis 

H*c 


REGV*  S.  FRAN  ELVCIDA.  67 * 

rantiumdicat  deuote  orationem  dominicam  curo, 
falutatioe  angelica.Et  demde  teneatur  adaliquan 
mlum  tempus  fiIcmium,quoufque  praefidens  aut 
fenior  dicat.Bndicitc.Et  tnfra  tempus  illius  fiJcnrif 
mens  dirigatur  ad  deum.  HincCaffianus  ait  in  li- 
bro deinftitutisparrum.quod fratres egrefti ad  ne 
ccfiaria  opera, talif  eaexplcucrum,quod  nulla  pt 
nitus  inter  eos  collocutio  tenebatur.  Sed  fic  com- 
pleuit  vnufquifque  opus  fuum  iniunftum,  quod 
interim  deferipturis  facrisaliQd  meditabatur, aut 
orationibus  infiftebar, Anullam  temporis  partem 
infruftuofe  expendit.  Nec  licuit  vni  alium  tenere 
cum manu,feu  manus  inuiccm fibi  inferre  Quod 
edam  in  regula  fanftiPacbon^diu!nit,  iuffum  fuit 
«IQualiterperfonse  religiofaedebeant  exertitia 
fua  fapieniialirer  ordinare  ad  perfe&ione.  Art.  40. 

Sicut  bcadlTi  mus  pater  Amhonms  docuit^nul 
la  virtus  tam  compediofeducithominemad 
veram  perfeft  fonem  ficutdifcrctio.Exercitia 
aut  religioforum funt  triplicia. Nam  quaedam  funt 
omnino  exteriora  & corporalta,vt  ieiunia,vigili* 
abftinenti*difcipl(njt,K  manuales  labores.  Ali  a 
vero  co«  exercitia  funt  penitus  interiora 8C  intelle 
ftnali3,v  t mediuri  conceptari, mentalif  % oraje,  BC 
deulaudarc  arcp  diligere, credere  et  ijperare  i eu.Sut 
quoqj  dia  eo  tfrexcrciiia,qu£  inter  prata fe  hnt  me- 
dio m5.Sunteminteriora,5c  tfi  ad  reformationem 
paifionu  animae  pertinent,  quae  paffioes  in  appeti' 
tu  funtfenfitiuo.  Exigitcrgoyeta  difcretio,v:cx- 
crcitia  illa  exteriora  & corporalia,cu  fins  infima  or 

u dinentuc 


Digitized  by  Google 


D . DIONT.  CARTHV.  IN  TER. 
dinenf  ad  reformatione  panionum  appetitus  fert- 
fttiui:  Quia  ad  hoc  debemus  ieiunare,  abft  mere.vi 
gilare,  St  corpa  noftra  perdifciplinas  at<$  labore* 
affligere,  vt  fenfualiras  St  fcnfltiua  pars  animf  cum 
«nodbus  St  affeftioibus  fuis  plene  fubneiant  impe 
fio  rc&e  rationis  ac  pceptis  legis  diuinae  St  ordini 
charitatiS;Hoc  cft.vt  cScupifcetise St  dele&atiocS' 
fenfua(cs,carnales  amores.timores.ac  carterat  pafH 
ones,  vc$  ira.triiti  tia,  cupiditas,  per  ratione  St  p vir 
tates  morales  refrenent  ac  reftificent.ita  vt  no  affi 
(iamur  nec  moueamur  ad  ali§  rem  tcporale  ,fen(i 
bile  aut  carnalem,  nifi  fecundu  qd  diftat  ratio  re- 
fta.  St  docet  lex  diuina,  St  charttas  dei  reqrir:nec 
alit  deleftemur,  cotrifteraur.irafcamur,  aut  timea 
mus  de  qcuncg  re  terrena  carnali  aut  fenfltiua.  Infu 
per  iftapa.1ionu  reformatio.eft  ordinanda  ad  per 
fc£H  reformatione  ac  veram  perfeftione  rat.ois 
feu  ntcl(c&us  ac  voluntatis, puta  ad  hoc,  $ deum 
altilfimu  St  aeternum  pura  ac  ftabili  mente  cotem* 
plemur euqj  feruide  diligamus,  diuina  feripruram 
fnteHigamus,fic'cp  arterna.carlcftia  ac  diuina  fynce 
fit  medstemur.K  ea  ferucn!  amemus.  In  cotcplati 
Secmetdileftione  dei  confidit,  tota  perfc&io  no 
ffcra.fdeo  omnia  alia  debemus  ordinare  adeorent 
piationem  dileftionemcp  det  omnipotentis,  $ eft 
fumma  8^inuariabilis  veri  ta5,Ttcr  na  quoq?, pura, 
ilifinitaqj  bonitas, a cuius  conteplatione  St  diledbi 
one  impediunt  mente  paiTiones  animar.nifi  refre- 
nat* fint  ac  reformatae.  Qui  cm  impatiens  eft.ira - 
tun  Jus, libidinofus,  cupidus,  voluptuofus  fcculi- 

riter 


. (.  • 


Digitized  by  Google 


REGV.  S*  FRAN  ELVCIDA.  6 7t 
riter  triftis,carnalit  timidus,  aut  fimilibus  pallioni 
busaut  vittjsfubditus.no  eft  aptusad  coieplanone 
H dilcftioncm  fupermiidifTimi  dei  Itacp  <j  corpo- 
rali! fc  exercet#  affligit  ieiunijs, abftinentt)s, vigi- 
giliis,difcipIinis,!aboribus)&  intus  no  rpficit  iti  re- 
formationibus patfionu,in  expurgatidibus  vitiottt 
i&humilitarc, patientia, mafuetudint/obrietatetCa 
ftimonia,puritate,ftulte  inanirerque  laborat,  ctfi- 
miliieftci.q  tcrrSlaboriofe  arat  ac  feminat,  & tft 
nucj  colligit  fru&u.Dchoc  Eufcbius  Emiflenusiit 
fuis  homelijs  pulcherrime  ac  fapictiffme  loquitur; 
Non  nobis  fufficere  credamus,  9 in  hac  virtutum 
fchola  nos  credimus  # cernimus  cogregatos,ni(i 
inipfis  virtutibus  qcidic  ^titiamus.  Quid  enim 
ptodeft  nobis  fccrctum  huius  habitationis,  qu  an- 
do  tyrannico  dominatu  malitia  in  nobis  regnar, 
qn  ira  fupcreqtat  aut  impatietia  exagitat,  qn  ma- 
iore metu  incutit  nobis  humanus  oculus  q dtuin*. 
quando  nos  extra  mundii  effeni»  ctedim9 aut  tene 
mu$?ldeo  fratres  videte  vocationem  vcftra*  \e~ 
nireadclauflKfeucogregationefummf  perfeftio 
nisinitiueft  ifedin  dauftroaut  cogregatioeno  p* 
fe<fte  viuere.iumadanatioeft.Quid  rpdeft  fi  locus 
quietus  tantum'  corporaliter  teneaf,#  inqctudo 
in  corde  verretur?  Quid  inquam  prodeft,  fi  in  ha- 
bitaculo (flentium  fit,  8C  in  habitatoribus  vitforu 
tumultus SC  colluftatio  paffionumCNonad  car- 
nalem requiem.non  ad  vanam  fccuritatcm/ed  ad 
pracliandum  contra  pafliones  # vitia,  ad  irtum  , 
conucnimu»  locum,vtpcccara  lingua:  vincamus, 

u 2 vt 


Digitized  by  Google 


REGV  S*  FRAN.  ELVCIDA.<?7*# 

re  temporali  danda, qu*  mf  ris  puritate  perturbet 
fucniat.i. receptione  perionf  prxcedat.Ap udJfa. 
cap.jtj  .Beatum  fapicmia  clamat  qui  excutit  ma- 
nus fuas  ab  omni  murer  e.  fct  in.  Ecco.if»ca,  Qui 
pod  aurum  non  abijt.nec  fpetauitin  tbefaut  is  pe- 
cuniae,qux  fubuertit  verum iudicium  afcimar.  Hxc 
• Hicro.lnfupcr  papa  Vrbanus  quimus,  tam  diflti- 
fte&omnifarie  prohibuit  aliquid  temporale  peti 
jlpeifonaingredum  religionis  petente,  quod  eius 
prohibitio  palliari  non  poreft,ncc  cxcufare  fe  po- 
tdl  aliquis  ab  obferuantia  eius . luffit  nanque  vt 
nrc ante  receprioem,nec  in  receptione.neque  poft 
receptionem  aliquid  cxigatnr  ,5i  vt  nulle  colo- 
re nullocp  medofub  paupertatis  prxtextu  fiat  ex- 
aftio aut  pa&fo  dc  atiquo  tcn  poiali  dando, Cori 
fiituuonem  aiithanc  Vrbanipapg  fucceflor  eius. 
Gre.vndecimus  confirmauit.Hinc  quoque  in  fla- 
rutisCarthuficnfis  ordinis  dicitur,  A pomtio, id  cfr, 
abeo  qui  recipi  petit, aut  ad  nouitiatumftu  pro- 
bationem receptus  eft,nccvefl is  nec  aliud  exigatuc 
Si  prior  exegertr,fit  extra fedem  fuam  quadragin- 
ta diebu s & notfibu$,&  totide  fine  miferteordia  fa 
databfhnentias.  Si  procurator  vel  alius  exegerit; 
fit  nouittus  per  quadraginta  dies,  M totidf  in  cap , 
rccipiatdifciplina.  Prioratum  quoque  pricr,  & 
curationem  procurator  amittat.fi  eis  faent  bus  ex" 
aftio  iam  venit  ad  effeftum.  De  hac  materia  alib* 
fcripfi  pleniuS.Deniquequamxdeiraftiones  & te 
meraria  iudicia  diucrfaque  handala  oriantut  quo- 
tidie ex  prafoca  illa  quorundl  rcligioforum  peri- 
it f «ulof»' 


<577-  D.  DIONY.  CARTH.  IN  TER. 
culofa  ,qua  vel  dirc&e  F indirc&e,  vel  per  fe  vel  per 
alios  aliquid  petunt  a perfona  recipi  poftulante.ex 
perientia  docet, &ex  ea  fan&p  religioni  detrahetur 
pufiili  fcandalizantur, pauperes  quocp  a religionis 
ingrelfu  iUipediunr,nec  fpccies  mali  vitat  propter 
qua  vitanda  afferit  fanft9  Tho.  in  quoti ibetis  fuis 
quodfaltem  antereceptioneperTonac  nihilfirexi- 
gendulnfupcrnonfuffiritad  falutenihil  exigere, 
fed  cora  deo  requirit  etiam  nil  temporale  pro  rece 
ptione  perfoneintederc:hoceft,no  accipere  perfo 
na  intuitu  aut  fpe  alicuius  rei  teporalis  danda?  ab 
«atquia  hoc  eflet  Simonia  inrentionalis.  Qu3  Colee 
incurrere  illisui  perfona  accipiunt  abfq?  prpuia  pa 
Ilione, tame  fi  infra  annu  ^pbationis  viderint  fe  ni 
!iilteporafe,provt  fperabant,  adepturos  abipfa, 
expediut  fe  ab  ea  & quarrutocccafionequael  egre 
di  faciat,necad  profefiionc  admittat  .quod  impiu 
cftcora  altiffimo.que  nullus  irridere  poteft  aut  fal- 
lere. Religiofarerge  pfonpcj  feme^pter  deu  ofa  te 
ftoralia  rclinquerunt,  nequaquam  rurfus  tantis  fe 
inuoluant  perieolisproprer  temporaliafemel  amo 
re  dei  contepta,praefertim  cu  non  fo!u  ad  meliore, 
fed  ite  ad  tutiore  vi3  fint  obligati, pro vt  in  fumma 
fu  a Antifiodorcnfis  fatetur» 

^De  temerariis  iudictfs,fufpitionibus,dctraAioni« 
bus.coutumclqs/eminationibufqu*  difcordrg  pe 
*i‘rus  euitandis,  Articulus  XLIL  . 

GHrusigua.  Ma/7.  N olite,!  q tiudicare.i.  I catt 
te  iudicSdoaliquere^bare  aut  malede  eo 
fentirc,&  no  iudicabimini  iudido  rc^batois 
• ,J  ' Cum 


Digitized  by  Google 


RE GV  S,  FRAN.  ELVCIDA.  <7g 
Cum  igirur  proximus.etia  qui  pt  tcauit.oir  ni  pof- 
fit  momento  tangi  afpiritu  fanfto&  p^niterr.OuI  - 
tiicft  cum  abfolnic  fcu  penitus  reprobare  aut  con 
demnare.Sur  tn  aliqua  fafta  q bono  nequeunt  ani 
mo fieri  nec  valent  amortahvitioexcufari.Erdc 
talibus  poflimus  iudicarcqd  p aua  fim,&  quodfa 
ciens  ea  fit  impius  quam  diu  ea  exercet  aut  exerce* 
re  intendit  Sed  quia  alio*  intentio  nobis  ncogni- 
ta  efi.deeaiudicarenon  pofTmuis.nifi  inquantum 
oftendir  nobis  per  verba  & fafia . A ltu  ctgo  iudica 
re  non  poffimus  certitudinalitcr  effe  iniquum,  nid 
dum  eu  in  artu  viriofo  vel  in  omiffidc  debiti  adius 
confpicimus.Qualis  vero  fit  pofica,  non  fJmus,p 
certo.ldeo  de  abfentibusfi£  de  ii  quos  non  icimur 
cfie  in  aft  u peccandi,vi  I realiter  in  omiiTione  debi- 
ti adtus,non  prarfumamus  cenitudinalirer  judica- 
te carnali  fint.Ncc  de  is  quos^p  nue  icimusee  iniqf, 
audeamus  mdicare  q>iniqroancbur,qa  nefeimui 
qualesfuturifint.Cu  itaq;po(fit  ho  tS  multipliciter 
errare, deu*arc,pc«are&  piciitari  iudicSdo  de  mor 
tuis,idcoChru  faluberrime  docuit  nos  vt  non  iudi 
ccm9,qapliOc  varia  picula  #pdt 2 euadim*.  Hinc* 

& S.patres  in  ercmo& oes veri  religiofi  ac  timorati 
8£ fapietes, maxime  horruerQtiudicare  de  alijs.Vft 
inoilratqinfipictes  tninorarpe  ftolidf  fintrcligi 
oYj  pfonp.q  ta^cliues^fpnp  funt  alios  iudicarf,n5  * 
folucdfraires&co(brorcs,fed&  fupiores  fuosac  iu 
dice.%5>evaIde^uerifiS<ieffabiItfpiculofiymoqdS 
fut  ita  pucrfi&matiriofi,q»  dit'cu(fi5r,ppri(c6fcietif 
derehaa.ex  proppfuo  QbferuStdcfcdtus  & opera 

u 4 alioxum 


\ 


Digitized  by  Google 


•ve» 


4?f-  D.  DIONY.  CARTHV  IN  TER. 
aliotum:&'eaquEpo(Tuminrerprerariinm<Iius,in 

terp  veramur  in  peius,  imo  SC  ea  de  quibus  certi  no 
funt  quo  animo  facta  funt  judicant  quafi  fciSt  quo 
antmo  fa#a  fint.cum  tamen  rcligioia  periona  no 
debeat  nifi  ieipfam  indcfmenrer  obferuare.  dijudi- 
carc&caftigarc.Tales  ergo  curiofi.vani  ac  fatui  ho 
mines, in  periculo atqj  damnabili fta ru  fu  nr.  Ideo re 

fipifcant,8^patrocinemur  in  propria  caufa,  & qu* 

deus  requirit  ab  eis  , cogitent  feroper  . Ptacte  - 
rea  ffpe  contingit  quod  quanto  religiofi  mi- 
nus indigent  fe  occupare  Circa  prouifionem  dome 
ftic  ara  8£circa  exteriora  negotia  ardua, tanto  faci- 
lius occupent.fe  cu  temer arifs  iudiciis,  vanis  fulpid 
onibus,  illicitis^  fabuUtionibusdeproxtmisfuis. 
Quod  faciunt  hi.qui  no  aduertut  quotidie  adqua- 
tafe  ofcligaucruin  in  fua  profeflfione,&  quantu  defi 
ciauta  fujprofetfionis  imp!ctionc,qu3  grauiter  ac 
mubiplioter  peccent  quotidie.quametuendu  iudi 
c/um  immineat  eis,nec  curanrquoridie  debitepro- 
ficifea  in  via  monaftiese  couuer lationis ,atcf  cure- 
.uerentia  condigna&puritate  interna  in  diuinarrr  a 
icftatis  prffentiaambularc.fed  fupcrfieiaJcs.intimo 
rati.remiffi  ac  leues  funt.cancrifant  es  magis  quam 
progicdientes/um  rame  religiofus  tcneaturjin  vit 
•virtutum  quotidie  crefcere,Sf vere  petfeflioni ap- 
propinquare.Infuperaduertendu.quod  fufpitio  2 
a-ftimario  feu  opinio  mali  de  aIio,ex  leuibus  cau  - 
fisSffjgnis^ccdcns . Et  fufpido  ifta  interdii  ppcedit 
ex  malitiafufpican  tis.qui  propria:  malit  Ig  cofcius  fi 
bijOmncs  aftimat  talcsqualis  eftipfc.  Secundo^ 

cedit- 


Digitized  by  Google 


ERGV.  S.  FRAN  ELYCIDA.  67*. 
cedit  ex  experientia  quadi  «Iccirco  fecundti  Arifto  ' 
teIe.z,Reihoricsr;Scncs  quida  funt  tragis  fufpicio- 
fi.quoma  plura  experti  funt  .Et  rfia  fufpicio  ex  exp 
icntia  nafccns,cft  minus  culpabili$,in  quantu  certi 
tudttni  magis  jppinquat  .£ft  aut  triplex  gradus  fuf- 
pitionis.  Primus,  du  quis  ex  leuibus  fignis  & caufis 
incipit  dubirare  de  virtute  & bonitate  alterius, 8C 
hoc  eft  veniale  peccatum. . SctGdus  gradus  eft,  dii 
quis  ex  Icuibuf  cauli?  & fignis  pre  certo  reputat  ali 
um  ec  malu, &hoc  eft  mortale  ptfm.qn  malu  q,im 
putat  alteri,  eft  mortafe  .Tertius  gradus  eft,duqs 
extalifufpitione^cediradpuniticncalteriV&hoc 
eftgrauius.q  folu  icntire  malu  dcipfo.Exhisval-  - 
pe  tirrcndu  videtur, quod  qdS  religiofi  frequcnf 
mortaliter  peccant  in  fufpicionibus  fuis.quiex  leui 
occafionc  fufpicamtirmala  de  proximis , qucd  eft 
valde  vitando  .Et  ifia  vitiatis  contingunr.qu  i 
pfia peccata  non  pcniantncc  ponderant,  ficutde* 
berenr,idcc  quanto  imm  ode  ratius  occupantfc  cit 
ca  alicmobfcruarionem.diiudicationciT&difciiffi 
onem,  tanto  negligentiotes&excarcatiores  funt 
circa  proprii  cordis  cuftodiam  ac  propr*  vfrp  ex 
aminaricne.Sicfcp  inaniter  coplacet  fibi^&flulre  au 
daces  funt  atcp  pcipitcsad  fabulandfi  ac  iudicSdH 
de  aHjs,  cp  totci  eft  cotra  ratione  ac  proprietate,  ve 
rireligiofi.lccirco  paulati  ad  grauiora  labuniurqa 
frequeterad vetbadctraflioisprofil  iit.&ita  fptrita 
liter  interimut  fcme  npfos.&cos  q Verba  rcftiiben 
teraiidifit.autno  rcf  fiu^ncqdiikmiur.Aliqnctii 
in  ^fcntia^xiaii  picfciu  verbi  miuiiofa de  ipfo 

quod 


€y%  D.  DfONY.CARTHV.  IN  TER. 
quod  vocatur  contumelia . Sed  ex  iftisfequiturfe* 
romano  difcordtar,  funtqj  vitia  ifta  valde  enormia 
&piu^quani  raorralia.Dctraftio  nanqj  eftgraut9 
vicium  qiilfurtum&rapina.  Et  ficut  rapina  eftgra 
uior  culpa  qua  n furCum,inquatitu  raptor  maiore 
irreuerentiam  Si  contemptum  irrogat  cicuiviole 
terac  publice  rapit  fua, 4(ic  contumcltaeft  enormi* 
tntium  quamipfa  detraftio.QuomS  contumelio* 
fusqui  alteri  in  facieminiuriacurperverba, maio- 
rem irreuereniiam  Si  a pcrnattoneminftttetdem, 
quam  detrahor  qui  nocet  occulte  Porro  femina* 
tiodifcordise omnibus  vittjsiam praefatis  eftgra* 
utor,  quoniam  maximum  aufert  bonumtvidelicec 
chairatem,  pacem  concordiam.  De  his  modo  per* 
tranfeo.quia  in  aliis  opufcuIis,prcfertim  infermo* 
mbus  pro  rdigiofis, plenius  inde  confcripfi.Ex  his 
igitur  innotefcir,quam  nece  ftaria  (it  religiofis  refre 
natio  lingusr.cuftodia  cprdis^modcftia  quocj  ina* 
tfibus  exterioribus^ morum  h oneftas.  De  prarin* 
duftts  materiis  multa  in  regula  fanftiBafiltj  conti* 
nentur, vbi  fic  quamtur;Qu  j detrahit  fratri  aut  au* 
dit  detrahentem,  8i  fuftinet,qua  dignus  eft  perna? 
RefpondetBafiliusrEi  in  hoc  manifeftum  eft  iudi*  ' 
(ium  iracundiae  dei.quaefa&a  eft  fuperMariam  qit 
detraxit  Moyft, cuius  peccatum, nccipfo  MoyfCjp 
ea  rogante, deus  inultum  efT  per  mi  (it  .(n  eadem  re 
gula  ait  fanflus  Bafilius  ad  interrogationem, qua 
quaeritur,  vique  ad  quam  menfuramfermoiud  ca 
tur  ociofus;Gencraliter  omnis  fermo.qui  non  pro 
heu  ad  aliquam  gratiam  aut  profeftum  fidei  Citri 

fti, 


Digitized  by 


REGV.  s.  FRAN.  ELVCIDA.'  <8c\ 
fti.ociofuscft . Ei  tantu  eft  talis  Termonis  periculi?, 
vt  etiam  fi  konu  cfle  videatur  quod  dicit ur.ad  ardi 
ficationem  tamen  no  pertineat  fidei,  non  effugiat 
pcriculu  culpf  ^protulit  illud,  fedinco  q>  fetmo  ,p 
fatus  no  proficit  ad  aedificationem,  conrriftetfpm 
fanftu  .HocemmanifeftatapoftolusadCol  4 ca# 
dicens  ;Om nis  fermo  malus  de  ore  veftro  no  ^ce- 
dat,fcd  q bonus  eft  ad  ardificatione  fidei, vt  der  gra 
ti§  audientibuS.Super  qdaddiditsNolitccotrifiarc 
fpm  fanctu  dei.  Amplius  in  prjfara  regula  quf  ritur, 
anex  corde  licet  ridercCRe/podet  Bafilius’;  Cu  dns 
condenet  eos  q nunc  rident,  dicedo  apudLuca . 6.» 
ca.tVse  vobis  qnunc  ridetis,manifeflu  eft  g>  nung 
fit  tepus  ridendi  fideli  alae,  maxime  cuta  multifint 
3 deu  qtidie  t5  grauif  inhonorent,#  mandataeius 
tranfgredianf  peribut  at<^dJnabutur,pro  qbus  vti 
eg  contriftari  indefinenter  c6uenit#IuperctHinc  5 
qj  S Hieronimus  in  regula  fuaaioDu  charitas  voi 
c6uenirefacit,!no  fit  inter  vos  feminalis  ifcufio,vt 
vndiq?  cachinnis#vocibus  aera  Tonent,#  audien- 
tiu  aures  terream  prae  firepitu^fcd  cuomnimode- 
ftia  flate:#  vna  loquentse, taceant  cactcr*,nec  vna 
voce  alterius  ex  auiditate  loqued»  mterriipat . Ipfa 
dernu  q Iotjtur,  non  pfumatmodu  cxcegcre.Hinc 
denuo  ait  gloriofusHieronimus : Inter  vos  nunq 
difputetde  vita  alteri9,  maneat  diuino  examini  oe 
iudiciu,pfl5  vf  a cognofcite,  ,pprias  culpas  deflete, 
vofipasexiftimate  oibjee  pciores,fi  que  alicui  de- 
trahente audieritis, ,pcul  fugite,#  dimittete  curan 
qua  ferpentem.  Nolite  inflat  muliercularum  qua  - 
. rundfi 


Digitized  by  Google 


D.  DJONy.CARTHV.  IN  TER  d\t 
tundam  cfle  ganulir.necfecrcta  pandatis.fcd  cum 
fponfo  cpeftt  mentem  veftram  iugiter  occupate, 
^Dcquibufdam  generalibus  faluberrimis  dout 
mentis  Articulus^ 5.  r . 

MVIta  funt  prxclariffirnaapoftoloriim  fari 
ctitfimorum  documenta, potiff.me  Pauli 
Quz  quis  ad  vniuctfos  pertineant  Chri- 
ftifideles,  maxime  in  ad  rcligiofas  pfonas.idto  fer* 
uide  ac  frequer  i proponenda  funt  cis  a fuperiori- 
busfuis.vt  eft  iliud.quodRom.it  cap.fctibn  Apo 
fltolus:Obfecro  vos  per  mifcricordiam  dei,  vt  ex- 
hibeatis corpora  vcftra  hoftiamviuentem,  fan- 
ftam,deo  placentein,rationabile  obfcquiu  veftru 
Nolite  conformari  huic  fccuIo,fed  renouamini  in 
nouitate  fenfus  vcftri,  vt  probetis  quae  fit  volun- 
dci.  Charitatcm  fraternitatis  inuicem  diligentes, 
honore  inuicem  puenierttes  fpu  feruemesjpegau 
demcsjn  tribulatione  patientes.  Benedicite  perfe 
quentibus  vos, benedicite,^  nolite  maledic  ere.  Idi 
pfum  inuicem  fenticnres.non  alta  fapictes,  fed  hu 
milibus  confentientes.Nolite  effc  prudentes  apud 
vofmcripfos,  nulli  maium  pro  malo  reddentes, 
prouiden tes  bona  no  tm  coram  deo, fed  etiam  co- 
ram omnibus  hominibus. Si  fieiipoteft,qdin  vo- 
bis eft,  cum  omnibus  hominibus  pacem  habete. 
Non  vofmefipfos  defendentes  chariflimi  . Noli 
vinciamalo.fedjvincein  beno  malu.Taleeft  quo- 
que qd  ad  Ephefios^..  cap.  feribit  ApoftoluS;Obfe 
crovosin  dno,vt  digne  ambuletis  vocatione  qua 
vocati  eftis,cum  omni  humilitate  « mafuctudiue, 

cum 


— Oigifc« 


REGV.  $.  FR.AN.  ELVCIDA.  iti, 
cum  patienda  fupportrantes  inuicf  in  duritate, (o 
liciti  ieniarc  mirate  fpus  in  vinculo  pacis  .Eftote 
inuicc  benigni.miiericordes.donantes  inuice, fictu 
deus  in  Chro  donauit  vob/s.Eftote  imitatores  dei 
licut  Blq  charifTimi.  & anibuiatein  dileflioc,  ficut 
& Ch rutus  dikxit  vos.  His  & confimilibus  docu- 
mentis & exhortatiomb9  plena;  funt  epiftolaePau 
li.epiftolarquoq?  beatiifuni  Ferri,  lohannis,lacobi, 
& lud*  apoftolow,quas  hi  qui  pfunt  rcligiofisaut 
alijs.pntfibi  colligere  atqj  memori*  comendarr, 
ac  frbicom  iTisvberrimc inculcare  lnfup  inftruen 
b*  funt  religione  pfonx.vt  deo  adhaereant  ac  mi- 
niitrcnr.non  ex  feruili  timore,neq?  principalif  inm 
itu  pratrmq  fcu  amore  mcrcedis.fed  ex  pura  ac  fet- 
uida  charitate  intantu  vt  fateanf  SL  fcianr  omnem 
honore, cultu  & (eruitute,  quos  offerunt  deo, nul- 
lius e (Te  momen  ti  reipr&u  feu  coparaude  infinitae 
honorabiIitatis3fexcelientia;Jdei;qui  in  Ifinirfi  ma 
iori  eft  dignus  honore, q ei  a cuneis  pariter  creatis 
poiTit  impendi.  Hinc  ad  qdione  qua  cjrirur, quali 
affe&u  debet  quis  deo  feruire,  refpondet  Bafilms; 
Aifeftu  fcu  animum  bonu  c(Te  arbitrorum  vehe 
mens  inexplicabileatt^immobile  defidenfl  placet» 
di  deo  ineft  nobis,ita  vt  dicere  valeamus  illud  Pfal, 
4i.cap  Sicut  ceruus  defideratad  fontes  aquatum, 
ita  defiderat  anima  mcaadtc  deus.  Etcumtaliaf 
fectu  oportet  nos  deo  feruire  .implctesillud  Apo 
ftoliad  R.oma.8  capite.Quis nos  feparabit  a cha- 
ritateClirifti,  admonenda;  funt  quoquc.vt  ea  que 
in  generali  capitulo  atque  in  acta  vifiution  is  ord 

namuti 


Digitized  by  Google 


«f*  D.  DIONlf.  CARTHV  IN  TER. 

nxncurSCinftiniunmr.diligentiffiine  ferucnr.  Mi* 
niftri  quoque  in  hoc  feipfos  exhibeat  exemplares* 
ca  omnia  plenarie  adimplendo, quae  ipforum  offi- 
cia autperfonas  concernunt.  Amplius  exhortande 
8 t inflammandae  funt  perfonae  .tertij  ordinis  v t ad 
opera  manualia  proni  St  alacres  fint  hixta  pnrlia** 
bita  ne  hi  qui  fortius  operantur  ac  plura  lueram 

tur.de  hoc  irnquam  extollantur  aut  inaniter  glori 
dntur.nec  eos  qui  minus  lucrantur&parum  aut  nt 
fiil  laborant  defpiciam,  nec  aliquid  plus  requirant 
fibi  dari.niftaliude  ex  rationabili  indigerent  caufa. 
De  hoc  fan^li  patres.  Auguftinus.Bafilius.Bcnc.ac 
alq  perfonas  ordinum  fuorum  diligenter  edocue- 
runt, Denique  quam  libenter  & fortiter  perfonae 
de  tertia  regula  debeat  laborare,  ipfgmet  merito  dc 
bet  ppedere  ex  hoc, quod  fpccialis  inftitutor  St  pro 
fius  eo»  ardemiffimus  feraphicusq;Fianci(cus,aic 
In  regula  fua.Fratres, quibus  dominus  dederit  gra 
tiam  laborandi, laboret  fidei iter &deuote,ita  quod 
exdufo  ocio  inimico  anima:,  fan £br  deuotionis  St 
orationis  fpiritum  non  cxtinguant,cui  deuotioni 
debent  omnia  temporalia  dcferuirc.Deindc  in  t c- 
a mento  fuo  fatetur, Et  ego  meis  mambusiabora  _ 
bi ,St  volo  laborare, St  firmiter  volo  quod  omnes 
ali)  fratres  laborent  de  laboritio  quod  pertinet  ad 
honeftate:&  quinefeiunt,  difcant,non  propter  cu 
piditatem  recipiendi  pnetium  laboris,  ied  propter 
exemplo  St  expellendam  ociofitate.Infupcr  qujfti 
oni  qua  quarritur.an  licet  alicui  vitare  opus  quod 
gtauiuseflc  videtur,  rcfpondct  Bafihus.  Qui  pure 

ac  fideli** 


Digitized  by  Google 


REGV.  s.  fran  elvcida. 

ac  fideliter  diligit  dcu  8fcert9efi  de  remunerat  one 
cius  futura.neqq  libi  fufficere  putat  iplere  ea  q ftbi 
iniftgenl.fed  maiora  opera  qrit  nec  vnq  lecurus  eit 
quafi  fatis  laborauerit.fed  folicit*  anxiuscp  cSfifiir, 
memor  verbi  Chftd  cetis,  Lu.i  7.  Cu  feceritis  om 
niaquarpeeptafunt  vobis  dicite. ^erui  inutiles  fu-» 
m9,^debuim*facerc,fecim',Vciutamc  fatto  figno 
autpulfuad  obfequii  diuinu  abextcnon  opeeft 
ceiTanda,  Poftremo  vniucrfis  q pfunt,vigilantcr 
pefandaefirefpofio  magni  Bafiirj.qad  quefiione, 
qua  qu3erit,qd  fcnrire  debet  de  fe  isqpcfi  dupei- 
piraliqd  ,ita  rdponder:  Apud  dcu  fitficut  mintficr 
Cbr t,8C  difpefator  myfterio»  dei, times  ne  r ter  vo 
lutate  dei  vel  pter  id  cp  in  fcftis  feripturis  euideter  p 
cipif.aliqd  dicat  velleret  Si  inucniaf  tSqfalfus  te 
ftis  dei, aut  facrileg*,  vel  inducens  alienu  a doiftria 
dei,vel  certe  taq  omittes  aliqdfiue  ptericscoru  cf 
deo  funt  placita.  Porro  ad  fratres  debet  effe  tauqua 
nutrix  fouens  paruulos,  parat’eis  comunicarc  no 
folu  Euangeltu  dci,fed  ena  anima  fui,  memor  prae 
cepti  dei  ac  domini  noftri, dicentis  in.  I0an.t3.cap. 
Mandatu  nouu  do  vobis  vt  diligatis  muice,ficu< 
ddexi vos.Si  loan.iycap.  Maiore dite&ione  nemo 
haber.qui  vt  animi  fua  ponat  quis  pro  amicis  fuis. 
Sic  itacp  in  fchola  virtutu.hoc  e,I  c Jauftro  (eu  cogre 
gatioe,q»  cfi  fchola  colefiis  magifterifoes  parit 
cere,atqr  ad  f&am  pfeffione  pungere  innitamur, 
vt  p*incertifftni£  vitp  hui9cumculu  igredi  valeam* 
Cfleftisparadifi  palatiu  Ad  laudc&gfii  omipotfris 
fl cfi fuprr  ola deus fublimi$8l  benedicius.  Arnen. 
Q^cftio  dccolo.vcftiu  fratrufivioioiu  Ter  ze.S.F. 


Digilized  by  Google 


D.  DIOINY.  CARTHV.  IN  TER. 

IN  tertia  regula  beati  Francifci  legitur  Fratres 
nfuperipftus  fraternitatis  de  humiU  panno  in 
precio,  colore  non  prorfus  albo  vel  nigro 
conmunicerveftiantu^nifi  fueritad  tempus  in  prf 
cio  per  vifitatores  de  conftlio miniftrorum  ob  cau 
fam  legitimis  apertam  cum  aliqu^  difpenfatum. 
Clamydes  quoque  X pelles  habeant  abfque  fcolla 
luraKc.  vt  habetur  fupra  in  textu  de  fratrum  SC  fo- 
rorum vcfti mentis. Quaeritur  circaiftu  texu,  vtru 
capitia  fratruK  fororum  illius  terti)  ordinis  indif- 
ferenter debeant  elfe  etiam  de  humili  panno,  non 
prorfus  albo  vel  nigro.Quidam  arguunt  quod  n5, 
quia  capicium  no  exprimitur  nominatim  intextu 
regulae.Etiam  arguunt  tiac  de  fratribus  tantum  in 
telligl,q?pcerhoc<£dici?inprincipi&cap.Infup8fcr 
Qj  edam  nanqr congregationes  foro»  illius  terti) 
ordinis, q mulas  annis  po  taueruntgnfca  capitia, 
miferunt  illa  ad  tinftorcs^C  fecerunt  ea  prorfusni 
gra  quamuis tamen  snult*  congregationes  & qua 
( i maior  pars  illarum,  conumerandi  forores  Tta.-e 
ftenfis  diceccfocu  Colonienfis, adhuc  deuote  gri- 
feacapiciaporranmhoneftati?  decet.K  humilita- 
te.  Ad  ito  fic  rfidet  vcnerabilisSfdeuotusdo&or 
religiofus  frater  obferuatiar  prim*  regulae  fanfti 
tofefloris  Francifci  .Vifcerolilfimi  fratres, lectis  p- 
femibusnccnondifculTisvideturdilficuItasqueda 
de  colore  capitia»  determinare  $ poffim  effe  colo 
ris  alterius  quamgrifei.  Nam  deuotus  frater  &C 
religiofus  doftor  Oionyfius  Chartuftcnfi$,ad  prj 
habpa  itarefpoadet,&fcribitadqu£que&dicit  ficr 

Inion- 


Digitized  by  Google 


DEOBeDIENTIA  TRACTA. 

Intentio  beatifTmi  Francifciifta  fuir,  omnes  ordi- 
num ftioium  perfotias  ad  praecipuam  humilitate 
inducere^deo  eadem  ratione  qua  cxprxffir,#  ve-  v 
ftes  finr  dc  humili  pannoin  prarcio,  & colore  non 
prorfus  albo  vel  nigro, vtpote  grifeo,  videtur  inte 
diflfc  atque  infinualie.quod  capitia  fint  eiufdem  co 
lorois.Uenicpficut  exterioris  tunica  efivefnt  ccr 
poris.ita  capitii)  eft  veftis  capitis.Ideo nomine  ve 
ftis  feu  tunica?,  fatis  explicite  defignatur  capitium. 

Et  fi  intentio  fanfti  Francifci  fuifiet , quod  capitia 
elfcnt  alterius  coloris  quam  tunica  corporis , hoc 
(vtexiftimo)exprefftffet,Sed  quod  aliquae  perfong 
feu  forores  tertix  regulae  faciunt  capitia  fua  nigro 
colo  re  perfundi,  videtur  quidam  recefius  ab  ordi- 
nis fui  fimplicitatc  & humilitate,  & ad  quanda  cu- 
riofitatem  pertinere.  Praeterea  in  dubrjs  elegenda 
eft  fecurior  pars:  imo  fecundum  Auguftinu  mor- 
taliter peccat, qui  difcrimimfecommittit.Idcofe- 
cundum  Gulielmum  Anthifiodorenfem  infum- 
mafua,religiofxperfonxnonfoIum  tenentur  ad 
partem  meliorem,  fed etiam  fecuriorem.  Securius 
autem  eft  & magis  confonum  regulx,  vt  capitia  q 
que  fint  grifea,ficut&  reliqua:  veftes  forinlecussp 
parentes.Infuper  quod  de  fratribus  dicitur  in  i c- 
gula  de  fororibus  etiam,'quantum  ad  colorem  p5 
ni, fatis  datur  imelligi:imo  per  hoc  g>  regula  ait.to- 
rores  etiam  clamydc  induantur  8C  tunica  de  lm- 
iufmodi  humili  panno  faflisjatis  cuidentui  expri 
mitur  iftudde  ipfis  fororibus.  Poftremo.quod  io- 
rores  de  tertiarcgula  iam  pariter  commorantur  in 

x domibus 


Digitized  by  Google 


DE  OBEDIENTIA  TRACTA. 

de  hac  ordinatiffima  diftinftione,  pulchri  formicg 
ordine  8C  multiplici  varietate  ecdefiafticawptatu, 
authoritat u aut  dignitati!  ta  in  militanti cj  in  trium 
phanti  ccdefia  profundifiime  tradat  magnus  Dio 
nyfius  in  libris  fuis  de  angelica  & ecddiafticahie* 
rarhijs.Etem  tertio  de  angelicahierardia capitulo. 
Hierarchia  .inquit, eft  fanfta  rationalium  perfona 
|rQ  congregatio, per  gradus&poreftates  atqj  officia 
ordinate  dtftin&a  Nono  quocgciufdc  libri  cap.  A 
dco(ait)eft  inftitutu.utinfcriorcs&fuperiorcs  fufci 
piant  illuminationes  diuinas.Etrurfus  in  eode  li- 
bro fatcturOrdo  hierarchi*  eft.vt  inferiores  afu- 
is  fupsrioribus  purgentur, illuminemur,^  perfici- 
antur. Superiores  uero  purgem, illu  minet  atcp  per- 
ficiant fubditos  libi,  fuq?  omia  fub  vno  dominato- 
re altiffimo  ordinate  reguntur,  du  vnicuique  prarfi 
denti  fecundu  menfura  gradu, & exigentia  fu*  prg 
lationis  aut  eminenti;  obeditur, propter  quod  hor 
tatur  Apoft.i.Cor.14 . Omnia  honefte  SC  fecundu 
ordine  fiat  in  uobis.  Hinc  fuper  angelicS  hierarchii 
magifterHugo  defanftoVift  ore  difTerutt:Diony# 
Ariopagita  cx  philofopho  Chriftianuseffeft  us,d« 
uin*  difpofitionis  ordine  in  ren  omniu  guberna- 
tione dcmonftrat,  quonis  rationale  citatura  fecit 
deus  fu*  poteftatis  aedominationis  participe  ,c5- 
ftituens  principatus  8C  poteftates,  ac  magiftratu» 
facros  in  angelis  atque&hominibus  .Et  h*c  cft  ra 
tionalis  creatur*,  cdfit  udo,  ac  dignitas  ad  miran- 
da,qua  dominaturae  pr*fidetin  operibus  fui  f* 
ftwiSj,accepta virtute  ab  ipfo,&  tenens  potcfta- 

x % tc  cum 


Digitized  by  Google 


68*.  D.  DIONY.  CARTHV. 
cum  illo.  Hinc  quoque  dominus  Petrus  de  AliacO 
in  libro  de  ccclefiafiica  ptate  cffatut;Chru$  ecclefia 
Aia  infricuit  ftantibus  officiis  ,gradibml$  diucrfiS 
hirrarachijdiftimflio  iuxta  illud  Apoftoli  ad  Ephe. 
4.* ap.  Vmcuique  noftrum  data  eft  gratia  fecudu 
rnenfuram  donationis  Chrifti. Iccirco  varietas  of- 
ficiorum graduum  flatuum  acdignitumin  eccle- 
fia,non  eft  principaliter  ex  inftitutide  ecclefia?,  nec 
exalicuiuspurihominis  authoriiateproccffit,  Vn 
nec  eam  dcftituere  poreft.  Praefata  autem  varietas 
ad  fui  decorem,  ordinemque  requirit  quod  inter 
aiuhoritateS&poteftateseccIcfise  regitiuas,  fit  l;ic  • 
rarchica  fubordinatio,  quod  inter  easfit  vnafu* 
prema.cui  pra:  carreris  obedire  oportet. 

<gOe  materia  & monuo  huius  rraftacuti. 

Articulus  primum 
Ogauit  me  venerabilis  BC  religiofuS 
pater  dommusBartholomeus  lacer 
do«,gentral:s  minifter  fratru  de  ter-  . 
na  regula  ordinis  farufxi  Francifci  in 
dioccrfileodienfi  ,vteic6fcriberein’ 
qualtrer& in  quibus  petfonae  ordt- 
nis  fui  teneantur  plus  obedire  fuo  generali  mini- 
ftro  aucetiamvifiratoribusfujs  quam  propriis  mi 
nifrrisfuis.eoquod  non  nulli  ordinis  fui  miniftri 
ex  imperitia  magis  quam  ex  malina  putent  ac  di- 
cant libi  frairesfubicclosatquc  profefios, magis  fi 
bj  quam  generali  miniftro  obedire  debere,  Adqd 
opinandumforfiran  inducuntur  ex  hoc  quodfra- 
sxe  s ci5  commilfi^cis  diredlc  ^immediate  obedien 

• tiam ' 


Digitized  by  Google 


DE  OBEDIENTIA  TRACTA.  £90. 
tiampromiferunt,&  obedicntia  illa  cffentialis  cft 
religioni corum.ideoinfeparabilis  abeifdem.  iccir 
coin  praciudicium  obedientiar  proprio  minifiro 
profnilTic.non  uidentur  obligari  plus  obedire  ge- 
nerali miniftro  quam  miniftro , pr.Tlaroque  pro  - 
prio.  Itaque  materia  ifta  ceteros  religic  fos  concer 
nit, videlicet  qualiter  & in  quibus  fratres  ac  monas 
chi  magisfint  obligati  vifiratoribus  fuis,-amfupre 
mo  ordinis  fui  patri.quam  inmediato  pra-lato  fuo 
propriouepriori.Ideointendo„quamum  fortsfa- 
pientif, dominus  vniuerfTtatis  conferre  dignabi* 
tur„dehacipfa  materia  difFufeqd  fcribere.vtpof- 
fit  & alijs  religiofiS  de  quarftione  Hac  haefnantibus 
deferuire.  Vcruntamen  quia  materia  ifta  faris  diffi- 
cilis cft  atque  fubtilis,necefreeft  ad  claram  atc&re- 
folutameius  diculfioncm  non  folum  fan&orum 
patrumjed  fcholafticorum  quoque  do&orum  in 
troducerefcripta. 

*|}An  fideles  Si  religiofi  pluribus  poreflatibuSco- 
ordinatis,  fubiefti  teneantur  in  omnibus  obedire 
magis  potcftati  fcu  pra:latofuperioriqua  inferiori 
ptoprioacimmediato praelato.  Art.  I. 

religiofi  fubdunturtam  immediato  fuo 
^■pra:lato,pura  abbati  vel  priori  feu  miniftro  j| 
vifitatoribus  fuis  SC  etiam  genera li  totius ordi 
nis  fui  praelato  religiofo.vtCiftcrcienfes  abbati  Ci 
ftertij,  8f  Carthufienfes  priori  maioris  fanhufisc, 
Religiofi  quoque  non  exepti  fubic&i  funt  epifeo- 
pi.  Sic  faecula  res  Iaici#  autlaici  fubditifunt  fuo  de» 
ano  aut  plebano.atquc  cpifcofoaut  archiepifco 


Digilized  by  Google 


69!  D.  DIONYSI!  CARTHV, 
po.  Conformiter  fratres  de  tertia  regula  fubdun  « 
xur  proprio  fuo  miniftro , # vifitatoribus  fuis,  8C 
ite  generali  fuo  miniftro.  Porro  1, ici  feculares  qui 
tum  ad  regimen  fpirituale,  fubdiiturfpiritualibus 
fuis  praelatis.vt  tadlumeft.Qttantum  vero  ad  re- 
gimen ciuile.fubdumurfecularibus  poteftatibu* 
diuerfisac  fubordinatis.quemadmodumidem  vir 
fecularis  fubieftuseft  reftoribus  ciuiratisfeu  do- 
niicelloaui  domino  fu*  vili*,#  baliuo quoque 
8C  principe  militi*,ac  duci  feu  regi  aut  comiti,#  e- 
tiam  imperatori.  Vniuerfiautem#  finguli  fidelef 
tam  fpirituales  quam  feculares  fubieftt  funt  fum- 
mo  poritifici.in  quo  continetur  plenitudo  vtrius- 
que  poteftatis  Quarritur pri  mo  in  gencrali,vtrum 
fideles  qui  pluribus  poreftatibus  funt  fubietfto,  te  - 
neantur  in  omnibus  obedire  magis  poteftarifu- 
perioriquam  inferiori.  Et  videtur  quodimo,  pri- 
mo,quia  poteftas  fuperior  inferiorem  includit,  8C 
ei  aliquid  fuperaddit.  Idcirco  com  muniter  dicitur, 
quod  quicquid  poteft  poteftas  inferior,potcft  8C 
poteftas  fuperior.Secundo.quoniam  AuguftinuS 
ait  in  libro  de  natura  bonirSi  quid  iuflent  curatus, 
nunquid  faciendum  eft  fi  fit  contra  proconfulcm? 
F urius  fi  proconful  quidiubeat  contra  imperato 
rem  non  eft  obediendum  proconfuli.Ergo  opor- 
tet in  omnibus  magis  obedire  poreftati  fuperiori. 
Haec  quoque  verba  allegantur  circa  finem  fecundi 
fentemiarum, atque  in  glofla  fuper  illud  Roman . 
•5  Qui  autem  refiftunt,  damnationem  fibi  acqui- 
runt. Teriioquoniam  dominus  Guiliel  mu  samifl 

pdorenfb 


REGV.  S.  FRAN.  ELVCIA.  €*% 

odorenfis  affirmat  in  tertia  parte  fummar  furrRe 
gula  eft ,quod  dum  duo  funt  fuperiore s,  & pnrci  - 
piunt  contraria, maiori  fuperiori  obediendum  eft. 
In  contrarium  arguitur  primo  fic:  Abbates  non 
exempti,  epifeopis  funt  fubiefti,  tamen  monachi 
obligantur  in  multis  magis  obedirefuo  abbati  J 
prxfuli.ergo  non  fempereft  magis  parendum  po 
tcftati  fuperiori’ Secundo, quoniam  fubditi  epi- 
fcoporum  tenentur  m multis  cafibusmagis  pare- 
re fuis  epifeopis  quam  archicpifcopis , cum  tamen 
archiepifcopi  fine  epifeopis  fupcriores.Tcrtio  quo 
niam  princeps  militiae  eft  fuperior  (implici  patrifz 
tnilias, tamen  filii  in  multis  tenentur  magis  fuo  pa 
tri  quam  principi  militiae  obedire,vt  etiam  q.  Eth. 
ait  Philofophus.  Quarto,  quia  poteftas  fpmtualis 
eft  altior  poteftati  feculari,ciuili,  tamen  fi  prin  - 
ccps  terrx  praecipia  t aliqua  ad  fua  iurifdiftionem 
pertinentia  fubditis  fuis,  fpiritualis  prxlatus  no  po 
teft  fubditos  a tali  pnrcepto  abfoluere;  ficqj  in  qui 
bufdam  magis  obtemperandum  eft  poteftati  fecu 
fari  quam  fpirituali.  Ad  hanc  quxftioncm  refpon 
det  fanftusThomas  in  vltima  diftinftione  fuper  fe 
eundum  fententiarum  dicendo  quod  poteftas  fu 
perior  8f  inferior  habent  fedupliciter,Primo  quod 
poteftas  inferior  in  toto  oritur  a'  potcftate  fuperi# 
ori, 8£  tunc  tota  virtus  inferioris  poteftatis  funda» 
tur  fuper  poteftaremfuperioris.  Iccirco  in  omni- 
bus magis  obediendu  eft  fuperiori  potefttati  q mfe 
riort&uafe  habet  pt5$  dei  ad  oem  ptate  creat  3, (ic 

x 4 quoque 


Digitized  by  Google 


< 

de  obedientia  tractatv  Ss4 

ramhabet  authoritatc  fupervtrarrque.  Vndere- 
fpe&u  pap£,qui  plenam  habet  potcfiatem  in  tota 
ecclefia  generaliter  vcweft  quod  magis  flandum  e 
&obcdiendum  praecepto  fupertoris  q inferioris, 
Harc  Bonauentura.Prgrereaex  his  patet  argumen 
iorum  contra  hoc  indudoat  folutio.  Ad  primu  na 
que  dicetidu  eft, quod  poreftas  abfolute  fuperiora 
qua  omnino  fluit  inferior  inferiore  pctfefteinclu- 
dit,&:porcft  quicquanipotcft  inferior,in  alrjsnS 
oportet. Adfccundu  iam  patuit  folutio.qm  A ugu. 
loquitur  de  porcftanbus, quarum  vnaomnino  de 
pendet &fluit  ab  alia  & in  talibus  magis  obeditur 
in  omnibus  poteflati  fupf  riori.  Ad  tertium  refpon 
detur, quod  regula  illa  intefligendaeft  in  caflbusi! 
lisin  quibus  fuperiori  pnefidens  fuperpofituseft 
praefidens  inferiori, vel  quando  tota  authoritas  in 
ferioris  a fuperioris  fluit  aut  oritur  Pcftremo  quis 
argumenraad  alia  parte  indura  non  fint  cena  fo 
luttone  prarindu&ar  quarftionis  iamhabitf, tamen 
pro  Cori  dedaratioc  addendu  eft, quod  mona<hus 
non  exemptus, magis  obligatus  efbobedire abbati 
q praduli in hisqua?  concernunt  ftatu  regula: fuar. 
lnftiSveroqua:ad  ecclefiaftica  pertinent  diicipli- 
nam,magis  tenetur  obedire  epifeopo  quam  abba- 
luquia  in  illis  abbas  epifeopo  eft  fubic<fius.infupcr 
in  his  m quibus  magis  obediendum  eft  epifeopo 
quaanhiepifeopo  fubditis  epifeopi,  arctyepifco- 
‘ pus  non  eft  epifeopo  fuperior.fcd  folum  in  cafibus 
a iuredeterminatis,in  quibus  fubditiab  epifeopo 
adarthiepifeopu  habent recurfum.  Sic  & poteftas 

fpiritua 


Digitized  by  Google 


€9?  . D.  DIONY,  CARTHV,' 

pirirua  Iis  dlfuperptatc fecularcmm pertinenti/ 
bus  ad  ani  marum  falutem.  Et  princeps  militiareft 
fuper  milite  m in  bellicis  rebus , nihilominus  miles 
illein  rebus  familiaribus  atq?  domcfticis  fubi«au$ 
eft&obedire  tenetur  parentibus. 
qOc  pore ftate  & iurifdiftione  gnralis miniftri  fr« 
iru  de  tertia  regula, fuper  fratres  ordinis  fui.  Au.*, 

QVamuisexdi(5tisin  pr^cedetiarriculo  pof 
fit  trabi  foiurio  ad  quatfionem  principale 
in  primo  articulo  introdutta,  tfi  pro  clari 
onfolutione  plenioriq;  intelleau huius materi* 
defcedendu  eft  ad  particularia  magis.Itafcin  bulla 
plu  bea  fedis  apoft  olicar  fratres  de  tertia  regula  co- 
ccrnente inter  c*tcra  continetunGeneralis  mini* 
fter  feu  deputatus , vel  deputati  ab  eo , aut  maiori 
parte  ipfoiv,  habeant  plenaria  potcftare  quxeunen 
«ufta  & honefta.ac  religioni  prardia*  conuenien- 
vtilia  ftaruendi  & ordinand/.ctiam  inobedn 
entes  & delinquentes  fratres  iuxra  criminum  8Cex 
cehuu  per  eos  pro  tempore  comifioRtexigctiam 
Kinfiituta  ac  ordinationes  a generali  capitulo  or- 
dinata atque  ordinanda, corrigere,  incarcerarc  8C 
punire,&inabftinentijs&  ieiuniis&  aufterirati- 
buscaeterjscp  obferuantrjsin  praedia  regula  con- 
tentis,ex  legitima  caufa  cfi  expedire  viderit  difpcn 
fare, ac  fratres  prardiftos&  eorum  domus  & loca 
Vifitarc^orrigere, punire 8£reformare, nec  non  oia 
^fingulain  prarmiflistf  circa  ea  necefl*aria,feu  quo 
libet  oportuna  facere  8C  exequi.  nec  alius  quifqu  J 

poflitbnfictuvifiucionishumfmodiexhiberc,non 

obft-5 


Di 


De  OBEDIENTIA  TRACTA.  €96 

©bftantc  quod  in  eo*  regula  continetur,  quodvi 
fitatore  habeam  facerdotem, qui  alicuius  approba 
«se  religionis  cxiftat.Quodcp  fratresprf  difb  ad  ob 
Qmandu  prarmiflafub  poena  excomunicatiois&a 
Iqs  poenis  cogiaccompelli  poflint  contradicor** 
per  ce  furi  ecdcfiaftici  appellatione  poftpofita  co 
pefcedo.aduocatoadhocfi  opus  fuerit  auxilio  bra 
chtj  fecularis.in  perpetuu  ftatuere, decernere  & or- 
dinare Jte  in  eadem  bulla  continetur. Generalis  m| 
nifter  quoties  opu'  fuerit,ipfos  fratres  per  fe  vei  g 
alium , fcu  per  alios , ad  id  pereumdeputandu  fe« 
deputandos, quibufcunt^diCi  ordinis  fratribus  K 
«orum  familiaribus  feu  feruitoribus.eo*  confeffio  . 
ribus  diligenter  auditis, in  omnibus  praeter  quam 
fedi  apoftoltcac  referuatis  cafibus , debiti  abfoluti- 
one  impendere,  & iniungere  poenitentia  falutar? 

A t ipfosfratTes,familiares  8C  feruitores  a votis  mi 
ti oribus abfolucre , nccuon  quoft uqj  praediCu  or 
dtnem  profiteri  volcntes,ad  profeffione  huiufmo 
di  etiam  quaedam  indulta  feu  conceffiones  per  fjli 
eis  recordationis  Eugenift  papa  quartu  prfdecetfo 
renofiru,  circa  tria  vota  fpecialia  recipere  polfint 
«t  valeant  habere,ac  illi  obedire  perpetuo  tencans 
^Solutio  principali  cjftionis  expinduCiS.  Art, 

QValis  8C  quata  autoritas  feu  iurifdi&io  co! 
lata  fit  ab  apoftolica  fede  gnrali  miniftro 
fratrum  de  tertia regula,ta  in  foro  interi- 
oriconfcientiofo  quam  in  foro  exteriori  comenti 
©fo, confiat  ex  praecedenti  articulo.In  quo  perco- 
fcqucns  patet  in  quibusfifqualliitS  minifiri  fpcale 

quan» 


Digitized  by  Google 


697-  D-  DIONY.  CARHV. 

9uam  fratres  fis  crediti  a % fubiefli  teneantur,  fuo 
Rencraliobcdircminiftro.  Nempe  in  omnibus  il- 
^sei  obtemperare lunt  obligati,  in  quibus  potifex 
1 fummus  contulit  ei  potcftatcm  8£  iurifdi£lionein 
fuper  ipfoS:8f  quae  lint  illa, prarccdcnscxpreffit  ar- 
ticulus. Poteft  r.anq?  ex  induito  apoftolico  ta  ipfc 
generalis  minifter  quam  illi  quibus  fpfe  vices  fuas 
committit, fcilicet  vifitato^es  domorum  ordinare 
atque  ftatucre.quarcunquc  iufta.honeftafcuvirtu 
ofa,  quae  illorum  religioni  ac  fubditis  profint  & co 
gruant,^  hos prarfertim  in  aftu  vifitatiouis,&qu{ 
cunque  tunctaliter  iubentac  ordinant,  vim  forriu 
tur,&  obligant  tam  ipfos  miniftrosqui  vifitantur 
quam  fubditos  eorundem,  vfquc  ad  vifitationem 
f.  quentem,  vel  vfquc  ad  tempus  prarfixu  m agene 
rali  miniftrofeuvifitatoi  ibus  .Porro  in  foro  con< 
temiofo  poreft  tam  generalis  minifter  quam  vifT— 
tatorescorripere,corrigerc,&  inc3rcerareeos,pra: 
fertim  rebelles  & criminofos.ficutex  bulla  in  prae- 
habito  allegatur  articulo. In  foro  autem  confcien- 
tiofo  poffunr/ubditos  fnos  ab4 vniuerfis  peccatis, 
prarterq  fcdiapoftolicacreferuatis.abfoluere,  aiq* 
poenitentiam  inifigerefalutarem . Infupcrin  gene- 
rali miniftro  non  folum  in  affu  vifitanois.jiedper 
totum  iu^iterannu  manet  ac  relidet  poteftas  libi 
collata  in  his  quae  cathedram  fcu  generalis  officii 
fui  prpdcntiam  fohcitudinemijjconcernunt.per 
quam  femptr  profpicere.prouidereporeft  com- 
muni fui  ordini*  vtilitati , atque  in  occurrentibus 
arduis  afibus  vc  grauibus  caufis  ain  quibus  ad  ip- 


Digitize 


by  Google 


DE  OBEDIEN.  TRACTA. 
fum  habetur  recurfusf  ce  erminare  ac  'udicare1  qd 
re&umexped  enfipconlift.t  |<Jeniqj  per jftam ge- 
neralem communem  miniflri  authoritatem  , ob 
quam  fratres  ordinis  fui  tenentur  ci  potius  obcdi- 
rr  quamproprijsfuh  miniftrisin  punftis  Sicaufis 
accafibusiam  prfra&ts.eiusmagiftcrium  accaihe 
dram  fpecialiter concernentibus  . Perhanc  inqua 
authoritatem  quam  pontifex  fummus  votat  ple- 
nariampoteftatem.in  nullo  derogauit  authoritari 
Si  obedientiae  propriorum infenorumty  minift»o 
rum,  quoniam  profeffio  obediendi  eis  impenden- 
da eft,faluo  debito  ordine  ac  rcfpcftu  ad  potefta- 
fem  fuperiorum,  tam  vifitatorum  quam  generalis- 
ir»iniftri,8i  prarfenim  generalis  eorum  capuuli.cui 
8i  ipfe  generalis  mimfter  fubijatur,&  parere  tene- 
tur. A quo  etiam  poieft  tuditari,  atque  fiiufta  exe- 
gerit caufa,  deponi, ficut  in  bulla  cotinctur  Papali. 
Itaque  obedientia  exhibenda  immediato  prarlato 
monaftico  propriove  niiniftro  cflcntialis  e re l;gio 
niinfeparabilisqjabca,  quantum  ad  ea  quae  praela-  * 
tionem  Si  cathedram  talis  prxfidentis^dcetnunr, 
feu  ad  eis  fpetfant  officium,  Si  hoc  Aia  diu  fubdi* 
tusae  profeflus  manet  fub  immeciffto  pr<d£o  .• 
Imo  nec  fummus  pontifex  i tali  obligatione  8£ 
votofo!enni  obediendi  poteft  relig-ofum  abfoluc 
re,  fecundum  doftores  prarc/puos  .Hm.cfuper  4. 
Sentcnt.dift.$8  Bonauentura  teftatur;DumPapa 
aliquem  a religione  ad  prsclat  one  aflumit,.  vel  ad 
fevocar.religiofustlleuon  abfoluiturab  obedien- 
tiae  votoaqm  omnem  obedientiam  quam  prius  de 

bebat 


Digitized  by  Google 


€99  D.  DgtONY.  CARTHV. 
bebat  fuo  fuperiori.iam  debet  papa:,  nec  poteft  «3 
papa  abfoiuere  ab  obedientiafua.  Praeterea  omiai 
ifta  copiofilTime  pofient  probari  ex  verbis  diurni 
& magni  Dionyfiijin  libris  de  angelica  & ecdefia- 
fticahierarchtjSj&cx  diftis  Hugonis,AIberti,&a- 
ho»  dOwtoRt  fup  libros  praefatos.Scd  phabitaspro 
batioesreorfufficere,&  breuiraiiftudendumcft. 


^Quoufqiic,&  in  quibus  fubditireneamurfuiso* 
feedirepraclatis.vidclicetanomnibus*  Art.  p. 


A D Coltocenfes.j.  feribit  Apoftolus;Filii  o- 
/■A  bedite  parentibus  per  omnia,Et  adEphe.6 
“oerui  obedite  per  omnia  dominis  carnali- 


bus.Si  ergo  filii  & miniftri  iubentur  fuis  carnalib* 
parentibus  ac  temporalibus^iecularibusdominit 


per  omnia, feu  tn  omnibus  obedire , multomagis 
(ut  apparct)tenentur  tam  ipfi  quam  cartcri  Chnfti 


fideles  in  omnibus  obedire  fpiritalibus  fuispatrib* 
ac  praelatis.Sed  aduertendum  quod.ficut  egregius 
doflor  Alexander  de  halis.Petrusde  Tharentafia 


carteriquedoftoresfuperfententiascocorditcrfcri 
bunr.ifta  eft  regula  generalis, in  fallibilifque  doftri 
na.ouod  vniqpque  praelato  feu  praefidenti  ac  iudi 
ciumuperioriobediendueft  a fubditis  fuis  omni 
bus,qua: ad  eius  ipc&ant  officium^urifdi&ionem, 
feu  cathedram.  Iccirco  uerba  prarallcgata  Apollo 
Ii,&  omnes  authoritates  confimiles  intcllige  nd* 
funtcumdiftributione  accommoda  noabfoluta. 


Hinc  in  fecunda  fecunda:,  quaeftione  decima  ait 
Thomas.In  his  qua: pertinent  ad  difpenfationc  a- 
&onum&r est  humana», tenetur  fubdttus  fuo  o- 

bedite 


Digitlzed  by  Google 


DE  OBEIENTIA  TRACTA.  70^ 
bedirefuperiori.fecundum  men furam  8!  ratione 
fuperioritatis,fkut  miles  duci  exercitus  in  liis  qua: 
pertinentadbellum.feruusdominoinperiinemt- 
bus  ad  exequenda  fcruilia  opera , filius  patri  in  his 
quae  pertinent  ad  difciplmam  vitae.K  curam  dome 
fticam.ficque  de  aliis.  Rurfus  eodem  libro  afferit 
Thomas.  Obedicns  mouetur  ad  imperium  praeci- 
pientis debito  quodam  iuftitix  ficut  res  naturalis 
mouetur  ex  virtute  fui  motoris,  ncceffitate  naturg 
Quod  autem  res  aliqua  naturalis  non  moueatur  a 
fuo  motore, dupliciter  poteft  contingere . Primo 
cx  impedimento  prcucniente  ex  fortiori  virtute 
alterius  mouentis , ficut  lignum  no  comburitur  ab 
ab  igne  fi  fortior  mobilis  ad  motore, quia  SC  fi  mo 
bile  fubijciatur  a&ioni  motoris  quantum  ad  aliqd 
non  tamen  quantum  ad  omnia,  quemadmodum 
humor  interdum  fubiirituraftioni  caloris.quo  aa 
hoc  vt  calefiat, non  tamen  vt  exicccturaut  confu- 
matur.Conformiter  ex  duobus  poteft  contingere 
quod  fubditus  non  teneatur  fuo  fuperiori  in  omni 
bus  obedire, Primo  propter  prgeeptum  poteftatis 
fublimioris, ficut  ciuisnon  debet  obedire  procon- 
fuli,(i  rex  aut  imperator  contrariu  m iubeat.Sccun 
do.fi  fuperior  aliquid  prgeipiat  inferiori  in  quo  no 
habet  poteftateni  8C  iurifdisffionem  fuper  inferio- 
re,vt  fi  parentes prgeipiant  foboli  fuac  ingredi  clau 
ftru.aut  non  contrahere  matrimonium  .Poftrerao 
fuper  fecundu  fenrcntiaw,  vltima  diftinftionc  fan- 
ftusdoftor  fatetur:llli  quiobedietia  noprofireti 
tur,vcj  fecularcs.no  tenetur  i plurib’  obedire  fpua 

libus 


Digitized  by  Google 


7«.  D.  DIONY.  CARTHV, 
libus  pr*Iati$,mfiin  his  q ng  pertinent  ad  regulam 
quam  in  baptifmo  pi  ofeifi  funr,vt  fcilicet  abrenun 
ctantes  fatlianae  & omnibus  popis  eius,  chrifiiana 
vitam  cxerceant.et  nouum  induant  hominem  qui 
fecundum  deum  creatus cft.Et  breuiter  vnuiquift^ 
tenetur  obedire  fuo  fupcrioriin  omnibus  in  qtii- 
bus  eft  fuus  fuper ior,atque  in  illis  quf  ad  fuam  fpe 
j^tat  vocationem.  Imd  fic  vriufquifque  tenetur  o- 
bedire  deo  SL  ecclciix,id  cfi,prarlatis  ac  rcfta*  ratio 
ni  feu  iudicio  cofcienticr  fuz  JMam  quicquid  fit  co 
tra  cofcicmia,fdiffcatadgehenna,vraflferir  Augu. 
^An  rcligiofiteneanturfuperioribusfuisinomni 
bus  obedire.  Articulus.  VI. 

POtffet  autem  aliquis  opinari  quod  religiofi  te 
neatur  abfoiutc  in  omnibus  obedire  fuperio 
ribus  fuis.primo.quoniam  vira  &fiatus  reli 
gioforumin  veteri  teftamcnto  praefigurabantur, 
per  facriffcium  illud  dignifijmumquodvocatum 
ctf:  holocauftum.quod  ad  diurnae  malefiatis  hono 
rem  totaliter  incendebatur, & comburebatur  vfty 
ad  minutiifimoscincrcs,perquod  defignabatur 
quod  religiofi  in  euangelica  lege  debent  feipfos 
plene  & integre  deo  offerre,  vtvnufquifqj  eorum 
fit  hoftia  viua,fan&a,ac  placita  creatori, ergo  non 
deben  t fibi  aliquid  referuare  de  propria  voluntate, 
fcd  feipfos  totaliter  abnegarc,arque  fimpliciter  in 
omnibus  obedire. Praeterea  fanftus  patet  Bafilius 
qugrit  in  regula  fua.vfquequo  monachus  debet  o« 
bediens  efle.Et  refpondet  quod  monachus  debei 
fequi  Chriftum  dequoait  Apo. ad  Philip. t.cap. 

Qnod 


/ 


Dig 


Googte 


DE  OBEDI.  • TRACT.  702., 
quod  faftus  eft  obedicns  vfquc  ad  mortem , fic- 
que  religiofus  obedire  vfque  ad  mortem  non 
folumquatUumadobediemi?dominationem,fcd 
' etiam  m omni  aflionc& paflionc  qua? citra  vclvf 
que  ad  mortem  exerceri  poreft  aut  fuftincrl  Vndc 
beatiiTtmus  princeps  ApofloorumtcftaiunChri- 
fiuspa  Tus  cft  pro  nobis  vobis  relinquens  exem- 
plum vt  fcquarcrini  veftigia  eiusjnfupcr  bcatusBc 
ncdiftus  ait  in  regula fua. Quod  SC  fi  pra:  latus  al- 
qdimpoflibilcUibeat.fubditusdebetattetaretamS! 
vt  impleat.ergo  in  omnircpoffibili  debet  fc  ad  obe 
4 endu  expone: e.  A mplius fanftus  Bernar. faretur 
quoddlorum  obedientianon  cft  fynccra  &plcna, 
qui  iudicanc  & difcernunr  in  quibus  debeam  obe- 
dire & in  quibus  non.Rurfusait.quodiudicir.m  g 
tinct  ad  fuperiorem.cuws  eft  difccrncrc  dc  aftibus 
fubditoru.no  ccouerfo.Ec  dc  hac  illuftrifimi patres 
noftri . Qlimachus  SC  Caflianus  multa confcribur% 
Si  autem  religiofus  non  tenetur  obedire  fuperiori 
fuo  in  omnibustcrgo  licite  poc cft  iudicarcin  qui- 
bus debet  obtemperare, & in  quibus  non.Et  fi  fu- 
perior  fuusqujdam  ad  qua;  non  tenetur  pracepe 
ricei.poteftprarceptu  fui  fupcrioiis  dijudicare,  qd 
iudcccnsefic  videtur.  Veruntamen  quodrcligio- 
fus  non  teneatur fuperiori  abfolute  in  omnib9obe 
dire , ex  prachabitisinnotefcit.  Non  enim  tenetur 
obedire  fuo  fuperiori,  oifi  in  pertinentibus  ad  ca- 
thedram prpfidcntis.hoc  eft  iti  his  qup  continentur 
in  regula  qua  eftprofc(Tus:imo'  fi  tenetur  fubditus 
obedire  in  omnibus.vnus  ordo  non  cft  pcifcdt  or 

y alis 


Digitized  by  Google 


W D DION?,  CARTHV, 

•lio, qua perfeftio ordinum  maxime  attendlrtrf 
penes  perfe&onem  obedietif  quamre!igiofi,pro 
m etunt  Vnde  cum  fratres.Carchufienfcs  promit* 
tum  obedientiam  abfolute  ,8£  non  fecundam  re- 

J;u!am  debitam  ac  certam  proprer  quod  nec  regu- 
am  haWent/ed  ftatura.  Ideofanffcus,  BernarduJ 
fertbit  ad  eos  in  epiftola  ad  fratres  deMonte  de  quf 
eram  Carthufienfes:  AlcifTimaeft  profciTio  veftra, 
Ccrlos  penerrar.par  angelis  eft,  angelicae  fimifis  pu 
vitati.  Non  enim  folum  promififtis  omnem  fanfti 
tatem.fed omnis  faufhtacis  pcrfcffconem,  & om- 
nis confirmationis  finem.  Ad  hanc  queftionem  S. 
Thomas.Darandus  8C  alrj  quaedam  fuper.2,Sent3 
tiarumjoiiannesqutiqitein  fumma  confertorum 
CC  Bartbolomcus in  fumma  pifana  refpondent,  di 
crntes.quod  qujdam  fit  obedientia  imperfc&aSC 
, fufficiensadfalutc.&deillaloquendo.nontenetuf 
religiofusobedire.nifiinhisqu*  exprimutnrin  re 
gula  quam  profitetur.  Alia eft  obedientia  perfe- 
i quf  poteftdici  fuper  erogationis, per  qua  mfub 
ditusfponteobedireconatur,  non  folum  in  his  ad 
quare*  voto  aftringitur,  fcd  irem  in  omn ibus  quae 
non  contradantur  legi  diuinae.aut  regulae  fuae  pro 
feiTionis  Porro  quod  hrc  ita  fe  habeant  probatur 
ex  verbis  Bernardi  in  libro  de  difpenfatione  SC  prae 
cepto  diccntis.Nihil  praelatusprohibeat  nifi  eorum 
quaepromifi.Nil  plusrequirat a mequam  promi- 
tfi.iEt  rurfus,Ho:  non  parum  praefcribitur  volun 
tat  praelati  q 10 fis quiproffrerur fpondet  obedieti 
>»»,  non  uacn  omm  modam/cd  determinatam 

fecunda 


DE  OBEDI.  TR.ACTA.  704. 

> fecundum  regulam  aliquam.  Iccirco  prarlatui 

. fetat  ex  regula  prxfixam  fibi  menfuram,  ficquc  fu  a 
moderetur  imperia  circa  idfolum  quod rc&um  eft 
Nectamen  circa  quodlibet  rcltum,  fed  circa  hoc 
tantum  quod  conftituit  regula.  Hii  verbis  addit, 
Bernardus.Ceterum  fubditus  huiufmodi  obedien 
tiam  qu*  voti  finibus  coartatur  effe  noucrit  im  - 
perfeftam  . De  plena  vero  obedientia  ioquitur 
idem  fandus  pater  Bernardus:  Perfefta  obedientia 
legenefeit,  Termini» non  artatur  ncc  continetur 
profeilionis  auguftijs ,fed  largiori  voluntate  fertur 
in  Iatitudinemcharitatis,atque  in  omne  quod  ia- 
iungitur  fpontanco  liberalis  alacrifque  animi  vi- 
gore in  infinitam  extenditur, no confideras  modie 
Itaque  authoritatesjBafili]  Si  Benedi&i, &confimf 
lium  patrum  de  hac  obedientia  funt  fupra  allega- 
ta.  & per  ifta  patet  folutio  ad  obiecta.  Vcrunramc 
cum  flatus  religionis  fit  flatas  perfectionis  faltent 
acquirende, ita  quodreligiofus  tenetur  ad  fpritalS 
profectu, ad  perfectione  quotidie  proficifci  omni- 
no exhortandi  funt  religiofi,  vt  ad  perfectam  obe 
dientiamfe  accingant,  deoque  feruiant  corde  per 
fecto  atque  yeriflimo  ,ita  vt  femper  in  omuihumi 
lirate  concrefcan^&vniuerfum  obfeqmum  quod 
omnipotenti  offerunt  quafi  pro  nihilo  rep  uta  n- 
tes  emuletur  idefinenter.charifmata  meliora, pen 
fa  ntes  illud  Apoftoli  Phil.tcttio  capite.  Quar  prio- 
ra funt  obliuifceas.in  anteriora  extendo  meipfiim 
Et  ita  vnufqaifque  infatigabililer  quaerat  .appre- 
hendat SCexcqua tur  meliora  ac  viciniora  faluri, 

y 1 Qjaw 


Digitized  by  Google 


«yof*  . D.  DIONY.  CJU&THY.t 

flQuS  grane  peccatu  fit  inobedictia . Artic  VIJT.  • 

MOrtalc peccati! eft  omne  illudex  fuoge* 
nere,quod  repugnat  charitatidei  aut 
ximi, vel  quod  direfte  cotrariatur  iuftitip 
Et  ex  ho*  vtro<$  oftenditorquodinobcdtetiafit 
mortale  peccatum. Primo  em  eft  comta  chantatet 
quoniam  chatitas  dei  requirit  vt  praeceptis  eius  ac 
vicario*  ipfius  obedi  atur,cu  IohiinfuaCanonica 
$.cap.pro$eftariir:H*c  eft  chariras  dei,  vt  mandata 
eius  cuftodiamus.  Et  turfus apud loha.cap. t4.au 
fahiator  :Si  quis  diligit  me,  Termonem  mcu  Terua  # 
bit.QuiKTuis  vicarqs  apud  Lucam.  io,capite.pro- 
teftatur.Qui  vosfptrnit,racfpern»t.Yndc&  apo- 
ftolus  Paulus  ad  Telfaloni.in  prima  epiftola>4-ca. 
etfaturQuihaec  fpernit.non  homin^feddeu^er- 
nit.lnfuper  inobedientiacontrariatur  iuftitiar.pr* 
ferrim  cum  fecundi Guiiiclatum  Parifiefi  alios qj 
doftores.obcdientia  fit  pars  iuftitix.&refpicit  debi 
t«im;quia  pnrccptum  cx  (ita  vi  rationem  debiti  fa- 
cir.^ndeK fuperioris  violare  peepeum, ex fuogc- 
ncre  mortale  eft  pftm.Et  iftud  eft  verum  in  omni 
Chriftiano.  Porro  in  rcligiofo  inobcdicntia  no  fo 
Ium  eft  mortale  peccatum  ex  duplici  ratione  prjfa 
ta,fed  eftincffabirrgraue  crinte.cu  fit  cotra  (blenne 
votu,qd  TecuduThoml&aliosplus  obligat  q iuia 
mentu  fta  quod  inobedicmiarcUgioii  eft  enormi*, 
vitiu  qui  fragio  iuramcti^ppter  cjiianiuel  i.Regu 
l^.ca.ait  iMelior  eft  obedietia  qua  viftiina.qm  qft 
peccatum  ariolandieft  repugnare,  8T  quali  fcelus 
idololatriae  nolle  acquiefcere . Peccatum  aut  ariola 

> ' ■ * Ai 


Digitized  by  Google 


DE  OBEDIEN.  TRACTA.  706 
dieft  ipfa ariolatio q eft  opus  magicae  artis.Et  dr 
cabpc  verba  fcribit  Amifiodorenfis  in  partc.j.fum 
nue  luse  ilnobedientia  copararur  idololatria,  quo 
niam  inobcdicns  inquamu  talis,  refpuit  cultu  dei, 
cui  proprie  debetur  obedientia  . Ite  ficu t idolola  - 
tria  fcruic  creatura  magis  quam  creatori.fic  inobe- 
diens  magis  acquiefcit  voluntati  propria  qua  diul 
n*. Obedientia  vero  eft  melior  quam  viftima.Prl 
no  quia  perobedientiam  truftaturpropriavolu- 
tas.per  vuftima  caro  aliena,.  Secundo  quia  per  obe 
dientiam  homo  offert  feipfum  deo,  per  vidimani 
aliquam  rem  ad  extra. Tertio, qm interior a&us  o* 
bedientiar  eft  opus&  facrificium  fpirituale.  Victi- 
ma autem  eft  opus  facraficium  corporale.  Quar-  ' 
to,quia  obedientia  incipit  in  vita.&artcrnaliterdui 
rat  in  patria, viiftima  aut  eft  temporalis  dunraxar. 
reniqj  vtinj  fecunda  fccundrquarfttoe.iot  afferit 
Thomas.vna  inobedientia  eft  grauiotalia  duplici 
aer . Primo  ex  parte  prarcipientis.quia  quo  ipfe  pr( 
cipiens  eft  mator&alriorif  piationis  eo  grauior  cui 
pacft  ci  no  obedire.  Iccirco  grautffimu  eft  non  obe 
dire  omnium  creatori  .Deinde  no  obedire  fummo 
pontifici, &'  ita  iuxra  gr  adum&ordincmpralaturae; 
Deinceps  fecundocx  parte  pcepti.  Quo  em  prarce* 
ptu  magis  ede  intemioe  pcipieris.vFde  bono  emi* 
fictiori  aut  pfe&iori.eo  no  obedire  e magis  culpa 
bile,  viciofiusqc^  epcipiente  cotcnerequS  pcepti» 
ipfiusX)bedientiac  vero  contradatur  abundantia 
proprijfcufus  aregmanfiopropri*  voluntatis  .Ino 
Dbedienua  demum  ex  fu  perbia  & vana  gloria  folet 
ftttri  .Poftrctao  inobedientia  ingerit  homifumid- 


Digitlzed  by  Googl 


' 7o7-  D.  DIONY'  CARTHY,  > 
I tamala.Primo  eum  homini, dcum&cmncmgrarf 
am  eius  aufert.  Ideo  Nume  ij.fcriptucft.  Animae} 
per  fuperbiam  aliquid  comiferit,  quoniam  aduer- 
fus  dfim  rebellis  fuit, peribit  de  populo . Yet  bu  en 
domini  cotcmpfit, iccirco  delebitur  *Sccundo  facit 
opera  bona  ex  genere  inaccepta  deo  & vacua*  V fi 
in  Ifaia  ca.$  .Filijinobedientiar  qrunta  domino,  ci- 
re iciunauimu  s5f non  afpexifti  t D fis  cis  rcfpondct: 
Scce  in  dieieiunij  veftri  inuemtur  volutas  vcftra* 
TertioaflTimuIat  hominem  ariolo  atqsidololatrif, 
ficutiam  patuit'  Quartocxccmunicathominccu 
adTefTal  z.e  pift.cap  4.fcribit  apoft  olus.Si quit  n5 
obedi  erit  verbo  noftro  per  epiftolam,  hunc  nota- 
te Sinon  commifceamini  cum  illo.  Quinto,  fibti- 
cit  hominem  multiplici  malediftioni.  V fi  inDeute 
ronenaio  ca.^.Iegitur:  Si  obedire  nolueris, veni- 
ent fuper  te  malcdi£ionescmnc$JWaIcdicttis  eri* 
incarnate,#  malcdiflus  in  agro,#  malcdifluhor 
reum  tuum,#  maledicar  reliquiae  tuae,malediflu* 
fructus  ventris  tui,# maledicus  fnflus  terrae  tuf. 
Sexto  facit  hominem  fpiritualiter  furero,iir  d iacrl 
(cgum.Rcligiofuf  nanq?  voluntatem  fuam  quS  ob 
tulit  deo  in  manu  vicarii  eius,vitiofc  re  trahit  & rc- 
fumir,#  rem  facram  male  contraibat  ac  ea  abtitif. 
Si  ergo  facrilegifi  eft  furari  calice  qu2to  magis  dfio 
volutate  cofecratltSeptimo  facit  homine  dignum 
mone  tf  porali  ac  artcrnali  Juxta  g?  in  Dcur.ta.^, 
fertur : Qui  fupctbicrit  noles  obedire  facerdotis  im 
perio,inorieturltcm$2f.<apfSi  genuerit  homo  fi 
lium  contumacem,  qui  obedii*  coimmpfcritjapi 
v '■%  dibuf. 


Digitized  by  (jOOglc 


de  OBEDIEN.  TRACTA.  7»*. 

dibns  obiuciur.OfUuo  fatit  1 .ommemconfufbl 
km ac  (pernentem . Vndein Ofeo  I0.eapi.lrg  «uri 
Confundetur IfracI  in  volumatcfua  ^incafud 
religioio*  honorabile*  funi  obedienietSihumiltJ, 
toniempiibiles  vero  funt  inobediemes 
■Quod  infeiiores  pralan  fiequenierSiferuidee* 

holTari  dcbfr  fubditos  fuo» ad diligentem  impleti 
enem  eoi  um  qure  fuprriorc*  eorum  ordinauennl 

aui  pticeptiint.  Atiiculus  .V*1'. 

Anftus  doftor  Augudinu*  aff>rmai,Nih Im 
Viqu.us  quam  velle  f.bi  obcempera.i  a fubdirn. 

A3&  nollcobtemperare  fupenori.Horergoper 
pendes  minifterae  platusmferiorfuofupeitori » 
gdanerobed.at.a.cjad.demfubdi.o^ot.ncu- 
eat  vi  1'cilicer  ordinationibus  vifuaioruroot  gene 

talis  miniftiifeuprarfidentis.atquetapiiulicurn  - 

tnni  reuetemia  aique  feruete  femper  obcAa i . , P 
feriim  quia  nuncdiifumeft  quodqu  ?. 

flas  eft  sliior,  tanto  vitioflufcft 

UcniqueduiinusDionyfusiOrdoHiqti  * 

jnum  qwidinrtbus  . Saluberrimum  erg 
mni  religione,  vi  omnia  fiam  in  ea  ord*"  *■  ' |g 
nicuiquc  fuperiori  prompte  obte«rperrtur,iWtl 
mcnfuram&  dignitatem  fui  fupci iorit ati>- 
^Qucd  vnufqu  fque  p»*fidtn$  dCr 
beat  tanto  efle  in  omni  virtute 
perfectior,  quanto  in 
prjelfltione  eft  altior. 

Articulas, 

ax; 


y 4 


Qua 


ttt l 


Digilized  by  Google 


*7,o.  b.  DIONY  CARTHY  IN  TER* 

artium  regimen  animarum.  Prartereavero:cu  de- 
us fupcrbis  refiftat,humilibus  vero  det  gtati§,cer- 
tum  eft  q»qu2to  in  aliquo  eft  maior  praclatio.tan 
toplus  ei  neceiTaria  eft  profudior  immobiliotque 
humilitas,  Vt  in  definenter  fufpiret  Si  recurrat  ad 
deum, Bt  eius  iugiter  feruentiflime  inuocet  opem, 
atque  pro  grege  fibi  commiflo  in ft antius  oret, nec 
vnquam  inaniter  glorietur,  nec  ceinua  fibi  affu- 
mat,nec  fubditorum  qnempiaafpernc!,iro6  omni 
buseis  exiftat  humilior.mitiorjpaticmior.Komni 
virtute  perfeftior.vt  non  tantum  verbo  Si  lingua 
(ed  opere  quoque  Si  veritate  fibi  ccmifTos  taedifi- 
cet,inftruat,&  prxcedat.De  bac  materia  multa  in 
fuis  libris  atep  epift olis  frribit  diuinus  a t qj  illuft  rif- 
fimus  Dionyftus:  Etenim  in  omni  diuino  officio 
non  eft  audendum  aliis  fieri  ductm,nifi  quis fecun 
dutr.  omnem  virtutem  deiformiffimus.i.dr o fimil 
limus  exiftat:  Ecdenuo  docet  qd  alioq  remorem 
oportet  tama  fapientia  decorari,tantadiuinorum 
chatifmatum  cxubcramiaadimpleri,atq)in  omni 
virtute  tam  per  feftum  exjftcre,  v»  de  plenitudine 
fua  fiibditis  fuis  valeat  communicare, influere, di(>  - 
peniri.Deniqj  de  hac  re  in  Decrero  multa  haben- 
tur. Siquidem  Symachuspapa  teftaturlYihtfiniu* 
computandus  eft,  nift  prrcellat  illuminatione  Si 
letate  id  eft  probitate  vitae, ^maturitate  virtutum 
qui  pneftantiorcft  honore. Sanctus  quoque  Btr- 
nardus  fcnbit  beato  papaEugenio;  Abfqucvirtn 
tibui  ranro  es  deformior, quanto  in  dignitate  fub 
limtor  ,Hinc  loquitur  Gratianus; Pro  gradu  fuiof 
: - , * fcij 


Digitized  by  Google 


D.  010 NY  CARTHV.  **  ^ 

fcH.oportet  qi  c u i efle  meliorem. Et  denuo.Re- 
ncra  qu*  ad  hoc  diguntur,  v t caeceris  prarfinr , ficuc 
pi  ^ordinantur  dignitate  .ita  prsrminere  debent cx 
ianctitaie.  Infupcr  fuper  Leuitkum  ait  gloriofus 
Hieronymus, Sciant  omnes  8C  certi  finr,quoniam 
qui  prarftantior  e (lex  omni  lege,  qui  doctior,  qui 
1ancttor,qui  omni  virtute  eminentior,  ille  cbgatur 
il!epromoueatur,vt  in  eo  omnes  animae  fint  con- 
g egatsr  v irt  utes,  Vigilen tque  in  eo  SC  intenta; fine 
£k  nihilfapicnriardcntin  eis.fed  affit  omnis  collc- 
ctio  fpint  ualium  fenfuum, omnis  congregatio  co- 
gitationum fanctarum.  Et  quid  fit  (acerdos,  quid 
officium  fuum  intra  cordis  fut  facrarium  conferat 
& aduertat.  De  1 iscopiofe  feribit  in  fuoPafioraU 
Gregorius.Ex  his  omnibus  innotefeit  qu3t»pr(- 
fumptionis  ac  temeritatis  fit  ad  aliorum  tegimen 
afpirarc, praelatione  appetere  V $ ergo  ambitiofis, 
var  fluitis  praelatis,  quidiuinardiftriciionisiudici- 
tim  non  fen(2nrrs,dcfuap:atfidemiaintumercur( 
qui  proprium  quaerunt  honorem,qui  tempora!  a 
comoda  magis  quam  animarum  falutem  fectan- 
«ur.ldeo  recte  ait  Chryfoft  ornus'  Quis  eft  qui  cu- 
pit prsteiTc.nifi  qui  non  timet  iudicium  dei? 

•|Dc  diferetione  feruanda  in  praecipiendo* 
Articulus  decimus. 

IAm  durum  eft  articulo  feptimo.quam  inor- 
me peccatum  fit  in  religiofis  incbcdictia.  Ideo 
ad  cuirandum  tante  impietatis  periculum, re- 
ligtofus  pttrlatusncn  mfiex  bona  deliberatione 
& rationabili  caula  dcbctfubditis  fuis  prsrcipere. 


Digilized  by 


DE  OBEDIE.  TRACT*A. 

K pr*ferttm  muJtplicaticncm  pt*ccptou.m  ncii 
nccctfariorum  debet  vitare, fuut  & Tljcttiasinfc- 

cunda  f<undar,qu*ftione  102  JatctuirNawKScni 

<a  loquitur.Gcncrofus  cft  animushomims  facilius 
' ducitur  quam  trahitut-.Vndc  & Paulus apofi olus 
iti  cpiftola  ad  P hilcmoncm.  Fiduciam  inquit,  ra- 
h ens  imperandi  tibi  quod  ad  rem  pertinet, pi  opter 
«liaritatcm  magis  obfecro.  In  epiftola  quoque  ad 
bebraros  capite  dcCimotertio.  Rogo  ait, vos  Ira* 
ti es,  vt  fuderatis  verbum  folatij.  Denique  prout 
farfti  patres  teftamur,  praecipere  cft  quafj  gladia 
cxtrahere,quod  non  eft  fine  grSdi  & legitima  cau 
fa  agendum*  Hinc  qui  ad  yrmcipicsidumt  cft 
pronus  ac  pneecpsjaqucos  tendit  ruinae  fubdit  S 
fuis.  Auguftinus  quoque  vituperat  cos  qui  ordi- 
nationes indiferete  multiplicant, et  eas  fubditispot 

tendas  ac  obferuandasimponum^icens juod  ta 

les  euangelicae  legis  libertatem,  quafi  in  Moiaicaa 

legis  feruitutf  couertut.Moderamcergo  feiuldu 

cA  in  praecipiedo  ac  ordinando, nefubditt  imi&o 
dcrategrauentur,fed  ex  chaiitatc  S£ 
fanfta  Iibertate,in  purita- 
te atque  iuftitia  creato 
ri  fuo  iugiter  famu 
v Jemur,quieft  fu 
Pcr  omnia  de- 
UV&y  usfublimif 

§L  benediftus  Arnen/, 


j 


Digitized  by  Google 


1 


^[DcOngi>cCarthufianfrcIig»cnisHenrWC!arc 

aniHeluerij  PoerpLaur.Ccnti. 

QVxCarthufi.ica:  fit  religionis  origo 
Qja  fluat  hiftoria.Callopea refer,- 
Parrlitfns.r.ipiclas  v bi  fpumifer  aggerit  udas 
Sequana, & occiduas  vellet  adiflk  domos, 

Atque  vbi  culta  viret  doflorum  tutba  fophoru. 

Turba lalutifero  non  n ale  grara  Deo. 

Quidam  erat  infignis,doftrina  vifushonefta. 

Quem  coluit  populus, quem  coluere  fenes. 

Hu.  c mor$,<xtrcmam  poiiqua  fpiraucrac  auram; 

Non  pompam  inuidit  funeriafcp faces. 

Hicnderanr  magnique  viri,doftique  magiftri. 

Praeclari  iuucncs.decrcpitique  lenes, 

Mos  etenim  fft.fun^um  vita  deferre  fepulchro, 

Q,*i  fuit  illius  Gymnafiarcha  fchola*, 

Ecct  fcd  creftus, feretro  procla  mat  a b alto 
Iudicio  iufto  fum  reus  ipfe  dei,  , . 

Obftapuerc  omnes.ncc  ein  leue  pondus  habebant 
Verba reftTgcntisterribilifque  viti. 

Quid  facercnt?qui$  enim , q ftnt  arcana  Tonantis 
ludicra  explanetfquis  penetrare  poreft 
Non  fepelire placet, donec  lux  alrcraccrlum 
, Pnlfcr,&  vt  videant  quid  ferat  hora  feqrens.  : 

V ix  fol  prodierat, quando  replet  omnia  vulgus 
Irruerant  proeeres.tutbatp  tora  fimul, 

Dum  turfus  famuli  moeftum  mcuere  cadauer. 

Dum  ftupet  atronitogens  male  letfta  foro 
Eccc  iterum  claro  tales  dat  peftore  voces, 
luftitia  St  iuflcrtudice  iuftus  ego 
Kut fui  in  auditui  gelidos  tremor  occupat  anus, 

Comtek 

i 

1 

Digitized  by  Google^ 


i 


Contremuere  omnes,omn?a  terror  habet. 
Expeftarc  placet, quid  fors  feret  vitima  monftrf 
Quippe  tonant  dubio  vei ba  priora  fono 
Terna  lux  adcrat.iam  tota  mugit  in  vrbe 
Fama  mali,&  miro  murmure  tefta  lubir; 

In  circum  ftupidi  atque  arrepis  auribusaftanr, 
Qmd  velit, aufcultanr, corpus  in  anar  loqur 
Intonat  horrendum  vocemque  in  fydera  tollit. 

OamnatMiufto  iudice digna  fero 
Ecquis  no  u meat-fquis  non  tremat?  aut  quis  ab  ili 
Exemplis  vitam  non  velit  c(Tc  Tuam? 

Primo  erat  in  cunftis  longe  venerabilis  orif 
Et  decus  ac  Vbri  gloria  rara  foli. 

Is  ftptcm  iufti  foetes  facit  effe  pauorif, 

Qui  fyluas  fecum,  triftia  que  antra  petant. 
Poftquam  iliuc  venere,  fimul  federe  fub  v mbra* 
Atque  ab  Eremita  coniilia  alta  rogant  ' 

Prodiit  in  vocem  canispater  ille  capillis. 

Et  docuit  quo  fu  vitaparanda  modo. 

Effugite  o iuuenes  ftulticonfonia  mundi: 
Temnite  quae  vobis  mort  inopina  rapit 
Quicquid  id  e qd  mudus  habet, linquem*  oportet 
Nil  ia  ne  «terni  vile  cadauer  habet. 

Temnite  fortunas  hominum, mala  gaudii  metit. 

Effugite  ad  mcefti  vulnera  quinque  dei. 
Quaerite  diuitiasc  crli.nam  fumtna  voluptas  1 
(Ah  donum  ignotu m)du’cis  Eremus  crir. 

Haec  ai  t,  illi  ime r ftfepia  verba  rctraftanr, 
Cordibus  accenus  incaluere  Dcot 
Tranficrant  At  arim,  deinde  Hardua  rura  rcliqu&r. 
Dextera  Lugdunum,  kua  Gccnna  fuit. 

- Ia mqj 


Umy  *ieratR.hodinurj,q  gurgite  rapfits  apra,  i 
Ducit  ab  Alpmis  frigora  fatua  lugis, 

Hic  prata  Allobrogu  at<$  V ocantiarura  pmebit 
Sufpiciunt  fyluas  5C  nemora  alta  loci. 

Scilicet  aeree  quo  portenduntur, 8C  Alpes, 

Atque  vbi  perpetuo  frigus  K algor  adeft. 

Hoc  placuit  duri  mira  inclementia  caeli. 

Hi  fcopult  digni  carccris  effe  loco. 

Hugo  erat  Allobrogis  bfi  dignus  Epifcopus  oris 
Candidior  quo  non  vnus  &.  alter  crar, 

Viderat  hiefeptem , diflu  mirabile,  ftcllas. 

In  nemora  excelli  verticis  ire  palam, 

Somnium  crat,ta!iq  je  viam  libi  calle  parari 
Coni>cit,adcce!um,fteIl/gerafque  domor. 
Hunc  adqt  Bruno  foerjs  comitantibus,hifcc  8C 
Quid  veniant  paucis  commonere  modis 
Inclyte  forte  tuas  praefui  peruenit  ad  aures. 

Qui  modo  Parrlulia  fertur  ab  vrbe  pauor, 
Ifnos  hinc  alio  vertit,  valediximus  orbem, 
Vrgemurtaciro.tum  Une  fine.Deo 
Non  nos  huc  pepulit  fifta  mala  gaudia  fama;. 

Non fimulams  amor.no  (imulata  Bdes. 
Da.pctimus.paruum  noeris  conatibus  orbem, 

Seu  fc opulos  ifto.feu  nemora  illa  loco , 
Obftupuit  pncful,  tacitae  prarfagia  men tis 
Concutiunt  totum  peftusadufcp  virum 
Felices  animae  dixit, felicia  certe 
Tcmpora.qu*  aoftris  vos  tenuere  locis. 

Ite  inquam  ite,vjam  veftro  difponite  fratri, 

Q^tod  petitis  cautum  eft.quotp  petisis  erit' 

En  feqr  ipfe  ego  ve?,manibuf$  opibus  qi  tuuabo 

v .-Immc 


Digitized  by  Google 


' Imm«moremnofttinoflfirtvlfadic% 

Uli  jbeunt,U»ca  fce Ja  fitu.iquallemia  muco 
Tefqu*  vident, rabi  Jis  vixhibit§Ja  feri* 

Hugo  fubic.dignamqtie  viris  inftruxic  Eremtms 
Et  modico  immenfum  tempore  crcnit  opus 
Tau  Jcmqueipfe  fu  os  mun  Jo  commi  fu  honores 
Rup.bushis  vixir,monubuslnfce  manet» 

Hi  primi  tantar  fune  Rclligionis  alumni 
Hac  fluit  hiftoria, Calliopea  Vale. 


^[Qu«  fummatim  D.  DionyfTus  fn  hoc  Dialogo 
de  tide  catholica  pcrtra&auic.tn  gridi  opere  Sum 
m* fu ae orthodoxae ftdei.qusefub  mambuseft.ma 
Ximacum  laude  lucu  Irnulfi  mf  abfo  luit.  Hanc  ex- 

pedans  Lcwtor,hoc  «icrim^Oialogo  vtcrc&Vaie, 


I 


Digitized  by  Google